Bijlage 02. Tussentijdse verslaglegging verkenning lokaal co

Gemeente Horst aan de Maas t.a.v. de heer Jos Pierey Postbus 6005 5960 AA Horst

Horst aan de Maas, 10 mei 2023 Betreft: verslaglegging (tussentijds) rond onderzoek sociale haalbaarheid coöperatief windpark in het A73-Maaslijn gebied

Geachte heer Pierey, Conform afspraak ontvangt u bij deze onze verslaglegging van onze bevindingen in het kader van het onderzoek naar de sociale haalbaarheid van windontwikkeling in het gebied A-73-Maaslijn. Het betreft tussentijdse resultaten van de inspanningen dit tot medio mei geleverd konden worden. Met vriendelijke groet,

Geert Claessens Vz Reindonk Energie & Co

Reindonk Energie & Co Van Vlattenstraat 119 5975 SE Sevenum

email: info@reindonkenergie.nl web: www.reindonkenergie.nl

IBAN: NL68RABO0308532066 kvk nr: 64566242 BIC: RABONL24 btw nr: NL855722241B01

Tussentijds verslag onderzoek sociale haalbaarheid ‘lokaal coöperatief windpark in het A73-Maaslijn gebied’ 1. Vraagstelling Wat speelt volgens de gemeente Horst aan de Maas Als resultaat van de gebiedsverkenning voor energielandschappen (spoor 3 KODE) is voor het gebied A73Maaslijn geadviseerd om een integrale gebiedsvisie uit te werken, waarin energie (wind) het leidende principe is. Energie wordt als leidend principe aangeduid, omdat energieopwekking de primaire aanleiding voor dit project is. Bovendien zijn er minder directe koppelkansen met windenergie, dan bij zonne-energie. Ook is het realiseren van de andere koppelkansen afhankelijk van de realisatie van windturbines. In het onderzoeksgebied spelen nog meerdere opgaven, zoals leefbaarheid, het versterken van de agrarische structuur en natuurversterking. Daarnaast is vanuit de gebiedsverkenning aangegeven om de deelgebieden (projectgebieden) samen te voegen en uit te breiden. Hierdoor ontstaat een groot gebied waar diverse opgaven en kansen liggen. De ontwikkeling van een windpark in het projectgebied is de katalysator voor een meer integrale aanpak.

Opdrachtbeschrijving De opdracht is het onderzoeken van de mogelijkheden voor de ontwikkeling van een lokaal coöperatief windpark in het A73-Maaslijn gebied. De opdracht bestaat uit de volgende onderdelen: • Het in beeld brengen van opties voor de locatie van windturbines, het aantal turbines, de opstelling, hoogte, visualisatie van de (mogelijke) opstelling(en) en verhouding met windpark Venlo, mogelijkheden en/of alternatieven m.b.t. netaansluiting en opbrengst in MW en TJ (nota bene: de milieutechnische en gezondheidsanalyse) zijn bij Arcadis weggezet; • Het uitwerken (en indien mogelijk opstarten) van het proces om te komen tot een lokaal coöperatief windpark; • Het opstellen van een (globale) businesscase voor het lokaal coöperatief windpark, hiervoor is Arcadis uitgenodigd om dit onderdeel mee te nemen in de scenario’s die zij verkennen.

U vraagt aan Reindonk Energie •

Onderzoek de sociale haalbaarheid in de zin van het eerlijk verdelen van lasten en lusten in de omgeving van mogelijke windturbines.

Leeswijzer In deze rapportage doen we verslag van de bevindingen voor zover we die nu kunnen afconcluderen. In hoofdstuk 2 lichten we onze ‘coöperatieve grondhouding’ kort toe. In hoofdstuk 3 de opzet van het onderzoek en welke onderdelen wel en niet hebben kunnen plaatsvinden. In hoofdstuk 4 delen we de bevindingen. In hoofdstuk 5 tot slot een advies naar aanleiding van de bevindingen.

