HadM 1 KODE
Tekst van het document
KO D E
K a d e r O p w e k k in g D u u r z a m e E le k t r ic it e it
Groene Energie onder eigen regie G e m e e n te H o rst a a n d e M a a s N ovem b er 2020
VOORWOORD
SAMENVATTING D u id e lijk is w e l d a t d e z e h e le o p g a v e g e p a a rd g a a t m e t d ile m m a ’s . D ile m m a ’s w a a r u it k e u z e s v o lg e n . M o e t e n w e b ijv o o r b e e ld c lu s t e re n o f lie v e r s p re id e n ? M o e t e n w e k ie z e n v o o r a lle e n o p w e k v ia w in d , o f a lle e n z o n ? W e m o e t e n b a la n c e re n t u s s e n v e r s c h ille n d e b e la n g e n e n p e r s p e c t ie v e n . U it g a n g s p u n t is d e m e e r w a a rd e e n h e t d e e ln e m e n in d e o p b re n g s t e n v a n o n z e in w o n e r s . D a t b e t e k e n t d a t w e o o k n a d e v a s t s t e llin g v a n K O D E in g e s p re k b lijv e n m e t in w o n e r s , s t a k e h o ld e r s e n d e p o lit ie k o m d e o p g e s t e ld e b e le id s k a d e r s t e v e r t a le n n a a r c o n c re t e re s u lt a t e n .
H e e f t u a l z o n n e p a n e le n o p u w d a k ? E n in u w b u u r t ? A ls u o m u h e e n k ijk t z ie n w e s t e e d s m e e r d a k e n v o l lig g e n m e t z o n n e p a n e le n . U h e e f t d a a r v o o r u w e ig e n re d e n e n e n h o p e lijk w a s , n a a s t o n g e t w ijfe ld é é n v a n d ie re d e n e n u w z o rg o m h e t k lim a a t e n d e t o e k o m s t . W e s t a a n im m e r s s a m e n v o o r e e n g ro t e u it d a g in g . H e t k lim a a t v e r a n d e r t in r a p t e m p o e n o m d a t e e n h a lt t o e t e ro e p e n is a c t ie n o d ig . H ie ro v e r z ijn w e re ld w ijd , in N e d e r la n d e n o o k in d e re g io a fs p r a k e n g e m a a k t . O n s e n e rg ie s y s t e e m g a a t d e k o m e n d e 3 0 ja a r v e r a n d e re n . F o s s ie le b r a n d s t o ff e n m a k e n p la a t s v o o r d u u r z a m e e n e rg ie . Ie d e re g e m e e n t e h e e f t h ie r in e e n v e r a n t w o o rd e lijk h e id e e n c o n c re e t a a n d e e l t e le v e re n z o d a t w e s a m e n d e a fg e s p ro k e n d o e le n w a a r m a k e n . D e z e K a d e r n o t a O p w e k D u u r z a m e E le k t r ic it e it K O D E is o n s lo k a le a n t w o o rd d a a ro p . K O D E g e e f t d e k a d e r s d ie h e t m o g e lijk m a k e n lo k a a l d u u r z a m e e n e rg ie p ro je c t e n t e re a lis e re n .
D a t g a a n w e d o e n v a n u it d e k e n m e r k e n d e a a n p a k m e n t a lit e it v a n H o r s t a a n d e M a a s , d o o r s a m e n t e w e r k e n , v e r a n t w o o rd e lijk h e id t e n e m e n e n n ie t a f t e w a c h t e n . E n v o o r a l d o o r t e z o rg e n d a t z o v e e l m o g e lijk o p b re n g s t e n o p e e n o f a n d e re m a n ie r t e r u g v lo e ie n n a a r o n z e in w o n e r s .
D e e n e r g ie t r a n s it ie is z o a ls g e z e g d e e n g ro t e u it d a g in g d ie n ie t a lle e n in v e s t e r in g e n v r a a g t m a a r o o k k a n s e n b ie d t . O v e r a l in h e t la n d z ijn s u c c e s v o lle p ro je c t e n t o t s t a n d g e k o m e n w a a r b ij in w o n e r s z ic h h e b b e n v e re n ig d in c o ö p e r a t ie s . Z o le v e re n z ij e e n b e la n g r ijk e b ijd r a g e n a a n e e n d u u r z a m e t o e k o m s t e n d e le n o o k z e lf in d e w in s t . D a t v in d ik e e n m o o i p e r s p e c t ie f, W ij g a a n g ro e n !
D e opgave In 2 0 3 0 w o rd t 3 0 % (o f o n g e v e e r 1 .1 5 0 T J ) v a n d e e n e r g ie v r a a g in H o r s t a a n d e M a a s d u u r z a a m lo k a a l o p g e w e k t m e t z o n - e n w in d e n e rg ie . In 2 0 5 0 is d e e n e r g ie v o o r z ie n in g v a n H o r s t a a n d e M a a s 1 0 0 % d u u rza a m .
D e g e m e e n t e H o r s t a a n d e M a a s w il in 2 0 5 0 v o lle d ig z ij n o v e r g e s t a p t n a a r d u u r z a m e e n e r g ie e n h ie r m e e k lim a a t v e r a n d e r in g t e g e n g a a n . H ie r b ij is h e t b e la n g r ij k d a t w ij a ls g e m e e n t e g r ip h e b b e n o p d e r e a lis a t ie v a n e e n d u u r z a m e e n e r g ie v o o r z ie n in g e n d a t d e o p b r e n g s t e n h ie r u it z o v e e l m o g e lij k lo k a a l w o r d e n in g e z e t .
4 r e a lis a t ie s p o r e n E r z ijn v ie r s p o re n w a a r la n g s w e m e e r d u u r z a m e e le k t r ic it e it g a a n o p w e k k e n v a n n u t o t 2 0 3 0 :
D it K a d e r v o o r O p w e k v a n D u u r z a m e E le k t r ic it e it (K O D E ) b ie d t in z ic h t in h o e w ij a ls H o r s t a a n d e M a a s t o t 2 0 3 0 o m g a a n m e t d e r e a lis a t ie v a n g r o o t s c h a lig e o p w e k v a n z o n n e - e n w in d e n e r g ie . I n d e z e s a m e n v a t t in g w o r d e n d e s p o r e n w e e r g e g e v e n w a a r la n g s r e a lis a t ie p la a t s v in d t m e t d a a r b ij d e b e le id s k e u z e s .
D it a lle s g a a t ie t s b e t e k e n e n v o o r a l o n z e in w o n e r s . D a a ro m is b ij d e t o t s t a n d k o m in g v a n d e z e n o t a v e e l a a n d a c h t b e s t e e d a a n d e v r a a g h o e in w o n e r s e n s t a k e h o ld e r s b e t ro k k e n k u n n e n w o rd e n b ij d it h e le p ro c e s . D a t is g e b e u rd t ijd e n s h e t t o t s t a n d k o m e n v a n d it d o c u m e n t e n z a l n o g v e e l m e e r p la a t s v in d e n b ij d e v e r v o lg t r a je c t e n z o a ls z e in d it d o c u m e n t z ijn b e s c h re v e n .
T h ijs K u ip e r s W e t h o u d e r d u u r z a a m h e id
2
3
•
S p o o r 1 : M e e r v o u d ig r u im t e g e b r u ik , z o a ls z o n -o p -d a k e n re s t s t ro k e n , e n k le in s c h a lig e z o n n e w e id e s t o t 0 ,5 h e c t a re . D e z e z ijn n u a l m o g e lijk e n w o rd e n o o k v e rd e r g e s t im u le e rd m e t v o o r lic h t in g e n a d v ie s . M e t s p o o r 1 w e k ke n w e o n g e ve e r 255 TJ o p ;
•
S p o o r 2 : M id d e lg ro t e z o n n e w e id e s . W e w ille n m a x im a a l z e s z o n n e w e id e s , m e t e e n t o t a le g ro o t t e v a n 7 5 h e c t a re , v e rg u n n e n . D e g ro o t t e v a n d e z o n n e w e id e s z ijn in d ic a t ie f 5 -1 5 h e c t a re . In v e r b a n d m e t d e e x p lo it a t ie p e r io d e v a n z o n n e w e id e s e n d e p o t e n t ie e l t ijd e lijk e ro l v a n z o n n e w e id e s in h e t la n d s c h a p z u lle n w e e e n v e r g u n n in g s p e r io d e v a n m a x im a a l 2 5 ja a r in b o u w e n . B ij h e t t o e t s e n v a n d e p la n n e n w o r d e n s t r ik t e la n d s c h a p p e lijk e c r it e r ia e n s t e lle n w e e is e n o m t e w a a r b o rg e n d a t o n z e in w o n e r s , v ia e e n e n e r g ie c o ö p e r a t ie , k u n n e n m e e p ro fi t e re n v a n d e o p b re n g s t e n . M e t s p o o r 2 g a a n w e o n g e ve e r w e k ke n 133 TJ o p w e k ke n ;
•
S p o o r 3 : E n e r g ie la n d s c h a p p e n . W e w ille n e e n g e b ie d s v e r k e n n in g s t a r t e n n a a r d e m o g e lijk h e d e n t o t t w e e g ro o t s c h a lig e e n e rg ie p ro je c t e n in d e v o r m v a n e e n e n e r g ie la n d s c h a p (w in d - e n / o f z o n n e -e n e r g ie ). E e n o n a fh a n k e lijk e g e b ie d s v e r k e n n e r g a a t d e m o g e lijk h e d e n h ie r v o o r v e r k e n n e n . B ij d e o n t w ik k e lin g v a n e e n e n e r g ie la n d s c h a p z e t t e n w ij n a d r u k k e lijk in o p e e n b re d e re g e b ie d s o n t w ik k e lin g , w a a r b ij o o k w o rd t in g e z e t o p d e t r a n s it ie in d e la n d b o u w , n a t u u ro n t w ik k e lin g e n k lim a a t a d a p t a t ie . M e t s p o o r 3 w ille n w e o n g e v e e r 7 1 3 T J g a a n o p w e k k e n . D a t is 2 2 3 T J a a n w in d e n e rg ie (in d ic a t ie f 7 w in d t u r b in e s ) e n 2 7 5 h e c t a re z o n n e p a n e le n ;
•
S p o o r 4 : In n o v a t ie , n e t w e r k e n e n o p s la g . In d it s p o o r fo c u s s e n w e o p d e o n t w ik k e lin g v a n n ie u w e t e c h n o lo g ie ë n v o o r e n e rg ie -o p w e k e n d e o p s la g d a a r v a n . D a a r b ij w e r k e n w e n a u w s a m e n m e t a n d e re o v e r h e d e n in R E S -v e r b a n d .
