Onderzoeksrapport Californië - gemeente HadM - 3 juli 2024

Onderzoek betrokkenheid Horst aan de Maas bij ontwikkeling zonnevelden Californië B.V.

1

Colofon: Datum: 3 juli 2024 Opdrachtgever: Het presidium van de gemeenteraad van de gemeente Horst aan de Maas, namens de gemeenteraad

2

Inhoudsopgave Colofon: ........................................................................................................................................................... 2 Onderzoeksverantwoording .............................................................................................................................. 5 Aanleiding ................................................................................................................................................................... 5 Vraagstelling en afbakening ....................................................................................................................................... 6 Onderzoekslijnen en afbakening ........................................................................................................................... 6 Vraagstelling .......................................................................................................................................................... 6 Onderzoeksuitvoering ................................................................................................................................................ 8 Ontwikkeling dossier gedurende onderzoek.........................................................................................................

8 Onderzoeksmethoden en periode ........................................................................................................................ 8 Rol Bosselaar Strengers in het onderzoek ........................................................................................................... 10 Wederhoor .......................................................................................................................................................... 10 Leeswijzer ............................................................................................................................................................ 10 1.

Ontwikkeling glastuinbouwgebied Californië .......................................................................................... 13 1.1. Ambities voor de concentratie van glastuinbouw (2004–2012) ............................................................... 13 1.1.1. Oprichting Californië B.V. ...................................................................................................................... 13 1.1.2. Doel van Californië B.V. bij oprichting .................................................................................................. 14 1.1.3. Samenwerkingsovereenkomst tussen Californië B.V. en aandeelhouders .......................................... 15 1.2. Horst aan de Maas als indirect aandeelhouder (2012–heden) ................................................................. 16 1.2.1. Doelstellingen Klavertje 4-gebied ......................................................................................................... 16 1.2.2. Greenport Venlo en Californië B.V........................................................................................................ 17 1.3. Exploitatie door Californië B.V. .................................................................................................................. 18 1.3.1.

Grondverwerving: aankopen, pachtbeëindiging en onteigening ......................................................... 18 1.3.2. Grondaankopen en pachtbeëindiging (2005–2007) ............................................................................. 18 1.3.3. Onteigening ........................................................................................................................................... 19 1.3.4. Overdracht verworven gronden aan Californië B.V. en verkoop ......................................................... 19 1.3.5. Geothermie ........................................................................................................................................... 20 1.3.6. Financiële situatie Californië B.V. ......................................................................................................... 22

2.

Kaders uit wet- en regelgeving en beleid................................................................................................. 24 2.1.

Relevante kaders........................................................................................................................................ 24

2.2. Vergunningverlening en wijziging bestemmingsplan ................................................................................ 29 2.2.1. Bevoegdheden bij vergunningverlening ............................................................................................... 29 2.2.2. Vaststellen bestemmingsplan ............................................................................................................... 31 2.2.3. Wijzigingen bestemmingsplan Californië 1 2013.................................................................................. 31 2.2.4. Mogelijkheden voor energielevering volgens het geldende bestemmingsplan .................................. 33 2.3 Proces omgevingsvergunningen...................................................................................................................... 34 3.

Feitenreconstructie ................................................................................................................................ 39

4.

Duiding en conclusies ............................................................................................................................. 88 4.1.

Beschikbaarheid informatie voor actoren ................................................................................................. 88

4.2. Rolinvulling college en ambtelijke organisatie .......................................................................................... 90 4.2.1. Het zoeken naar bestemmingen voor kavels 5 en 16 en de restgronden bij deze kavels.................... 91

3

4.2.2. 4.2.3. 4.2.4. 4.2.5.

5.

Het volgen van de vergunningsverleningsprocedures.......................................................................... 91 De rol van de gemeente als aandeelhouder ......................................................................................... 93 Het vragen van opheldering bij Californië B.V. en bij dhr. Burghout ................................................... 93 Het onderhouden van het contact met de bewoners in 2022 ............................................................. 93

4.3.

Rolinvulling gemeenteraad ........................................................................................................................ 93

4.4.

Conclusies .................................................................................................................................................. 95

Handelingsperspectief voor de toekomst .............................................................................................. 101

4

Onderzoeksverantwoording Aanleiding In 2022 zijn naar aanleiding van mediaberichtgeving vragen ontstaan over grondtransacties die hebben plaatsgevonden tussen Californië B.V. en de bv’s van haar (voormalig) directeur. De voormalig directeur van Californië B.V., de heer Burghout, heeft in 2019 en 2020 in zijn tijd als directeur, met de bv’s waar hij eigenaar van is twee kavels met de nummers 5 en 16 en restgronden bij kavel 16 aangekocht van Californië B.V. In de periode 2019–2021 zijn op diverse momenten door de gemeente Horst aan de Maas omgevingsvergunningen verleend voor het aanleggen van zonneweides op deze kavels. In de gemeenteraad zijn vragen ontstaan naar aanleiding van de gang van zaken. Dit dossier raakt op meerdere manieren aan de gemeente Horst aan de Maas. Zo is de gemeente Horst aan de Maas samen met de provincie Limburg en twee andere gemeenten via Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo indirect aandeelhouder1 van Californië B.V. Daarnaast liggen de betreffende gronden binnen de gemeentegrenzen en zijn de gronden in het verleden door de gemeente minnelijk verworven dan wel onteigend van bewoners en overgedragen aan Californië B.V., met de doelstelling een glastuinbouwgebied te vestigen in het gebied Californië. De toenmalig interim-directeur van Californië B.V.

(de opvolger van de heer Burghout gedurende de periode mei 2021 tot december 2022) heeft in afstemming met de provincie Limburg en de andere aandeelhouders van Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo een onderzoek laten uitvoeren naar de grondtransacties. Dat onderzoek beperkt zich tot het handelen van de (voormalige) bestuurders van Californië B.V. Het onderzoek is afgerond op 17 oktober 2023 en toegezonden aan Californië B.V. De onderzoeker van Ivy Advocaten heeft daarnaast een hoofdlijnenverslag ter beschikking gesteld aan de aandeelhouders van Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo. De rol van het college van B&W (en de gemeenteraad) van Horst aan de Maas bij de grondtransacties en de interactie die met de gemeente over de betreffende grond heeft plaatsgevonden, zijn geen onderdeel van dit onderzoek. 2 De gemeenteraad van Horst aan de Maas heeft daarom besloten zelf een onderzoek uit te voeren naar de rol van de gemeente rondom de gronden en de latere ontwikkeling ervan. 3

1 Met een indirect aandeelhouder wordt in dit rapport bedoeld: een aandeelhouder van een aandeelhouder van de

bedoelde vennootschap (in dit geval Californië B.V.) 2 Californië B.V. (16 november 2023). Hoofdlijnen onderzoeksverslag van het onderzoek dat is verricht in opdracht van Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. Te raadplegen: https://limburg.bestuurlijkeinformatie.nl/Reports/Document/618d5342-0a2f-45dd-a03853bd70bc0c63?documentId=0e355349-f151-4c48-acbb-f163f27d723b 3 Motie ‘Nader onderzoek Californië, 4 april 2023, gemeenteraad Horst aan de Maas

5

Met de opdrachtgever is afgestemd dat het plan van aanpak eventueel kon worden gewijzigd bij openbaarmaking van het onderzoek in opdracht van Californië B.V. dat is uitgevoerd door Ivy Advocaten. Het rapport van Ivy Advocaten is in oktober 2023 afgerond. De samenvatting van dit rapport is in november 2023 aan de gemeente Horst aan de Maas en aan de onderzoekers verstrekt. Deze samenvatting heeft geen aanleiding gegeven om het plan van aanpak van het onderhavige onderzoek te wijzigen. Het volledige rapport van Ivy Advocaten is niet in het bezit van de onderzoekers en heeft dan ook niet geleid tot wijziging van het plan van aanpak.

