Fractie Hart voor HadM

Betoog van Hart voor Horst aan de Maas Raadsvergadering 7 november 2023: Meerjarenbegroting 2024-2027 Als eerste veel dank aan de medewerkers van de ambtelijke organisatie die weer hard hebben gewerkt om ervoor te zorgen dat de meerjarenbegroting hier voor ons ligt. De nieuwe opzet van presenteren met het algemene hoofddocument en het gedetailleerde boekwerk als bijlage vinden wij heel werkbaar. Ook de bijeenkomst waarin wij deze begroting uitgebreid en duidelijk toegelicht hebben gekregen en waar wij alle ruimte hadden om onze vragen te stellen, hebben wij als zeer waardevol ervaren. Nogmaals veel dank aan de betreffende medewerkers daarvoor. Wij hopen dat we daar volgend jaar, met het oog op efficiëntie voor zowel de medewerkers als voor onszelf, weer een beroep op kunnen doen. Als raad worden wij geacht de kaders aan te geven. Deze kaders kunnen wat ons betreft voor een groot deel bestaan uit het beantwoorden van de volgende 7 vragen:

1. 2. 3. 4.

Wat is er aan de hand? Is de situatie ook werkelijk zoals deze wordt geschetst of voorgehouden? Wat is de oorzaak van de ontstane situatie? Wie heeft er in deze situatie enig financieel, politiek of ander belang bij de voorgestelde oplossing of keuze? 5. Wat is nodig en is de aangedragen oplossing mogelijk schadelijk voor iets of iemand? Zo ja, dan is dit geen wijze oplossing want die zou goed zijn voor mens, natuur en planeet. 6. Welke andere oplossingen en meningen zijn er voor deze situatie? 7. Voor welke oplossing zou iemand kiezen die geen last van angst heeft en zijn geweten en gezond verstand gebruikt. Dan nu naar de inhoud. We leven in een tijd die veel van onszelf, onze inwoners en onze ondernemers vraagt. Door continu veranderende omstandigheden, waar wij vaak niet zelf om vragen, maar waar wij wel mee om moeten gaan, wordt er dagelijks een groot beroep gedaan op onder andere onze flexibiliteit, veerkracht en doorzettingsvermogen. Zekerheden heb je nooit. In de huidige tijd laat zich dat meer dan ooit zien. Verantwoordelijk en stabiel financieel beleid is daarom een heel belangrijk punt. Het geeft een vorm van stabiliteit waar wij als raad hard aan mee moeten werken. We zullen daarom met een realistische blik moeten kijken, ambities tegen het licht moeten houden en we zullen keuzes moeten maken. Echte keuzes, waar inwoners en ondernemers iets aan hebben.

Op korte maar vooral ook op lange termijn. Ook ongemakkelijke keuzes horen daar bij. Wij vinden het belangrijk niet alleen ons als raad vanaf het begin op een tijdige en zorgvuldige manier hierbij te betrekken, maar ook de inwoners actief bij dergelijke keuzes te betrekken. Zeker met over 2 jaar de ravijnjaren in het vooruitzicht, waarbij het nu nog steeds niet duidelijk is hoeveel geld wij in die jaren vanuit Den Haag gaan krijgen. Wat onze gemeentebegroting in 2026 en 2027 wel duidelijk laat zien, is dat we deze voor die jaren niet sluitend krijgen. We gaan daar flink de rode cijfers in. Wij schrokken daar van en hebben om uitleg gevraagd. Als gemeente zijn we namelijk wettelijk verplicht om een sluitende en reële begroting te presenteren. Wij hebben begrepen dat de VNG alle gemeenten heeft opgeroepen om via de meerjarenbegroting te laten zien wat een korting op de Rijksbijdrage voor gevolgen voor onze gemeente heeft. Het is een politieke en strategische keuze om hier gehoor aan te geven, maar geen wettelijk correcte. Het kan in situaties voorkomen dat je van een wet moet afwijken als het nodig is om een dringend signaal af te geven. Daar hebben wij in principe geen enkele moeite mee. Maar de accountant heeft ons ook uitdrukkelijk gewaarschuwd voor deze periode en gezegd dat we hier rekening mee moeten houden. Hier schuurt dus iets en dat heeft uitleg nodig.

