09a rv Nota Grondbeleid

Raadsvoorstel stuknummer: 25.0000050

Raadsvoorstel onderwerp

Nota Grondbeleid 2025 vaststellen

datum raad

11 maart 2025

portefeuillehouder

bladnummer 2025.016

clustermanager

agendapunt

behandeld door

9

E. Beurskens

Voorstel 1. De Nota Grondbeleid 2025 vast te stellen. 2. De gewijzigde voorwaarden van de Reserve Strategische Aan- en Verkopen (RSAV) vast te stellen. 3. Bij de jaarrekening 2024 het saldo van de RSAV aan te vullen tot de bovengrens.

Aanleiding De huidige Nota Grondbeleid dateert van 2016. Actualiseren van deze nota is na verloop van tijd gewenst om goed te kunnen anticiperen op verandering op de markt, de actualiteit en veranderende wet- en regelgeving. Na vaststelling in 2023 van de Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen is een aanvang gemaakt met de actualisatie van de Nota Grondbeleid. De veelheid van taken en beleidsvelden die bij de gemeenten in het algemeen zijn neergelegd door het Rijk, maken het noodzakelijk om de houding die we als gemeente Horst aan de Maas aan willen nemen op de grondmarkt nader te beschouwen. De invloed en diversiteit aan aspecten bepaalt de keuze in welke vorm grondbeleid we als gemeente willen voeren. In dit voorstel wordt toegelicht waarom bepaalde keuzes zijn gemaakt.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 2 van 5

vervolg raadsvoorstel

Beoogd resultaat Een geactualiseerde Nota Grondbeleid waarmee duidelijkheid ontstaat over welke houding de gemeente aanneemt om doelen te bereiken middels het te voeren grondbeleid met de daarbij behorende middelen en voorwaarden. Het uitgangspunt is een situationeel grondbeleid met een actieve basishouding. Daarmee kan de gemeente inspelen op een aantal vraagstukken in het fysieke domein en zoeken naar oplossingen om een evenwichtige, duurzame en leefbare gemeente te blijven. Die vraagstukken betreffen voldoende en juiste woningbouw in de kernen, transitie van het landelijk gebied, de duurzaamheidsagenda, leefbaarheid in de kernen (maatschappelijke opgaven), demografische en economische ontwikkelingen en een gezonde leefomgeving.

Argumenten 1.1 In de Nota Grondbeleid 2025 is een duidelijk afwegingskader opgenomen over waarom en op welke manier de gemeente een rol wil in een ruimtelijke ontwikkeling Middels grondbeleid kan de gemeente ervoor zorgen dat de fysieke omgeving zodanig wordt ingericht dat daarmee recht wordt gedaan aan de vele belangen die in de hedendaagse maatschappij aan de leefomgeving gesteld worden. Belangen met betrekking tot wonen, leefbaarheid, duurzaamheid, gezondheid, economie, natuur, klimaat en landbouw. De hoeveelheid ruimte is schaars en vraagt om zorgvuldige afwegingen. In deze Nota Grondbeleid 2025 zijn daarvoor criteria opgenomen. Zie daarvoor de routekaart op bladzijde 17 van de Nota Grondbeleid 2025. De maatschappij blijft veranderen, maar ook de regelgeving van het Rijk vraagt soms om aanpassingen in de leefomgeving en de prioriteiten daarbinnen. Grondeigendom verkrijgen is dan vaak belangrijk om de belangen goed te kunnen wegen. Grondbeleid is daarin ondersteunend aan de ruimtelijke opgaven maar is vooral bedoeld om bepaalde (maatschappelijke) doelen te verwezenlijken. 1.2

Situationeel grondbeleid geeft ruimte om te bepalen welke ruimtelijke ambities de hoogste prioriteit moeten krijgen Door te kiezen voor een situationeel grondbeleid, kan telkens de afweging gemaakt worden wat de meest passende houding voor de gemeente kan zijn om de ambities ten aanzien van de ruimtelijke opgaven te realiseren middels (strategische) grondaankopen. Daarbij is de basishouding van de gemeente een actief grondbeleid. Dat biedt voor de gemeente de mogelijkheid om regie en sturing te houden op de gewenste uitkomst. Ook voor de toekomst. Ingeval van noodzaak of urgentie is dit bijvoorbeeld zeer wenselijk. De gemeente is bij actief grondbeleid bereid om meer risico te lopen in het belang van de ontwikkeling om te komen tot realisatie van de ambities. In andere gevallen kan het juist de overweging zijn om wat meer terughoudend te opereren op de grondmarkt. De prioriteit is dan minder groot, of marktpartijen zijn prima in staat om de (gemeentelijke) maatschappelijke ambitie te realiseren. Het risico voor de gemeente is dan ook lager, evenals de regierol. Door de houding aan te passen aan de ambitie of het belang van de ruimtelijke ontwikkeling kan de gemeente efficiënter omgaan met middelen en capaciteit.