Vraagstelling en afbakening Onderzoekslijnen en afbakening Om tot de onderzoeksvragen voor dit onderzoek te komen, zijn zowel opdrachtgever als onderzoeksbureau betrokken geweest. Op basis van de input van individuele fracties zijn er door de raad drie brede onderzoeksvragen opgesteld, ter nadere afbakening. In het offertetraject hebben de onderzoekers de ontstane vragen gebundeld in drie onderzoekslijnen: -

Het verwerven van de gronden die later zijn verkocht aan de voormalig directeur door Californië B.V. (2004-2010); De grondtransacties tussen Californië B.V. en de bv's van haar voormalig directeur (2019-2020); en De daaropvolgende wens voor de aanleg van zonneweides op de betreffende gronden en het proces van vergunningverlening (2020-2022).

Er zijn drie uitgangspunten gehanteerd om vervolgens tot onderzoeksvragen te komen. In verkorte vorm waren dit: -

Het onderzoek heeft drie doelstellingen: duidelijkheid verkrijgen, toetsen of de gebeurtenissen correct zijn verlopen en het handelingsperspectief verkennen; Het onderzoek moet van toegevoegde waarde zijn op andere al uitgevoerde onderzoeken; Het perspectief van Horst aan de Maas staat centraal (wat is er gebeurd binnen Horst aan de Maas en in de interactie tussen de gemeente en Californië B.V. c.q. de voormalig directeur).

Vraagstelling In de eerste presidiumvergadering met de onderzoekers zijn vervolgens de definitieve onderzoeksvragen vastgesteld.

6

Hoofdvraag: Wat is er gebeurd binnen de gemeente Horst aan de Maas en tussen de gemeente en Californië B.V./voormalig directeur rondom de grondtransacties en de aanleg van zonneweides in het Glastuinbouwgebied Californië; in hoeverre is de gang van zaken conform wet- en regelgeving en lokaal beleid en wat is het handelingsperspectief voor de toekomst? Deze hoofdvraag valt uiteen in de onderstaande deelvragen, die de leidraad vormen voor het onderzoek. Deelvragen: Context, wet- en regelgeving en lokaal beleid 1. Hoe heeft het glastuinbouwgebied Californië zich op hoofdlijnen ontwikkeld tussen 2004 en nu? 2. Wat zijn relevante kaders uit wet- en regelgeving en lokaal beleid in dit dossier, in het bijzonder voor de aanleg van zonneweides en de vergunningverlening daaromtrent? 3. Welke rollen, taken en verantwoordelijkheden hebben het college van B&W, de ambtelijke organisatie en de gemeenteraad in dit dossier, in het bijzonder waar het de aanleg van zonneweides betreft? Reconstructie van feiten en omstandigheden 4. Wat is er feitelijk gebeurd binnen de gemeente Horst aan de Maas door en tussen college, ambtelijke organisatie en gemeenteraad in dit dossier, in het bijzonder rondom de betreffende gronden en de aanleg van zonneweides in Glastuinbouwgebied Californië? 5. Wat is er feitelijk gebeurd in de interactie tussen de gemeente Horst aan de Maas en Californië B.V. c.q.

(de bv van) haar voormalig directeur rondom de betreffende gronden en de aanleg van zonneweides in Glastuinbouwgebied Californië? 6. Hoe hebben college, ambtelijke organisatie en gemeenteraad daadwerkelijk invulling gegeven aan hun rollen, taken en verantwoordelijkheden in dit dossier, in het bijzonder rondom de aanleg van zonneweides? 7. Welke informatie was wanneer bij wie binnen de gemeente Horst aan de Maas bekend over de aanleg van zonneweides en de gronden waarop deze zouden worden aangelegd? Hoe is door betrokkenen op basis van die informatie gehandeld? (Juridische) duiding en analyse 8. Welke duiding is te geven aan hetgeen feitelijk is gebeurd binnen de gemeente Horst aan de Maas en in interactie met Californië B.V. c.q. (de bv van) haar voormalig directeur en de manier waarop door betrokkenen is gehandeld? 9. Hoe verhoudt hetgeen is gebeurd en hoe betrokkenen daarin hebben gehandeld zich tot relevante weten regelgeving en lokaal beleid? 10. Welke (juridische) vervolgacties zijn wenselijk en mogelijk vanuit het perspectief van de gemeente Horst aan de Maas?

7

Onderzoeksuitvoering Ontwikkeling dossier gedurende onderzoek Gedurende het onderzoek hebben diverse ontwikkelingen plaatsgevonden op het dossier in brede zin. Op 13 januari 2024 verscheen in Dagblad De Limburger een reconstructie waarin de suggestie werd gewekt dat het college van Horst aan de Maas, evenals andere aandeelhouders van Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, de beschikking zou hebben over de volledige rapportage van het onderzoek naar de grondtransacties door Ivy Advocaten. Naar aanleiding van de raadsvergadering van 16 januari 2024 is door de gemeenteraad van Horst aan de Maas aan het OM verzocht strafrechtelijk onderzoek uit te voeren naar de grondtransacties in het gebied Californië.4 Een dergelijk verzoek is ook gedaan door de Gedeputeerde Staten van de Provincie Limburg. In de pers en in de raden en Staten van de aandeelhouders is op verschillende momenten over het dossier gesproken. Deze gebeurtenissen vallen buiten de inhoud van het onderhavige onderzoek, maar hebben invloed gehad op het onderzoek. Een deel van de betrokkenen die niet mee hebben willen werken aan het onderzoek geeft aan dat zij dit gezien de berichtgeving niet nuttig of nodig achtten. De onderzoekers vermoeden dat dit bij meerdere betrokkenen die niet hebben meegewerkt een rol heeft gespeeld.

De onderzoekers die onderhavig rapport hebben opgesteld, hebben op geen enkel moment tijdens het onderzoek toegang gehad tot het concept of het definitieve rapport van Ivy Advocaten. Onderzoeksmethoden en periode Documentanalyse Op 4 april 2023 heeft de raad een motie over een nader onderzoek naar Californië B.V. aangenomen. Hierbij is het college opgedragen alle relevante informatie onder beheer van het college met betrekking tot het Glastuinbouwgebied Californië, de toenmalige grondtransacties, en de notulen en verslagen van overleggen van Californië B.V. met het college en de ambtelijke organisatie, ter beschikking te stellen aan de raad (al dan niet openbaar). Na de start van het onderzoek is de informatie die dit opleverde ook ter beschikking gesteld aan de onderzoekers. In de periode september 2023 tot januari 2024 zijn deze documenten geanalyseerd door de onderzoekers. De analyse van de documenten heeft geleid tot twee aanvullende informatieverzoeken, het eerste op 30 november 2023 en het tweede op 18 januari 2024. Naast deze informatie is door betrokkenen naar aanleiding van interviews op eigen initiatief relevante informatie verstrekt aan de onderzoekers. De meeste informatie is verstrekt via de griffie van de gemeente Horst aan de Maas.