•
B e l e i d s k e u z e s z o n n e -e n e r g i e i n H o r s t a a n de M aas •
O m a a n d e o p g a v e t e v o ld o e n z e t t e n w e o o k in o p z o n n e w e id e s ;
•
W ij g e v e n , z o a ls o o k u it d e in w o n e r s e n q u ê t e b lijk t , d e v o o r k e u r a a n e x t e n s ie v e z o n n e w e id e s;
•
Z o n n e w e id e s d ie k o p p e lk a n s e n b ie d e n m e t la n d - e n t u in b o u w , n a t u u ro n t w ik k e lin g , b io d iv e r s it e it , b o d e m g e s t e ld h e id e n k lim a a t a d a p t a t ie g e n ie t e n d e v o o r k e u r ;
•
Z o n n e w e id e s t u s s e n d e 0 ,5 e n 5 h e c t a re w o r d e n n ie t t o e g e s t a a n o m v e r s n ip p e r in g v a n h e t la n d s c h a p t e v o o r k o m e n ;
•
•
L o c a t ie s d ie n e n a a n t e s lu it e n b ij b e s t a a n d e la n d s c h a p p e lijk e s t r u c t u re n , z o a ls s n e l- e n s p o o r w e g e n e n b e d r ijv e n t e r re in e n ;
H e t d o e l v a n e e n e n e r g ie p ro je c t m o e t m e e r v o u d ig z ijn . M e e r v o u d ig b e t e k e n t m e e rd e re (g e m e e n t e lijk e ) d o e le n (u it h e t d u u r z a a m h e id s p ro g r a m m a ) d ie n e n , d it z ijn d e k o p p e lk an se n ;
•
D e in it ia t ie fn e m e r d ie n t in h e t p ro je c t p la n a a n t e g e v e n w e lk e k o p p e lk a n s e n e r z ijn e n h o e m e n d a a r in v u llin g a a n g a a t g e v e n .
P a r t ic ip a t ie •
E r z ijn t w e e v o r m e n v a n p a r t ic ip a t ie : p ro je c t - o f p ro c e s p a r t ic ip a t ie (h e t b e t re k k e n v a n b e la n g h e b b e n d e n in h e t p ro c e s ) e n fi n a n c ië le p a r t ic ip a t ie
To e k o m st e n o n ze k e rh e d e n
•
D e in it ia t ie fn e m e r d ie n t e e n s t a k e h o ld e r s a n a ly s e u it t e v o e re n .
•
In it ia t ie fn e m e r s d ie n e n e e n g e d e g e n p a r t ic ip a t ie p a r a g r a a f a ls o n d e rd e e l v a n d e p la n v o r m in g t e o v e r le g g e n . W a a r in w o rd t a a n g e g e v e n v ia w e lk e w e g e n b e la n g h e b b e n d e n w o rd e n g e ïn fo r m e e rd e n h o e h e t t ijd s p a d e r u it z ie t .
•
D e o m g e v in g e n s t a k e h o ld e r s d ie n e n t ijd ig (v o o r a a n in h e t p ro c e s ) e n a c t ie f d o o r d e in it ia t ie fn e m e r (s a m e n m e t d e g e m e e n t e ) v ia e e n g o e d e o m g e v in g s d ia lo o g b e t ro k k e n t e w o rd e n b ij h e t p ro je c t W e s t re v e n n a a r 5 0 % lo k a a l c o ö p e r a t ie f e ig e n d o m (fi n a n c ië le p a r t ic ip a t ie ). H ie r is e e n b e la n g r ijk e ro l w e g g e le g d v o o r d e e n e r g ie c o ö p e r a t ie .
•
D e c a p a c it e it o p h e t e le k t r ic it e it s n e t w e r k in o n z e re g io is o n g e v e e r v o l. W ij b lijv e n in g e s p re k m e t d e n e t w e r k b e h e e rd e r o v e r d e o n t w ik k e lin g e n e n m o g e lijk h e d e n v o o r h e t e le k t r ic it e it s n e t w e r k in d e g e m e e n t e . D a a r n a a st m a a k t d e G e m e e n te H o rst a a n d e M a a s in R E S -v e r b a n d a fs p r a k e n m e t E n e x is ; In R E S v e r b a n d o n d e r z o e k e n e n v o lg e n w e d e t e c h n o lo g is c h e o n t w ik k e lin g e n h e t g e b r u ik v a n in n o v a t ie v e t e c h n ie k e n .
L a n d s c h a p p e lijk e k e u z e s •
H e t la n d s c h a p is u it g a n g s p u n t ;
•
E c o lo g is c h e n c u lt u u r h is t o r is c h w a a rd e n v o lle g e b ie d e n m o e t e n v o o r d a t d o e l b e h o u d e n b lijv e n , d e z e g e b ie d e n z ijn u it g e s lo t e n v o o r m id d e lg ro t e z o n n e w e id e s e n g ro o t s c h a lig e e n e r g ie o n t w ik k e lin g ;
•
O n t w ik k e lin g e n z ijn s le c h t s m o g e lijk in d e la n d s c h a p s t y p e n m e t e e n b e p e r k t e e c o lo g is c h e e n c u lt u u r h is t o r is c h e w a a rd e , m e t e e n o p e n o f g e m e n g d k a r a k t e r.
B e le id s k e u z e s w in d e n e r g ie in H o r s t a a n d e M aas W e s lu it e n a a n b ij h e t b e s t a a n d e r u im t e lijk b e le id d a t w in d t u r b in e s g e c lu s t e rd g e p la a t s t w o rd e n e n n ie t s o lit a ir ;
•
W e g a a n v o o r lo p ig u it v a n e e n v e rd e lin g v a n 7 5 % z o n n e -e n e r g ie e n 2 5 % w in d e n e rg ie e n z o e k e n r u im t e v o o r 2 2 3 T J w in d e n e rg ie (in d ic a t ie f 7 t u r b in e s ) e n 3 5 0 h a z o n n e w e id e s o m a a n d e a m b it ie v a n 2 0 3 0 t e v o ld o e n . D e z e v e rd e lin g k o m t o v e re e n m e t d e v o o r k e u re n v a n o n z e in w o n e r s , o p b a s is v a n d e e n q u ê te .
•
W e h a n t e re n d e v o lg e n d e c a t e g o r ie ë n z o n n e w e id e s : • K le in : t o t m a x 0 ,5 h a g ro n d o p p e r v la k . • M id d e lg ro o t : 5 - 1 5 h e c t a re g ro n d o p p e r v la k . • G ro o t : 1 5 h e c t a re e n g ro t e r g ro n d o p p e r v la k .
•
K o p p e lk a n s e n
V e r d e lin g z o n - w in d
M e e r v o u d ig r u im t e g e b r u ik in d e b e b o u w d e o m g e v in g g e n ie t d e v o o r k e u r. D a a r m e e b e d o e le n w e b ijv o o r b e e ld z o n n e p a n e le n o p d a k e n o f o p o v e r k a p p in g e n v a n p a r k e e r p la a t s e n ;
•
K le in e , s o lit a ire w in d m o le n s (m e t e e n m a x im a le a s h o o g t e v a n 2 0 m e t e r ) z ijn t o e g e s t a a n a ls d e z e in d e o m g e v in g p a s s e n , e e n m e e r w a a rd e v o o r e e n g e b o u w o f b e d r ijf k u n n e n z ijn e n e e n b ijd r a g e le v e re n a a n e e n e d u c a t ie v e d o e ls t e llin g .