2

2. Onze visie Waarom coöperatief, onze visie op de opgave: “waarom moeilijk doen als het samen kan?” De focus ligt bij coöperaties niet op winstmaximalisatie waarvan slecht een kleine groep profiteert, maar op een kwalitatief hoogwaardig project. Middelen die uit de exploitatie van deze projecten voortkomen worden weer ingezet voor impulsen in de energietransitie. Binnen de projecten zijn draagvlak, burgerparticipatie en lokaal eigendom/zeggenschap essentiële onderdelen. Burgerparticipatie Zon- en windprojecten worden vaak vanuit lokale coöperaties geïnitieerd. In een brede straal worden de omwonenden en grondeigenaren vanaf dag 1 actief betrokken bij de voorbereiding en ontwikkeling van de plannen. Hierdoor ziet men dit als een door haar zelf gewilde, eigen ontwikkeling. Collectief financieel belang Doordat burgers hun financiële inbreng coöperatief organiseren, creëren ze hiermee invloed, zeggenschap over de ontwikkeling van zon- en windprojecten en hieruit voortvloeiende opbrengsten. Zowel eh financieel als maatschappelijk rendement is daardoor hoger dan bij commerciële ontwikkelingen. Verdeling lusten en lasten De coöperatieve methode kenmerkt zich ook door een eerlijke verdeling van lusten en lasten. In het profijtplan wordt een groot deel van de opbrengsten gereserveerd voor de omgeving. Zodat zoveel mogelijk omwonenden mee kunnen profiteren.

Lokaal eigendom Dit is een belangrijke pijler voor het creëren van draagvlak en vertrouwen bij de ontwikkeling van zon- en windprojecten. Door de inzet van coöperaties is een algemeen landelijk advies om tenminste 50% lokaal (lees coöperatief) eigendom bereikt. Veelal overgenomen door de RESsen, zo ook opgenomen in KODE Horst aan de Maas. Burgers zijn eigenaar Doordat de omgeving deelneemt aan de coöperaties en de coöperaties lokaal eigenaar worden van zon- of windparken, creëren zij meer vertrouwen en daardoor draagvlak. Dit draagt substantieel bij aan de vergroting van de slagingskans van projecten. Opbrengsten blijven lokaal Door het aandeel collectief lokaal eigendom zo groot mogelijk te maken, blijven de opbrengsten lokaal en kunnen deze ingezet worden ter bevordering van de energietransitie en sociale cohesie in het projectgebied.

3

3. Initiële en feitelijke aanpak onderzoek Hieronder het initiële 5-stappenplan op hoofdlijnen in de beoogde verkenning staan hieronder opgenomen. Het feitelijke verloop van het onderzoek is in onderlinge afstemming tussen gemeente en Reindonk Energie op onderdelen anders verlopen en op onderdelen nog niet in stelling gebracht.

1.

2.

3.

• Quick scan van: • A. Ruimtelijk - Technische (on)mogelijkheden in projectgebieden • B. Op impact: veiligheid - slagschaduw - geluid • C. Technisch - Economische haalbaarheid windpark(en)

• A. Coalitievorming projectgebied Witveld / Klaver 11 • B. Coalitievorming projectgebied Hoogheide

• A. Implementatie cooperatieve aanpak Witveld / Klaver 11 • B. Implementatie cooperatieve aanpak Hoogheide

•Projectversnellers en -verbinders

4.

• Bevindingen verkenning samengevat

5.

Procesverloop Op 25 juli 2022 is Reindonk Energie opdracht verstrekt om met name de onderdelen 2 en 3 onder handen te nemen, dat als onderdeel van een meersporenopdracht. Onderdelen zijn bij Arcadis weggezet en onderdelen zijn door de gemeente zelfstandig opgepakt. Na de zomer 2022 is het proces voortvarend opgepakt met als gevolg enkele door de gemeente georganiseerde sessies in beide gebieden in september 2022, met als doel betrokkenen uit de projectgebieden te informeren over het proces. Als Reindonk Energie hebben we onze rol daarin kunnen toelichten. Tegelijkertijd is aan Arcadis de opdracht verleend om een milieutechnische studie te doen naar windontwikkeling in beide projectgebieden. Voor ons als Reindonk Energie wezenlijk omdat zij de projectgebieden feitelijk definiëren: wat zijn de begrenzingen waarbinnen nog wel of geen turbines geplaatst kunnen worden, rekening houdend met milieutechnische redenen. Pas dan is duidelijk met welke

