14a rv Warmtevisie HadM

Raadsvoorstel stuknummer: 21.0008953

Raadsvoorstel onderwerp

Warmtevisie

datum raad

8 februari 2022

portefeuillehouder

T. Kuipers

bladnummer 2022.015

clustermanager

M. Derks

agendapunt

behandeld door

14

Voorstel 1. De bij dit voorstel toegevoegde Warmtevisie vast te stellen. Aanleiding Klimaatverandering en het Klimaatakkoord van Parijs Als gevolg van decennialange uitstoot van broeikasgassen verandert het klimaat en dat is inmiddels voor iedereen voelbaar. De zomers in Nederland zijn steeds vaker droog en lang, en er komen steeds meer heftige, lokale regenbuien voor. Daarnaast worden onze winters korter en zachter. De samenleving moet op deze veranderingen in spelen, bijvoorbeeld door het anders telen van gewassen en het aanpassen van de inrichting van de openbare ruimte (o.a. opvang van regenwater, gescheiden rioolstelsel en het voorkomen van hittestress). Belangrijker nog is dat de opwarming van de aarde en klimaatverandering wordt ingeperkt. De (CO 2-)uitstoot en dus het gebruik van fossiele brandstoffen door mensen, moet daarom drastisch worden teruggedrongen. Over deze terugdringing zijn internationale afspraken gemaakt in het Klimaatakkoord van Parijs (2015), die Nederland heeft ondertekend. De CO2-uitstoot dient in 2030 met 49% te zijn teruggedrongen en met 95-100% in 2050. Nationaal Klimaatakkoord: de warmtetransitie van de gebouwde omgeving Via het nationaal Klimaatakkoord hebben de decentrale overheden, marktpartijen en maatschappelijke organisaties zich achter deze doelstelling geschaard.

Hiermee staan we samen aan de lat om de energievoorziening onze samenleving te verduurzamen. De plannen zijn uitgewerkt aan 5 zogeheten klimaattafels waarvan de klimaattafel gebouwde omgeving er een van is. Voor de sectoren landbouw en industrie geldt dat zij zijn aangesloten bij andere klimaattafels en daarom de verduurzamingsopgaven via die weg aanpakken. Onderdeel van het nationaal Klimaatakkoord is de afspraak om alle woningen en gebouwen (zoals kantoren, scholen en andere maatschappelijke accommodaties), binnen dertig jaar aardgasvrij te maken. Deze omschakeling noemen we de warmtetransitie. Warmtevisie: Verduurzaming van de woningen en gebouwen in Horst aan de Maas In het nationaal Klimaatakkoord is afgesproken dat alle Nederlandse gemeenten een Warmtevisie (officieel de Transitievisie Warmte) opstellen en vaststellen. Deze Warmtevisie richt zich op de verduurzaming van de gebouwde omgeving (woningen en gebouwen). In de Warmtevisie beschrijft de gemeente besparingsmogelijkheden en de (overgebleven) hoeveelheid energie die nodig is om te voldoen aan de vraag naar warmte. Daarnaast wordt beschreven welke warmtebronnen ingezet worden en welke warmteinfrastructuur nodig is met als doel om in 2050 aardgasvrij te zijn.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 2 van 6

vervolg raadsvoorstel

Het tussendoel dat is afgesproken in het Klimaatakkoord, is om in 2030 20 procent van de woningvoorraad, dus één op de vijf woningen, aardgasvrij(gereed) te hebben. De geleidelijke overstap van aardgas naar duurzame warmte heeft als doel energie en CO2 te besparen en een energieneutraal Horst aan de Maas in uiterlijk 2050 dichterbij te brengen. Zodoende nemen we gefaseerd afscheid van de fossiele brandstoffen (met name aardgas) als vertrouwde en betrouwbare warmtebron. Daarmee slaan we nieuwe wegen in met de nodige onzekerheden. Of het lukt om voor 2050 aardgasvrij te zijn is van veel zaken afhankelijk, en onze invloed daarop is in sommige gevallen gering. We doen als gemeente dat wat in ons vermogen ligt, maar zijn afhankelijk van landelijke ontwikkelingen en stand van de techniek. Beoogd resultaat Het doel dat we willen bereiken, is dat in 2050 de woningen en gebouwen in Horst aan de Maas niet meer met (fossiel) aardgas worden verwarmd, maar worden voorzien van duurzame warmte. De Warmtevisie geeft richting aan deze transitie. De warmtetransitie slaagt alleen als het voor iedereen haalbaar en betaalbaar is en als iedereen mee kan doen. Op dit moment is dat nog niet overal het geval. Er moeten landelijk (vanuit het Rijk) nog financiële voorwaarden ingevuld worden om de overstap betaalbaar te maken.