4 Dagblad de Limburger, 26 januari 2024, Californië-affaire: raad Horst aan de Maas dringt bij Openbaar Ministerie

aan op strafrechtelijk onderzoek. Te raadplegen: https://www.limburger.nl/cnt/dmf20240126_95490168

8

Interviews en schriftelijke vragen Voorafgaand aan de interviewfase hebben met de griffier en met de strategisch adviseur economie en gebiedsontwikkeling oriënterende gesprekken plaatsgevonden. In de periode van 18 december 2023 tot 27 maart 2024 zijn acht betrokkenen geïnterviewd. In de onderstaande tabel is een overzicht van de geïnterviewden opgenomen. Een aantal van de interviews heeft digitaal plaatsgevonden en een aantal fysiek in het gemeentehuis van Horst aan de Maas. Alle geïnterviewden hebben vooraf schriftelijk een voorbereiding ontvangen waarin zij op de hoogte zijn gesteld van de te bespreken onderwerpen. Van alle interviews is door de onderzoekers een schriftelijk verslag gemaakt. Deze verslagen zijn na afloop van het interview ter goedkeuring voorgelegd aan de geïnterviewden. De interviewverslagen zijn vertrouwelijk en maken geen onderdeel uit van het onderzoeksrapport. Overzicht geïnterviewden Persoon

Functie

College gemeente Horst aan de Maas: Ryan Palmen

Burgemeester Horst aan de Maas

Bob Vostermans

Voormalig Portefeuillehouder Ruimtelijke Ordening

Eric Beurskens

Portefeuillehouder Ruimtelijke Ordening en Greenport

Thijs Kuipers

Portefeuillehouder Energie

Betrokken ambtenaren: Zaakmanager (contactpersoon voor de aanvrager van vergunning) Strategisch adviseur Economie en Gebiedsontwikkeling Projectleider bij de gemeente Horst aan de Maas Externe betrokkenen: Lodewijk Burghout

Voormalig directeur Californië B.V. (2004–2021)

Een aantal betrokkenen heeft aangegeven niet mee te willen werken aan een interview. Dit betreft Jan Hulsen, (voormalig voorzitter RvC Californië B.V.), Frans van Dijck (voormalig directeur Californië B.V. in de periode 2021–2022), Ruud van Heugten (voormalig directeur Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo) en een voormalig beleidsadviseur Duurzame energie van de gemeente Horst aan de Maas. Ook de heer

9

Tegels (voormalig wethouder gemeente Horst aan de Maas) is niet geïnterviewd. Hij heeft schriftelijke vragen ontvangen van de onderzoekers en daar op hoofdlijnen op gereageerd. De heer Tegels stelde voor een uitgebreidere medewerking de voorwaarde om een aantal stukken te ontvangen waarover hij tijdens het wethouderschap kon beschikken, maar die geheim zijn. Het presidium heeft besloten deze stukken niet te verstrekken. Als alternatief voor het niet meewerken aan een interview, zijn aan de bovengenoemde personen schriftelijke vragen gesteld. Behalve de heer Tegels is geen van de betrokkenen ingegaan op de beantwoording van schriftelijke vragen. Rol Bosselaar Strengers in het onderzoek Bosselaar Strengers Legal Partners (hierna: ‘Bosselaar’) is een advocatenkantoor. Een advocaat kan vanuit twee invalshoeken onderzoek verrichten, te weten: / /

om de rechtspositie van de cliënt te bepalen dan wel als onafhankelijke onderzoeker.

In het laatste geval is er geen sprake meer van een partijdige advocaat, maar van handelen als advocaatonderzoeker, waarvoor een daarop aangepast normenkader van toepassing is. Bosselaar is als onafhankelijke onderzoeker betrokken bij dit onderzoek en heeft bureau-onderzoek verricht. Het onderzoek is opgezet met inachtneming van de beroepsregels voor de advocatuur en conform de kernwaarden van de advocatuur. De rol van Bosselaar beperkte zich tot het uitvoeren van het onderzoek voor Necker. Bosselaar trad niet op als advocaat van Necker en/of enige (rechts)persoon die genoemd is in dit onderzoek. Wederhoor De concept-bevindingen van het onderzoek zijn op 24 mei 2024 voorgelegd aan het college van Horst aan de Maas en via de gemeentesecretaris aan de ambtelijke organisatie voor een check op feitelijke onjuistheden. De duiding van de feiten en de daaruit volgende conclusies zijn de verantwoordelijkheid van het bureau en zijn na dit wederhoor toegevoegd. Burghout heeft de rapportage, met uitzondering van duiding, conclusies en handelingsperspectief, kunnen inzien voor een feitenverificatie. Op een aantal plekken in het rapport is aangegeven wat Burghout als aanvullend/afwijkend perspectief aandraagt. Necker heeft voorgesteld om het college een bestuurlijke reactie te laten geven op het rapport. Het presidium heeft daar om moverende redenen niet toe besloten.

Leeswijzer Dit rapport is als volgt opgebouwd. In hoofdstuk 1 wordt de ontwikkeling van glastuinbouwgebied Californië in de periode 2004–2023 omschreven, dit ter beantwoording van deelvraag 1. Onderdelen hiervan zijn de oprichting van Californië B.V., de grondverwerving van gronden in het gebied door de

10

gemeente en het geldende bestemmingsplan in het gebied. Hoofdstuk 2 bevat de wettelijke kaders uit landelijke en lokale regelgeving. Ook staat in dit hoofdstuk een beschrijving van de verdeling van rollen en verantwoordelijkheden van de diverse actoren. Hiermee worden deelvragen 2 en 3 beantwoord. Hoofdstuk 3 bevat de feitenreconstructie ter beantwoording van de deelvragen 4 en 5. In hoofdstuk 4 worden de vastgestelde feiten geduid, mede aan de hand van de beschreven kaders en rollen en verantwoordelijkheden in hoofdstuk 3. Hiermee worden de deelvragen 6 tot en met 9 beantwoord. In hoofdstuk 5 wordt een handelingsperspectief gegeven voor de toekomst, dit ter beantwoording van deelvraag 10. De bv Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo wordt in de documenten op diverse manieren aangeduid, namelijk als Greenport Venlo, OGV, Development Company Greenport Venlo (DCGV) of ‘het Ontwikkelbedrijf’. Voor dit rapport is gekozen om de bv Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo aan te duiden als Greenport Venlo. In de documenten wordt doorgaans verwezen naar Californië B.V. In feite is sprake van twee bv’s, namelijk Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. en Landbouwbedrijf Californië B.V. Landbouwbedrijf Californië B.V. is een dochtermaatschappij van Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. (ook wel GEM genoemd). De twee bv’s vormen een fiscale eenheid.

De directeur van Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. is in de praktijk ook altijd directeur van Landbouwbedrijf Californië B.V. Waar het in dit rapport over Californië B.V. gaat, wordt verwezen naar de eenheid van deze twee bv’s.5 Voor de vergunningsaanvragen en de grondtransacties geldt dat altijd wordt verwezen naar de exacte naam van de bv die de gronden aankocht dan wel de vergunningsaanvraag op zijn naam had staan. De voormalig directeur van Californië B.V., die de feitelijke eigenaar is van de gronden, heeft een aantal bv's waarover het eigenaarschap en de verantwoordelijkheid voor de vergunningsaanvragen en de ontwikkeling van de zonneweides is verdeeld. In de hieronder getoonde figuur wordt de eigendomsverhouding van deze structuur zichtbaar, waarbij de bv of persoon in de hiërarchische lijn boven een andere bv telkens zowel de eigenaar als de bestuurder is.

5 Californië B.V. (8 juni 2021). Jaarrekening 2021 Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V.

11

Afbeelding 1: Eigendomsverhoudingen relevante bv’s voormalig directeur Californië B.V.6

Dhr. Burghout (voormalig directeur Californië B.V.)

Holding in eigendom van Burghout (naam vanwege privacyredenen niet genoemd)

Karakter Energie Groep B.V.

Karakter Ontwikkeling B.V.

Burghout projectmanagement B.V.

(opgericht 3 november 2020)

(opgericht 31 mei 2007)

(opgericht 27 juni 2006)

Karakter Energie B.V.

Karakter Energie Terra B.V.

(opgericht 28 juni 2019)

(opgericht 3 maart 2020)

Karakter Two Energie B.V.

(opgericht 3 maart 2020)

Bron: Handelsregister Kamer van Koophandel

6 De hier getoonde figuur is opgemaakt met behulp van openbare gegevens uit het handelsregister van de Kamer

van Koophandel. In de figuur zijn enkele bv’s buiten beschouwing gelaten die zijn opgericht na de grondtransacties en het verlenen van de laatste vergunningen voor de zonneweides in 2021.