4

grondeigenaren tot een of gesocialiseerde coalitievorming (grondeigenaren die genegen zijn lusten met de omgeving te delen) gekomen kan worden. Deze resultaten zijn formeel begin 2023 beschikbaar gekomen. Vanwege personele omstandigheden heeft het overall traject onder regie van de gemeente enkele maanden op een lager pitje gestaan en is begin 2023 weer voortvarend opgepakt met de aanstelling van een nieuwe projectleider. Reindonk Energie is hiermee overeengekomen om sterk te focussen op het onderzoeken van de sociale haalbaarheid in beide projectgebieden. We moeten constateren dat dit ten dele is gelukt. Zo hebben afspraken met grondeigenaren in het gebied Witveld kunnen plaatsvinden. Hierin zijn ook resultaten geboekt op de wijze waarop grondeigenaren aankijken tegen een mogelijke windontwikkeling. In gesprekken met omwonenden van Witveld hebben we tijdens de sessies in april 2023 vele gesprekken kunnen voeren over hoe zij aankijken tegen een coöperatief of gesocialiseerd proces waarin lasten en lusten eerlijker worden verdeeld. De onduidelijkheid rond (ver)nieuwde geluids- en/of afstandsnormen maken het diffuus in hoe ver de impact van mogelijke turbines kan reiken. Reden om op dit moment geen zelfstandig coöperatief gebiedsproces op te starten, maar dit te doen nadat hierover meer bekend is.

In het projectgebied Hoogheide is de gemeente mede vanuit Grondzaken het gesprek aangegaan met pachters in het gebied. Commitment tussen beide partijen is essentieel om tot een mogelijk gesocialiseerde coalitievorming te komen in dit gebied. Weliswaar liggen er nog enkele particuliere percelen in eigendom in het projectgebied, maar die zullen normaal gesproken niet de ‘toon’ zetten voor het totale gebied. Reden om het proces dat gemeente en pachters zijn opgestart niet te verstoren en daar ook het primaat neer te leggen.

5

4. De bevindingen tot nu toe Stap 1 quick scans in de vorm van milieutechnische studie De Gebiedsverkenning 2020-2021 heeft de zogenaamde projectgebieden benoemd, zijnde het projectgebied Witveld e.o. met daaraan toegevoegd Klaver 11 (we zien Witveld en Klaver 11 als één projectgebied) en het projectgebied Hoogheide. Deze studie van Arcadis geeft ons een beter inzicht in de (on)mogelijkheden van aantallen windturbines en opstellingslijnen. De mogelijke opstellingslijnen in beide gebieden zijn een basis om daarmee de omvang en grenzen voor het zogenaamde gebiedsproces af te kaderen. Dat wil zeggen dat we zicht krijgen op een gebied met bewoners, bedrijven, grondeigenaren en -gebruikers die vanwege reikwijdte van de turbines onderdeel worden waar we de coöperatieve aanpak implementeren. We hebben rekening te houden met onzekerheden. Een belangrijke daarin is dat we in Nederland op dit moment niet over genormeerde milieunormen beschikken, een direct gevolg uit het Nevele-arrest. Naar verwachting komt de Rijksoverheid in de loop 2023 met concept-normen. Tot nieuwe normen zijn vastgesteld, werken we met aannames. De minimale en maximale opstellingslijnen zijn tevens input voor een grofmazige businesscase, waaruit een goede indicatie op economische haalbaarheid moet gaan komen.

Hiermee krijgen we ook enig zicht op de omvang van geldstromen, zoals die worden ingezet bij een lokale coöperatieve aanpak. Het ontbreken van actuele milieunormen maakt het lastiger om de genormeerde invloedssfeer van de turbines te bepalen. De door Arcadis gemarkeerde projectgebieden zullen naar verwachting niet groter worden naar aanleiding van de nieuwe normen.