4
•
5
Inhoud
1
V O O R W O O R D S A M E N VA T T IN G
2 3
1 In t r o d u c t ie
7
D EEL A
9
D EEL B
2 R e a lis a t ie s t r a t e g ie
10
3 D e o p g ave : b e sp a re n e n lo k a a l d u u r z a a m o p w e k k e n
2 .1 O p g a v e n e n k e u z e s 2 .1 .1 O p g a v e n 2 .1 .2 B e le id s k e u z e s 2 .2 R e a lis a t ie : 4 s p o re n 2 .2 .1 S p o o r 1 : M e e r v o u d ig r u im t e g e b r u ik e n k le in s c h a lig e z o n n e w e id e s 2 .2 .2 S p o o r 2 : M id d e lg ro t e z o n n e w e id e s 2 .2 .3 S p o o r 3 : E n e rg ie la n d s c h a p p e n 2 .2 .4 S p o o r 4 : In n o v a t ie , n e t w e r k e n e n o p s la g 2 .3 A fs t e m m in g m e t re g io e n o m lig g e n d e g e m e e n t e n 2 .4 E v a lu a t ie e n m o n it o r in g
11 11 11 11
3 .1 B e s t a a n d e in t e r n e e n e x t e r n e b e le id s k a d e r s 3 .2 H u id ig e e n e r g ie g e b r u ik 3 .3 B e s p a r in g s a m b it ie & e n e r g ie v r a a g 2 0 3 0 3 .4 3 0 % lo k a a l d u u r z a a m o p w e k k e n
12
4 B e le id s k e u z e s e n b i j b e h o r e n d e d i l e m m a ’s
13 15
4 .1 Z o n n e -e n e r g ie 4 .2 W in d e n e r g ie 4 .3 V e rd e lin g z o n n e - e n w in d e n e r g ie 4 .4 To e k o m s t e n o n z e k e r h e d e n
20 21 21
51 52 54
24 26 26 27
31 31 33 34 35
37
5 .1 T y p e n la n d s c h a p e n v o o r k e u re n /k a n s e n 5 .2 P o t e n t ie g e b ie d e n 5 .3 K o p p e lk a n s e n
37 37 41
6 .1 U it g a n g s p u n t e n v a n p a r t ic ip a t ie 6 .2 S t a k e h o ld e r s 6 .3 F in a n c ië le p a r t ic ip a t ie 6 .4 L o k a a l (e n e r g ie c o ö p e r a t ie f ) e ig e n d o m e n m a x im a a l lo k a a l t e r u g v lo e ie n re v e n u e n 6 .5 E n e r g ie c o ö p e r a t ie a ls p a r t n e r 6 .6 R o lle n v a n d e g e m e e n t e
49 50
24
5 L a n d s c h a p p e lijk e k e u z e s
6 P a r t ic ip a t ie
B ijla g e 1 L ijs t m e t t a b e lle n e n fi g u re n . B ijla g e 2 . A fk o r t in g e n B ijla g e 3 . L a n d s c h a p s t y p e n in re la t ie t o t z o n n e -e n e rg ie B ijla g e 4 . K le in s c h a lig e z o n n e w e id e s e n m e e r v o u d ig r u im t e g e b r u ik B ijla g e 5 . B ro n n e n lijs t
23
43 43 44 44
45 46 46
Introductie
In 2 0 5 0 w ille n w e in H o r s t a a n d e M a a s v o lle d ig z ijn o v e r g e s t a p t v a n fo s s ie le e n e rg ie n a a r d u u r z a m e e n e r g ie b ro n n e n . In 2 0 3 0 w ille n w e 3 0 % v a n o n z e e n e r g ie b e h o e f t e in v u lle n m e t e le k t r ic it e it d ie d u u r z a a m e n lo k a a l is o p g e w e k t . W e fo c u s s e n d a a r b ij o p w in d - e n z o n n e -e n e rg ie o m d a t d it d e e n ig e t e c h n ie k e n z ijn d ie o p d it m o m e n t t e c h n is c h h a a lb a a r, fi n a n c ie e l b e t a a lb a a r, b e w e z e n v e ilig e n d u u r z a a m z ijn .
W e s c h r ijv e n h e t ja a r 2 0 4 0 e n r ijd e n in o n z e e le k t r is c h e a u t o d o o r d e g e m e e n t e H o r s t a a n d e M a a s . L in k s v a n o n s z ie n w e e e n v e ld v o l m e t z o n n e p a n e le n m e t e e n b o rd e r b ij: “D it z o n n e v e ld v o o r z ie t 1 0 .0 0 0 h u is h o u d e n s v a n e le k t r ic it e it ”. O n d e r d e z o n n e p a n e le n z ie n w e in h e t e n e v e ld s t r u ik e n m e t v o lr ijp e s a p p ig e b la u w e b e s s e n e n s c h a r re le n in h e t a n d e re v e ld d e b io lo g is c h e k ip p e n v a n d e b o e r. D ie b o e r le v e r t z ijn e ie re n a a n h e t d o r p , w a a r z e k e r ¾ v a n d e d a k e n v a n d e h u iz e n v o l lig g e n m e t z o n n e p a n e le n . D a a r m e e w o rd t a l e e n g ro o t d e e l v a n h u n e ig e n e n e r g ie v r a a g g e le v e rd . D e b e w o n e r s k ijk e n ie d e re d a g n a a r h u n e n e r g ie m e t e r e n z ie n h e m a c h t e r u it lo p e n . E e n fl in k d e e l v a n d e h u is h o u d e n s is z e lfs a l o v e r g e s t a p t o p e e n w a r m t e p o m p e n is d e fi n it ie f n ie t m e e r a fh a n k e lijk v a n a a rd g a s . E e n s t u k v e rd e ro p z ie n w e e e n g ro e p m e n s e n e e n t o e r t o c h t m a k e n o p e le k t r is c h e fi e t s e n .
D e z e g ro e p fi e t s t o n d e r e e n c lu s t e r v a n 6 d r a a ie n d e w in d t u r b in e s d o o r. T w e e v a n d e z e t u r b in e s z ijn e ig e n d o m v a n h e t v e rd e ro p g e le g e n d o r p . 5 0 % v a n d e o p b re n g s t v a n d e t w e e a n d e re t u r b in e s w o rd t v ia d e p la a t s e lijk e e n e r g ie c o ö p e r a t ie v e rd e e ld o v e r a lle o m w o n e n d e n . E n v a n d e la a t s t e t w e e t u r b in e s g a a t 5 0 % v a n d e o p b re n g s t in h e t o m g e v in g s fo n d s . H ie r u it is re e d s g e ld in g e z e t in d e o m g e v in g . Z o z ie n w e in d e w e id e n k o e ie n lo p e n o p g ro n d e n w a a r w e e e n g ro t e v e r s c h e id e n h e id z ie n a a n p la n t e n e n b lo e m e n . V e le s o o r t e n v o g e ls v lie g e n a f e n a a n n a a r h u n n e s t e n . E e n g ro t e b io d iv e r s it e it d ie g e t u ig d v a n n a t u u r in c lu s ie v e la n d b o u w . E v e n v e rd e ro p z ijn d e o p s t a lle n d ie a l ja re n le e g s t a a n in m id d e ls g e s lo o p t e n v e r v a n g e n d o o r e e n k le in e v e ld o p s t e llin g a a n z o n n e p a n e le n d ie h e t b o e re n b e d r ijf v o lle d ig v o o r z ie n v a n e le k t r ic it e it .
O o k v a n u it d e b e v o lk in g z ijn a l d iv e r s e m o o ie p la n n e n in g e d ie n d o m e e n d e e l v a n d it g e ld t e b e s t e d e n in h e t n o g a a n t re k k e lijk e r m a k e n v a n h o r s t a a n d e M a a s.
O m d e e n e r g ie t r a n s it ie s u c c e s v o l t e re a lis e re n , is h e t b e la n g r ijk o m v a n t e v o re n k a d e r s t e s t e lle n o v e r w a t w e w e l e n n ie t w ille n in H o r s t a a n d e M a a s . D it K a d e r v o o r O p w e k v a n D u u r z a m e E le k t r ic it e it (K O D E ) la a t z ie n h o e v e e l o p w e k c a p a c it e it n o d ig is o m d e g e s t e ld e a m b it ie t e re a lis e re n , w a a r d it m o g e lijk g e re a lis e e rd k a n w o rd e n e n h o e w e o n z e in w o n e r s , g e m e e n t e r a a d e n a n d e re s t a k e h o ld e r s h ie r b ij b e t re k k e n . O o k m a k e n w e d u id e lijk h o e w e e r v o o r z o r g e n d a t d e (fi n a n c ië le ) o p b re n g s t e n z o v e e l a ls m o g e lijk w e e r lo k a a l w o rd e n in g e z e t v o o r g e w e n s t e o n t w ik k e lin g e n . K O D E g a a t o v e r d e o p w e k v a n d u u r z a m e e le k t r ic it e it . K O D E g a a t n ie t in o p e n e rg ie b e s p a r in g o f a n d e re (d u u r z a m e ) e n e r g ie b ro n n e n e n -t e c h n o lo g ie ë n d ie p r im a ir g e r ic h t z ijn o p h e t re a lis e re n v a n w a r m t e (b io m a s s a , g e o t h e r m ie , w a r m t e p o m p e n , a q u a t h e r m ie , e t c .).
D e z e w o rd e n in a n d e re b e le id s k a d e r s u it g e w e r k t e n in 2 0 2 1 v o o rg e le g d a a n d e g e m e e n t e r a a d (T r a n s it ie v is ie W a r m t e e n d e R e g io n a le E n e r g ie s t r a t e g ie (R E S ). B e t re k k e n in w o n e r s , b e d r ijv e n e n a n d e re b e la n g hebbenden W e h e b b e n in w o n e r s b in n e n H o r s t a a n d e M a a s in ju n i e n ju li 2 0 2 0 v ia d iv e r s e (a n a lo g e e n d ig it a le k a n a le n ) g e v r a a g d n a a r h u n v is ie o p z o n n e w e id e s e n w in d t u r b in e s . D a a r b ij h e b b e n w ij h e n o o k d ile m m a ’s v o o r g e le g d e n g e v r a a g d h o e z ij b e t ro k k e n w ille n z ijn b ij t o e k o m s t ig e p ro je c t e n . D e re s u lt a t e n v a n d e e n q u ê t e v o r m e n e e n g o e d e b a s is a ls a fs p ie g e lin g v a n d e w e r k e lijk e s a m e n le v in g . N a a s t d e e n q u ê t e s o n d e r in w o n e r s e n jo n g e re n z ijn o o k g e s p re k k e n g e v o e rd m e t v e r s c h ille n d e s t a k e h o ld e r g ro e p e n z o a ls a g r a r ië r s e n g ro n d e ig e n a re n , n a t u u r – e n m ilie u p a r t ije n e n o n d e r n e m e r s . O p d e z e
O f b o v e n s t a a n d e o o k z o d a a d w e r k e lijk z a l g e b e u re n w e t e n w e p a s o v e r 2 0 ja a r. W a t o n s b e t re f t z ijn d e a c h t e r lig g e n d e g e d a c h t e n v a n lo k a a l e ig e n d o m , k o p p e lin g e n m e t a n d e re o n t w ik k e lin g e n e n e n e r g ie n e u t r a lit e it z e k e r h a a lb a a r.