12

1. Ontwikkeling glastuinbouwgebied Californië Vooraf In dit hoofdstuk schetsen we de voorgeschiedenis van het glastuinbouwgebied Californië. Hierbij richten we ons op de volgende onderzoeksvraag: 1. Hoe heeft het glastuinbouwgebied Californië zich op hoofdlijnen ontwikkeld tussen 2004 en nu?

1.1.

Ambities voor de concentratie van glastuinbouw (2004–2012)

Al vanaf de jaren negentig zijn er plannen om in het gebied Californië in Noord-Limburg een duurzame en innovatieve projectvestiging voor glastuinbouw te realiseren. De gemeenten Horst en Grubbenvorst spreken in 1999 na een haalbaarheidsstudie te hebben gedaan,7 de ambitie uit om de locatie ook daadwerkelijk te gaan realiseren. 8 1.1.1. Oprichting Californië B.V. Op 23 mei 2002 wordt Californië B.V. ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel als LIOF Project 21 B.V. De N.V. Limburgs Instituut voor Ontwikkeling en Financiering (hierna LIOF) is bij oprichting enig aandeelhouder.9 Twee jaar later, op 30 juli 2004, wordt de naam van de onderneming gewijzigd in Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V.

De aandeelhouders van de maatschappij zijn: LIOF (15,25%), de Limburgse Land- en Tuinbouwbond (hierna LLTB) (16,95%), Stichting Aspergefonds (nu de Stichting Versterking Tuinbouwcluster Greenport Venlo (hierna: SVTGV) (33,9%) en de gemeente Horst aan de Maas (33,9%).10 Vanaf dat moment staat in de bedrijfsomschrijving: “Het duurzaam ontwikkelen van de glastuinbouw, waaronder begrepen het exploiteren en in uitgifte brengen van glastuinbouwgebied, in het bijzonder op de locatie Californië in de gemeente Horst aan de Maas.”11 Op 20 juli 2004 stemt de gemeenteraad van Horst aan de Maas in met het voornemen van het college van Burgemeester en Wethouders om in het gebied Californië een hoogwaardig glastuinbouwgebied te 7 Onderzoek naar de rol van de gemeente Horst aan de Maas in het “Dossier Californië” (5 april 2007).

8 Verslag van het onderzoek van de commissie-Pont naar het handelen van gedeputeerde Driessen bij de transactie

Aertserfweg/Horsterweg (14 mei 2007). p.8 9 Handelsregister Kamer van Koophandel, Historie Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. 10 Onderzoek naar de rol van de gemeente Horst aan de Maas in het “Dossier Californië” (5 april 2007). 11 Handelsregister Kamer van Koophandel, Historie Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V.

13

ontwikkelen. Hierbij wordt besloten tot toetreding in de op te richten Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. Tevens wordt besloten dat de gemeente binnen het plangebied gronden zal verwerven en deze zal leveren aan Californië B.V. op basis van afspraken in een op te stellen samenwerkingsovereenkomst. 12 Voordat afspraken op detailniveau uitgewerkt worden in een definitieve samenwerkingsovereenkomst, wordt een voorlopige samenwerkingsovereenkomst op hoofdlijnen opgesteld. Deze wordt gesloten op 31 juli 2004. 13 De gemeente is enkel aandeelhouder in Californië B.V. De gemeente is niet belast met het bestuur of toezicht op de B.V. De commissarissen in de raad van commissarissen van Californië B.V. zijn geen afgevaardigden van de aandeelhouders. 14 Californië B.V. is in deze periode een verbonden partij van de gemeente Horst aan de Maas. Een verbonden partij is een privaat- of publiekrechtelijke rechtspersoon waarin de gemeente een bestuurlijk én een financieel belang heeft.15 Er is sprake van een bestuurlijk belang als er zeggenschap is op basis van stemrecht of vertegenwoordiging in het bestuur van de organisatie. Er is sprake van een financieel belang wanneer een beschikbaar gesteld bedrag niet verhaalbaar is bij faillissement of wanneer er financiële aansprakelijkheid bestaat als de verbonden partij haar verplichtingen niet nakomt.

Verbonden partijen voeren publieke taken uit die een relatie hebben met het bereiken van de doelstellingen van de gemeente en daaraan gekoppelde beleidsvoornemens. 1.1.2. Doel van Californië B.V. bij oprichting De bedrijfsomschrijving van Californië B.V. wordt in het Handelsregister van de KvK toegelicht als: “het duurzaam ontwikkelen van de glastuinbouw, waaronder begrepen het exploiteren en in uitgifte brengen van glastuinbouwgebied, in het bijzonder op de locatie Californië in de gemeente Horst aan de Maas, het houden van toezicht op die ontwikkeling en exploitatie, alsmede holdingdoel”.16 In de toelichting op de herziening van het bestemmingsplan Californië 17 wordt gesteld dat een randvoorwaarde bij het doel van Californië B.V. is: “Ontwikkeling van een duurzaam en hoogwaardig glastuinbouwgebied in de regio Zuid-Oost Nederland, waarbij continuïteit in ontwikkeling en duurzaamheid gegarandeerd is.”

12 Holland van Gijzen Advocaten en Notarissen (20 april 2007). Rapport inzake de aansprakelijkheid van de

gemeente Horst aan de Maas in verband met onderhandelingen inzake de aankoop/verkoop van percelen grond van de heer Vulling/Europe Invest B.V. gelegen in het “Projectvestigingsgebied voor Glastuinbouw Californië” p. 15 13 Raadsbrief Californië (20 mei 2009). 14 Brief aan gemeente Verkoop gronden kavels 5 en 16 (20 december 2022). p. 2 15 Artikel 1 Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten 16 Handelsregister Kamer van Koophandel, Historie Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. pp. 1 – 2 17 Concept-toelichting herziening bestemmingsplan Californië (2013).

14

1.1.3. Samenwerkingsovereenkomst tussen Californië B.V. en aandeelhouders De samenwerkingsovereenkomst stelt dat de samenwerking tussen Californië B.V. en de gemeente Horst aan de Maas is gericht op: “Het voor rekening en risico van de GEM [ toevoeging onderzoekers Necker: Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V.] voeren van de Grondexploitatie verband houdende met het realiseren van het glastuinbouwgebied voor woonbebouwing met bijbehorende infrastructurele werken, landelijke inpassing en voorzieningen ten bate van de levering van productiemiddelen, zoals energie, gietwater, CO2 aan de zich binnen het plangebied vestigende of gevestigde tuinbouwbedrijven, alsmede de afvoer en verwerking van afvalstoffen zoals voorzien in het projectplan en met inachtneming van de beschikkingen van de Minister van Landbouw, Visserij en Natuurbeheer, d.d. 13 november 2003, inzake de STIDUG-subsidie, op de locatie zoals die is aangeduid op de bij deze overeenkomst behorende situatietekening.” Op 13 februari 2007 is de samenwerkingsovereenkomst tussen de samenwerkingspartners getekend.18 De samenwerkingsovereenkomst bevat een inspanningsverplichting voor de gemeente om zorg te dragen voor het voeren van de ruimtelijke procedures zodat de doelstellingen tijdig kunnen worden verwezenlijkt. De publiekrechtelijke verantwoordelijkheden blijven volledig bij de gemeente liggen.

Als de publiekrechtelijke verantwoordelijkheid vereist dat de gemeente handelingen verricht of nalaat die niet in het voordeel zijn van het project, wordt dit niet als wanprestatie aangemerkt (art. 2.3). Als er vertraging ontstaat als gevolg van verwijtbaar handelen bij gemeentelijke besluitvorming tijdens de afhandeling van de benodigde ruimtelijke procedures, vergoedt de gemeente aan de GEM de daaruit voortvloeiende schade (art. 2.4). Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. is met de provincie, het Bureau Beheer Landbouwgronden (BBL) en de Dienst Landelijk Gebied (DLG)19 een overeenkomst aangegaan waarmee gronden binnen het plangebied door BBL, DLG of de provincie worden aangekocht, worden overgedragen aan de Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. Indien gronden niet kunnen worden aangekocht, zal de gemeente tot een bedrag van € 4,5 miljoen zorgdragen voor de verwerving van de overige gronden. In de overeenkomst is opgenomen dat indien de gronden niet minnelijk kunnen worden verworven, de gemeente een onteigeningsprocedure zal voeren. De integrale schadeloosstelling in het kader van de onteigeningsprocedure zal door de Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. worden betaald.

