07c Bijlage Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen

*23-0069142* 23-0069142 2306010002

Nota Risicomanagement & Weerstandsvermogen 2024

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst Postbus 6005 / 5960 AA Horst T 077 - 477 97 77

F 077 - 477 97 50

Pag. 2 van 15

vervolg Leeg formulier staand

Inhoud Samenvatting ........................................................................................................................................................3 1.

2.

3.

4.

Inleiding .........................................................................................................................................................5 1.1

Begrippenkader.....................................................................................................................................5

1.2

Wettelijk kader ......................................................................................................................................5

1.3

Voorziening versus een risico opgenomen in het weerstandsvermogen .............................................6

Doelstelling ...................................................................................................................................................7 2.1

Doelen van de nota Risicomanagement en weerstandsvermogen ......................................................7

2.2

Kaderstelling raad en formuleren beleidsuitgangspunten ....................................................................7

2.3

Verhogen van risicobewustzijn .............................................................................................................7

2.4

Voldoen aan wet- en regelgeving .........................................................................................................7

Risicomanagement in Horst aan de Maas ....................................................................................................7 3.1

Algemeen ..............................................................................................................................................7

3.2

Indeling in verschillende klassen ..........................................................................................................8

3.3

Het zekerheidspercentage ....................................................................................................................9

3.4

Aanpassing van het weerstandsvermogen (= Algemene reserve Basis) ...........................................10

3.5

Frauderisico’s verplicht in paragraaf bedrijfsvoering ..........................................................................12

3.6

Grondexploitatieprojecten ...................................................................................................................12

Kengetallen .................................................................................................................................................13 4.1

De verplichte kengetallen ...................................................................................................................13

4.2

Normering kengetallen ........................................................................................................................14

4.3

Hoofdlijnenakkoord en collegeprogramma 2022-2026 over financiële kengetallen ...........................14

Pag. 3 van 15

vervolg Leeg formulier staand

Samenvatting In deze samenvatting wordt ingegaan op de belangrijkste uitgangspunten. Ook zijn hierin de beslispunten opgenomen. Wat is risicomanagement? Risicomanagement is een proces waarbij we risico’s inventariseren, analyseren (beoordelen), beheersen (maatregelen nemen) en bewaken. Op basis van de analyse en beoordeling worden maatregelen genomen en wordt de ontwikkeling van het risico en het effect van de getroffen maatregelen periodiek geëvalueerd.

Inventariseren

Bewaken

Analyseren

Maatregelen

Waarom risicomanagement? 1. Doel van risicomanagement is om gestructureerd en systematisch risico’s te beheersen om de organisatiedoelen efficiënter en effectiever te bereiken; 2. Risicomanagement wordt toegepast, indien aan de orde, als onderdeel van de besluitvormingsprocessen en vormt daarmee ook een basis voor keuzes. Waarom de nota Risicomanagement en weerstandsvermogen? 1. Om de raad de kaders vast te laten vaststellen, inclusief beleidsuitgangspunten; 2. Om te voldoen aan wet- en regelgeving (conform Besluit Begroting en Verantwoording is de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing een verplicht onderdeel van de begroting en jaarrekening); 3. Om het bestuur en de organisatie bewust te maken van de risico’s.

Pag. 4 van 15

vervolg Leeg formulier staand

Naast de financiële risico’s zijn er nog 2 andere onderwerpen die van belang zijn. 1. Frauderisico’s (en integriteitsissues). Het is verplicht om in de paragraaf bedrijfsvoering in de jaarrekening op te nemen of er sprake is geweest van fraude en welke maatregelen zijn genomen om fraude te voorkomen. Ook vraagt de accountant nadrukkelijk aandacht voor frauderisico’s. Jaarlijks actualiseren we de frauderisico’s en bijbehorende beheersmaatregelen. Deze lijst van geactualiseerde frauderisico’s en beheersmaatregelen leggen we voor aan DT en College. Verder zijn bij de verbijzonderde interne controles van de diverse processen de fraudes die specifiek bij het te controleren proces horen, opgenomen. Waarmee er ook op dit vlak aandacht is voor mogelijke fraudes. 2. Financiële kengetallen. Via deze nota bepalen we onze eigen normen voor de kengetallen die een verplicht onderdeel zijn van de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing bij de jaarrekening en de begroting.

