Concept-omgevingsvisie-hoofdlijnen

Concept Omgevingsvisie Horst aan de Maas 2040 - op hoofdlijnen

Gemeente Horst aan de Maas LOS · ruimte maak je samen

horstaandemaas.nl

Inhoudsopgave 1

Inleiding

5

2

Uitgangspunten

7

3

Thema’s en keuzes

13

4

Visiekaart

21

5

Visie op de gebieden

23

Laatst gewijzigd: 14/03/2025 Opdrachtgever: Gemeente Horst aan de Maas Opsteller: LOS · ruimte maak je samen

2 3

1 Inleiding Wat is een omgevingsvisie? De ‘concept omgevingsvisie Horst aan de Maas 2040’ beschrijft hoe en waar wij in Horst aan de Maas over 15 jaar wonen, werken, ondernemen, ontmoeten, spelen en recreëren. De omgevingsvisie is globaal en strategisch. De concrete uitvoering wordt uitgewerkt in omgevingsprogramma’s per thema of gebied. Deze visie is opgesteld in samenwerking met inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties.

Proces De gemeenteraad van Horst aan de Maas heeft het college van burgemeester en wethouders de opdracht gegeven om een omgevingsvisie met ambitie op te stellen. In het hoofdlijnenakkoord is afgesproken een richtinggevende omgevingsvisie te maken met de ambitie om de Gezondste Regio van Europa te worden. Het proces omvatte verschillende fasen, waaronder de startnotitie, uitgangspuntennotitie en het concept Koersdocument. Participatie met de sa-

menleving was een belangrijk onderdeel van het proces.

Onze ambitie In 2040 willen we een groene, gezonde woongemeente zijn met een duurzame, schone en innovatieve economie en agrarische sector, een herkenbaar en aantrekkelijk landschap en een sterk recreatief profiel. Gezondheid, groen, economie en wonen zijn essentieel voor onze toekomst en dragen bij aan onze welvaart en leefomgeving. Brede welvaart en positieve gezondheid zijn onze leidraad. We schetsen een toekomstbeeld waar we naar toe willen bewegen en werken als gemeente samen met partijen om dit te realiseren. We maken keuzes zoals concentratie van wonen in en rondom de kernen, toekomstperspectief voor agrariërs, kwalitatieve economische groei, versterking van het recreatieve profiel, we sturen op een gezonde(re) leefomgeving en versterken groen-blauwstructuren binnen en buiten de kernen en vooral nabij natuur (gebieden).

4 5

2 Uitgangspunten 1. Balans tussen wonen, ondernemen en gezonde leefomgeving zorgt voor een positieve gezondheid. We streven naar een balans tussen deze aspecten, meetbaar op gemeentelijk niveau en voelbaar voor inwoners. Ruimtelijke keuzes worden gemaakt met het oog op het versterken van de totale kwaliteit van leven, inclusief economie, gezondheid, onderwijs, en toegankelijkheid van voorzieningen. Een gezonde leefomgeving is een wisselwerking tussen de fysieke en sociaaleconomische leefomgeving. Brede welvaart en positieve gezondheid hebben invloed op ruimtelijke keuzes doordat we het welzijn van mensen meewegen. Bij nieuwe ontwikkelingen letten we op milieueffecten en benutten we kansen om de leefomgeving gezonder te maken.

2. Water en bodem mede sturend. Het water- en bodemsysteem wordt belangrijk bij ruimtelijke keuzes om extremen in neerslag en droogte beter op te vangen en bij te dragen aan een gezondere leefomgeving en hogere biodiver-

siteit. We willen de meest vruchtbare gronden blijven inzetten voor grondgebonden landbouw.

3. Kwaliteit landschap mede sturend. Ons landschap is belangrijk voor wonen, recreatie, biodiversiteit en welzijn. We streven naar behoud en versterking van onze landschappen. We maken keuzes. In de kern komen de keuzes op het volgende neer: • We ontwikkelen en verbeteren een gezonde leefomgeving, waarbij we differentiëren per gebied. • We willen wonen concentreren in en rondom de kernen, die we vitaal willen houden. • We stimuleren kwalitatieve economische groei. • We willen een toekomstperspectief voor agrariërs en daaraan gerelateerde bedrijvigheid. • We willen ons profiel van Vrijetijdsconomie (VTE) versterken. • We versterken groen-blauwstructuren binnen en buiten de kernen, en vooral nabij natuur(gebieden).