Als gemeente wachten we bovendien nog op wetgeving die het voor ons mogelijk maakt om meer sturing te geven aan de warmtetransitie in onze buurten. We pakken de opgave in de Warmtevisie daarom via drie sporen op en starten waar het wél kan. Daar waar de overstap naar aardgasvrij nog niet haalbaar en betaalbaar is, gaan we op zoek naar tussenstappen of een hybride oplossing. Een belangrijke eerste stap is het toepassen van isolatie en andere vormen van energiebesparing. Argumenten 1.1 De Warmtevisie is het startpunt van de warmtetransitie in Horst aan de Maas Het vaststellen van een Warmtevisie is een verplichting die voortvloeit uit het Klimaatakkoord. De Warmtevisie markeert het startpunt van de gemeentelijke warmtetransitie en omschrijft hoe we op korte termijn (t/m 2030) aan de slag gaan met het verduurzamen van woningen en gebouwen (zoals kantoren, scholen en andere maatschappelijke accommodaties). Dit doen we náást het uitwerken van de ambities uit KODE (Kader voor de Opwek van Duurzame Elektriciteit). Daarmee draagt de Warmtevisie bij aan het realiseren van de duurzaamheidsdoelstellingen en zorgen we ook voor de wereld om ons heen. Uit de Warmtevisie blijkt ook dat de warmtetransitie complex is en we nog veel moeten leren. Deze Warmtevisie is daarmee een eerste aanzet.

Over uiterlijk 5 jaar actualiseren we de Warmtevisie met technische en financiële ontwikkelingen en nemen we de opgedane ervaringen en kennis mee in het vervolg. 1.2 We richten ons tot 2030 op 3 strategische sporen om te verduurzamen De ambitie en uitgangspunten zijn vertaald in drie strategische sporen (A, B en C). Met het doorlopen van de verschillende sporen willen wij de ambitie om 20 procent van de verduurzamingsopgave voor 2030 in Horst aan de Maas aanpakken. De gemeente is hierbij ook afhankelijk van veel partijen en ontwikkelingen aangaande de financiering en wetgeving rondom de warmtetransitie. Als gemeente nemen wij daarom de regie in de stappen die nu al genomen kunnen worden. Spoor A: gemeentebrede aanpak Binnen de gehele gemeente zijn veel woningeigenaren al bezig met het verduurzamen van hun woning. We willen dit natuurlijk tempo van verduurzaming versnellen door de particuliere woningeigenaren gerichter handelingsperspectief te geven. Hiermee creëren we tevens meer bewustzijn, draagvlak en momentum in de warmtetransitie. Omdat wij vinden dat iedereen moet kunnen meedoen richten we ons ook op het voorkomen van energiearmoede. Dit doen we (samen met het energieloket) door gericht te adviseren, betaalbare oplossingen te bieden en te wijzen op de financieringsmogelijkheden voor verduurzaming.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 3 van 6