Beslispunten die met deze nota worden vastgesteld: 1. De huidige indeling van de kansklassen en de financiële klasse te handhaven (zie blz. 8); 2. Zekerheidspercentage handhaven op 90%; 3. De ratio voor weerstandsvermogen handhaven op een niveau van 1,0 tot 1,4. De Algemene reserve Basis wordt aangepast door een storting in of onttrekking uit de Algemene reserve vrij aanwendbaar indien de ratio lager dan 1,0 of hoger dan 1,4 is. De aanpassing van de Algemene reserve Basis vindt bij de begroting plaats; 4. Is de ratio bij de jaarrekening lager dan 1.0, dan wordt een voorstel gedaan om een toevoeging aan de Algemene reserve Basis te doen, om het gewenste niveau van 1,0 te halen. 5. In de periode januari-februari worden de frauderisico’s geactualiseerd; 6. We streven er naar om de financiële kengetallen (zie hoofdstuk 4, vanaf blz. 14) te verbeteren en toe te werken naar cijfers van de begroting 2023 gemiddelde van Nederland. 7. Tenminste eens per vier jaar wordt beoordeeld of de nota Risicomanagement & weerstandsvermogen moet worden aangepast. Als een aanpassing nodig is wordt deze ter vaststelling voorgelegd aan de raad.

De beslispunten 1 tot en met 6 worden in hoofdstuk 3 en 4 verder toegelicht.

Pag. 5 van 15

vervolg Leeg formulier staand

1. Inleiding 1.1 Begrippenkader Risico’s Een risico is de kans van het optreden van een gebeurtenis met een positief of negatief gevolg voor de gemeente. Hieruit blijkt dat in de definitie van risico twee elementen zitten, namelijk: 1. Een kans op het optreden van een gebeurtenis. Het gaat hier dus om een mogelijke gebeurtenis. Immers als iets 100% zeker is, dan is het geen risico meer. 2. Negatief of positief gevolg: De gebeurtenis moet een negatief of positief gevolg hebben. Deze gevolgen kunnen zowel financieel als niet-financieel (bijvoorbeeld politiek, imago, vertraging) van aard zijn. Weerstandscapaciteit De weerstandscapaciteit bestaat uit middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt om niet begrote incidentele kosten die substantieel zijn, te dekken. Voor Horst is de “Algemene reserve, basis” beschikbaar om deze onverwachte financiële tegenvallers op te vangen. Hoewel we ook de “Algemene reserve vrij aanwendbaar”, “bestemmingsreserves” en “stille reserves” kennen worden deze niet meegenomen in de berekening van de beschikbare weerstandscapaciteit. We zonderen via de Algemene reserve basis (ARb) expliciet een post af die voor onverwachte tegenvallers (=risico’s) gebruikt kan worden. Voor bestemmingsreserves en stille reserves geldt dat deze posten niet snel/direct vrij beschikbaar zijn.

Voor de Algemene reserve vrij aanwendbaar (ARva) geldt dat deze onder meer gebruikt wordt om de ARb aan te vullen, als dit nodig is. Verder is de ARva om uitgaven te doen die niet begroot zijn, maar waar de raad wel de middelen voor wil besteden. Weerstandsvermogen De beschikbare weerstandscapaciteit afgezet tegen de benodigde weerstandscapaciteit is het weerstandsvermogen. De gemeente Horst aan de Maas hanteert een weerstandsvermogen dat ten minste voldoende is. Dit wordt berekend met behulp van een ratio, uitleg hierover volgt verderop in deze nota. Risicomanagement Risicomanagement is een systematisch en regelmatig terugkerend proces om risico’s te identificeren en te analyseren. Daarop worden eventueel maatregelen genomen en wordt de ontwikkeling van het risico en het effect van de genomen maatregelen periodiek geëvalueerd. De fases van risicomanagement zijn: - inventariseren; - analyseren; - maatregelen nemen; - bewaken.

1.2 Wettelijk kader De vorige nota Risicomanagement en weerstandsvermogen is van 2019 (met ingangsdatum 1-1-2020). Conform de financiële verordening ex. artikel 212 GW wordt deze na 4 jaar geactualiseerd.

Pag. 6 van 15

vervolg Leeg formulier staand

In de Financiële verordening, artikel 212 GW (Gemeentewet) staat over Risicomanagement en weerstandsvermogen, het volgende: “De uitgangspunten voor risicomanagement en weerstandsvermogen worden vastgelegd in een door de raad vast te stellen nota Risicomanagement en weerstandsvermogen. Ten minste eens per vier jaar wordt beoordeeld of deze regels moeten worden aangepast.”