6 7

De ruimte voor nieuwe bedrijventerreinen is beperkt. Op de Klavers zijn nog mogelijkheden in de periode dat deze omgevingsvisie loopt. We willen verduurzaming en circulariteit stimuleren. Voor bedrijven is het energievraagstuk belangrijk In de combinatie van vraagstukken ligt het voor de hand om een integrale aanpak voor bedrijventerreinen op te zetten samen met de sector en dit vorm te geven in een Omgevingsprogramma. Het OV-knooppunt rondom het station HorstSevenum willen we versterken door een leer-werkwoon omgeving verder te ontwikkelen.

We willen toekomstperspectief voor agrariërs.

We ontwikkelen en verbeteren een gezonde leefomgeving, waarbij we differentiëren per gebied. Rondom de dorpskernen willen we een gezonde leefomgeving stimuleren en versterken. Dat betekent dat elke ontwikkeling, die een verbetering geeft van de gezonde leefomgeving, positief zal worden benaderd. Een gezonde leefomgeving is groener en bio-divers en nodigt uit tot bewegen en recreëren. Er is ruimte voor ontwikkeling van bedrijven als dit een verbetering geeft van de gezonde leefomgeving.

We willen wonen concentreren in en rondom de kernen, die we vitaal willen houden. Dan doen we door inbreiden en uitbreiden van de woonkernen met een gevarieerd aanbod van woningen die passen bij de lokale behoefte. We bouwen een beetje extra om de druk van de regio Eindhoven en Nijmegen, die nu al voelbaar is, deels op te vangen. De belangrijkste groeigebieden zijn te vinden rondom de kern Horst en Sevenum. We zullen ook gestapeld gaan bouwen. Dit past bij meer variatie in aanbod en biedt meer ruimte om in de openbare ruimte te vergroenen en water op te kunnen vangen. Een groene openbare ruimte stimuleert ook bewegen en ontmoeten.

Zorg en voorzieningen willen we zoveel mogelijk in en om de dorpskernen faciliteren. Daar waar dat voor de kwaliteit nodig is, clustreren we voorzieningen.

We stimuleren kwalitatieve economische groei. We leggen de focus op lokale bedrijven. Twee belangrijke pijlers zijn de agrarische sector (agrofood en agrotech) en de Vrijetijdseconomie (VTE). De zorg is een groeiende sector, die we vooral in de dorpskernen ruimte willen geven. Onze economie kan in heel veel sectoren niet zonder arbeidsmigranten. We zullen hier aandacht aan moeten blijven geven.

De agrarische sector is van oudsher een belangrijke sector voor de gemeente Horst aan de Maas. We willen een diverse en toekomstbestendige agrarische sector. Waar mogelijk willen we kringlopen sluiten. We willen verder verduurzamen en emissies verminderen. We willen ruimte geven voor intensiveren door op andere plaatsen te extensiveren. Heel veel initiatief ligt ook bij de sector. Als gemeente willen we samen met de sector integraal samenwerken in een omgevingsprogramma Vitaal Platteland.

8 9

We willen ons profiel van vrijetijdseconomie versterken. We concentreren toerisme voor de plezierzoekers op de Peelbergen. Voor de rustzoekers zetten we in op spreiding van activiteiten en mogelijkheden. Hierbij benutten we een belangrijke kwaliteit van Horst aan de Maas, namelijk de veelheid aan (cultuurhistorische) waardevolle landschappen. We willen de mooie omgevingen toegankelijk maken en uitnodigen tot bewegen en beleven.

We versterken groen-blauwstructuren binnen en buiten de kernen en vooral nabij natuur(gebieden). Water- en bodemkwaliteit zijn belangrijk. Zonder schoon water en een goede bodem gaat de natuur en de biodiversiteit achteruit, wordt het milieu slechter en wordt landbouw op termijn moeilijker. We sturen op de juiste functies op de juiste plek. We hebben natuurlijk de Peel en mooie beeklopen, waar we de natuur willen versterken. Bij de Peel

hebben we een bufferzone gericht op verbeteren van de natuur en de gezonde leefomgeving. Recreatie in natuurgebieden spreiden we zoveel mogelijk en we sturen de recreantenstromen met behulp van de Eikpunten.

