Bijdrage 1e termijn begroting Hart voor HadM

Betoog Hart voor Horst aan de Maas Raadsvergadering 11 november 2025 inzake (Meerjaren)Begroting 2026-2029 Als eerste veel dank aan de medewerkers van de ambtelijke organisatie die elke dag hun best doen om de goede dingen te doen voor de inwoners en ondernemers in Horst aan de Maas en nogmaals dank voor de heldere uitleg en duidelijke beantwoording van onze vragen bij de informatiebijeenkomst over deze begroting. Hart voor Horst aan de Maas ziet voor de komende jaren een financiële tendens die wij zorgelijk vinden. We zien een niet-sluitende begroting na 2027. De verhouding eigen vermogen en schulden wordt ongezonder. Dat wordt mede veroorzaakt door langdurende leningen die moeten worden aangegaan om de investeringen van de komende jaren te kunnen financieren. Vanaf 2027 en voor 2028 sluit de begroting niet meer en zijn de vaste uitgaven hoger dan de vaste inkomsten. De investeringen die wel staan opgenomen maar waar nog geen krediet voor verstrekt is door de raad zijn hier niet eens in meegenomen. Dat gaat om € 73,3 mln. Dan zitten we ver onder onze eigen gestelde normen, die er niet voor niets zijn. Het is nu nog niet te laat om zaken niet verder te laten verslechteren. Het mag niet zo zijn dat de inwoners straks nog veel meer belasting moeten betalen om dit op te lossen. Ons eigen vermogen niet te laten dalen en een rem op de voorgenomen investeringen is belangrijk.

Wat onze fractie betreft zit die rem in ieder geval op investeringen die met klimaatbeleid te maken hebben. Ook zaken die qua herinrichting in onze gemeente op de rol staat, zoals uitgebreid beschreven staat in de Concept-Omgevingsvisie, kunnen wat ons betreft geschrapt worden. Bestaande echte probleempunten en aanpassingen die gedaan moeten worden omdat al gebleken is dat dit voor grote problemen heeft gezorgd, bijvoorbeeld milieuproblematiek of plekken met veel wateroverlast door heftige regenval, moeten uiteraard wel opgelost worden. En belangrijke (basis)voorzieningen voor onze inwoners en ondernemers moeten hoe dan ook blijven bestaan en moeten goed functioneren. Vraag: Hoe willen de andere fracties dit financiële vraagstuk oplossen? Wij hebben nog meer oplossingen. Hou de dienstverlening vooral bij de oorspronkelijke basistaken van de gemeente en breng dat eerst nog verder op orde. Dat is je kerntaak als gemeente en dat kost al genoeg. Zet vooral in op

menselijke maat dienstverlening die inspeelt op en aansluit bij de vraag die vanuit de inwoners zelf ontstaat. Zet in op het faciliteren en behouden van een menswaardige samenleving. Zie en behandel de inwoners en ondernemers in onze gemeente als vrije en onafhankelijke mensen die zelf verantwoordelijk zijn voor hun leven en hun werk. Alleen als mensen niet voor zichzelf en elkaar kúnnen zorgen komt de overheid in beeld, en uiteraard altijd op vrijwillige basis. En ja, er zijn natuurlijk ook altijd uitzonderingssituaties, en daar dient dan met de grootste zorgvuldigheid mee omgegaan te worden. Veel ambities zijn niet realistisch en kosten ontzettend veel geld. Kijk ook naar de impact van alle ambities en alle gevolgen daarvan voor mens, dier en natuur, dus ook de negatieve gevolgen. Als we diverse ambities uit de begroting zouden verwijderen zouden er geen financiële tekorten ontstaan. Pak zaken die niet goed gaan vanuit de kern aan, durf een moment stil te staan en tussentijds je koers bij te sturen of te wijzigen als dat nodig blijkt, in plaats van ‘koersvast’ op gestelde doelen te blijven sturen. Daar is moed en inzicht voor nodig. Dat vraagt om introspectie bij ons als gemeente en er vervolgens ook concreet iets mee te doen. Dat vraagt om continue interactie met onze inwoners en ondernemers.