Stap 2 Coalitievorming Met het beschikbaar krijgen van de focus- of wel projectgebieden, moeten we niet denken dat we opereren op maagdelijk terrein. Commerciële partijen hadden en hebben uiteraard ook een neus voor dergelijke locaties. Zo weten we dat REF grondposities heeft in Witveld, Baywa boven de markt hangt in Hoogheide en ook Pure Energie actief heeft geacquireerd. Accepteren van deze posities blokkeert het coöperatieve gebiedsproces, immers daarin is het projectgebied het uitgangspunt om vervolgens gezamenlijk consensus te bereiken over de optimale opstellingslijn in plaats van de maximale opstellingslijn. Dit druist in tegen ingenomen opstellingsposities en niet gesocialiseerde grondcontracten. In essentie wordt in deze stap met de grondeigenaren een proces doorlopen, dat leidt tot collectieve afspraken, o.a. onderschrijven we coöperatieve ontwikkelprincipes, wie krijgt wat bij plaatsing van de turbines, hoe geven we het profijtplan vorm, etc.? Grondeigenaren en betrokkenen in de directe omgeving wordt gevraagd om onderdeel te worden van de ontwikkelcoalitie. Deze coalities stellen dusdanige spelregels op waardoor er enerzijds betrokkenheid en eigenaarschap door inwoners en bedrijven met het beoogde project ontstaat en anderzijds de harmonie wordt behouden in een buurtschap. Immers er ontstaan geen windkoningen.

Coalitievorming (commitment van grondeigenaren) moet hebben plaatsgevonden, alvorens je naar buiten kunt treden met stap 3: implementatie coöperatieve aanpak in een gebiedsproces.

Bevindingen projectgebied Witveld Als het gaat om de mogelijke coalitievorming constateren we het volgende: Allereerst is er sprake van drie grondeigenaren die een grondcontract hebben gesloten met een commerciële ontwikkelaar/exploitant. Meerdere gesprekken tussen Reindonk Energie, de grondeigenaren en de ontwikkelaar leiden ertoe dat men wil meebewegen in een ontwikkelproces waarbij lasten en lusten eerlijker verdeeld worden. Partijen ontbinden hun contract en geen mee in de intenties die samenhangen met een coöperatief en gesocialiseerd gebiedsproces van windontwikkeling. Een belangrijke basis om, in geval windontwikkeling tot de mogelijkheden blijft behoren binnen de vernieuwde normen, deze coöperatieve en gesocialiseerde uitgangspunten te implementeren.

6

Reindonk Energie heeft ▪ Meerdere malen gesproken met de gecontracteerde grondeigenaren en ontwikkelaar om te komen tot een zo neutraal mogelijke vertreksituatie; ▪ Meerdere grondeigenaren gesproken tijdens de sessies in februari en april 2023; ▪ Vrijwel alle grondeigenaren collectief gesproken in een sessie in mei 2023. Uit de gesprekken valt te concluderen dat: ▪ Drie grondeigenaren en commercieel ontwikkelaar/exploitant hebben hun onderlinge grondcontracten ontbonden; ▪ Deze grondeigenaren en de ontwikkelaar in samenwerking met de coöperatie eventuele windturbines tot ontwikkeling willen brengen, waarbij de uitgangspunten van delen van lasten en lusten worden geïmplementeerd; ▪ Dit leidt tot in ieder geval 2/3 deel lokaal eigenaarschap en zeggenschap, deels in de vorm van een omgevingsmolen, deels in vorm van een lokaal coöperatieve molen. Een eventuele commerciële molen staat open voor lokale financiële participatie. Vanuit de opwekking van hernieuwbare stroom, distributie, opslag/omslag en afname liggen er kansen in de nabijheid om te komen tot een keten, ook wel smart grid, energyhub of energiegemeenschap genoemd. Verschillende bedrijfssectoren kunnen elkaar helpen in deze keten. Zie ook hoofdstuk 4.

Bevindingen projectgebied Hoogheide Als het gaat om de mogelijke coalitievorming constateren we het volgende: ▪ De grootste grondeigenaar in het projectgebied is de gemeente en verpacht deze gronden aan lokale boomtelers. Gemeente is een traject opgestart met de pachters om te kijken op welke wijze er tot een duurzaam commitment kan worden gekomen rond gebruik en mogelijke verdeling van inkomsten. Dit commitment is maatgevend voor een eventuele coalitie tussen gemeente en overige grondeigenaren in het gebied; ▪ Meerdere commerciële ontwikkelaars acquireren actief bij de grondeigenaren van percelen anders dan de gemeente in het gemarkeerde projectgebied; ▪ Reindonk heeft een enkele grondeigenaren in het gemarkeerde gebied gesproken tijdens de ateliersessies in april 2023 die positief staan tegen een mogelijk vervolgproces.