Gebiedsindeling We delen de gemeente Horst aan de Maas op in vijf deelgebieden met specifieke functies. We kiezen we per gebied wat we belangrijk vinden: 1. Natuurgebied De Peel en de Peelbuffer: • Natuur/Groen • Water • Cultuurhistorisch Landschap • Recreatie Extensief • Agrarisch (laagproductief) 2. Recreatielandschap De Peelbergen: • Intensieve recreatie en Hippisch. • Cultuurhistorisch Landschap

4. Innovatief economisch cluster Greenport: • Economie • Agrarisch (hoogproductief) 5. Maasgebied (buitendijks en binnendijks) • Buitendijks: • Water (hoogwaterveiligheid) • Natuur/Groen • Cultuurhistorisch Landschap • Agrarisch (laagproductief) • Recreatie extensief • Binnendijks: • Wonen in de Dorpen • Agrarisch • Natuur/Groen • Cultuurhistorisch Landschap • Recreatie (netwerk, kleinschalige initiatieven)

3. Het veelzijdige zandlandschap: • Wonen in de Dorpen • Agrarisch • Natuur/Groen • Cultuurhistorisch Landschap • Recreatie (kleinschalig) • Water (in de beekdalen)

10 11

3 Thema’s en keuzes Deze keuze hebben we in de visie op de volgende thema’s verder uitgewerkt: 1. Gezonde en veilige leefomgeving 2. Woningen en voorzieningen naar behoefte 3. Duurzame en waardevolle economie 4. Toekomstbestendige agrarische sector 5. Sterk toeristisch-recreatief profiel 6. Identiteit door herkenbare landschappen en erfgoed 7. Groen en duurzaam Horst aan de Maas 8. Mobiliteit op orde

1. Gezonde en veilige leefomgeving Welke doel streven we na? In 2040 willen we een gezonde en veilige gemeente zijn waar iedereen kan sporten, bewegen, spelen en recreëren in een prettige, veilige omgeving. We bevorderen brede welvaart en een gezonde levensstijl, met aandacht voor preventie en wat mensen wél kunnen. We kiezen voor multifunctionele beweegplekken en een groene dooradering van de kernen. Een uitnodigende en toegankelijke openbare ruimte draagt bij aan de sociale en veiligheid externe veiligheid.

Wat willen we bereiken? • Gezondere gebieden. • Nieuwe woongebieden op gezonde en veilige plekken. • Meer ruimte voor groen, gelegenheid om te bewegen en ruimte voor ontmoeting in de dorpen. • Stimuleren fietsen en wandelen in de dorpen en tussen de dorpen en natuurgebieden. • Gezonde ontwikkelzones rond dorpen voor Gezondheidsbevordering, Gezondheidsbescherming en vermindering van gezondheidsrisico’s. • Gezondere en veiligere leefomgeving. • Schone bedrijfsvoering bij bedrijven. • Veilige schoolroutes.

12 13

2. Woningen en voorzieningen naar behoefte Welke doel streven we na? In 2040 zijn er voldoende woningen gebouwd en aangepast om aan te sluiten op demografische veranderingen en de woningbehoefte in de dorpen. Dit zorgt ervoor dat inwoners in hun eigen omgeving kunnen blijven wonen in verschillende levensfases, wat de sociale cohesie behoudt. Extra woningbouw op goed bereikbare plekken vermindert de concurrentie op de woningmarkt en de druk op het wegennet. Het woningaanbod is duurzaam, van hoge kwaliteit en gevarieerd. De basisvoorzieningen in de dorpen zijn op orde. We streven naar zestien vitale kernen met een sterke sociale basis, waar mensen elkaar ontmoeten, hulp en zorg beschikbaar zijn en iedereen kan meedoen.