Kan de wethouder duidelijk aan ons als raad maar vooral aan de inwoners uitleggen waarom het

college van mening is dat dit een te verantwoorden keuze is? Heeft dit effect op de uitvoering van onze reguliere wettelijke taken? Zo ja, welke? Hebben we te maken met een zorgelijke situatie of zit het anders? Kan het presenteren van deze niet sluitende begroting gevolgen of risico’s voor ons hebben, bijvoorbeeld verscherpt toezicht door de Provincie? Dan nu naar de 7 speerpunten. Ja, er gaan ook veel dingen goed. Als sterk pluspunt noemen we het uitgaan van de leefwereld in plaats van de systeemwereld bij de zorg. Ja, wij zijn ervan overtuigd dat het overgrote deel van de medewerkers in dit huis elke dag hun uiterste best doen voor de inwoners en ondernemers om zaken zo goed mogelijk voor hen te regelen. Maar daarnaast zijn er ook zeker nog genoeg aandachtspunten waar we met elkaar goed naar moeten kijken. Die zal ik nu verder toelichten. In de begroting die voorligt zijn nog niet alle zaken meegenomen. Daarom vinden wij het plaatje nog niet ‘af’. Er zijn te veel open eindjes die nog niet zijn meegenomen en waarvan het onduidelijk is wat het ons als gemeenschap gaat kosten, zowel financieel als op andere gebieden. Hier zit een risico in. Er is in de begroting veel geld uitgetrokken voor transformatie. Op heel veel gebieden.

Wat ons opvalt is dat deze transformatiebeweging in de afgelopen jaren vooral van bovenaf door de overheid wordt opgelegd en via gemeenten wordt uitgerold. De overheid trekt steeds meer naar zich toe en wil steeds meer zaken reguleren en controleren en zaken worden onnodig complex gemaakt. Maatregelen die worden opgelegd leiden tot conflicterende, onwerkbare en onmenselijke situaties en we staan verder dan ooit af van de natuur, onze ware natuur. Met alle gevolgen van dien. Transformatie hoeft zeker niet verkeerd te zijn, als maar vanuit de fundamenten van Liefde wordt gehandeld. Voor ons zijn dit vrijheid, vrede, wijsheid en waarheid. Wij zien in deze begroting behoorlijk wat punten staan waar wij onze zorgen over willen uitspreken. De ingezette verandering kost enorm veel gemeenschapsgeld en is in onze optiek niet zozeer voortgekomen door een vraag vanuit de bevolking, maar wordt ons aangepraat vanuit een wensbeeld van de overheid. Of heeft het meer te maken met een roep vanuit grote investeerders? We worden dagelijks blootgesteld aan vrijwel onzichtbare en psychologisch opgedrongen gedragsbeïnvloeding in een richting waar wij, als Hart voor Horst aan de Maas, vele vraagtekens bij plaatsen.

Wij betwijfelen vooral of die zogenaamde noodzakelijke maatregelen en transformaties inderdaad op korte, maar vooral lange termijn goed zullen zijn voor het welzijn en de fundamentele rechten en vrijheden van onze inwoners en ondernemers en of dit daadwerkelijk goed zal zijn voor onze natuur en planeet. Wij zien deze opgedrongen visie en transformatie ook verwerkt in alle 7 speerpunten zoals ze in de begroting worden gepresenteerd. Alles hangt hier met elkaar samen. Dat maakt ook dit weer complex. Sommige ambities werken elkaar tegen of zijn zelfs in strijd met elkaar. Een voorbeeld: De ambitie om via windturbines in onze gemeente energie op te wekken gaat ten koste van de gezondheid en het welzijn van onze inwoners, raakt ondernemers in de uitoefening van hun bedrijf en dus ook de economie en is slecht voor dieren en milieu. Eigenlijk is het noodzakelijk om alles in de begroting punt voor punt uit elkaar te trekken en te becommentariëren met plus- en minpunten. Omdat we nu nog maar een paar minuten spreektijd over hebben, gaat dat te lang duren. Daarom zijn we genoodzaakt hoog over te vliegen en zullen we een soort algemene beschouwing hierop geven. Heel graag gaan wij hierover op een ander moment in aparte sessies met de andere partijen in gesprek. Er is namelijk zo veel meer mogelijk als je er op een andere manier naar durft te kijken.