6
7
DEEL A
b ije e n k o m s t e n z ijn z in v o lle d is c u s s ie s g e v o e rd o v e r u it g a n g s p u n t e n , b e le id s k e u z e s e n d e d iv e r s e s t a n d p u n t e n . O o k h e t E n e rg ie p a n e l, b e s t a a n d e u it in w o n e r s v a n H o r s t a a n d e M a a s a d v is e e rd e o n s o v e r d u u r z a m e e n e rg ie o n t w ik k e lin g e n p a r t ic ip a t ie v a n in w o n e r s b ij d u u r z a m e e n e rg ie p ro je c t e n . A l d e z e in p u t h e b b e n w e m e e g e n o m e n b ij h e t o p s t e lle n v a n K O D E .
Wat gaan we doen en hoe
D e v r a g e n lijs t e n e n b ije e n k o m s t e n z ijn e e n e e r s t e o p s t a p g e w e e s t n a a r e e n m e e r ja r ig c o m m u n ic a t ie t r a je c t ro n d o m d e e n e rg ie t r a n s it ie .
L e e s w ijz e r K O D E D it b e le id s s t u k k e n t t w e e d e le n . D e e l A g e e f t d e re a lis a t ie s t r a t e g ie w e e r. D a t z ijn v ie r s p o re n w a a r la n g s w ij t o t 2 0 3 0 m e e r d u u r z a m e e le k t r ic it e it s o p w e k g a a n re a lis e re n e n k a n g e z ie n w o rd e n a ls e e n h a n d le id in g . D e e l B g e e f t e e n v e rd ie p in g v a n d e k e u z e s d ie t e n g ro n d s la g lig g e n a a n d e re a lis a t ie s t r a t e g ie , w a a r o n d e r d ile m m a ’s e n d e o n d e r lig g e n d e b e le id s d o c u m e n te n . D e e l A is in p r in c ip e lo s t e le z e n v a n d e e l B , w a a r b ij w o rd t b e n a d r u k t d a t d e t w e e d e le n o n lo s m a k e lijk m e t e lk a a r v e r b o n d e n z ijn .
8
2
Realisatiestrategie
In d it h o o fd s t u k b e s p re k e n w e d e s p o re n w a a r la n g s w e d e o p g a v e w ille n re a lis e re n . K o r t s t ip p e n w e d a a r b ij e e r s t d e o p g a v e z e lf a a n e n d a a r n a k o m e n e r e e n a a n t a l b e le id s k e u z e s a a n b o d . V o o r e e n v e rd e re u it w e r k in g v a n a c h t e rg ro n d e n , o p g a v e n e n d e k e u z e s v e r w ijz e n w ij n a a r D e e l B v a n d it d o c u m e n t .
In 2 0 3 0 w o rd t 3 0 % (o f o n g e v e e r 1 .1 5 0 T J ) v a n d e e n e r g ie v r a a g in H o r s t a a n d e M a a s t d u u r z a a m lo k a a l o p g e w e k t m e t z o n - e n w in d e n e rg ie . In 2 0 5 0 is d e e n e r g ie v o o r z ie n in g v a n H o r s t a a n d e M a a s 1 0 0 % d u u rza a m .
•
4 r e a lis a t ie s p o r e n
2 .1 O p g a v e n e n k e u z e s
E r z ijn v ie r s p o re n w a a r la n g s w e m e e r d u u r z a m e e le k t r ic it e it g a a n o p w e k k e n v a n n u t o t 2 0 3 0 :
2 .1 .1 O p g a v e n
•
S p o o r 1 : M e e r v o u d ig r u im t e g e b r u ik , z o a ls z o n -o p -d a k e n re s t s t ro k e n , e n k le in s c h a lig e z o n n e w e id e s t o t 0 ,5 h e c t a re . D e z e z ijn n u a l m o g e lijk e n w o rd e n o o k v e rd e r g e s t im u le e rd m e t v o o r lic h t in g e n a d v ie s . M e t s p o o r 1 w e k ke n w e o n g e ve e r 255 TJ o p ;
•
•
S p o o r 2 : M id d e lg ro t e z o n n e w e id e s . W e w ille n m a x im a a l z e s z o n n e w e id e s , m e t e e n t o t a le g ro o t t e v a n 7 5 h e c t a re , v e r g u n n e n . D e g ro o t t e v a n d e z o n n e w e id e s z ijn in d ic a t ie f 5 -1 5 h e c t a re . In v e r b a n d m e t d e e x p lo it a t ie p e r io d e v a n z o n n e w e id e s e n d e p o t e n t ie e l t ijd e lijk e ro l v a n z o n n e w e id e s in h e t la n d s c h a p z u lle n w e e e n v e r g u n n in g s p e r io d e v a n m a x im a a l 2 5 ja a r in b o u w e n . B ij h e t t o e t s e n v a n d e p la n n e n w o r d e n s t r ik t e la n d s c h a p p e lijk e c r it e r ia e n s t e lle n w e e is e n o m t e w a a r b o r g e n d a t o n z e in w o n e r s , v ia e e n e n e r g ie c o ö p e r a t ie , k u n n e n m e e p ro fi t e re n v a n d e o p b re n g s t e n . M e t s p o o r 2 g a a n w e o n g e ve e r w e k ke n 133 TJ o p w e k ke n ;
S p o o r 4 : In n o v a t ie , n e t w e r k e n e n o p s la g . In d it s p o o r fo c u s s e n w e o p d e o n t w ik k e lin g v a n n ie u w e t e c h n o lo g ie ë n v o o r e n e r g ie -o p w e k e n d e o p s la g d a a r v a n . D a a r b ij w e r k e n w e n a u w s a m e n m e t a n d e re o v e r h e d e n in R E S -v e r b a n d .
D e t o t a le e n e r g ie v o o r z ie n in g m o e t v e rd u u r z a m e n . In K O D E b o u w e n w e v o o r t o p d e d o e ls t e llin g u it d e E n e r g ie v is ie N o o rd L im b u r g 2 0 1 8 (v a s t g e s t e ld d o o r d e g e m e e n t e r a a d o p 1 5 ja n u a r i 2 0 1 9 ), w a a r in is g e s t e ld d a t w e s t re v e n n a a r 3 5 % e n e r g ie b e s p a r in g in 2 0 3 0 (t e n o p z ic h t e v a n 2 0 1 7 ). W e p ro g n o s t ic e re n d a t e r in 2 0 3 0 e e n e n e r g ie v r a a g re s t e e r t v a n o n g e v e e r 5 .1 0 0 T J p e r ja a r. In d e E n e r g ie v is ie h e b b e n w e o o k d e a m b it ie g e s t e ld o m 3 0 % v a n d e e n e r g ie v r a a g in 2 0 3 0 lo k a a l d u u r z a a m o p t e w e k k e n (w a a r v a n 2 5 % d u u r z a m e w a r m t e e n 7 5 % d u u r z a m e e le k t r ic it e it ). D e z e a m b it ie s t a a t g e lijk a a n e e n o p w e k b e h o e f t e v a n o n g e v e e r 1 .1 5 0 T J d u u r z a m e e le k t r ic it e it p e r ja a r in H o r s t a a n d e M a a s . In p e ilja a r 2 0 1 7 w e rd c irc a 1 0 0 T J d u u r z a m e e le k t r ic it e it in o n z e g e m e e n t e o p g e w e k t m e t z o n n e -e n e r g ie . D a a r m e e h o u d e n w e e e n o p w e k b e h o e f t e v a n 1 .0 5 0 T J d u u r z a m e e le k t r ic it e it p e r ja a r o v e r.
W e ro n d e n d e z e o p g a v e a f n a a r 1 .0 0 0 T J p e r ja a r. E e n n a d e re t o e lic h t in g e n o n d e r b o u w in g v a n d e z e o p g a v e is o p g e n o m e n in h o o fd s t u k 4 .