Wat willen we bereiken? • We vangen de eigen woonbehoefte en regionale woningdruk op. • Evenwichtige verdeling van woningen over de kernen, met extra groei in de centrumkernen. • Gevarieerd woningaanbod. • Ruimte voor gestapelde bouw en groene nieuwe woonwijken. • Transformeren van minder fraaie plekken en ongewenste functies. • Creëren van gezonde en veilige woongebieden. • Inzetten op ontmoetingsplekken en inclusieve mobiliteit. • Voorzieningen dichtbij en bereikbaar houden.

3. Duurzame en waardevolle economie Welke doel streven we na? Ook in 2040 is Horst aan de Maas een ondernemende gemeente, gespecialiseerd in circulaire, groene en duurzame bedrijventerreinen. Er is gezonde doorstroming op bedrijventerreinen, met ruimte voor startende en groeiende bedrijven. De economie is gefocust en kwalitatief, met werkgelegenheid die aansluit bij het lokale arbeidsaanbod en opleidingsniveau.

Wat willen we bereiken? • Meer focus in economische sectoren. • Werkgelegenheid meer passend bij het arbeidsaanbod van de gemeente en de regio. • Ruimte voor de ontwikkeling van bedrijven. • Ontwikkelen van ov-knooppunt nabij station Horst-Sevenum. • Klimaatbestendige en circulaire bedrijventerreinen.

4. Toekomstbestendige agrarische sector Welke doel streven we na? In 2040 maakt Horst aan de Maas onderdeel uit van de meest toekomstgerichte, toekomstbestendige en innovatieve en duurzame agrarische regio van Europa. De agrarische sector blijft een belangrijke pijler van de economie, met een goede balans tussen ontwikkeling en andere kwaliteiten door technische innovatie en nieuwe verdienmodellen.

Wat willen we bereiken? • Een diverse toekomstbestendige agrarische sector. • Verminderen van emissies en uitspoeling om de bodemkwaliteit te verbeteren. • Sturen op waterkwaliteit en beschikbaarheid. • Juiste agrarische functie op de juiste plek.

14 15

5. Sterk toeristisch-recreatief profiel voor rust- en plezierzoekers

6. Identiteit door herkenbare landschappen en erfgoed

7. Groen en duurzaam Horst aan de Maas

Welke doel streven we na?

Welke doel streven we na?

Welke doel streven we na?

In 2040 is Horst aan de Maas een toerisme- en recreatiegemeente voor zowel rust- als plezierzoekers. De gemeente biedt activiteiten voor groepen en families, met een focus op het behoud van rust en kwaliteit van het landschap. Horst aan de Maas wil meer bezoekers en toeristen aantrekken zonder de wegen en natuurgebieden te overbelasten. Het vermaak wordt gebundeld in het toeristische cluster De Peelbergen, terwijl kleinschalige recreatie in het buitengebied plaatsvindt.

In 2040 zijn landschap en erfgoed dragers van de omgevingskwaliteit en identiteit van Horst aan de Maas. De beleefbaarheid van archeologie, gebouwd erfgoed en (cultuur)landschap zorgt ervoor dat inwoners en recreanten trots zijn op hun roots. Erfgoed wordt goed bewaard door bescherming en ontwikkeling, met maatwerk op basis van goede kennis.

In 2040 heeft Horst aan de Maas een aaneengesloten natuur- en groenstructuur met gevarieerde leefgebieden voor droge en natte soorten. Kwetsbare natuurgebieden zijn beschermd door bufferzones, de biodiversiteit is sterk verbeterd en het natuurlijke bodem- en watersysteem is op orde. Er is een goede balans tussen natuurbescherming en recreatief gebruik. In 2050 is Horst aan de Maas klimaatneutraal, klimaatbestendig en natuurinclusief, met lokaal opgewekte zonne-energie en een energiesysteem dat opwek, gebruik en opslag combineert. Mobiliteit wordt steeds duurzamer door stimulering van openbaar vervoer, fietsen en wandelen.

Wat willen we bereiken? • Bundeling: versterken toeristisch recreatieve cluster De Peelbergen. • Spreiding: kleinschalige recreatieparels in het buitengebied. • Beleefbaar en toegankelijk maken van erfgoed en cultuurhistorie. • We maken meer werk van de beleving van en rondom de Maas en het Maasdal. • Afgebakende ruimte voor recreatie in natuurgebieden. • Verbinden van kleine toeristische parels tot parelsnoer. • Versterken van de routenetwerken.