In zijn algemeenheid: Er is veel meer tussen hemel en aarde dan wij met onze 5 zintuigen kunnen waarnemen en dat heeft een grote invloed op alles. Het huidige wereldbeeld dat wij van kleins af aan leren wil ons echter laten geloven dat alles maakbaar is. Dat is dus niet zo. Er wordt te weinig rekening gehouden met het feit dat mensen, natuur en planeet geen machines zijn. Het leven, geluk en gezondheid zijn niet maakbaar. Diep van binnen weet

iedereen dit, alleen handelen we er vaak niet naar. De natuur is ook niet maakbaar en toch wordt ook dat steeds vaker wel geprobeerd. Je kan niet op een paar knoppen drukken en denken dat dit dan tot de gewenste uitkomst leidt. Mensen staan op verschillende manieren in het leven. Je kan mensen niet zonder consequenties iets opdringen. Zeker niet iets waar zij met recht en reden heel anders over denken, bijvoorbeeld over gezondheid. Mensen hebben altijd het recht op een eigen en vrije keuze. Je kan en mag in een goed functionerende democratie niet van mensen verlangen dat ze zich tot wat dan ook laten dwingen, omdat er voor bepaalde situaties gesteld wordt dat er maar één denkrichting of één oplossing zou zijn. Er zijn altijd meerdere visies en meerdere oplossingen. Altijd! Als het inderdaad noodzakelijk is om dingen te veranderen moeten mensen nut en noodzaak inzien van de verandering. En verandering moet van binnenuit en van onderop komen; niet van bovenaf opgelegd worden. Even zwart-wit gezegd is het opleggen van verandering zonder het toepassen van dwang, straf en geweld gedoemd om te mislukken. Verandering zonder weerstand kan alleen plaatsvinden vanuit inzicht en intrinsieke motivatie van mensen. Het moet het juiste doel dienen. Het moet recht doen aan alles; ook de wezenlijke aspecten van een situatie moeten worden bekeken.

Het doel moet redelijk zijn en aansluiten bij de innerlijke en uiterlijke leef- en belevingswereld van mensen. Ook het helder en eerlijk schetsen van consequenties, het kunnen verantwoorden en goed onderbouwen van deze consequenties, dus de prijs die mensen er voor moeten betalen, is een belangrijke voorwaarde om iets met succes wezenlijk te kunnen veranderen. Mensen kunnen dan een eigen afweging maken en hebben een vrije keuze om ergens wel of niet aan mee te doen. Wij vinden dat met het voorgaande bij de uitwerking van alle speerpunten te weinig rekening wordt gehouden, ook bij de begrote kosten die daarbij komen kijken. Wij missen in veel gevallen het schetsen van het volledige plaatje. Iets heeft niet alleen maar pluspunten. Hier en daar staat in deze begroting wel een kanttekening genoemd, maar we missen te vaak het benoemen en de toelichting van de negatieve kanten en de ‘prijs’ van de keuzes die worden gemaakt; Ja, bij een begroting gaat het om geld, maar het daar onderliggende beleid gaat vooral om mensen en onze omgeving. Tot slot zal ik per speerpunt enkele voorbeelden geven van mogelijke knelpunten: 1) Vitale kernen: Mensen moeten kunnen wonen. Maar het bouwen van betaalbare woningen wordt vrijwel onmogelijk gemaakt doordat steeds meer aan, in onze optiek, irreële eisen moet worden voldaan. Deze ambities staan dus haaks op elkaar en vragen om heroverweging.

Hoe gaat het college hier mee om? Mobiliteit en bereikbaarheid zijn belangrijk. Ga mensen niet de auto uit dwingen door de infrastructuur zo in te richten dat autorijden geen optie meer is. Houdt het college hier ook rekening mee? 2) Sterke sociale basis: Transformatie van zorg naar gezondheid. Hierover heb ik net al iets in zijn algemeenheid gezegd. Aan het college hebben wij de vragen: hoe hou je grip op de zorgbudgetten en een juiste toedeling van het geld als je voortaan vanuit één budget gaat werken en hoe voorkom je overschrijding van het budget? Is de financiering van basistaken gegarandeerd en zo ja hoe? 3) Natuurlijk en vitaal landelijk gebied: De ruimte is schaars en we zullen als raad een veel actievere rol moeten pakken bij het uitwerken van een goede omgevingsvisie en omgevingsplan. Naar ons idee zouden we daar veel vaker met elkaar over moeten praten om hier aan de voorkant meer regie te kunnen pakken, met name om onwenselijke situaties in een vroeg stadium te kunnen voorkomen. 4) Duurzaam Horst aan de Maas; in de begroting zijn hier miljoenen euro’s voor uitgetrokken, maar wij zijn, heel kortgezegd, van mening dat je via deze weg de wereld en de mensheid niet gaat redden, voor zover dat al nodig is. Er wordt hier uitgegaan van een niet bestaande werkelijkheid: van een model- en systeemwereld, niet de bestaande leefwereld.