10
S p o o r 3 : E n e r g ie la n d s c h a p p e n . W e w ille n e e n g e b ie d s v e r k e n n in g s t a r t e n n a a r d e m o g e lijk h e d e n t o t t w e e g ro o t s c h a lig e e n e r g ie p ro je c t e n in d e v o r m v a n e e n e n e r g ie la n d s c h a p (w in d - e n / o f z o n n e -e n e r g ie ). E e n o n a fh a n k e lijk e g e b ie d s v e r k e n n e r g a a t d e m o g e lijk h e d e n h ie r v o o r v e r k e n n e n . B ij d e o n t w ik k e lin g v a n e e n e n e r g ie la n d s c h a p z e t t e n w ij n a d r u k k e lijk in o p e e n b re d e re g e b ie d s o n t w ik k e lin g , w a a r b ij o o k w o rd t in g e z e t o p d e t r a n s it ie in d e la n d b o u w , n a t u u ro n t w ik k e lin g e n k lim a a t a d a p t a t ie . M e t s p o o r 3 w ille n w e o n g e v e e r 7 1 3 T J g a a n o p w e k k e n . D a t is 2 2 3 T J a a n w in d e n e rg ie (in d ic a t ie f 7 w in d t u r b in e s ) e n 2 7 5 h e c t a re z o n n e p a n e le n ;
V o o r w i n d e n e r g i e g e ld e n d e v o lg e n d e b e le id s u it g a n g sp u n te n : • W e s lu it e n a a n b ij h e t b e s t a a n d e r u im t e lijk b e le id d a t w in d t u r b in e s g e c lu s t e rd g e p la a t s t w o rd e n e n n ie t s o lit a ir. O p d ie m a n ie r w o rd t d e r u im t e lijk e im p a c t g e c o n c e n t re e rd e n a n d e re la n d s c h a p p e n o n t z ie n . D e z e v o o r k e u r k w a m o o k t e r u g u it d e in w o n e r s e n q u ê t e v a n 2 0 2 0 . D a a r w e rd g e k o z e n v o o r e e n g e c lu s t e rd e lijn o p s t e llin g . • O o k g a v e n d e in w o n e r s a a n d a t q u a lo c a t ie z o v e e l m o g e lijk d ie n t t e w o rd e n a a n g e s lo t e n b ij b e s t a a n d e s t r u c t u re n z o a ls s n e lw e g e n , t re in s p o re n e n b e d r ijv e n t e r re in e n . O p d e z e m a n ie r k u n n e n r is ic o - e n h in d e rc o n t o u re n v a n fu n c t ie s in e lk a a r o p g a a n . E e n n a d e re o n d e r b o u w in g e n t o e lic h t in g o p d e z e b e le id s k e u z e s is o p g e n o m e n in h o o fd s t u k 5 .
2 .2 R e a l i s a t i e : 4 s p o r e n
2 .1 .2 B e l e i d s k e u z e s
W e g a a n v ia v ie r s p o re n o n z e o p w e k a m b it ie re a lis e re n . D r ie s p o re n w o rd e n in g e g e v e n d o o r s c h a a ln iv e a u , d e v ie rd e g a a t o v e r in n o v a t ie .
V o o r z o n n e -e n e r g i e w o rd e n d e v o lg e n d e b e le id s k e u ze s g e m a a k t: • M e e r v o u d ig r u im t e g e b r u ik in d e b e b o u w d e o m g e v in g h e e f t d e v o o r k e u r. D e n k d a a r b ij a a n z o n n e p a n e le n o p d a k e n e n g e v e ls v a n g e b o u w e n , o p (o n b e n u t t e ) t e r re in e n in b e b o u w d g e b ie d e n o p v o o r m a lig e a g r a r is c h e b o u w b lo k k e n . O p d e z e m a n ie r w o rd e n la n d b o u w e n n a t u u r z o v e e l m o g e lijk o n t z ie n . • E x t e n s ie v e z o n n e v e ld e n g e n ie t e n d e v o o r k e u r. O m d a t n ie t e lk p la n g e s c h ik t is v o o r e e n e x t e n s ie v e in v u llin g e n e r o o k e e n s lu it e n d e b u s in e s s c a s e m o e t k u n n e n z ijn , s lu it e n w e in t e n s ie v e re p la n n e n (m e t e e n z o g e n a a m d e o o s t -w e s t
S p o o r 1 g a a t o v e r m e e r v o u d ig r u im t e g e b r u ik , z o a ls z o n -o p -d a k e n re s t s t ro k e n , e n z o n n e w e id e s k le in e r d a n 0 ,5 h e c t a re . D e b e le id s lijn in K O D E v o o r m e e r v o u d ig r u im t e g e b r u ik e n k le in s c h a lig e z o n n e w e id e s k o m t o v e re e n m e t h e t z o n n e b e le id v a n d e G e m e e n t e H o r s t a a n d e M a a s u it 2 0 1 8 , d a t m e t d e v a s t s t e llin g v a n K O D E k o m t t e v e r v a lle n . A a n g e z ie n s p o o r 1 n ie t g e n o e g is o m o n z e o p g a v e v a n 1 0 0 0 T J t o t 2 0 3 0 in t e v u lle n z e t t e n w e o o k in o p d e o n t w ik k e lin g v a n w in d t u r b in e s e n z o n n e w e id e s . W e k ie z e n h ie r b ij v o o r e e n b a la n s t u s s e n w in d t u r b in e s (2 5 % ) e n z o n n e w e id e s (7 5 % ), w e s lu it e n h ie r m e e a a n o p d e v o o r k e u re n v a n o n z e in w o n e r s e n d e
•
•
•
o p s t e llin g ) n ie t u it . C lu s t e r in g v a n z o n n e w e id e s . D it o m d e im p a c t o p h e t la n d s c h a p e n d e b e le v in g t e b e p e r k t e n e n o m s c h a a lv o o rd e le n t e g e n e re re n . O m c lu s t e r in g t e s t im u le re n e n v e r s n ip p e r in g t e v o o r k o m e n , w o rd e n z o n n e w e id e s t u s s e n 0 ,5 e n 5 h a n ie t t o e g e s t a a n . O o k o n z e in w o n e r s h e b b e n e e n v o o r k e u r v o o r c lu s t e r in g v a n z o n n e w e id e s .
11
m o g e lijk h e d e n in h e t la n d s c h a p . M e t d e z e v e r h o u d in g e n z o e k e n w e r u im t e v o o r 2 2 3 T J (in d ic a t ie f 7 w in d t u r b in e s ) e n 3 5 0 h e c t a re a a n z o n n e p a n e le n . D it is m in d e r d a n 2 % v a n h e t o p p e r v la k v a n o n z e g e m e e n te . M e t s p o o r 2 v a n o n z e re a lis a t ie s t r a t e g ie w ille n w e r u im t e b ie d e n v o o r e n k e le m id d e lg ro t e z o n n e w e id e s , m e t e e n b e le id s p la fo n d v a n 7 5 h e c t a re . In s p o o r 3 w ille n w e d e m o g e lijk h e d e n v e r k e n n e n v o o r h e t re a lis e re n v a n w in d t u r b in e s e n h e t g ro o t s t e g e d e e lt e v a n d e z o n n e w e id e s (2 7 5 h e c t a re ) in e n e rg ie la n d s c h a p p e n . H e t in d ic a t ie v e o p b re n g e n d v e r m o g e n v a n d e e n e rg ie o n t w ik k e lin g in H o r s t a a n d e M a a s is e n k e le t ie n t a lle n m iljo e n e n e u ro ’s . In w o n e r s k u n n e n m e e p ro fi t e re n v a n d e z e o p b re n g s t e n d o o r d e m o g e lijk h e id t o t fi n a n c ië le p a r t ic ip a t ie e n in w o n e r s p a r t ic ip a t ie e n d e o p b re n g s t e n in d e o m g e v in g t e r u g t e in v e s t e re n .
2 .2 .1 S p o o r 1 : M e e r v o u d i g r u i m t e g e b r u i k e n k le in s c h a lig e z o n n e w e id e s M e e r v o u d ig r u im t e g e b r u ik e n k le in s c h a lig e z o n n e w e id e s v o r m e n s p o o r 1 . H ie r m e e w ille n w e u it e in d e lijk 2 5 0 T J d u u r z a m e e le k t r ic it e it p e r ja a r o p w e k k e n . S p o o r 1 is d e o p v o lg e r v a n h e t Z o n n e b e le id v a n d e G e m e e n t e H o r s t a a n d e M a a s u it 2 0 1 8 , w a t h ie r m e e k o m t t e v e r v a lle n . E e n u it g e b re id e v e r s ie is t e v in d e n in b ijla g e 4 . Z o n n e p a n e le n o p d a k e n H e t le g g e n v a n z o n n e p a n e le n o p d a k e n v a n b e d r ijv e n , in s t e llin g e n , a g r a r is c h e b e d r ijv e n , w o n in g e n e n m a a t s c h a p p e lijk v a s t g o e d is e e n z e e r g e s c h ik t e m a n ie r o m z o n n e -e n e rg ie o p t e w e k k e n . D it h e e f t t e m a k e n m e t h e t u it h e t z ic h t lig g e n v a n z o n n e p a n e le n o p d a k e n e n d e g e s c h ik t h e id v a n b e s t a a n d e daken. W e z e t t e n h ie r v o o r a l in o p h e t a c t ie f in fo r m e re n v a n in w o n e r s , b e d r ijv e n e n a g r a r ië r s . O o k a ls g e m e e n t e H o r s t a a n d e M a a s n e m e n w ij o n z e v e r a n t w o o rd e lijk h e id .
B ij g ro o t o n d e r h o u d v a n o n z e g e b o u w e n n e m e n w e d e m o g e lijk h e id v o o r h e t p la a t s e n z o n n e p a n e le n d ire c t m e e . O o k z ijn e r s u b s id ie m o g e lijk h e d e n v o o r b e h e e rd e r s v a n m a a t s c h a p p e lijk e a c c o m m o d a t ie s .