De financiële middelen die door het Rijk worden verkregen op grond van de stimuleringsregeling duurzame glastuinbouwgronden worden door de gemeente aan de Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. beschikbaar gesteld. 18 Samenwerkingsovereenkomst ontwikkeling projectvestiging Californië Gemeente Horst aan de Maas en

Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. (13 februari 2007). 19 Een onderdeel van het toenmalige ministerie Landbouw, Natuur en Visserij

15

De gronden die bij het aangaan van de overeenkomst in eigendom van de gemeente zijn, zullen worden overgedragen aan de Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V.

1.2.

Horst aan de Maas als indirect aandeelhouder (2012–heden)

1.2.1. Doelstellingen Klavertje 4-gebied Vanaf 2012 wordt de ambitie om de economische structuur te versterken regionaal vormgegeven. In dit jaar wordt namelijk de structuurvisie Klavertje 4-gebied vastgesteld. Volgens de structuurvisie heeft de regio rondom Venlo zich in de periode voorafgaand aan 2012 ontwikkeld tot één van de vijf Nederlandse Greenports. De Greenport is door het Rijk wettelijk aangewezen als een project van nationaal belang. De drie betrokken gemeenten hebben om deze reden besloten het ruimtelijk beleid voor dit gebied in een gezamenlijke structuurvisie vast te leggen. “Het doel van Greenport Venlo is het realiseren van een ruimtelijk-economische structuurversterking, geïnspireerd door de C2C-principes.20 Hier wordt invulling aan gegeven door een duurzaam en innovatief economisch netwerk te versterken, dat geografisch is verankerd in het Klavertje 4-gebied.”21 De concrete doelstelling is om tot 2040 qua werkgelegenheid te groeien van 14.000 naar 27.000 voltijds banen. Verder moet het bruto regionaal product groeien met ca. € 800 miljoen tot circa € 1 miljard.

De bestaande en toe te voegen bedrijvigheid focust zich op agribusiness, glastuinbouw, (agro)logistiek en hieraan gerelateerde bedrijvigheid en onderzoeks- en onderwijsinstellingen.22 Om de doelen te realiseren, hebben drie gemeenten (Horst aan de Maas, Venlo en Peel en Maas) en de provincie Limburg reeds in 2009 Greenport Venlo opgericht. Een gedeelte van de bestaande gemeentelijke deelnemingen wordt ondergebracht in Greenport Venlo, waaronder Californië B.V. Vanuit de gemeente Horst aan de Maas zijn er twee medewerkers die de relatie van de gemeente Horst aan de Maas met Greenport Venlo invullen. De strategisch adviseur economie en gebiedsontwikkeling is belast met de voorbereiding van aandeelhoudersvergaderingen en het contact van de gemeente met Greenport Venlo. De projectleider gebiedsontwikkeling Greenport Venlo is vanuit de gemeente Horst aan de Maas belast met het coördineren van gebiedsontwikkelingen binnen het grondgebied van Horst aan de Maas waar Greenport Venlo mee bezig is.

20 C2C betekent: Cradle to Cradle en houdt in dat producten op een milieuvriendelijke wijze geproduceerd, gebruikt

en gerecycled kunnen worden. 21 Structuurvisie Klavertje 4-gebied (11 september 2012). Te raadplegen: https://plannen.horstaandemaas.nl/NL.IMRO.1507.SVGRKLAVERTJEVIERVA01/d_NL.IMRO.1507.SVGRKLAVERTJEVIER-VA01_3.html 22 Structuurvisie Klavertje 4-gebied (11 september 2012). Te raadplegen: https://plannen.horstaandemaas.nl/NL.IMRO.1507.SVGRKLAVERTJEVIERVA01/d_NL.IMRO.1507.SVGRKLAVERTJEVIER-VA01_3.html

16

1.2.2. Greenport Venlo en Californië B.V. In 2012 zijn de aandelen van de gemeente Horst aan de Maas in Californië B.V. overgedragen aan Greenport Venlo.23 Momenteel bezit Greenport Venlo 33,2% van de aandelen van Californië B.V. SVTGV bezit 34,6%, LLTB 16,9% en LIOF 15,3%. 24 Gedurende het bestaan van Californië is de meerderheid van de aandelen altijd in handen geweest van de private partijen LLTB en SVTGV. Greenport Venlo is een van de verbonden partijen van de gemeente Horst aan de Maas. De gemeente Horst aan de Maas bezit 8,3% van de aandelen van Greenport Venlo. De andere aandeelhouders van Greenport Venlo zijn op dit moment de gemeenten Venlo (27,7%) en Venray (5,4%) en de provincie Limburg (58,6%). Het Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo is verantwoordelijk voor de gebiedsontwikkeling Klavertje 4. Doel van de gebiedsontwikkeling Klavertje 4 is het gebied uit te laten groeien tot een duurzaam en innovatief agro-logistiek cluster van nationale en Europese betekenis. Het gebied Californië ligt in Klavertje 4. De wethouder Economische Zaken van de gemeente Horst aan de Maas vertegenwoordigt de gemeente in de algemene vergaderingen van aandeelhouders (hierna AvA’s) van Greenport Venlo. Vanuit de gemeente is er een accounthouder voor Greenport Venlo aangesteld. Dit vloeit voort uit de samenwerkingsovereenkomst die de aandeelhouders sinds 2017 hebben met Greenport Venlo.

De relatie van Greenport Venlo tot Californië B.V. staat in de considerans van de samenwerkingsovereenkomst als volgt beschreven: “Partijen wensen dat het Ontwikkelbedrijf-BV ook deelnemingen heeft en kan aangaan die mede zorg dragen voor de realisatie van de omschreven doelen. Partijen stellen vast dat dit de situatie is voor de huidige deelnemingen van het Ontwikkelbedrijf-BV, zijnde Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. en Etriplus B.V. en WILG B.V. i.o.”25 Uit interviews in het kader van dit onderzoek blijkt dat de accounthouders namens de aandeelhouders de AvA voorbereiden en eventuele vragen en discussies op voorhand delen met de directeur van Greenport Venlo. Voor Horst aan de Maas geldt dat de accounthouder een adviesnota schrijft voor het college van B&W. Deze wordt in afstemming met de portefeuillehouder geagendeerd in het college. Na goedkeuring van de inbreng vanuit Horst aan de Maas door het college wordt de portefeuillehouder gemachtigd om het stemrecht namens de gemeente uit te oefenen in de AvA van Greenport Venlo. Onder dit stemrecht valt het verlenen van decharge aan de bestuurders van Greenport Venlo over het beleid van het afgesloten boekjaar. Het besluit tot het verlenen van decharge wordt genomen met een volstrekte meerderheid van stemmen.

Na afloop van de AvA wordt door de portefeuillehouder een terugkoppeling gegeven door het verslag van de vergadering door te zetten naar het college.

23 Programmarekening gemeente Horst aan de Maas 2011 (2012). Te raadplegen:

https://horstaandemaas.raadsinformatie.nl/document/583523/1/17a_Jaarrekening_2011_DEF 24 Brief aan gemeente verkoop gronden kavels 5 en 16 (20 december 2022). p.2. 25 Samenwerkings- en aandeelhoudersovereenkomst Provincie Limburg, Gemeenten Venlo, Horst aan de Maas en Venray en Greenport Venlo (4 november 2016). Te raadplegen: https://horstaandemaas.raadsinformatie.nl/document/4631406/1

17

In de ontwikkeling van het Klavertje 4-gebied is de rol van de gemeente Horst aan de Maas tweeledig. Enerzijds heeft de gemeente door het aandeelhouderschap een privaatrechtelijke relatie met de Greenport Venlo en een rol als aandeelhouder. Anderzijds vinden bepaalde ontwikkelingen van Greenport Venlo plaats op het grondgebied van de gemeente Horst aan de Maas en heeft de gemeente een publiekrechtelijke rol in bijvoorbeeld de verlening van vergunningen. De gemeente Horst aan de Maas heeft geen aparte nota verbonden partijen waarin is uitgewerkt hoe er wordt gestuurd op verbonden partijen.