vervolg raadsvoorstel

Deze gemeentebrede aanpak voeren we samen uit met de woningcorporaties, de energiecoöperatie en het energieloket (Duurzaam Bouwloket). Daarnaast betrekken we ook de lokale particuliere bedrijvensector zoals banken, makelaars, installateurs en aannemers. Spoor B: pilot en onderzoeken op weg naar aardgasvrij (o.a. Kronenberg) Spoor B bestaat uit enerzijds het vervolgen van de pilot aardgasvrij die is opgezet door het inwonerinitiatief EnergieKronenberg en anderzijds uit het opzetten van onderzoek naar aardgasvrij. We sluiten niet uit dat er nog een tweede pilot wordt opgezet als Kronenberg een succes blijkt te zijn. Het onderzoek naar aardgasvrij richt zich op de mogelijke toepassing voor collectieve warmtenetten in Horst aan de Maas na 2030. Denk hierbij aan warmtewinning middels aquathermie uit de Maas, riothermie en andere duurzame warmtebronnen. Daarnaast onderzoeken we (ook voor de kortere termijn) de koppelkansen met de glastuinbouw. Spoor C: intensieve aanpak voor isoleren meest kansrijke buurten of doelgroepen Bovenop de gemeentebrede aanpak (spoor A) selecteren we maximaal drie locaties/woningtypen waar snel en op een systematische manier grotere aantallen woningen kunnen worden geïsoleerd. Hier organiseren we een intensief en persoonlijk participatietraject voor inwoners.

Doel is om iedere woningeigenaar een gedetailleerd beeld te geven van de benodigde isolatie- (en ventilatie)maatregelen, kosten, opbrengsten en financiering. We vinden het belangrijk dat de warmtetransitie voor iedere inwoner haalbaar en betaalbaar is. We willen energiearmoede voorkomen en ook dat er een tweedeling in de maatschappij ontstaat waarbij alleen mensen met voldoende financiële middelen van de aanpak profiteren. Daarom werken we ook binnen dit spoor (samen met het energieloket), specifiek voor woningeigenaren met een kleinere beurs, betaalbare oplossingen en adviezen uit. Tevens brengen we (specifieke) financieringsmogelijkheden onder de aandacht. Energie-armoede zal daarom ook meespelen in de uiteindelijke keuze voor de locatie(s). 1.3 Met de Warmtevisie bieden wij inwoners handelingsperspectief In de Warmtevisie wordt, op basis van woningtype, handelingsperspectief geboden zodat gebouweigenaren nu al aan de slag kunnen met het nemen van maatregelen om hun gebouw te verduurzamen. Denk hierbij aan bijvoorbeeld isoleren of elektrisch koken. Inwoners hebben aangegeven dat handelingsperspectief wenselijk is. We zorgen ervoor dat ons energieloket (Duurzaam Bouwloket) op de hoogte is van de beoogde toekomstige warmtebron en zij zullen dit ook naar de inwoners zal uitdragen.

1.4 Professionele partners en inwoners zijn betrokken De warmtetransitie is van ons allemaal, daarom hebben we onze inwoners en professionele partners (zoals woningcorporaties en de netbeheerder) laten meedenken en meedoen bij het tot stand komen van de Warmtevisie. Zonder de inzet en betrokkenheid van hen krijgen we het niet voor elkaar om de gebouwen in de gemeente op tijd te verduurzamen. Voor de Warmtevisie hebben we de kennis en inzichten van inwoners en partners gebruikt bij het inventariseren van de kansen en risico’s en het bepalen van de koers. 1.5 In de Warmtevisie is ingezet op de laagste maatschappelijke kosten De betaalbaarheid is één van de belangrijkste criteria om draagvlak te vinden. We hebben zorgvuldig onderzocht welk transitiepad in welke buurt de beste keuze is met de kennis van nu en daarbij de laagste maatschappelijke kosten heeft. Voor deze technisch-economische analyse hebben we gebruik gemaakt van een uniforme analysemethode die door het Planbureau van de Leefomgeving (PBL) in samenwerking met het Expertisecentrum Warmte (ECW) is ontwikkeld, de zogenoemde “Startanalyse”.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 4 van 6