Wat willen we bereiken? • Zorgen voor herkenbare, aantrekkelijke landschappen. • Eigenheid en kwaliteit van dorpen en linten behouden en/of versterken. • Erfgoed voor iedereen beleefbaar en toegankelijk maken. • Cultuurhistorische ensembles en landschappen behouden. • Goed maatwerk op basis van kennis.

Wat willen we bereiken? • Bodem- en watersysteem zijn mede sturend. • Verbinden van natuurgebieden. • Natuurbuffers rondom kwetsbare natuurgebieden. • Meer biodiversiteit in het landelijk gebied. • Groenblauwe dooradering. • Meer natuurinclusieve landbouw. • Balans tussen natuur en recreatie. • Gebiedsgerichte accenten op natuur en/of recreatie. • Sturen op recreantenstroom via ‘Eikpunten’. • Duurzaam energiesysteem met opwek, gebruik, opslag en omslag gecombineerd.

16 17

8. Mobiliteit op orde Welke doel streven we na? In 2040 zijn de belangrijkste economische gebieden goed en veilig bereikbaar. Er zijn minder verkeersslachtoffers waardoor de gevoelde en feitelijke verkeersveiligheid is verbeterd. Iedereen kan voorzieningen zelf of samen bereiken. In en buiten de kernen is een balans tussen bereikbaarheid voor alle modaliteiten en de leefbaarheid.

Wat willen we bereiken? • Verduurzamen van de mobiliteit door het verminderen van het autogebruik en het stimuleren van ov, fietsen en wandelen (STOMPprincipe) zodanig dat iedereen zelf of samen voorzieningen kan bereiken. • Het versterken van de vervoersknoop station Horst-Sevenum door hier meer te gaan ontwikkelen, en de relaties met en tussen de dorpen te versterken • Verbeteren van de ontsluiting van bedrijventerreinen en waar mogelijk scheiden van verkeersstromen om de verkeersveiligheid te vergroten.

18 19

4 Visiekaart

Afb. 1. Visiekaart

20 21

5 Visie op de gebieden We delen de gemeente Horst aan de Maas op in vijf deelgebieden met specifieke functies. We kiezen we per gebied wat we belangrijk vinden: 1. Natuurgebied De Peel en de Peelbuffer: • Natuur/Groen • Water • Cultuurhistorisch Landschap • Recreatie Extensief • Agrarisch Laagproductief 2. Recreatielandschap De Peelbergen: • Intensieve recreatie en Hippisch. • Cultuurhistorisch Landschap 3. Het veelzijdige zandlandschap: • Wonen in de Dorpen • Agrarisch • Natuur/Groen • Cultuurhistorisch Landschap • Recreatie (kleinschalig) • Water (in de beekdalen)

4. Innovatief economisch cluster Greenport: • Economie • Agrarisch (hoogproductief) 5. Maasgebied (buitendijks en binnendijks) • Buitendijks: • Water (hoogwaterveiligheid) • Natuur/Groen • Cultuurhistorisch Landschap • Agrarisch (laagproductief) • Recreatie extensief • Binnendijks: • Wonen in de Dorpen • Agrarisch • Natuur/Groen • Cultuurhistorisch Landschap • Recreatie (netwerk, kleinschalige initiatieven)

22 23

Het Maasgebied:

Wonen Agrarisch Natuur/groen Cultuurhistorisch landschap Recreatie (kleinschalig) Water (in de beekdalen)

binnen- en buitendijks

Het veelzijdige zandlandschap

Natuur/groen Water Cultuurhistorisch landschap Recreatie ( extensief) Agrarisch (extensief)

Natuurgebied de Peel

Innovatief economisch cluster Greenport

en de Peelbuffer

Recreatielandschap

Wonen Agrarisch Natuur/groen Cultuurhistorisch landschap Recreatie (netwerk kleinschalige initiatieven)

Economie Agrarisch

de Peelbergen

Vrijetijdseconomie (Cultuurhistorisch) landschap

24 25