1.3.

Exploitatie door Californië B.V.

Nu de relatie tussen de gemeente en Californië B.V. voor en na 2012 is beschreven, is het van belang te beschrijven welke activiteiten Californië B.V. heeft uitgevoerd. Hierbij gaat het met name om de verwerving van gronden door de gemeente en de overdracht hiervan aan Californië B.V. 1.3.1. Grondverwerving: aankopen, pachtbeëindiging en onteigening Voor de verwerving van de in het gebied Californië gelegen gronden, wordt vanuit de Gedeputeerde Staten van de provincie Limburg een aankoopbudget van € 4,5 miljoen beschikbaar gesteld. Op 8 juli 2005 wordt een overeenkomst tussen de provincie, Californië B.V., Bureau Beheer Landbouwgronden en de Dienst Landelijk Gebied gesloten, waarin vanuit de BBL en DLG nogmaals 4,5 miljoen beschikbaar wordt gesteld voor de verwerving van gronden.26 1.3.2. Grondaankopen en pachtbeëindiging (2005–2007) De gronden waarop het glastuinbouwgebied worden gevestigd zijn deels in eigendom van de gemeente en deels in eigendom van particulieren. De grond die in eigendom is van de gemeente is deels uitgegeven in erfpacht aan particulieren. De gemeente verwerft de gronden deels door aankoop, deels door beëindiging van erfpacht en deels door onteigening. Een perceel is verworven via het sluiten van een ruilovereenkomst.

Uit de verkoopgegevens blijkt dat de gemeente de percelen in sectie T met de nummers 754, 744 (gedeeltelijk), 757 en 1013 en in sectie L met de nummers 397 en 671 heeft aangekocht van particulieren. Dit vindt plaats in de periode 2005–2007. De percelen in de sectie T met de nummers 724, 745, 748, 752, 753, 756, 758, 1007, 1009 en 1012 en in de sectie L met het nummer 316 verwerft de gemeente via pachtbeëindiging. Dit vindt plaats in de periode 2005–2007. Perceel T1225 verwerft de gemeente in 2005 via een ruilovereenkomst.

26 Verslag van het onderzoek van de commissie-Pont naar het handelen van gedeputeerde Driessen bij de

transactie Aertserfweg/Horsterweg (14 mei 2007) p. 8

18

1.3.3. Onteigening In de in 2007 gesloten samenwerkingsovereenkomst met Californië B.V. staat dat indien de benodigde gronden niet minnelijk van particuliere grondeigenaren kunnen worden verworven, de gemeente op verzoek van Californië B.V. een onteigeningsprocedure zal starten. Na de vaststelling van het eerste bestemmingsplan voor het glastuinbouwgebied in Californië besluit de gemeenteraad tot het starten van administratieve onteigeningsprocedures op 22 januari 2008. 27 De onderhandelingen over de verwerving van de gronden, die tot dat moment werden gevoerd door Californië B.V., worden vanaf dat moment overgedragen aan de gemeente. Bij een onteigeningsprocedure is het van belang dat wordt gepoogd de gronden alsnog minnelijk te verwerven. Deze aanbiedingen zijn gedaan op 18 augustus 2008.28 Op een aantal percelen is besloten tot het overgaan tot onteigening van gronden. De percelen zijn in de gemeente Horst sectie T nummers 1010 en 1011, in de gemeente Grubbenvorst sectie L nummers 317, 318, 375, 397 en 419 en sectie M nummers 304, 306, 386 en 391. In de openbare gemeenteraadsvergadering van 3 maart 2009 is besloten om de onteigeningsprocedure te starten.29 Na het raadsbesluit tot onteigening worden de stukken ter goedkeuring voorgedragen aan de Kroon. De Kroon gaat na of alle wettelijke regels in acht zijn genomen.

Hierbij wordt ook getoetst of de gemeente een redelijke poging heeft ondernomen tot minnelijke verwerving. 30 Op 1 februari 2010 is het raadsbesluit tot onteigening goedgekeurd door de Kroon. Op 25 februari 2010 is het koninklijk besluit gepubliceerd in de Staatscourant.31 Een poging om sectie T perceel 747 minnelijk te verwerven is uiteindelijk geslaagd. De koopovereenkomst van dit perceel wordt getekend op 28 mei 2010. 32 1.3.4. Overdracht verworven gronden aan Californië B.V. en verkoop In de samenwerkingsovereenkomst van 13 februari 2007 is overeengekomen dat de gemeente na verwerving gronden zal overdragen aan Californië B.V. op verzoek van Californië B.V. Op 24 april 2007 verzoekt Californië B.V. de gemeente Horst aan de Maas de gebieden HOR1 (Sectie T nummers 751, 752, 754, 1005, 1007-1009) aan Californië B.V. over te dragen voor de start van het realiseren van de eerste kassen door de heer Gielen. Al deze gronden, behalve sectie T nummer 754, waren van oudsher gemeentegronden.

27 Raadsbesluit start administratieve onteigeningsprocedures (22 januari 2008) 28 Raadsbrief Californië (20 mei 2009) 29 Raadsbesluit onteigeningsplan ten behoeve van realisering projectvestiging glastuinbouw Californië (3 maart

2009) 30 Raadsvoorstel onteigeningsplan ten behoeve van realisering bestemmingsplan Projectvestiging Glastuinbouw Californië (17 februari 2009) 31 Besluit tot gedeeltelijke goedkeuring van het besluit van de raad van de gemeente Horst aan de Maas van 3 maart 2009 (25 februari 2010). Te raadplegen: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2010-2895.pdf 32 Brief aan gemeente Horst aan de Maas, onteigeningen Californië Jenniskens, 1 juni 2010.

19

In de samenwerkingsovereenkomst is beschreven dat de gronden die van oudsher van de gemeente waren, verkocht worden aan Californië B.V.33 Op 7 juni 2007 worden landbouwgronden aan Californië B.V. verkocht, zodat Californië B.V. het aan Lipzig B.V. kan verkopen. Dit betreft de percelen in de sectie T met de nummers 745, 746, 748, 753, 756, 757, 766, 1310, 1311, 1356 en 1357. Alleen de percelen met de nummers 757 en 1310 waren geen gemeentegronden. Voor de verkoop aan Californië B.V. moet eerst de grond die al in bezit is van Lipzig B.V. worden aangekocht. Op 26 februari 2008 ondertekent het college van burgemeesters en wethouders de adviesnota om in het kader van de verkoop van gronden door Californië B.V. aan Wijnen, de gronden van de gemeente over te dragen aan Californië B.V. Het betreffen de percelen sectie M nummer 310 en sectie L 394. Voor de uitgifte van gronden worden alle gronden opgedeeld in kavels en genummerd van kavel 1 tot kavel 16. In de periode 2007–2008 worden de meeste van deze kavels door Californië B.V. verkocht. In 2012 resteren nog vier kavels die niet zijn verkocht door Californië ten behoeve van glastuinbouw, namelijk de kavels 1, 5, 6 en 16.34 Kavel 6 wordt in 2012 nog verkocht en kavel 1 in 2017.35 Hiermee resten vanaf 2017 enkel nog de kavels 5 en 16 voor verkoop. Geprobeerd wordt op kavel 5 de teelt van oesterzwammen mogelijk te maken.