vervolg raadsvoorstel

De Startanalyse is gekoppeld aan geverifieerde data en kengetallen van alle buurten in Nederland. Denk hierbij aan zaken zoals woningtype, potentiële warmtebronnen, infrastructuur, bouwjaren en bebouwingsdichtheden. Deze data is vervolgens aangevuld met een lokale data die we samen met onze stakeholders hebben verzameld. Uit deze analyse en de gesprekken met stakeholders komt naar voren dat voor nagenoeg alle buurten in Horst aan de Maas de ‘All-electric’ variant de laagste maatschappelijke kosten met zich meebrengt. ‘All-electric’ betekent dat het pand elektriciteit gebruikt als warmtebron en daarmee een warmte-opwekinstallatie in het pand nodig is die alleen elektriciteit gebruikt. Dit scenario brengt met zich mee dat er geen collectieve, gelijktijdige overstap op de nieuwe warmtebron hoeft te worden gemaakt (zoals bijvoorbeeld bij een warmtenet) en eigenaren in principe zelf het tempo van verduurzaming van hun pand kunnen bepalen. 1.6 Met Kronenberg aan de slag als eerste pilotwijk; draagvlak en bottom up. We vinden het belangrijk dat het initiatief vanuit de samenleving komt en dat er draagvlak in een buurt is of bij een doelgroep voordat we met de uitvoering starten. Naast de aanpak van de isolatieopgave willen wij een start maken met het aardgasvrij maken van de gebouwde omgeving.

Het inwonersinitiatief EnergieKronenberg heeft zich als doel gesteld om Kronenberg in 2030 energieneutraal te zijn en in 2040 helemaal aardgasvrij. De warmtebron die voor de panden in Kronenberg gebruikt gaan worden zal een ‘all-electric’ variant zijn. De komende jaren worden hier zoveel mogelijk panden geïsoleerd en uitgerust met een (hybride) warmtepomp. Het tempo van de verduurzaming zal afhangen of Kronenberg wordt toegelaten tot het Programma Aardgasvrij Wijken (PAW). De uitslag van deze aanvraag volgt begin 2022. Met deze pilot in Kronenberg willen we niet alleen over techniek en financiering leren, maar ook hoe we inwoners kunnen laten participeren. Kanttekeningen 2.1 We verwachten financiële en juridische middelen vanuit het Rijk De Warmtevisie is opgesteld in een tijd dat de overstap naar aardgasvrij nog lang niet overal mogelijk is. Er moeten landelijk nog financiële voorwaarden ingevuld worden om de overstap voor iedereen betaalbaar te maken. Als gemeente wachten we bovendien nog op wetgeving die het voor ons mogelijk maakt om meer sturing te geven aan de warmtetransitie in onze wijken. We zitten dus in een “tussenfase” waarin we wel voortgang willen boeken, maar ook moeten accepteren dat wij als gemeente niet in ons eentje de snelheid kunnen bepalen. Bij het Rijk dringen we actief aan op verdere invulling van de financiële en wettelijke randvoorwaarden.

Na 2021 is er een structurele vraag naar extra personeelsinzet op dit thema. Om de ambities vanuit het Klimaatakkoord waar te maken zou na vaststelling van deze Warmtevisie direct begonnen moeten worden met de uitvoeringsplannen. Hiervoor is op dit moment echter nog geen dekking. Het nieuwe kabinet dient te beslissen over de hoogte van de bijdrage aan gemeenten voor de uitvoeringslasten uit het Klimaatakkoord. 2.2 We willen energiearmoede voorkomen Energiearmoede refereert naar huishoudens met een kleine beurs die een groot deel van hun inkomen kwijt zijn aan de energierekening. We vinden het belangrijk dat de warmtetransitie voor iedere inwoner haalbaar en betaalbaar is. We willen energiearmoede voorkomen en daarom borgen we in onze uitvoeringsplannen dat er extra aandacht uitgaat naar inwoners die mogelijk hiermee te maken hebben of krijgen. Vanuit het Rijk verwachten we bovendien nog aanvullend handelingsperspectief en financiële middelen om energiearmoede te voorkomen. Op deze manier zorgen we ervoor dat iedereen in onze gemeente mee kan blijven doen.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 5 van 6