In artikel 11 van het BBV (Besluit begroting en verantwoording provincies en gemeenten) staat: “1. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen: a. de weerstandscapaciteit, zijnde de middelen en mogelijkheden waarover de gemeente beschikt of kan beschikken om niet begrote kosten te dekken; b. alle risico's waarvoor geen maatregelen zijn getroffen en die van materiële betekenis kunnen zijn in relatie tot de financiële positie. 2. De paragraaf betreffende het weerstandsvermogen en risicobeheersing bevat ten minste: a. een inventarisatie van de weerstandscapaciteit; b. een inventarisatie van de risico’s; c. het beleid omtrent de weerstandscapaciteit en de risico’s; d. kengetallen voor de: a. netto schuldquote; b. netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen; c. solvabiliteitsratio; d. grondexploitatie; e. structurele exploitatieruimte en f. belastingcapaciteit. e. een beoordeling van de onderlinge verhouding tussen de kengetallen in relatie tot de financiële positie. 3. Bij ministeriële regeling worden nadere regels gesteld over de wijze waarop de kengetallen, genoemd in het 2e lid, onderdeel d, door gemeenten worden vastgesteld en in de begroting en het jaarverslag worden opgenomen.

1.3 Voorziening versus een risico opgenomen in het weerstandsvermogen In de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing wordt minimaal vermeld: a. De verplichtingen en verliezen waarvan de omvang op de balansdatum onzeker is, en NIET redelijkerwijs zijn te schatten; b. Er bestaat geen zekerheid over of iets zich wel of niet voordoet. Een voorziening mag alleen worden opgenomen als op balansdatum wordt voldaan aan de volgende voorwaarden (conform eerste deel van artikel 44 van het Besluit Begroting en Verantwoording (BBV)): a. Er bestaat een verplichting of verlies waarvan de omvang onzeker is, doch redelijkerwijs is te schatten; b. Bestaande risico’s ter zake van bepaalde te verwachten verplichtingen of verliezen waarvan de omvang redelijkerwijs is te schatten;

Pag. 7 van 15

vervolg Leeg formulier staand

c.

Kosten die in een volgend begrotingsjaar worden gemaakt, die de oorsprong mede vinden in het begrotingsjaar of in een voorafgaand begrotingsjaar en de voorziening strekt tot gelijkmatige verdeling van lasten over een aantal begrotingsjaren; d. De bijdragen aan de toekomstige vervangingsinvesteringen, waarvoor een heffing wordt geheven.

2. Doelstelling 2.1 Doelen van de nota Risicomanagement en weerstandsvermogen De doelen zijn: 1. Kaderstelling raad en vaststellen van beleidsuitgangspunten; 2. Verhogen van het risicobewustzijn; 3. Voldoen aan wet- en regelgeving.

2.2 Kaderstelling raad en formuleren beleidsuitgangspunten De raad is verantwoordelijk voor een structureel sluitende begroting. Voor het opvangen van financiële tegenvallers is weerstandsvermogen nodig. Dit voorkomt dat de uitvoering van de programma’s en het beleid onder druk komt te staan, als een financiële tegenvaller zich voordoet. De raad heeft een kaderstellende, budgetbepalende en controlerende taak. Met deze nota bepaalt de raad de kaders met betrekking tot risicomanagement en weerstandsvermogen. Ook wordt hiermee het beleid bepaald waarbinnen het college opereert. De kaders en beleidsuitgangspunten zorgen er voor dat weerstandsvermogen en risicomanagement een structureel onderdeel uitmaken van de planning & controlcyclus.

2.3 Verhogen van risicobewustzijn Verhogen van het risicobewustzijn- en risicobeheersing bij zowel het college als management is ook een doel van deze nota. Het management is verantwoordelijk voor een goede informatieverstrekking over risico’s richting het college ten behoeve van de besluitvorming. Ook is het aan management om het college te wijzen op het, zoveel als mogelijk, beheersen van de risico’s, c.q. minimaliseren van de risico’s.

2.4 Voldoen aan wet- en regelgeving Met deze nota, in combinatie met de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing in de begroting en in de programmaverantwoording, wordt voldaan aan artikel 11 van het BBV en aan het betreffende artikel van de Financiële verordening.

3. Risicomanagement in Horst aan de Maas 3.1 Algemeen De gemeente Horst aan de Maas heeft steeds een goedkeurende controleverklaring gekregen bij de jaarrekening van onze accountant. De paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing is een onderdeel van de jaarrekening en wordt dus ook door de accountant meegenomen in hun controle. In het rapport van bevindingen bij de jaarrekening 2022 is aangegeven dat alle kengetallen in combinatie een redelijk gunstige ontwikkeling laten zien (blz. 10). Hieruit blijkt dat de systematiek die wij hanteren voldoet aan de gestelde eisen.