Op deze manier zou kavel 5 verkocht kunnen worden. Hiervoor dient het bestemmingsplan te worden gewijzigd. In 2017 legt het college deze wijziging voor ter inzage. 36 De partij die geïnteresseerd was in de kavel ziet echter af van de aankoop. Daarom wordt de bestemmingsplanwijziging niet doorgevoerd. Ook in de jaren daarna vinden verschillende pogingen plaats om kavel 5 te verkopen. Dit komt in het feitenrelaas aan bod. 1.3.5. Geothermie Bij de vaststelling van het bestemmingsplan Californië 1 in 2013 wordt geothermie in de toelichting genoemd als mogelijkheid.37 Geothermie betreft de winning van aardwarmte ten behoeve van de energievoorziening voor glastuinbouw in het gebied. Vanaf eind 2013 wordt in het gebied aardwarmte gewonnen door Californië Wijnen Geothermie B.V. (CWG).

33 Gemeente Horst aan de Maas en Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. (13 februari 2007).

Samenwerkingsovereenkomst ontwikkeling projectvestiging Californië. 34 Eindafrekening STIDUG Glastuinbouwproject Californie (2012). p. 5. 35 Brief Californië B.V. Verkoop gronden kavels 5 en 16 (20 december 2022); Raadsinformatiebrief Voortgangsrapportage Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo 4e kwartaal 2015 en 1e kwartaal 2016. (20 september 2016) p. 13. Te raadplegen: https://horstaandemaas.raadsinformatie.nl/document/3845796/1/RIB_16_077_Greenport_Venlo 36 Ontwerp-bestemmingsplan “Nieuw Erf ong. Horst” Gemeente Horst aan de Maas (9 februari 2017). Te raadplegen: https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2017-7785.pdf 37 Bestemmingsplan Californië 1 (2013) Te raadplegen: https://horstaandemaas.raadsinformatie.nl/document/1012762/1/document

20

Het glastuinbouwbedrijf Wijnen en Californië B.V. zijn beide voor 50 procent aandeelhouder van deze vennootschap.38 In het begin van 2016 wordt een tweede aardwarmte-installatie in gebruik genomen.39 Deze wordt geëxploiteerd door Californië Lipzig Gielen Geothermie B.V. (CLG). Californië B.V. is voor 25% aandeelhouder van deze vennootschap. In 2016 wordt in een aan de raad gestuurde kwartaalrapportage van Greenport Venlo gesteld dat mede door de ontwikkeling van geothermie, er serieuze belangstelling bestaat voor de op dat moment nog niet verkochte kavels (dan 1, 5 en 16). 40 Op 10 mei 2018 wordt op verzoek van het Staatstoezicht op de Mijnen (hierna: SodM) de winning van aardwarmte door CWG voorlopig gestopt. Het project bestaat uit twee productieputten (waardoor warm water wordt gewonnen) en een injectieput (waardoor vervangend water de grond in wordt gepompt). De reden van de stop is dat een injectieput verstopt is en de productieput slechts tijdelijk als injectieput gebruikt mag worden. Deze tijdelijke toestemming loopt af in 2018 en om deze reden stopt de winning van geothermie door CWG.41 Door CWG wordt vanaf dat moment onderzocht of er een aanvaardbare oplossing kan worden gevonden voor de opgetreden storing. De andere warmwaterbron (Californië Lipzig Gielen) werkt op dat moment naar tevredenheid.42

38 Informatie Californië Wijnen Grubbenvorst. Te raadplegen:

https://geothermie.nl/geothermie/locaties/californie-wijnen-grubbenvorst/; Geothermieproject tuinbouwgebied Californië Wijnen Geothermie BV Stand van zaken (14 juni 2012). Te raadplegen: https://www.wur.nl/upload_mm/d/6/2/d863b0c4-d4ae-40df-bbe9-ad05f8eb7c30_2012-614%20Presentatie%20Californie%20Wijnen%20Geothermie.pdf 39 Raadsinformatiebrief Voortgangsrapportage Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo 4 e kwartaal 2015 en 1e kwartaal 2016. (20 september 2016) Te raadplegen: https://horstaandemaas.raadsinformatie.nl/document/3845796/1/RIB_16_077_Greenport_Venlo p. 13 40 Raadsinformatiebrief Voortgangsrapportage Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo 4 e kwartaal 2015 en 1e kwartaal 2016. (20 september 2016) Te raadplegen: https://horstaandemaas.raadsinformatie.nl/document/3845796/1/RIB_16_077_Greenport_Venlo p. 13 41 Mededeling CWG inzake het tijdelijk stop leggen van productie van geothermiewarmte (1 juni 2018). Te raadplegen: https://www.californie.nu/download/724/documenten/Mededeling_inzake_CWG_tijdelijk_stop_leggen_van_prod uctie_van_geothermiewarmte.pdf 42 Raadsinformatiebrief kwartaalrapportage Q2 Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo (20 september 2018). Te raadplegen: https://horstaandemaas.raadsinformatie.nl/document/6948084/1/RIB_18_104_Kwartaalrapportage_Q2_2018_On tw_bedrijf

21

Op 25 augustus 2018 vindt een lichte aardbeving plaats in het gebied.43 Hierna besluit CLG in overleg met het SodM op 28 augustus de geothermie stil te leggen. Op 2 september vindt een nieuwe beving plaats, met een kracht van 1,7 op de schaal van Richter.44 Een seismisch expert voert namens CWG en CLG onderzoek uit, teneinde aan te tonen dat geothermie veilig kan worden gewonnen. In juli 2019 stelt SodM echter vast dat onvoldoende wetenschappelijke gegevens beschikbaar zijn om de veiligheid van de winning aan te tonen.45 Op 28 oktober 2020 is CLG failliet verklaard.46 Het stilzetten van de geothermieprojecten heeft grote financiële gevolgen voor Californië B.V. Californië B.V. lijdt schade omdat zij zich garant heeft gesteld jegens de financiers van CLG. Verder boekt Californië B.V. haar aandelen in CWG af. Deze worden vervolgens overgedragen aan glastuinbouwbedrijf Wijnen. 47 Hiernaast is er nog een geldlening van Californië B.V. aan CWG die renteloos wordt en waarvan wordt afgesproken dat deze enkel hoeft te worden afbetaald als de geothermie uiterlijk 30 september 2023 weer van start kan gaan.48 Deze datum is verstreken zonder dat de geothermie is opgestart. 1.3.6. Financiële situatie Californië B.V. Californië B.V. is een grond-ontwikkelmaatschappij. Als ontwikkelbedrijf heeft Californië B.V. vanuit financieel oogpunt belang bij het zo snel mogelijk verkopen van kavels.

In het in 2022 geleverde feitenrelaas geeft Californië B.V. aan dat dit te maken heeft met de financieringskosten van de aangekochte gronden en ontwikkelkosten die doorlopen.49 Om de verkoop te bespoedigen faciliteerde Californië B.V. de start van vergunnings- of subsidieaanvragen, zo wordt in het wederhoor van dhr. Burghout aangegeven.