Dat vraagt ook om voldoende sensitiviteit en deskundigheid bij college, raad en medewerkers om te kunnen zien waar onze inwoners, ondernemers en de samenleving als geheel behoefte aan heeft. Dat is een uitdaging. Veel mensen in onze samenleving hebben het moeilijk. Niet alleen financieel, maar ook psychisch. Steeds meer mensen hebben moeite om hun hoofd boven water te houden. Werken aan de goede dingen en verantwoordelijk en stabiel financieel beleid is daarom heel belangrijk. Het geeft een vorm van stabiliteit waar wij als raad hard aan mee moeten werken om die te behouden. Zeker met ravijnjaren in het vooruitzicht en een instabiele wereldsituatie die uiteindelijk via diverse wegen ook direct effect heeft op het leven van mensen in onze gemeente. We zullen daarom met een realistische blik moeten kijken en keuzes moeten maken. Menswaardige, ethisch- en moreel verantwoorde keuzes, waar inwoners en ondernemers echt iets aan hebben. Op korte maar vooral ook op lange termijn. Wij vinden het belangrijk om ons als raad en ook de inwoners en ondernemers vanaf het begin op een tijdige en zorgvuldige manier hierbij aan de voorkant te betrekken. Niet alleen het gevoel geven dat er geluisterd wordt,

maar ook daadwerkelijk iets met die input doen. Onze fractie ziet hier op sommige gebieden verbetering, maar het is nog lang niet op niveau. En….. Stop met het opdringen van zaken vanuit een discutabele technocratische ideologie, die via de overheid en vele publiek/privaatrechtelijke samenwerkingsverbanden ook in onze gemeente grootschalig en steeds verder over ons wordt uitgerold. Ik heb het over de SDGdoelen en agenda 2030. Hoe goedbedoeld dit ook lijkt, de negatieve gevolgen voor onze samenleving zijn enorm en het leidt stap voor stap naar een digitale controlesamenleving en tot een te grote beperking van onze mensenrechten en vrijheden. Wij hebben dit de afgelopen jaren al heel vaak aan u allen uitgelegd, maar aan de inhoud van de voorliggende documenten is duidelijk te zien dat dit voor u geen probleem lijkt te zijn, omdat de genoemde ambities en het ‘koersvaste’ beleid in de voorliggende begroting nog steeds een schoolvoorbeeld zijn van die agenda 2030! In dit kader hebben wij vorig jaar vragen aan de portefeuillehouders gesteld, maar geen antwoord gekregen.

Daarom vragen we het opnieuw: 1) Kan ieder voor zijn eigen portefeuille aangeven wat de negatieve gevolgen zijn voor de inwoners en ondernemers en wat de psychische impact is die al deze transities en ambities van onze gemeente met zich meebrengen? 2) Wat kosten die gevolgen onze samenleving op korte en lange termijn, ook financieel? 3) Op welke wijze wordt hiermee rekening gehouden en waar is dit in de voorliggende (meerjaren)begroting opgenomen? Dan nu wat punten per programma: 1. Vitale kernen: Het woningtekort is nog steeds een groot probleem. Woningen vergunnen is 1, maar ze gebouwd hebben staan is 2. Het bouwen van betaalbare woningen wordt vrijwel onmogelijk gemaakt doordat aan irreële klimaateisen moet worden voldaan. Ambities en realiteit staan in deze begroting vaak haaks op elkaar en vragen daarom om heroverweging. De inwoners worden hier namelijk de dupe van. Vraag: Wat gaat het college hier aan doen?