Er zijn mensen die op basis van wetenschappelijk onderzoek, gezond verstand en op grond van kennis van de natuur en de kosmos op

een hele andere manier kijken naar duurzaamheid en klimaat. Die mensen zien dat je met de opgelegde maatregelen volledig het tegenovergestelde bereikt van de doelen die men hier zegt na te streven. Naar deze andere visies en oplossingsrichtingen wordt alleen niet gekeken of er is alleen negatieve aandacht voor. Wanneer gaat het college hier wel serieus mee aan de slag? 5) Toekomstbestendige en innovatieve economie; wij zijn een groot voorstander van het behoud van de particuliere agrarische sector in onze gemeente. Help onze boeren hiermee. Onteigening is voor ons een no go. Blijf zo dicht mogelijk bij de natuur, ook in het geval van voedselproductie en zo ver mogelijk weg bij onnatuurlijke productie in bijvoorbeeld ‘foodhubs’ en andere experimentele productie van GMO gewassen en alternatieve eiwitten. Stop de uitbreiding van Greenport. Kies voor lokaal. 6) (Arbeids)migratie en integratie; alles heeft een grens. Waar trekken wij een duidelijke grens? Wij vinden dat we als gemeente in samenspraak met de inwoners en ondernemers hier duidelijke kaders en afwegingen moeten maken. Wat arbeidsmigratie betreft vinden wij dat we er alles aan moeten doen om dit te stoppen. De kraan moet echt dicht want de emmer loopt over. Een overbelaste samenleving is voor niemand goed en leidt tot schrijnende en onmenselijke situaties.

Zowel voor de arbeidsmigranten als voor de andere inwoners in onze gemeente. Wat vluchtelingen en statushouders betreft vinden wij dat iedereen recht heeft op een veilige plek op de wereld. Maar we kunnen niet met 8 miljard mensen in Horst aan de Maas gaan wonen. De situatie in de wereld zal de komende jaren waarschijnlijk alleen nog maar voor meer toestroom van mensen gaan zorgen. We zullen hier dus op korte termijn heel serieus met elkaar naar moeten kijken, ook naar het financiële en maatschappelijke stuk dat daar bij hoort. 7) Gezonde, duurzame en ondernemende organisatie: een betrouwbare en integere overheid die het welzijn van de bevolking écht voorop heeft staan, is fundamenteel voor een fijne samenleving. Hoe meer regels, hoe meer er is om te handhaven en hoe meer handhavers er nodig zijn. Maar ook des te minder verantwoordelijkheid mensen nemen. Drang, dwang en de vrijheid van mensen beperken via macht en straf werkt niet en maakt geen ‘betere’ mensen. Dat is ook allang aangetoond, maar overheden blijven dit door de geschiedenis heen en ook nu toch proberen om mensen in het gareel te houden of te krijgen. Alle systemen die hierop gebaseerd waren zijn altijd op enig moment ingestort. Je moet mensen juist niet in hun vrijheid beknotten, maar van kleins af aan leren echt zelf verantwoordelijkheid te nemen en te dragen voor hun eigen leven.

Alleen in het geval mensen niet voor zichzelf kúnnen zorgen kan ondersteuning vanuit de overheid aan de orde zijn. Maar altijd in samenspraak met diegene zelf en vanuit het volledig respecteren van iemands universele en fundamentele rechten en vrijheden. Voor sommige zaken zijn regels zeker heel nuttig, bijvoorbeeld in het verkeer. Maar wetten en regels moeten niet hun doel voorbijschieten en mogen nooit, echt nooit leiden tot drang, dwang of controle van een bevolking als geheel, een specifieke bevolkingsgroep of iemand die strafrechtelijk, moreel of ethisch gezien niets verkeerds doet. In de afgelopen 3,5 jaar hebben we dit helaas veel te veel en veel te vaak zien gebeuren. We moeten er met z’n allen voor zorgen dat dat nooit meer gebeurt! In dat kader sluit ik af met een spreuk van Loesje, die vandaag haar 40 jarig jubileumboek lanceert: “Waren mensenrechten maar net zo onschendbaar als machthebbers”