43 SODM Nieuwsbericht: Aardwarmteproject nabij Venlo uit voorzorg stil gelegd na aardbeving (6 september 2018).

Te raadplegen: https://www.sodm.nl/actueel/nieuws/2018/09/06/aardwarmteproject-nabij-venlo-uit-voorzorgstil-gelegd-na-aardbeving 44 SODM Nieuwsbericht: Aardwarmteproject nabij Venlo uit voorzorg stil gelegd na aardbeving (6 september 2018). Te raadplegen: https://www.sodm.nl/actueel/nieuws/2018/09/06/aardwarmteproject-nabij-venlo-uit-voorzorgstil-gelegd-na-aardbeving 45 SODM Nieuwsbericht: Aardwarmteproject nabij Venlo nu niet hervat (10 juli 2019). Te raadplegen: https://www.sodm.nl/actueel/nieuws/2019/07/11/aardwarmteproject-nabij-venlo-nu-niet-hervat 46 Faillissement Californië Lipzig Gielen Geothermie B.V. (28 oktober 2020). Te raadplegen: https://www.faillissementsdossier.nl/nl/faillissement/1599986/californie-lipzig-gielen-geothermie-b-v.aspx 47 Jaarrekening 2020 Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. (19 mei 2021). 48 Jaarrekening 2020 Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. (19 mei 2021). 49 Brief Californië B.V. Verkoop gronden kavels 5 en 16 (20 december 2022).; Raadsinformatiebrief Voortgangsrapportage Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo 4e kwartaal 2015 en 1e kwartaal 2016. (20 september 2016) Te raadplegen: https://horstaandemaas.raadsinformatie.nl/document/3845796/1

22

De financieringskosten zijn er omdat de gronden in het bezit van Californië B.V. mede zijn gefinancierd door de provincie Limburg. Dit betreft met name gronden in het deelgebied Californië 2. 50 In het jaarverslag van 2018 van Californië B.V. staat dat er een achtergestelde lening op de balans staat met twee partijen, ter hoogte van € 1.454.246. Contractueel gezien is Californië B.V. verplicht een rentevergoeding van 4% te betalen over dit bedrag, voor zover het uiteindelijke resultaat van de vennootschap dit toelaat.51 Californië B.V. heeft lange tijd een geschil met de provincie gehad over het te hanteren rentepercentage op de financieringskosten. Volgens Californië B.V. moet namelijk op basis van contractuele afspraken per 2016 een renteherziening worden overeengekomen. Hierover is eind 2022 een overeenkomst bereikt, hoewel een formeel besluit op dat moment nog niet is genomen. Mede als gevolg van de stopzetting van de geothermieprojecten, het geschil met de provincie Limburg en het uitblijven van de verkoop van de resterende kavels 5 en 16, bevindt Californië B.V. zich in 2018 en 2019 in een precaire financiële situatie. In 2018 wordt een negatief resultaat geboekt van € 840.501. In 2019 wordt een negatief resultaat geboekt van € 2.777.511.

Het eigen vermogen bedraagt per 31 december 2017 € 5.612.460, per 31 december 2018 € 4.771.959 en per 31 december 2019 € 1.994.449.52 De financiële situatie vormt volgens Californië B.V. mede de aanleiding voor het zoeken naar een alternatieve bestemming voor de kavels 5 en 16.53

50 Jaarstukken 2020 provincie Limburg. Te raadplegen:

https://limburg.bestuurlijkeinformatie.nl/Document/View/e2571d1f-cb09-47cf-8e96-c7bc58ba571f 51 Jaarrekening 2018 Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. (19 mei 2019). 52 Jaarrekening 2018 Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. (19 mei 2019); Jaarrekening 2019 Grondexploitatiemaatschappij Californië B.V. (16 mei 2020) 53 Brief Californië B.V. Verkoop gronden kavels 5 en 16 (20 december 2022). p. 2

23

2. Kaders uit wet- en regelgeving en beleid 2. Wat zijn relevante kaders uit wet- en regelgeving en lokaal beleid in dit dossier, in het bijzonder voor de aanleg van zonneweides en de vergunningverlening daaromtrent? 3. Welke rollen, taken en verantwoordelijkheden hebben het college van B&W, de ambtelijke organisatie en de gemeenteraad in dit dossier, in het bijzonder waar het de aanleg van zonneweides betreft?

2.1.

Relevante kaders

Zoals beschreven in het eerste hoofdstuk, heeft de gemeente Horst aan de Maas twee rollen in de ontwikkeling van glastuinbouw. Enerzijds is de gemeente aandeelhouder van Greenport Venlo en heeft daarmee een rol als aandeelhouder. Tegelijkertijd vinden bepaalde ontwikkelingen op het gebied van glastuinbouw plaats op het grondgebied van de gemeente Horst aan de Maas. Dit maakt dat de gemeente ook een publiekrechtelijke rol heeft, bijvoorbeeld in het verlenen van vergunningen. In deze rol zijn de algemene wettelijke kaders die zien op de ruimtelijke ordening en de specifieke beleidskaders van de gemeente Horst aan de Maas van belang. In de ontwikkeling van het dossier Californië heeft de gemeente in haar publiekrechtelijke taak op vier momenten een belangrijke rol gehad: in het vaststellen van het beleid voor zonne-energie, in het vaststellen van de structuurvisie 2012, in de vaststelling van de bestemmingsplannen en in de verlening van de vergunningen. Voor deze ontwikkelingen zijn de algemene wettelijke kaders van belang die golden ten tijde van de aanvragen c.q.

de behandeling van de aanvragen voor een omgevingsvergunning, zoals bijvoorbeeld de Algemene wet bestuursrecht (Awb), de Wet ruimtelijke ordening (Wro), de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo) en het bijbehorende Besluit omgevingsrecht (Bor) en de Ministeriële regeling omgevingsrecht (Mor).54 Aan deze algemene wettelijke kaders zullen we refereren op het moment dat dat nodig is. Van belang is om in dit hoofdstuk een uiteenzetting te geven van de relevante gemeentelijke beleidskaders.

54 Per 1 januari 2024 is de Omgevingswet in werking getreden en zijn diverse wettelijke kaders op het gebied van

ruimtelijke ordening vervangen door de Omgevingswet en/of algemene maatregelen van bestuur. Deze nieuwe, per 1 januari 2024 in werking getreden wetgeving laten wij buiten beschouwing vanwege het feit dat de aanvragen voor de vergunningen zijn gedaan (ruim) voor inwerkingtreding van de Omgevingswet en deze aanvragen daarom niet zijn beoordeeld/afgehandeld onder vigeur van de Omgevingswet.

24

Beleid ten aanzien van zonne-energie Op 15 januari 2019 stelt de gemeenteraad van Horst aan de Maas een tijdelijk beleidskader voor zonneenergie vast, de Beleidsvisie Zonne-energie. Met deze beleidsvisie kan de gemeente tot het moment dat er een beleidskader is voor de langere termijn, plannen beoordelen.55 De Beleidsvisie Zonne-energie formuleert twee doelen. De gemeente moet de opwek van zonne-energie zo veel als mogelijk stimuleren en faciliteren én de beleidsvisie moet een zo concreet mogelijk toetsingskader – inclusief randvoorwaarden op het gebied van participatie en ruimtelijke inpassing – bieden voor lopende en/of toekomstige initiatieven.56 In de visie wordt verder verwezen naar het coalitieakkoord uit 2018 waarin staat dat er geen zonneweides op goede landbouwgrond mogen komen. In de visie worden zes mogelijkheden voor de opwek van zonne-energie onderscheiden: 1. Zonnepanelen op bedrijfsdaken 2. Zonnepanelen bij agrarische bedrijven 3. Zonnepanelen op daken van woningen 4. Zonnepanelen op maatschappelijk vastgoed 5. Meervoudig ruimtegebruik, reststroken en niet-agrarische gronden 6.

Kleine veldinstallaties57 Met de vijfde optie, ‘Meervoudig ruimtegebruik, reststroken en niet-agrarische gronden’, wil de gemeente de mogelijkheid bieden om de reststroken en overhoeken die niet geschikt zijn om kassen voor glastuinbouw op te realiseren, te gebruiken voor de opwek van zonne-energie. Daarover staat het volgende in het beleid opgenomen: “Ook zijn er in de gemeente reststroken en overhoeken bij glastuinbouw die niet geschikt zijn om kassen op te realiseren die (…), indien het landschappelijk goed wordt ingepast, geschikt zijn voor het plaatsen van zonnepanelen.”58 RES Gemeente Horst aan de Maas is deel van de RES-regio Noord- en Midden-Limburg. Daarbij horen ook de veertien andere gemeenten in Noord- en Midden-Limburg, de provincie Limburg, het Waterschap Limburg en netbeheerder Enexis. De RES (Regionale Energiestrategie) hanteert als uitgangspunt dat