Z o n n e p a n e le n o p o f a a n s lu it e n d a a n (v o o r m a lig e ) b o u w b lo k k e n A ls d e d a k e n n ie t g e s c h ik t z ijn v o o r o f a l v o l lig g e n m e t z o n n e p a n e le n k a n e r e e n k le in s c h a lig e v r ije v e ld o p s t e llin g w o rd e n g e re a lis e e rd . H e t g a a t d a n o m in s t a lla t ie s t o t m a x im a a l 0 ,5 h e c t a re (v o e t b a lv e ld ) g ro n d o p p e r v la k e x t r a b u it e n h e t b e s t a a n d e b o u w b lo k . V o o r w a a rd e is d a t d e z e g o e d la n d s c h a p p e lijk w o rd t in g e p a s t e n in o f d ire c t g re n s t a a n h e t w o o n - o f b e d r ijfs p e rc e e l o f h e t (v o o r m a lig ) b o u w b lo k , o p d e e ig e n h u is a a n s lu it in g . D it fo r m a a t is g o e d in t e p a s s e n m e t e e n b e p e r k t e la n d s c h a p p e lijk e im p a c t . D it k a n in t e re s s a n t z ijn v o o r s a n e re n d e v e e b o e re n . M e e r v o u d ig r u im t e g e b r u ik , re s t s t ro k e n e n n ie t -a g r a r is c h e g ro n d e n W e b ie d e n in s p o o r 1 o o k r u im t e v o o r h e t o p w e k k e n v a n z o n n e -e n e r g ie o p a n d e re , n u n o g v a a k o n b e b o u w d e , lo c a t ie s .
D e n k h ie r b ij a a n g ro t e p a r k e e r t e r re in e n , o p s la g t e r re in e n , g e b ie d e n v o o r w a t e r b e r g in g , c o m b in a t ie s m e t g e lu id s s c h e r m e n , g ro n d w a lle n e n z o v o o r t s . B ij a a n v r a g e n v a n b e d r ijv e n o f h e r in r ic h t in g v a n d e o p e n b a re r u im t e z u lle n w e d it m e e r v o u d ig r u im t e g e b r u ik s t im u le re n e n m e e n e m e n . O o k z ijn v e ld in s t a lla t ie s t o e g e s t a a n o p p e rc e le n e n re s t s t ro k e n z o n d e r a g r a r is c h e b e s t e m m in g e n o p o n v e r k o o p b a re re s t s t ro k e n in (re e d s b e s t e m d e ) g la s t u in b o u w g e b ie d e n . O n t w ik k e lin g v a n z o n n e w e id e s o p re c h t h o e k ig e k a v e ls w e lk e d o o r d e v o r m g e e n b e p e r k in g e n k e n n e n v o o r g la s t u in b o u w , m e t e e n g ro o t t e b o v e n d e 0 ,5 h e c t a re , d e fi n ië re n w ij a ls m id d e lg ro t e z o n n e w e id e s e n m o e t e n v o lg e n s d e c r it e r ia in ‘s p o o r 2 ’ w o rd e n o n t w ik k e ld . B ij m e e r v o u d ig r u im t e g e b r u ik , re s t s t ro k e n e n n ie t -a g r a r is c h e g ro n d e n g e ld t d e m a x im a le g ro o t t e v a n 0 ,5 h e c t a re n ie t 1 .
In K O D E b e p e r k e n w ij d e d e fi n it ie v a n “m e e r v o u d ig r u im t e g e b r u ik ” t o t k le in s c h a lig e z o n o p w e k k in g in d e b e b o u w d e o m g e v in g , z o a ls o p re s t s t ro k e n , d a k e n , b o v e n p a r k e e r p la a t s e n , t a lu d s e t c . A l d e z e v o r m e n v a lle n b in n e n s p o o r 1 . H o e w e l z o n n e p a n e le n b o v e n g e w a s s e n o f c o m b in a t ie s m e t w e id e d ie re n n a t u u r lijk o o k e e n v o r m v a n m e e r v o u d ig r u im t e g e b r u ik z ijn , v a lle n z e b u it e n d e d e fi n it ie . Z o n -b o v e n -la n d b o u w d e fi n ië re n w ij a ls ‘k o p p e lk a n s ’ e n k o m e n in s p o o r 2 e n 3 a a n b o d
K le in s c h a lig e z o n n e w e id e s B ij h e t re a lis e re n v a n m id d e lg ro t e z o n n e w e id e s K le in s c h a lig e z o n n e w e id e s k e n n e n e e n m a x im a le p a k k e n w e a ls g e m e e n t e e e n fa c ilit e re n d e ro l d o o r g ro o t t e v a n 0 ,5 h e c t a re . H e t g a a t h ie r b ij o m z o n n e - d e z e p ro je c t e n m o g e lijk t e m a k e n v ia e e n o p e n w e id e s o p o n d e r a n d e re la n d b o u w g ro n d . b a re p ro c e d u re . H e t is v a n b e la n g d a t m id d e lg ro t e M e e r v o u d ig r u im t e g e b r u ik e n k le in s c h a lig e z o n z o n n e w e id e s g o e d w o rd e n in g e p a s t in h e t la n d n e w e id e s h e b b e n o n z e v o o r k e u r. O p b a s is v a n d e s c h a p , m e e rd e re d o e le n d ie n e n d a n e n k e l d e e n e r h u2.2.2 id ig e b e Spoor re k e n in2: g eMiddelgrote n s t e lle n w ij d azonneweides t h e t fi n a n c ie e l g ie o p g a v e e n b ijd r a g e n a a n lo k a a l e ig e n a a r s c h a p e nOm t e c hde n isopgave c h m o g van e lijk 1000 is o m TJ m tot a x im2030 a a l 2 in 5 0 te T J vullen m e t zetten (s t re vwe e n ook n a a rin5 0op % de lo k aontwikkeling a l c o ö p e r a t ie van f e igmiddelgrote e n d o m ). s p zonneweides. o o r 1 o p t e k u nDeze n e n wkunnen, e k k e n .
Inmits d ie nde d ocapaciteit o r t e c h n o -vanOhet m helektriciteitsnetwerk e t p ro c e s v o o r t o e w ijzhet in g toelaat, t e s t ro o in m lijn en en een lo grelatief is c h e inkorte n o v a tperiode ie s o f p r ijs o n t w ik k e lin worden. g , m e e r dOm a n versnippering t e z o r g e n d ate t a voorkomen lle e n d e b e s thanteren e p la n n e nwe w obij rd e n v e r gerealiseerd 2 5middelgrote 0 T J m e t s p o ozonneweides r 1 k a n w o rd e een n g e oppervlakte re a lis e e rd , z a van l d e 5 tot g u 15 n d hectare, w ille n w ewaarbij t w e e k eafwijking e r d e m o gnaar e lijk boven h e id b ie d e n mogelijk is, mits het totaal van de projecten de 75 hectare niet overschrijdt en aan de hierna o p g a v e v o o r s p o o r 2 e n 3 w o rd e n v e r la a g d . D e g e - o m p la n n e n in t e d ie n e n . In t o t a a l v e rg u n n e n w e m ebeschreven e n t e r a a d w olocatie-eisen rd t h ie r b ij b ewordt t ro k k e voldaan. n o p b a s is v a n e e n t o t a le o p p e r v la k t e v a n m a x im a a l 7 5 h e c t a re . e e n t u s s e n t ijd s e e v a lu a t ie v a n K O D E in 2 0 2 2 . W e s e le c t e re n d e p la n n e n v ia e e n o p e n b a re p ro c e Bij het realiseren van middelgrote zonneweides pakken we als gemeente een faciliterende rol door d uprocedure. re .
D e in t e n Het t ie isiso van m d ebelang e e r s t e dat o p emiddelgrote n b a re p ro c e deze projecten mogelijk te maken via een openbare 2 .2zonneweides .2 S p o o r 2 : goed M i d dworden e l g r o t eingepast z o n n e wine ihet d e slandschap, d u remeerdere in 2 0 2 1 e ndoelen (in d ie ndienen n ie t a lledan r u im t e is de v e rg e v e n enkel O menergieopgave d e o p g a v e v a nen1 0bijdragen 0 0 T J t o t 2aan 0 3 0 lokaal in t e v ueigenaarschap lle n z e t - in d e(streven e e r s t e ronaar n d e )50% d e t lokaal w e e d e coöperatief o p e n b a re p ro c e d u re t e neigendom). w e o o k in o p d e o n t w ik k e lin g v a n m id d e lg ro t e in 2 0 2 2 t e d o o r lo p e n . D e p la n n in g is h ie r b ij s t e r k z o Om n n e whet e idproces e s . D e z voor e k u ntoewijzing n e n , m it s dte e cstroomlijnen a p a c it e it v a n en te a fhzorgen a n k e lijkdat v a nalleen d e o nde t w ikbeste k e lin plannen g v a n d e worden c a p a c it e it vergund willen we twee keer de mogelijkheid bieden om plannen in te dienen. In totaal vergunnen h e t e le k t r ic it e it s n e t w e r k h e t t o e la a t , in e e n re la t ie f v a n h e t e le k t r ic it e it s n e t w e r k . E e n g e d e t a ille e rd e we een totale oppervlakte van maximaal 75 hectare.
We selecteren de plannen via een openbare k o r t e p e r io d e g e re a lis e e rd w o rd e n . O m v e r s n ip b e s c h r ijv in g v a n d e p ro c e s s t a p p e n w o rd t n a d e r procedure. De intentie is om de eerste openbare procedure in 2021 en (indien niet alle ruimte is p e r in g t e v o o r k o m e n h a n t e re n w e b ij m id d e lg ro t e u it g e w e r k t . D e g e m e e n t e r a a d w o rd t h ie r in d e lo o p vergeven in de eerste ronde) de tweede openbare procedure in 2022 te doorlopen. De planning is z o hierbij n n e w e id e s e eafhankelijk n o p p e r v la van k t e vde a n ontwikkeling 5 t o t 1 5 h e c t avan re , dev acapaciteit n 2 0 2 1 o v van e r g ehet ïn foelektriciteitsnetwerk. r m e e rd . sterk Een w agedetailleerde a r b ij a fw ijk in g beschrijving n a a r b o v e n mvan o g ede lijkprocesstappen is , m it s h e t wordt nader uitgewerkt. De gemeenteraad wordt t o thier a a l vin a nde d eloop p ro jevan c t e 2021 n d e 7over 5 h e cgeïnformeerd. t a re n ie t o v e r s c h r ijd t e n a a n d e h ie r n a b e s c h re v e n lo c a t ie -e is e n w o rd t v o ld a a n .