Daarvoor is in de nota Grondbeleid een afwegingskader opgenomen om de afweging transparant en integraal te kunnen maken, passend bij de omstandigheden van dit moment, maar met een blik op de toekomst.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 3 van 5

vervolg raadsvoorstel

1.3 We blijven actief in het oppakken van projecten Hoewel de ontwikkelruimte niet meer onbeperkt groeit, ontstaan in ruimtelijke projecten nieuwe uitdagingen. De klassieke aanpak van actief grondbeleid hield in: gronden aankopen en ontwikkelen tot woningbouw en bedrijfslocaties. Dit heeft geleid tot de huidige, gezonde projectenportefeuille. Steeds meer zal straks de nadruk liggen op herstructurering (transformatie binnen de bebouwde omgeving en vervangende functies in leegkomend bestaand vastgoed) en kleinschalige projecten. Leegstand in het centrum van een dorp kan leiden tot een slecht aanzicht. Dit zijn met name projecten die duurder zijn (qua verwerving, sloopkosten en aanpassing infra) dan ontwikkeling op een akker aan de rand van een dorp. Echter deze zijn belangrijk voor de leefbaarheid en omgevingskwaliteit van het dorp. De opbrengsten van gronduitgifte zijn noodzakelijk als dekkingsmiddel voor dit soort projecten waarbij bestaand vastgoed moet worden aangekocht of getransformeerd. Omdat ontwikkelruimte schaars wordt en meerdere ruimtelijke doelen gediend moeten worden, is het belangrijk om de focus voor nieuwe woningbouwprojecten eerst te leggen op de bestaande locaties en accommodaties, voordat aan de randen nog nieuwe locaties worden ontwikkeld. De actieve basishouding zetten we door, als het gaat om projecten oppakken en problemen oplossen.

Maar we zullen selectiever zijn bij het verwerven van grond, en rekening houden met vrijkomende locaties, om de toekomstige opbrengstpotentie nuttig te besteden op plekken waar dat echt nodig is. 2.1

Om voldoende slagkracht te hebben op de grondmarkt is het nodig om over voldoende middelen te beschikken Om strategische gronden te kunnen verwerven beschikt de gemeente over een aantal instrumenten, zoals dat in de bijgevoegde nota Grondbeleid wordt toegelicht. Om gronden aan te kunnen kopen, zijn financiële middelen nodig. Aankopen worden conform de BBV-eisen (Besluit Begroting en Verantwoording, waarin administratieve eisen voor gemeenten zijn vastgelegd) verantwoord in de administratie. De Reserve Strategische Aan- en Verkopen (RSAV) speelt daarin een belangrijke rol. Die reserve dient ter afdekking van de kapitaallasten van eventuele opstallen maar ook ingeval de aankoop deels afgewaardeerd moet worden (als de aankoopwaarde boven de taxatiewaarde/werkelijke waarde ligt). De ambities en noodzaak op diverse beleidsvelden maken het noodzakelijk om op de grondmarkt (meer) positie te gaan verkrijgen. Dat brengt vanzelfsprekend ook meer lasten met zich mee. Daarom wordt voorgesteld om de bovengrens van de RSAV te verhogen van € 2 miljoen naar € 3 miljoen. In bijlage 2 worden de voorwaarden van de reserve nader toegelicht. 3.1 Aanvullen tot de bovengrens bij de jaarrekening 2024 is een logisch moment Door het saldo van de RSAV bij de jaarrekening tot de bovengrens aan te vullen, is er voor het boekjaar 2025 direct het volledige bedrag tot de beschikking.

Daarmee kan dan ook direct uitvoering worden gegeven aan de uitgangspunten van de Nota Grondbeleid 2025.