Wij hebben al diverse keren gevraagd om het terugbrengen van geclusterde woonvormen voor ouderen, zoals bejaardenhuizen 2.0 en hofjes. Dit lost problemen op veel verschillende gebieden op. Vraag: College wat wordt hiermee gedaan? Zorg voor een snelle woonoplossing voor huidige inwoners. Geef prioriteit aan het mogelijk maken van diverse snel te realiseren alternatieve en tijdelijke woonvormen, zoals tiny houses, units voor familie op eigen erf, woningsplitsing etc. Inwoners hebben ons de vraag gesteld hoe het kan dat voor short stay arbeidsmigranten en asielsopvang dit wel allemaal gerealiseerd wordt, maar er voor mensen die niet in deze groepen vallen niets op dat vlak gedaan wordt. Vraag: Kan het college uitleggen hoe dit kan en wat daar voor de huidige inwoners aan gedaan wordt? Dan naar mobiliteit en bereikbaarheid, die zijn belangrijk. Ook voor nooddiensten. Ga mensen niet de auto uit dwingen door het aantal parkeerplaatsen te verminderen en de infrastructuur zo in te richten dat autorijden steeds lastiger wordt. Dat zien wij nu helaas wel gebeuren. Vraag: Hoe houdt het college qua mobiliteit ook op lange termijn rekening met de inzet van hulpdiensten en met mensen die autorijden? 2. Sterke sociale basis: Transformatie van zorg naar gezondheid. Het signaleren en terugdringen van zorgfraude heeft prioriteit.

Zorg voor een ander controlesysteem en zorg voor een onafhankelijke externe vertrouwenspersoon en -plek waar mensen in vertrouwelijkheid hun klachten kunnen neerleggen. Wat wij ook heel zorgelijk vinden is het steeds verder achteruitgaan van de geestelijke gezondheid van grote groepen mensen, waaronder jongeren. Ondanks dat dit al jaren wordt gesignaleerd komt daar geen verbetering in. Wat wij hier echt missen en graag zien is dat er ruimte wordt gecreëerd voor de rol die natuurgeneeskunde en de natuurgeneeskundige principes kunnen spelen bij beleid en voor onze inwoners. We kunnen een begin maken bij het uitbreiden met die informatie over gezondheid, preventie, gezonde leefomgeving en gezonde leefstijl. Hoewel hier vrijwel geen aandacht voor is, kan dit namelijk echt inzicht geven en het verschil maken. Maak gebruik van de

eeuwenoude kennis en kunde die beschikbaar is op dit vlak. Bijkomend voordeel: het kost ook een stuk minder. Vraag: Staan het college en de andere fracties ervoor open om dit met elkaar te onderzoeken? 3. Natuurlijk en vitaal landelijk gebied: Over de inhoud van de concept-Omgevingsvisie hebben we in het afgelopen jaar veel gehoord en gezegd. Binnenkort zal de laatste versie aan de raad worden gepresenteerd en zullen we hier nog uitgebreid over spreken met elkaar. Daarom voor nu alleen een korte opmerking: Stop met de verbouwing van Horst aan de Maas! 4. Duurzaam Horst aan de Maas: Milieuvervuiling is een concreet en echt bestaand probleem waar we hard aan moeten werken. Elk mens kan daar zelf zijn bijdrage aan leveren. Het hergebruiken van grondstoffen en het gebruiken van natuurlijke materialen waar dat mogelijk is juichen wij toe. Maar klimaatmaatregelen is iets heel anders: in de begroting zijn hier opnieuw miljoenen euro’s voor uitgetrokken. Kijk eens goed naar welke desastreuze gevolgen dit beleid heeft voor mensen, ondernemingen, dieren en Moeder Aarde. Er wordt hier uitgegaan van een ideologie en een niet bestaande werkelijkheid: van een model- en systeemwereld, en niet de werkelijke leefwereld.