Stap 3 Implementatie coöperatieve aanpak De essentie van deze stap is er in gelegen om met omwonenden en grondeigenaren en grondgebruikers uit te wisselen over het windproject: in technisch-ruimtelijke zin, over opstellings(on)mogelijkheden, impact, het profijtplan, mogelijkheden voor participatie en continue betrokkenheid van de omgeving bij ontwikkeling – realisatie - exploitatie. In afstemming met de gemeente -als opdrachtgever binnen dit traject- is ervoor gekozen om nog geen exclusieve bijeenkomsten door Reindonk Energie in beide projectgebieden en directe omgeving te organiseren. Er is voor gekozen om: - in de sessies in februari 2023 de coöperatieve en gesocialiseerde methodiek van delen van lasten en lusten nader toe te lichten; - in de sessies in april 2023 hierop waar mogelijk te reflecteren aan de hand van gesprekken met grondeigenaren en direct omwonenden.

7

De propositie voor delen lasten en lusten Deze propositie bestaat uit meerdere delen: a. Participeren in het gebiedsproces Binnen een afstand van pakweg 1.000m van mogelijke opstelplaatsen van turbines moet het mogelijk zijn voor omwonenden/bedrijven om actief deel te nemen aan het beoogde gebiedsproces; Hetzelfde geldt voor grondeigenaren en -gebruikers in het gedefinieerde projectgebied; Met deze actoren wordt een proces opgestart waarin samen nagegaan wordt wat de meest optimale opstelling van de turbines kan worden, rekening houdend met de impact in de zin van geluid en slagschaduw ze sorteren. In gezamenlijkheid kan overwogen worden wat de speelruimte is en hoe zich dit uit in een wel/niet haalbare businesscase. Omwonenden en grondeigenaren worden medeeigenaar van het gebiedsproces. Overigens is deelname in dit gebiedsproces vrijblijvend en behoud een ieder ook zijn rechten om te procederen als iemand dat nodig acht. b. Delen in de vergoedingen Gangbaar is bij een windpark een zogenaamde grondvergoeding beschikbaar te stellen. Dit kan door een stevig bedrag te betalen aan die grondeigenaar waar de turbine ook komt te staan.

Maar dit kan ook door deze vergoeding niet exclusief te maken voor de uiteindelijke plaatsing, maar deze ten goede te laten komen aan: o Omwonenden tot nader te bepalen afstand van de turbine, bijvoorbeeld 800-1000m, waarbij degene die dichter bij de turbine woont, meer krijgt dan degene die verder weg woont; o De feitelijke opstelplaatsen; o De benodigde gronden voor leidingen, verkeer, e.d.; o Alle grondeigenaren in het gemarkeerde projectgebied. De procentuele verdeling van deze middelen (indicatie is € 40.000 per turbine per jaar gedurende 15 jaar) is een resultante van het proces zoals beschreven onder a. c. Financieel participeren Hiervoor bestaan meerdere mogelijkheden: o Omgevingsmolen: ondernemers / omwonenden in de directe omgeving (< 800-1.000m van de turbine) investeren risicovol in een turbine vanaf moment van ontwikkeling. Zij worden daarmee via aandelen mede-eigenaar; o Coöperatieve participatie: de energiecoöperatie neemt risicovol deel aan de ontwikkeling en kan op verschillende momenten (naarmate meer fasen doorlopen zijn richting een financial close) besluiten om obligaties uit te zetten. Participatie is voor iedereen in Horst aan de Maas mogelijk. Daarbinnen kan nog worden gevarieerd door deelname in de nabijheid extra rente te geven of een eerste recht tot inschrijving. d.