Pag. 8 van 15

vervolg Leeg formulier staand

3.2 Indeling in verschillende klassen De financiële risico’s zijn opgenomen in Naris (een applicatie van Nederlands Adviesbureau Risicomanagement). Daarbij worden enkele klassenindelingen gebruikt. De indeling die sinds de vorige Nota Risicomanagement en weerstandsvermogen 2019 worden gebruikt volstaan. Voorgesteld wordt om deze indeling niet aan te passen. Categorie 1 2 3 4 5 6

Kansklasse Niet Zeer Klein Klein Niet klein/niet groot Groot Zeer Groot

0% 10% 30% 50% 70% 90%

Financieel gevolg Geen financieel gevolg X < € 25.000 € 25.000 < x < € 100.000 € 100.000 < x < € 500.000 € 500.000 < x < € 1.000.000 x > € 1.000.000

Tijdgevolg Geen tijdgevolg 0-1 week 1-4 weken 4-8 weken 8-26 weken > 26 weken

Imago Geen gevolg Individueel Groep burgers Plaatselijke pers Regionale pers Landelijk pers

Toelichting: Kansklasse: • Niet = 0%: deze spreekt voor zich; • Zeer klein = 10%: risico’s waarvan het onwaarschijnlijk is dat deze zich in het komende jaar voordoen (1x per 10 jaar of langer); • Klein = 30%: risico’s waarvan het niet waarschijnlijk is dat ze zich in het komende jaar voordoen (1x per 5-10 jaar); • Niet klein/niet groot = 50%: risico’s die zich het komende jaar wel maar ook niet voor kunnen doen (1x per 2-5 jaar); • Groot = 70%: risico’s waarvan het waarschijnlijk is dat deze zich in het komende jaar zullen voordoen (1x per 1-2 jaar); • Zeer groot = 90%: risico’s waarvan het zeer waarschijnlijk is dat ze zich komende jaar gaan voordoen (1x per jaar of vaker) Financieel gevolg: De hoogte van de bedragen zijn niet gerelateerd aan de begroting, maar zijn gebaseerd op een algemene indeling die ook het Nederlands Adviesbureau Risicomanagement (NAR) hanteert. Zoveel mogelijk wordt het maximale bedrag waarover we risico lopen opgenomen. Dit bedrag valt in een bepaalde klasse. De ondergrens van de klasse is bij betreffende risico ook de ondergrens. Kortom als het risico financieel gezien wordt geschat op € 250.000, dan is het maximale risico € 250.000 en het minimale risico € 100.000 (het risico valt immers in klasse 3 € 100.000 tot € 500.000). Tijdgevolg: Het tijdgevolg heeft betrekking op het risico van vertraging en uitstel van het project, het werk of beleid.

Zo kan bijvoorbeeld een archeologische vondst bij een bouwproject tot een aanzienlijke vertraging leiden. Door uitblijven / ontbreken / vertragen van bestuurlijke besluitvorming kan nieuw beleid vertraging oplopen. Imago Hierbij gaat het over het oplopen van imagoschade voor de gemeente.

Pag. 9 van 15

vervolg Leeg formulier staand

Rangschikken risico’s Door de indeling in klassen waarbij de twee belangrijkste indelingen de “kansklasse” en “financieel gevolgklasse” zijn, worden de grootste risico’s bepaald. De grootste risico’s worden toegelicht in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing in de begroting en programmaverantwoording. In de Jaarrekening 2022 zag dit er als volgt uit: Financiële klasse 6) x > € 1.000.000

2

2

5) € 500.000 < x < € 1.000.000

7

6

1

4) € 100.000 < x < € 500.000

17

8

3

3) € 25.000 < x < € 100.000

10

17

10

1

2) x < € 25.000

22

11

5

2

1) Geen financiële gevolgen

1

1

10%

30%

Kans dat risico zich voordoet

1

1

2

1 50%

70%

90%

De toelichting op de grootste risico’s wordt gegeven op de risico’s in de rode en donker oranje vlakken (zie vetgedrukte en onderstreepte cijfers in de bovenstaande matrix). De cijfers geven het aantal risico’s dat de betreffende klassen voorkomen. Beslispunt 1: De huidige indeling van de kansklasse en de financiële klassen te handhaven.