1
12
Figuur 1 Landschappen
13 voor zonne-energie beschreven. De In Deel B, is in hoofdstuk 5 een landschapsanalyse
In D e e l B , is in h o o fd s t u k 5 e e n la n d s c h a p s a n a ly s e M id d e lg ro t e z o n n e w e id e s k u n n e n in h e t h e id e v o o r z o n n e -e n e rg ie b e s c h re v e n . D e la n d s c h a p s a o n t g in n in g s la n d s c h a p (o r a n je o m lijn d ) a a n g e le g d n a ly s e is g e b a s e e rd o p d e v e r s c h ille n d e la n d s c h a p - w o rd e n , o p v o o r w a a rd e d a t z e g o e d w o rd e n in s t y p e n (F ig u u r 1 ) in H o r s t a a n d e M a a s e n d e k a r a k - g e p a s t e n a a n s lu it e n o p d e b e s t a a n d e fu n c t ie s e n t e r is t ie k e n v a n d e z e t y p e n e n o o k g e b r u ik t b ij h e t s t r u c t u re n . E e n v a n d e v e r k e n n in g s g e b ie d e n v o o r re c e n t e t e e lt o n d e r s t e u n d e v o o r z ie n in g e n (T O V ) e n e r g ie la n d s c h a p p e n b e v in d t z ic h in h e t h e id e waarden en bvoorzieningen e le id . O p b a s is(TOV) v a n d beleid. e c u lt u uOp r h isbasis t o r is cvan h e wde a acultuurhistorische rd e n , o n t g in n in g waarden, s la n d s c h a pnatuurlijke . uitgesloten voor de ontwikkeling van nkwetsbaarheid a t u u r lijk e w a a rdvan e n gebieden e n k w e t s bzijn a a r hverschillende e id v a n g e b ie landschapstypen zonneweides.
De middelgrote zonneweides zoals beschreven in spoor d e n z ijn v e r s c h ille n d e la n d s c h a p s t y p e n u it g e s lo t e n O n d e r s t a a n d w o rd 2e nkunnen in T a b e in l 1 twee g lo b a a l d e p la n e ilandschapstypen gerealiseerd worden. v o o r d e o n t w ik k e lin g v a n z o n n e w e id e s . D e m id s e n e n s c o r in g s c r it e r ia m e t m a x im a le s c o re s v o o r Middelgrote zonneweides kunnen enkel in kampen- en veldenlandschappen (geel omlijnd) d e lg ro t e z o n n e w e id e s z o a ls b e s c h re v e n in s p o o r d e o n t w ik k e lin g v a n m id d e lg ro t e z o n n e w e id e s g e gerealiseerd worden wanneer de landschapskarakteristiek al zodanig is aangetast dat deze niet meer 2waarneembaar k u n n e n in t w e eis,laof n dniet s c h ameer p s t y p hersteld e n g e re a lis e e rd e fi nmaat ie e rd en . H ieschaal r m e e moet w o rd epassend n d e p la nzijn n e ninv o o r d e z e kan worden.dDe wlandschap o rd e n . met versterking van de landschapskwaliteit z o n n e w e id e s g e t o e t s t e n k u n n e n w e d e m e e s t k w a lit a t ie v e p la n n(oranje e n la t e nomlijnd) re a lis e reaangelegd n .
Er zal een Middelgrote zonneweides kunnen in het heide ontginningslandschap worden, enr aaansluiten M id d e lg roop t e voorwaarde z o n n e w e id e sdat k u nze n egoed n e n kworden e l in k a mingepast le id a d v o o r m idop d ede lg robestaande t e z o n n e wfuncties e id e s k o en m en structuren. Een van de verkenningsgebieden voor energielandschappen bevindt zich in het heide p e n - e n v e ld e n la n d s c h a p p e n (g e e l o m lijn d ) w a a r in d e c r it e r ia v o o r h e t re a lis e re n v a n m id d e lontginningslandschap. g e re a lis e e rd w o rd e n w a n n e e r d e la n d s c h a p s k a g ro t e z o n n e w e id e s v e rd e r is u it g e w e r k t . D a a r in r a k t e r is t ie k a l z o d a n ig is a a n g e t a s t d a t d e z e n ie t w o rd t o o k u it g e le g d h o e d e s c o re p e r o n d e rd e e l Onderstaand worden in Tabel 1 globaal de planeisen en scoringscriteria met maximale scores voor de m e e r w a a r n e e m b a a r is , o f n ie t m e e r h e r s t e ld k a n b e p a a ld w o rd t e n h o e d e o p e n b a re p ro c e d u re e r ontwikkeling van middelgrote zonneweides gedefinieerd. Hiermee worden de plannen voor deze wzonneweides o rd e n . D e m agetoetst a t e n s c hen a a lkunnen m o e t p awe s s ede n d meest z ijn in kwalitatieve p re c ie s uplannen it k o m t tlaten e z ie nrealiseren. .
D e g e m e eEr n t zal e t oeen e t s t d e in ila n d s c h a pvoor m e tmiddelgrote v e r s t e r k in g vzonneweides a n d e la n d s c hkomen a p s k w awaarin - t ia tde ie fvcriteria o o r s t e lle n (a het a n drealiseren e h a n d v a nvan d e z e c r it e r ia ) e n leidraad voor middelgrote zonneweides verder is uitgewerkt. Daarin lit e it b iewordt d t d a a ook r w a auitgelegd r n o d ig o nhoe d e r de s t e uscore n in g ,per m a a r sta a t
onderdeel bepaald wordt en hoe de openbare procedure er precies uit komt te zien. Onderdeel Ligging Het project ligt in een heide ontginningslandschap of kampen- of veldenlandschap. Inpassing (let op: nog geen uitgewerkt plan i.v.m. omgevingsgesprek) Goede inpassing van het project, waarbij rekening wordt gehouden met de karakteristieken van het landschap. Koppelkansen Het plan geeft invulling aan koppelkansen, aansluitend bij de opgave in het gebied (natuurontwikkeling, landschapsbeleving, bodemverbetering, verdroging/vernatting, verevening/transitie landbouw, agrarische kwaliteit). Beoordeling op kwaliteit van de koppelkansen. Procesparticipatie Hoe ziet het voorstel voor de omgevingsanalyse en het omgevingsgesprek eruit? Projectparticipatie en lokaal coöperatief eigendom De wijze waarop het project samen met een lokale energiecoöperatie wordt ontwikkeld (variërend van ontwikkeling door de energiecoöperatie of een mate van samenwerking). De mate waarop inwoners (middels de energiecoöperatie) kunnen deelnemen aan het energieproject, streven naar minimaal 50% lokaal coöperatief eigendom. Wordt er een omgevingsfonds opgericht? Hoe wordt dat fonds gevuld en beheerd? De aanwezigheid en de omvang van een omwonendenregeling. Overig Is het planschade risico in beeld en onderdeel van de exploitatie? Totaal
Tabel 1 wegingscriteria
Maximale score 10 10
20
20 40 20 10 5 5 Verplicht 100
De gemeente toetst de initiatiefvoorstellen (aan de hand van deze criteria) en biedt daar waar nodig ondersteuning, maar staat niet zelf aan de lat om projecten te initiëren. We zien een rol voor marktpartijen, de energiecoöperatie en andere burgerinitiatieven bij de ontwikkeling van middelgrote zonneweides. De gemeente beslist enkel over de vergunningverlening voor een 14 initiatief. De initiatiefnemer dient er zelf zorg voor te dragen dat er voldoende netcapaciteit is voor
n ie t z e lf a a n d e la t o m p ro je c t e n t e in it ië re n . W e z ie n e e n ro l v o o r m a r k t p a r t ije n , d e e n e r g ie c o ö p e r a t ie e n a n d e re b u r g e r in it ia t ie v e n b ij d e o n t w ik k e lin g v a n m id d e lg ro t e z o n n e w e id e s . D e g e m e e n t e b e s lis t e n k e l o v e r d e v e r g u n n in g v e r le n in g v o o r e e n in it ia t ie f. D e in it ia t ie fn e m e r d ie n t e r z e lf z o r g v o o r t e d r a g e n d a t e r v o ld o e n d e n e t c a p a c it e it is v o o r h e t p ro je c t e n h ie ro v e r in g e s p re k t e g a a n m e t d e n e t b e h e e rd e r. In v e r b a n d m e t d e e x p lo it a t ie p e r io d e v a n z o n n e w e id e s e n d e p o t e n t ie e l t ijd e lijk e ro l v a n z o n n e w e id e s in h e t la n d s c h a p z u lle n w e e e n v e r g u n n in g s p e r io d e v a n m a x im a a l 2 5 ja a r in b o u w e n . B ij a fl o o p v a n d e v e r g u n n in g s p e r io d e , w o rd t b e k e k e n o f h e t w e n s e lijk e n n o d ig is o m d e lo c a t ie a ls z o n n e w e id e t e b lijv e n b e n u t t e n . D e v e r g u n n in g h o u d e r z a l w o rd e n v e r p lic h t o m n a a fl o o p v a n d e v e r g u n n in g d e lo c a t ie ‘le e g ’ o p t e le v e re n e n h ie r t o e w a a r b o r g e n t e v e r s t re k k e n .