Omgevingsfonds Ongeschreven regel is dat € 0,50 per opgewekt MWh in een zogenaamd Omgevingsfonds wordt gedoneerd. Veelal wordt een dergelijk fonds in beheer gegeven van een commissie van wijzen. Deze kan nader bepalen onder welke condities een organisatie of collectief hiervan gebruik kan maken. In deze sessies van februari 2023 is voorgaande 3x nader toegelicht en zijn vragen van betrokkenen hierover beantwoordt. De indruk van deze avonden is dat de coöperatieve principes en uitgangspunten om het vervolgproces goed werden begrepen. Belangrijke piketpaal die betrokkenen moeten slaan is samen overeenkomen over de verdeelsleutel van de grond- en omwonendenvergoedingen. Pas daarna volgt de uitwisseling over mogelijke turbinelocaties en opstellingslijnen. Streven is de bereidheid van iedereen te verkrijgen om medewerking te geven aan beste layout van het windpark. Wat hebben opgehaald in de verschillende sessies in april 2023? Zoals gezegd is de verhaallijn rond het delen van de lasten en lusten in de sessies in september 2022 en nog een sterk geconcretiseerd in februari 2023 voor de beide projectgebieden en voor alle geïnteresseerden nader toegelicht.

8

In de sessies van april 2023 in ’t Haeren in Grubbenvorst is het gesprek in zijn algemeenheid gevoerd en waar mogelijk over het delen van lasten en lusten in het bijzonder. Veel huishoudens hebben we kunnen spreken die uit het gebied komen een zone 1.000 meter vanaf mogelijke situering van turbines (op basis van de projectgebieden zoals in het Arcadisrapport aangegeven). In het bijzonder veel huishoudens die wonen aan de Witveldweg. Met vaak zorgen, maar tegelijkertijd ook een pragmatische en constructieve houding. Bewoners aan de Horsterweg hebben we in mindere mate gesproken. Diverse agrariërs aan de Losbaan ook gesproken. Nadrukkelijk sprake van verzet, maar ook de wil om te luisteren naar delen lusten en lasten. Bewoners aan aan Hoogheide en Denenweg in mindere mate gesproken. Veel bewoners oostelijk van het spoor (Meerlosebaan/Stationsweg), komen met kritische geluiden en zorgen, ervaren nu erg prettige woonomgeving. Bij elk gesprek getracht het mechanisme van Lusten en Lasten uit te leggen. Bij uitgesproken tegenstanders van windenergie in zijn algemeenheid of bewoners met weinig vertrouwen in de overheid, komt dit niet of nauwelijks over en bespeuren we weinig ontvankelijkheid.

Onder de neutraal en meer positief ingestelde bewoners ervaren we begrip en ondersteuning om Lusten en Lasten te delen Bezoekers waren vooral bewoners die pakweg in het gebied 1.000 - 1.500 wonen. Lusten en Lastenverhaal wordt goed begrepen. Inwoners vanuit de kernen Grubbenvorst, Melderslo en Lottum waren nadrukkelijk in de minderheid. Hieronder een impressie wat aan de tafel “lusten en lasten” over tafel is gegaan:

Zorgen

Neutraal

< 1.000 meter van projectgebied Geluid, slagschaduw, waardedaling huis, waarom niet wachten op nieuwe normen Zal leiden tot schade aan mijn bedrijfsvoering Over geluid in werkzones, werken jaarrond binnen 350 m zone Opeenstapeling van negatieve functies Waarom niet in het buitenland, heb gevoel dat we niets te zeggen hebben We hebben al zo veel in dit gebied Wordt doorgedrukt, wachten op nieuwe normen Woont tussen beide gebieden in: er komt heel veel, maakt zich zorgen om geluid en bromtonen Maakt zich zorgen rond resonerende toon Waarom niet alternatief bedrijventerrein en Klaver 11 Horizonvervuiling Opgezet verdienmodel door de gemeente, Pachters opzeggen en dan zelf de vergoeding opstrijken Verstoring van één van de laatste stukjes met rust en ruimte in het gebied Hoogheide. Weerstand op de voortdurende knipperende rode lichten op de windmolens Twee stellen gesproken van de Horsterweg, die waren emotioneel zwaar geladen over hun omgeving. Sowieso tegen. Stapeling van ontwikkelingen, gevolgen voor luchtkwaliteit en geluid Waarom zet je molens niet in het bos Woont aan Witveldweg en wil camping beginnen, wat betekent dat?