Er zijn mensen die op basis van wetenschappelijk onderzoek, gezond verstand en op grond van kennis van de natuur en de kosmos op een hele andere manier kijken naar duurzaamheid en klimaat dan men dagelijks in de media en via de standaardkanalen krijgt aangereikt. Met de opgelegde maatregelen bereik je juist het volledig tegenovergestelde van de doelen die men hier zegt na te streven. Naar deze andere visies en oplossingsrichtingen wordt alleen niet gekeken of er is alleen negatieve aandacht voor. Via de input van raadsleden maar ook via de ingekomen stukken wordt hier met enige regelmaat aandacht voor gevraagd. Vraag: Zijn het college en de andere fracties bereid om naar een informatieavond te komen waar een hele andere kijk op klimaatverandering, gevolgen van de huidige maatregelen en andere oplossingen wordt gegeven? Zijn we bereid om het beleid aan te passen aan eventuele nieuwe inzichten die we daardoor krijgen?

5.

Toekomstbestendige en innovatieve economie:

Wij zijn een groot voorstander van het behoud van de particuliere agrarische sector in onze gemeente. Help onze boeren hiermee. Onteigening is voor ons een no go! Blijf zo dicht mogelijk bij de natuur, ook in het geval van voedselproductie en zo ver mogelijk weg bij onnatuurlijke productie in bijvoorbeeld ‘foodhubs’ en andere experimentele productie van GMO gewassen en alternatieve eiwitten. Stop de uitbreiding van Greenport. Kies voor lokaal boven regionaal. Respecteer vrij ondernemerschap en ben als overheid terughoudend, in plaats van te sturen op een wenseconomie, zoals nu gebeurd. 6.

(Arbeids) en andere migratie en integratie:

Alles heeft een grens en wij hebben die grens al eerder getrokken. Wij vinden dat we als gemeente in samenspraak met de inwoners en ondernemers hier duidelijke kaders en afwegingen moeten maken. Wat arbeidsmigratie betreft vinden wij dat we er alles aan moeten doen om verdere uitbreiding te voorkomen. De kraan moet dicht want de emmer loopt over. Een overbelaste samenleving is voor niemand goed en leidt tot schrijnende en onmenselijke situaties voor iedereen. Zowel voor de arbeidsmigranten als voor de andere inwoners in onze gemeente. Wat echte vluchtelingen en statushouders betreft vinden wij dat iedereen recht heeft op een veilige plek op de wereld. Maar we kunnen niet met 8 miljard mensen in Horst aan de Maas gaan wonen. De situatie in de wereld zal de komende jaren waarschijnlijk alleen nog maar voor meer toestroom van mensen gaan zorgen. Maak geen onderscheid in rechten en plichten tussen mensen. Dat zien wij momenteel door het huidige beleid helaas wel gebeuren en dat vinden wij niet goed. Dat kan polarisatie en onverdraagzaamheid in de hand werken en dat begrijpen wij heel goed. We zijn allemaal mensen en dienen allemaal zelf verantwoordelijkheid te nemen voor ons eigen leven en ons steentje bij te dragen aan een vrije, liefdevolle en harmonieuze samenleving. Ongeacht geslacht, afkomst, religie of wat dan ook en ongeacht of we dat nou leuk vinden of niet.

Niet gemotiveerd zijn om dit te doen is in dit kader nooit een geldig excuus om niets te hoeven doen. Vraag: Hoe kijken het college en de andere fracties hiernaar?

7.

Gezonde, duurzame en ondernemende organisatie:

Uitgangspunt voor goede dienstverlening is een gemeentelijke organisatie waar alles goed op orde is. Het inzetten van onmenselijke technologie als AI, chatbots, algoritmes en overige datagedreven instrumenten bij de dienstverlening vinden wij een heel slecht idee. Dit kan tot zeer veel ellende leiden, kijk bijvoorbeeld alleen al naar privacyschending en wat er is gebeurd bij de toeslagenaffaire. Niet doen dus. Technologie en AI gaan naar verwachting binnen 5 of 10 jaar steeds meer taken van medewerkers overnemen waardoor veel banen zullen verdwijnen. Vraag: Zijn het college en de ambtelijke organisatie zich hiervan voldoende bewust en hoe wordt hier mee omgegaan richting de medewerkers en hun toekomst?