Z o n b o v e n in t e n s ie v e p ro d u c t ie la n d b o u w w o rd t z o n d e r c o ö p e r a t ie f e ig e n d o m t o e g e s t a a n , o m d a t d it e e n m e e r re n d a b e le b u s in e s s c a s e o p le v e r t . H ie r b ij w o rd t a a n g e s lo t e n o p h e t re c e n t e t e e lt o n d e r s t e u n d e v o o r z ie n in g e n (T O V ) b e le id .
2 .2 .3 S p o o r 3 : E n e r g i e l a n d s c h a p p e n M e t h e t h ie r v o o r b e s c h re v e n ‘s p o o r 2 ’ w ille n w e 7 5 h e c t a re a a n m id d e lg ro t e z o n n e w e id e s t o e s t a a n in H o r s t a a n d e M a a s . D e o v e r ig e 2 7 5 h e c t a re z o n n e w e id e e n 2 2 3 T J w in d e n e r g ie w ille n w e in g ro o t s c h a lig e e n e r g ie p ro je c t e n re a lis e re n , s p o o r 3 . D o o r v o o r g ro o t s c h a lig h e id t e k ie z e n b e p e r k e n w e d e im p a c t o p o n s t o t a le la n d s c h a p . G ro o t s c h a lig h e id le id t v a a k t o t la g e re m a a t s c h a p p e lijk e k o s t e n (d o o r la g e re k o s t e n m e t b e t re k k in g t o t n e t b e h e e r ) e n e e n b e t e re b u s in e s s c a s e . D a a rd o o r k a n g ro o t s c h a lig e o p w e k e e n fi n a n c ie e l d r a a g v la k b ie d e n v o o r d e g e w e n s t e g e b ie d s o n t w ik k e lin g w a a r b ij k o p p e lk a n s e n e e n b e la n g r ijk e ro l s p e le n . W ij n o e m e n d it s o o r t g ro o t s c h a lig e e n e r g ie p ro je c t e n e e n e n e r g ie la n d s c h a p .
E e n e n e r g ie la n d s c h a p is d u s e e n p ro je c t v a n m in im a a l 1 5 h e c t a re w a a r in (d u u r z a m e ) e le k t r ic it e it o p w e k e e n g ro t e ro l s p e e lt , m a a r o o k v e e l n a d r u k o p v e r s t e r k in g m e t a n d e re o p g a v e n w o rd t g e le g d .
D e g e m e e n t e w il s a m e n m e t a n d e re p a r t ije n (o n t w ik k e la a r s , e n e r g ie c o ö p e r a t ie , o m w o n e n d e n , b e d r ijv e n , a n d e re b e la n g h e b b e n d e n ) d e m o g e lijk h e d e n v o o r d e z e g ro t e p ro je c t e n v e r k e n n e n . W e n e m e n h ie r e e n s a m e n w e r k e n d e o f (m e d e )- e ig e n a a r s ro l in . M e d e -e ig e n a a r s c h a p is d a a r b ij g e e n d o e l o p z ic h z e lf m a a r e e n (t ijd e lijk e ) (m o g e lijk e ) m a n ie r o m t e b o r g e n d a t re v e n u e n m a x im a a l lo k a a l la n d e n . M e t e n e r g ie la n d s c h a p p e n s t re v e n w e n a a r z o v e e l m o g e lijk c lu s t e r in g , o p t im a le in p a s s in g e n p ro je c t e n m e t e e n z o h o o g m o g e lijk m a a t s c h a p p e lijk re n d e m e n t . R e n d e m e n t w o rd t d a a r b ij n a d r u k k e lijk e r b re d e r g e d e fi n ie e rd d a n e n k e l e le k t r ic it e it o p w e k . H e t g a a t o m v e r s t e r k in g v a n d e la n d b o u w t r a n s it ie , n a t u u r - e n la n d s c h a p s o n t w ik k e lin g e n v e r s t e r k in g v a n m a a t s c h a p p e lijk e , t o e r is t is c h e e n re c re a t ie v e fu n c t ie s .
H e t is d a a r n a a s t o o k w e n s e lijk d a t e e n (g ro o t s c h a lig ) e n e r g ie p ro je c t m e e r v o u d ig e d o e le n n a s t re e f t w a a r b ij in ie d e r g e v a l é é n v a n d e d o e le n u it h e t d u u r z a a m h e id s p ro g r a m m a , n a a s t k lim a a t n e u t r a lit e it , m o e t d ie n e n : k lim a a t a d a p t a t ie , c irc u la ire e c o n o m ie e n b io d iv e r s it e it . D e v e r h o u d in g t u s s e n w in d e n z o n (t u r b in e s v s 2 7 5 h a ) in d e e n e r g ie la n d s c h a p p e n is n a d r u k k e lijk in d ic a t ie f e n k a n o p b a s is v a n d e v e r k e n n in g n o g w ijz ig e n . H e t o n t w ik k e le n v a n e e n g ro o t s c h a lig e n e rg ie la n d s c h a p is e e n la n g d u r ig e n in g e w ik k e ld t r a je c t , m a a r le v e r t o o k v e e l o p . G ro o t s c h a lig e e le k t r ic it e it s o p w e k b re n g t g ro t e fi n a n c ië le o p b re n g s t e n m e t z ic h m e e , d ie k u n n e n w o rd e n g e ïn v e s t e e rd in d e o m g e v in g e n w e n s e lijk e g e b ie d s o n t w ik k e lin g e n m o g e lijk m a k e n . E e n e ig e n a a r s ro l v o o r d e g e m e e n t e b re n g t o o k r is ic o ’s m e t z ic h m e e .
D o o r z e lf e e n e n e r g ie la n d s c h a p t e o n t w ik k e le n , n e e m t d e g e m e e n t e o o k e e n r is ic o d r a g e n d e ro l o p z ic h . O m t e w a a r b o rg e n d a t d e o p b re n g s t e n u it e e n e n e r g ie la n d s c h a p in d e o m g e v in g w o rd e n g e ïn v e s t e e rd , w il d e g e m e e n t e s a m e n m e t d e e n e rg ie c o ö p e r a t ie e n lo k a le s t a k e h o ld e r s s t u re n o p e e n e v e n w ic h t ig e b e la n g e n a fw e g in g . M e t e e n e v e n w ic h t ig e b e la n g e n a fw e g in g k a n g e w e r k t w o rd e n a a n e e n e e r lijk e v e rd e lin g v a n lu s t e n e n la s t e n in d e o m g e v in g . D it k r ijg t v o r m d o o r g e d e g e n
15
en een zorgvuldig omgevingsgesprek met omwonenden, omliggende dorpen en (agrarische) ondernemers. p ro c e s p a r t ic ip a t ie , w a a r d e g e b ie d s v e r k e n n in g e n e e n o m g e v in g s d ia lo o g o n d e rd e e l v a n u it m a k e n . O o k b ij d e o n t w ik k e lin g v a n e e n e n e rg ie la n d s c h a p w o rd t g e s t re e fd n a a r m in s t e n s 5 0 % lo k a a l c o ö p e r a t ie f e ig e n d o m . D it a a n d e e l k a n la g e r u it v a lle n w a n n e e r p u b lie k e p a r t ije n p a r t ic ip e re n e n /o f w a n n e e r v e r z e k e rd is d a t d e fi n a n c ië le o p b re n g s t e n o p e e n a n d e re w ijz e in d e o m g e v in g w o rd e n g e ïn v e s t e e rd . N a a s t in v e s t e r in g e n in d e o m g e v in g k u n n e n d e o p b re n g s t e n o o k la n d e n in e e n k lim a a t fo n d s , d a t k a n w o rd e n in g e z e t v o o r d e e n e rg ie b e s p a r in g s o p g a v e . D a a r b ij v a lt v o o r a l t e d e n k e n a a n e n e r g ie b e s p a r in g s in it ia t ie v e n d ie in w o n e r s (w o n in g b e z it t e r s é n h u u rd e r s ) o n d e r s t e u n e n d ie n ie t d e fi n a n c ië le r u im t e h e b b e n o m a ls m e d e -in v e s t e e rd e r m e e t e p ro fi t e re n . O p e e n d e rg e lijk e m a n ie r w o rd t v e r z e k e rd d a t ie d e re e n m e e k a n d o e n .
V e r k e n n in g s g e b ie d e n E e n e n e rg ie la n d s c h a p h e e f t e e n g ro t e im p a c t o p d e o m g e v in g w a a r h e t g e re a lis e e rd w o rd t . O m d ie re d e n is h e t b e la n g r ijk d a t d e o m g e v in g v a n a f h e t b e g in w o rd t b e t ro k k e n b ij d e o n t w ik k e lin g e r v a n . O p b a s is v a n e e n la n d s c h a p s a n a ly s e z ijn t w e e v e r k e n n in g s g e b ie d e n a a n g e w e z e n w a a r w a t o n s b e t re f t r u im t e g e z o c h t k a n w o rd e n v o o r d e o n t w ik k e lin g v a n e e n e n e rg ie la n d s c h a p . D e la n d s c h a p s a n a ly s e is t e r u g t e v in d e n in D e e l B . D e t w e e k a n s r ijk e g e b ie d e n v o o r e n e rg ie la n d s c h a p p e n in H o r s t a a n d e M a a s z ijn : • T u s s e n d e M a a s lijn e n A 7 3 . H ie r is in t h e o r ie r u im t e v o o r e e n w in d p a r k m e t v ijf t o t n e g e n t u r b in e s ; • In h e t g e b ie d t u s s e n d e M a r ia p e e l e n d e M id d e n p e e lw e g is r u im t e v o o r g ro o t s c h a lig e z o n n e w e id e s , in t o t a a l z o ’n 2 5 0 -3 0 0 h a , a a n g e v u ld m e t e v e n t u e e l d r ie w in d t u r b in e s .