9

> 1.000 meter van projectgebied Alles is al geregeld Landschaps- en horizonvervuiling vanuit Lottum en Melderslo De biodiversiteit gaat eraan Eerste de ‘dozen’ en nu ook nog dit Geen vertrouwen in de overheid

Er zijn weinig alternatieven, plaatsen bij de Maas misschien? Communicatie moet beter, veel mensen zijn niet benaderd

Positief

Is niet voor en niet tegen, wil vooral weten hoe proces Lusten en Laten gaat lopen, positief over opzet Geluidswal aanleggen langs A73 om opstapeling geluid te voorkomen richting Grubbenvorst Wat is er bekend rond de gezamenlijke geluidsoverlast van beide parken? Stelt onderzoek naar fijnstof voor in het gebied en dat te vergelijken met overlast turbines Woont in centrum Lottum, zorgen over geluid Niet tegen windmolens, maar de stapeling van ontwikkelingen is te veel Te veel ontwikkelingen gekomen in het gebied: NGB en andere bedrijven, greenport, spoor; stapelt zich op Positief, wil stroom afnemen Positief, vind dit een logische ontwikkeling positief, grondeigenaar in Hoogheide die verpacht Energietransitie is nodig voor onze nalatenschap Kunnen we ook investeren, ook zonder grondbezit Wil graag mee-investeren vanaf begin Meneer heeft grond, maar geen brief ontvangen. Wil graag meedoen Enkele huizen opkopen en gebieden Witveld en Hoogheide met elkaar verbinden Mensen die de lasten hebben, moeten ook de lusten hebben. Wil zelf investeren, ook zelf coöperatie oprichten

Geen of vertrouwen in de eigen regie op de ontwikkelingen, er komt te veel

Moet 100% coöperatief worden Bij eigendomspositie 100% coöperatief, volledig terugvloeien naar de omgeving Hoogheide: turbines in de meest onrendabele landbouwakkers plaatsen Grondeigenaar in Hoogheide: positieve ontwikkeling

Inwoners en bedrijven < 1.000 meter van mogelijke turbines samengevat: Zorgen concentreren zich op enerzijds op de effecten die windturbines met zich mee kunnen brengen, zoals geluid, slagschaduw en waardedaling woningen. Anderzijds is onder deze huishoudens ook een breed gevoeld wantrouwen jegens de overheid en worden verschillende stellingnames gedaan; Bewoners die hun voor- of afkeur (nog) niet aangegeven hebben, stellen enerzijds vragen over cumulatie van effecten en doen suggesties voor inpassing en/of ingrepen in de woonomgeving. Gevoelen is wel dat het weer een interventie in het gebied is (als het door gaat) die er bovenop komt. Voorstanders melden zich vanuit het idee om grond in te brengen, stroom af te nemen, te investeren tot en met ideëel noodzakelijk. Cooperatief (mee)doen is de wens. Inwoners en bedrijven > 1.000 meter van mogelijke turbines samengevat: In grote lijnen een vergelijkbare oogst met dezelfde uitingen vanuit de grondhouding.

Stap 4 Verkenning oplossingsrichting congestieonderzoek De ontwikkeling van een breed geaccepteerd windpark is gaan abc’tje. De basis van en voor vertrouwen wordt eigenlijk al gelegd in voorgaande stappen en wel/niet accepteren van de uitnodiging om mee te gaan doen in en aan de gezamenlijke ontwikkeling. De tijd zal het leren. Tegelijkertijd is de afgelopen tijd de noodzaak om tot ontwikkeling van hernieuwbare energie te komen alleen maar toegenomen. Klimaatrapporten sporen alsmaar aan om sneller te gaan en de afhankelijkheid van minder democratische gasleveranciers laten we graag los. Lokaal hebben we echter ook nog andere uitdagingen: netcongestie. Investeringen in het net van TenneT en Exenis in de onderstations waar we afhankelijk van zijn, staan gepland rond 2030. We kunnen hier