Kanttekeningen 1.1 Een actieve basishouding brengt risico’s met zich mee

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 4 van 5

vervolg raadsvoorstel

Door vroegtijdig gronden aan te kopen, verzekert de gemeente zich van een eigendomspositie. Echter, plannen en doelen veranderen soms in de loop van de jaren. Waar nu een noodzaak is, kan dat in de toekomst anders zijn. Dat brengt dus risico’s met zich mee. Juist door de afweging aan de voorkant helder en integraal te maken, worden de risico’s beperkt en inzichtelijk. Door vroegtijdig strategische posities aan te kopen tegen een goede prijs kan juist een ruimtelijke ontwikkeling in de toekomst positief uitpakken. Daarnaast is het opnemen van de taxatiewaarde/werkelijke waarde in de administratie ook een manier om de risico’s te beperken. Grond blijft over het algemeen altijd een waarde houden en is vaak voorwaardelijk om tot ontwikkeling te kunnen komen. Mocht in de toekomst blijken dat gronden niet noodzakelijk zijn, kan verkoop van die gronden ook overwogen worden. Verder kan door de gronden tijdelijk te exploiteren (bv. verpachten) het financieel risico/effect (deels) teniet worden gedaan. 1.2 Soms is de maatschappelijke waarde belangrijker dan het financieel rendement Het kan voorkomen dat een (strategische) grondverwerving noodzakelijk is om moverende redenen terwijl het financiële risico of rendement groot is of zelfs verlieslijdend. Uit het afwegingskader zal dan blijken dat het integraal afgewogen belang om toch te verwerven doorslaggevend is.

Die maatschappelijke waarde is dan dermate groot dat toch over kan worden gegaan tot aankoop. Daarmee wordt dan ook recht gedaan aan de ambitie op dat vlak.

2.1 De voorwaarden van de RSAV vereisen een aanpassing In de oude situatie vindt dekking van de RSAV plaats via actieve verkoop van landbouwgronden en strategische verkopen én aanvulling uit de algemene reserve. Met dit voorstel wordt de actieve verkoop van landbouwgronden ingetrokken. Reden daarvoor is dat de omvang van het areaal landbouwgronden onvoldoende groot is én de wenselijkheid van verkoop van deze gronden niet meer aanwezig is. Incidentele verkoop van landbouwgronden wordt wel verantwoord op de RSAV. In het verleden aangekochte gronden (en/of opstallen) die zijn aangekocht uit de RSAV en die toch niet tot ontwikkeling worden gebracht of nodig zijn voor de gemeente, kunnen weer worden verkocht. De opbrengsten daarvan belanden ook in de RSAV. Daarnaast wordt de bovengrens van de RSAV met € 1 miljoen verhoogd, dus de RSAV krijgt een bandbreedte van € 1 – 3 miljoen. Omdat de RSAV dient ter afdekking van kapitaallasten en afboeken van overwaarde, kan de RSAV ook onder de ondergrens van € 1 miljoen komen. Aanvulling van de RSAV vindt plaats uit de Algemene Reserve vrij aanwendbaar (ARva). Als de stand van de RSAV beneden de ondergrens komt, wordt de RSAV aangevuld uit de ARva. Bij de jaarrekening wordt de stand opgemaakt en aanvulling zal altijd op basis van een raadsbesluit zijn. Dan wordt aangevuld tot de bovengrens van € 3 miljoen.

Bij een overschrijding van de bovengrens van de RSAV wordt het meerdere in de ARva gestort.

Financiële consequenties Aan het vaststellen van de nota Grondbeleid zijn geen directe financiële consequenties verbonden. Zoals in deze nota al besproken, wordt de bovengrens van de RSAV met een bedrag van € 1 miljoen verhoogd vanuit de

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 5 van 5

vervolg raadsvoorstel

ARva. In vermogenspositie is dat een verschuiving, maar geen na- of voordeel. Ook voor het weerstandsvermogen van de gemeente heeft verhoging naar € 3 miljoen geen consequenties. Het aanvullen van de RSAV tot de bovengrens wordt bij de jaarrekening 2024 gedaan. Op dat moment heeft de raad besloten over de Nota Grondbeleid 2025. Het saldo van de RSAV per 31 december 2024 is dan bekend en daarmee is ook duidelijk welk bedrag aan de ARva onttrokken moet worden. Het boekjaar 2025 kan dan ingegaan worden met de uitgangspunten zoals in de Nota Grondbeleid 2025 worden beschreven. De huidige afspraak, dat bij aankopen boven de € 500.000 het seniorenconvent wordt geïnformeerd, wordt gecontinueerd. Via de P&C cyclus zal bij de paragraaf Grondbeleid in jaarrekening en begroting verantwoording worden afgelegd met betrekking tot de RSAV. In de Nota Grondbeleid 2025 is een hoofdstuk gewijd aan de rolverdeling tussen college en raad.

Vervolgtraject / communicatie Na vaststellen van de Nota Grondbeleid 2025 door de raad wordt deze gepubliceerd op de gemeentelijke website en op Overheid.nl.

Burgemeester en wethouders van Horst aan de Maas, De burgemeester, {HAND1}

De secretaris, {HAND}

drs. R.F.I. Palmen

drs. H. Mensink

Bijlagen 1. Nota Grondbeleid 2025 2. Aangepaste voorwaarden RSAV

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50