vervolg raadsvoorstel

De provincie Limburg start een onderzoek naar de manier waarop energie-armoede het meest effectief kan worden aangepakt of worden voorkomen. De resultaten van dit onderzoek zijn naar verwachting in de loop van 2022 beschikbaar voor gemeenten. Wij zullen de resultaten van dit onderzoek gebruiken in de verdere uitwerking van onze aanpak. 5.1 We houden nauw contact met Enexis inzake de netcapaciteit All-electric als warmtealternatief is toepasbaar in Horst aan de Maas en biedt mogelijkheden in de periode tot 2030 en daarna. In de meeste buurten moeten de elektriciteitsnetten verzwaard worden om een all-electric oplossing mogelijk te maken. Dat is ook nodig wanneer we meer elektrische auto’s gaan gebruiken en opladen. De afstemming met netbeheerder is dus cruciaal en daarom blijven we in gesprek met Enexis. Financiële consequenties Aan het opstellen van de Warmtevisie met de bijbehorende acties zijn (proces)kosten verbonden. Deze proceskosten voor het opstellen van de Warmtevisie zijn gedekt uit lopende begroting. De proceskosten voor de uitvoering van de Warmtevisie zijn aanzienlijk en nog niet in detail in beeld. Dekking is sterk afhankelijk van de in het klimaatakkoord toegezegde rijkscompensatie voor de ‘uitvoeringskosten klimaatakkoord’. Conform het ROBadvies zouden gemeenten met ingang van 2022 hiervoor een aanzienlijke specifieke doeluitkering ontvangen.

Een en ander is sterk afhankelijk van huidige kabinetsformatie. In de meerjarenbegroting 2022-2025 is derhalve nog niet voorzien in budgetten en dekking. Naast proceskosten voor ons als gemeente vraagt de warmtetransitie ook grote investeringen vanuit de samenleving. De warmtetransitie vraagt de komende jaren investeringen voor isolatie, installaties of de aanleg van nieuwe warmtebronnen en infrastructuur. De Rijksoverheid speelt een belangrijke rol om de overstap naar een aardgasvrije gebouwde omgeving financieel haalbaar te maken. Vervolgtraject / communicatie Met het doorlopen van de drie sporen willen wij de ambitie om 20 procent van de verduurzamingsopgave voor 2030 in Horst aan de Maas aanpakken. Na vaststelling van de Warmtevisie voeren we samen met de inwoners, de woningcorporaties en andere betrokken partijen een verkenning (naar o.a. draagvlak) uit naar wijken/clusters die aansluiten bij de opgave en de gestelde voorwaarden. Daaropvolgend werken we vervolgens een uitvoeringsplan uit waarin we de te zetten stappen uitwerken. We verwachten in ieder geval de volgende communicatiemiddelen in te zetten: • Website Duurzaam Bouwloket: het Duurzaam Bouwloket biedt bewoners ondersteuning voor de verduurzaming van de woning.

• Website van de gemeente: via de website houden we de inwoners en andere partijen onder meer op de hoogte van de voortgang van de warmtetransitie, de aanpak en de mogelijkheden om zelf stappen te zetten. • Lokale kranten en andere papieren media. • Klankbordgroepen: bij het opstellen van de uitvoeringsplannen richten we klankbordgroepen van inwoners en ondernemers in. Daarbij streven we naar een zo representatief mogelijke vertegenwoordiging van de buurten. • Enquêtes: we gebruiken enquêtes om de standpunten en ideeën van inwoners en ondernemers op te halen. • Social media, nieuwsbrieven en informatiekranten: we informeren inwoners en ondernemers regelmatig via de reguliere mediakanalen.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 6 van 6

vervolg raadsvoorstel

Burgemeester en wethouders van Horst aan de Maas, De burgemeester, {HAND1}

De secretaris, {HAND}

drs. R.F.I. Palmen

mr. L.M.C. Beckers

Bijlagen 1. Warmtevisie

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50