10

rustig op gaan wachten, maar kunnen de energie die we in de gebieden die we mogelijke de komende tijd gaan aanboren niet vasthouden tot die tijd. Arcadis heeft een aantal oplossingsrichtingen in haar onderzoek aangereikt. Gemakshalve verwijzen we naar die studie. Uit gesprekken met betrokkenen in het gebied constateren we interesse in lokaal opgewekte stroom voor uitvoering van bedrijfsactiviteiten, denk dan aan: • Inzet van hernieuwbaar opgewekte stroom voor opslag en afname richting laadplein voor elektrisch vrachtverkeer; • Inzet voor bedrijfsprocessen van bedrijven gevestigd op Klaver 11; • Inzet voor de glastuinbouw, in de vorm van opwarming water, omzetting naar H2 of poolen op de WWK-installatie. In het gebied liggen kansen om te komen tot een zogenaamd smart grid of energiegemeenschap, waarbij opwek, distributie en afname van stroom binnen het gebied georganiseerd kan worden. Dit kan leiden tot meer regie en eigenaarschap op die smart grid en lange termijn prijsafspraken die gunstig zijn ten opzichte van de marktfluctuaties die de afgelopen jaren hebben plaatsgevonden. Daarmee kan lokaal beschikbare stroom een vestigingsfactor van betekenis worden.

11

5. Bevindingen en aanbevelingen samengevat Bevindingen projectgebied Witveld Als het gaat om de mogelijke coalitievorming constateren we het volgende: • De grondeigenaren in het projectgebied, zoals in het onderzoek van Arcadis gemarkeerd, staan … positief tegenover de voorgestelde verdeling van lasten en lusten; • Drie grondeigenaren en commercieel ontwikkelaar/exploitant hebben hun onderlinge grondcontracten ontbonden; • Deze grondeigenaren en de ontwikkelaar willen in samenwerking met de coöperatie eventuele windturbines tot ontwikkeling brengen, waarbij de uitgangspunten van delen van lasten en lusten worden geïmplementeerd; • Dit leidt tot in ieder geval 2/3 deel lokaal eigenaarschap, deels in de vorm van een omgevingsmolen, deels in vorm van een lokaal coöperatieve molen. Vanuit de keten op opwekking van stroom, distributie, opslag/omslag en afname liggen er kansen in de nabijheid om te komen tot een keten, ook wel smart grid, energyhub of energiegemeenschap genoemd. Verschillende bedrijfssectoren kunnen elkaar helpen in deze keten.

Bevindingen projectgebied Hoogheide Als het gaat om de mogelijke coalitievorming constateren we het volgende: • De grootste grondeigenaar in het projectgebied is de gemeente en verpacht deze gronden aan lokale boomtelers. Gemeente is een traject opgestart met de pachters om te kijken op welke wijze er tot een duurzaam commitment kan worden gekomen rond gebruik en mogelijke verdeling van inkomsten. Dit commitment is maatgevend voor een eventuele coalitie tussen gemeente en overige grondeigenaren in het gebied; • Meerdere commerciële ontwikkelaars acquireren actief bij de grondeigenaren van percelen anders dan de gemeente in het gemarkeerde projectgebied.

Aanbevelingen 1. Lasten worden met name in de directe nabijheid, tot pakweg 1.000 m vanaf de turbines, het meest ervaren. Werk aan een proces waarin eenieder in de invloedsgebied in procesmatige zin mee kan doen aan verdere planvorming, zowel in mitigeren of tegengaan van overlast als ook het delen van eventuele lusten; 2. Werk aan vertrouwen in en vanuit het projectgebied en definieer de projectgebieden opnieuw aan de hand van de nieuwe geluids- en/of afstandsnormen; Er rest nog voldoende tijd om tot een goede dialoog en eindbalans te komen; 3. Neem de zorgen van omwonenden in de invloedssfeer serieus en blijf het gesprek voeren op inhoud, informeer gebiedsbetrokkenen ook in geval van weerstand; 4. Laat het commitment vanuit grondeigenaren in Witveld een inspiratie zijn voor coalitievorming in Hoogheide; 5. Zet in op een haalbare schaal: minder turbines kan meer draagvlak betekenen; Als coöperatie streven we niet naar het maximale in opstelling en opbrengst, maar het optimale in acceptatie. Zonder acceptatie (iedereen meekrijgen is niet reëel), geen coöperatieve participatie; 6. Laten we lokaal de regie pakken, alvorens iemand anders moet gaan prioriteren en hiervoor (de bekende) locaties gaat aanwijzen; 7. Bij een no go, maak als gemeenteraad duidelijk hoe je denkt wel je doelen te halen en/of stel je ambities bij door duidelijk te maken dat je niet meewerkt.

12