3.3 Het zekerheidspercentage De risico-inventarisatie bij de jaarrekening 2022 levert een totaal risico op van € 53,6 miljoen. Omdat nooit alle risico’s tegelijkertijd en tegen het maximale bedrag zich voordoen kan een lager bedrag worden aangehouden om de risico’s op te vangen. Via de zogenaamde monte-carlosimulatie (dit is een statistische rekenmethode) wordt berekend hoe hoog het weerstandsvermogen moet zijn om risico’s op te vangen bij de verschillende zekerheidspercentages (zie onderstaande tabel). Het zekerheidspercentage bepaalt dus mede de hoogte van het benodigde weerstandsvermogen. Hoe hoger het zekerheidspercentage, hoe hoger het benodigde weerstandsvermogen. Onderstaande tabel geeft het benodigde weerstandsvermogen aan bij de jaarrekening 2022.

Pag. 10 van 15

vervolg Leeg formulier staand

Benodigde weerstandscapaciteit bij verschillende zekerheidspercentages Percentage Bedrag 5% € 2.696.409 10% € 3.204.735 15% € 3.575.912 20% € 3.889.370 25% € 4.174.080 30% € 4.434.845 35% € 4.683.510 40% € 4.922.568 45% € 5.162.102 50% € 5.406.414 55% € 5.654.485 60% € 5.912.289 65% € 6.191.971 70% € 6.501.432 75% € 6.856.296 80% € 7.300.957 85% € 7.910.872 90% € 9.117.998 95% € 16.279.028 Benodigde weerstandscapaciteit voor algemene risico’s Vanuit de cijfers van de jaarrekening 2022 is het dus niet nodig om € 53,6 miljoen als reserve achter de hand te houden maar kan bij een zekerheidspercentage van 90% (conform de monte-carlosimulatie) worden volstaan met een reserve van € 9,1 miljoen. Beslispunt 2: Het huidige zekerheidspercentage van 90% te handhaven. Het percentage van 90% is gekozen omdat dit een percentage is wat algemeen als voldoende wordt beschouwd. Zowel door de toezichthouder (de provincie) als door accountants. Dit percentage aan zekerheid is dan ook algemeen gebruikelijk bij gemeenten.

3.4 Aanpassing van het weerstandsvermogen (= Algemene reserve Basis) Bij het opstellen van de jaarrekening of begroting zal blijken of het weerstandsvermogen, oftewel de Algemene reserve Basis toereikend is. Via de volgende formule wordt het ratio weerstandsvermogen. Algemene reserve Basis (=beschikbare weerstandscapaciteit) Ratio weerstandsvermogen Benodigde weerstandscapaciteit

De waarderingstabel die hier bij hoort is:

Pag. 11 van 15

vervolg Leeg formulier staand

Waardering A B C D E F

Weerstandsnorm ratio >2,0 1,4 - 2,0 1,0 - 1,4 0,8 - 1,0 0,6 - 0,8 <0,6

Betekenis Uitstekend Ruim voldoende Voldoende Matig Onvoldoende Ruim onvoldoende

Hoewel in deze tabel is aangegeven dat een ratio van meer dan 2, uitstekend is, is dit niet de norm die we nastreven. Het streven is om voldoende weerstandsvermogen te hebben om risico’s af te dekken. Voldoende weerstandsvermogen ligt tussen het ratio van 1,0 en 1,4. Dit is een algemeen geaccepteerde norm, die ook door de toezichthouder (provincie) wordt gehanteerd. Onderstaande beslisboom bepaalt welke actie eventueel nodig is om het weerstandsvermogen op peil te houden.

Weerstandsvermogen op gewenste niveau?

Nee

Ja

Geen actie

Weerstandsvermogen aanpassen

Ratio < 1,0: vanuit de Algemene reserve, vrij aanwendbaar, het benodigde bedrag overhevelen naar de Algemene reserve Basis

Ratio > 1,4: vanuit de Algemene reserve Basis, het teveel overhevelen naar de Algemene reserve, vrij aanwendbaar.

Beslispunt 3: • Het gewenste weerstandsniveau te handhaven op voldoende, dus op een ratio tussen 1,0 en 1,4; • Jaarlijks bij het vaststellen van de begroting, de Algemene reserve basis, via een (eventuele) storting in of onttrekking uit de Algemene reserve vrij aanwendbaar, aan te passen, zodat de ratio tussen 1,0 en 1,4 ligt; Beslispunt 4: • Indien nodig wordt bij de jaarrekening, de Algemene reserve basis op een niveau van 1,0 gebracht.

Pag. 12 van 15

vervolg Leeg formulier staand

3.5 Frauderisico’s verplicht in paragraaf bedrijfsvoering Een apart onderdeel vormen de risico’s op fraude. Vanaf de jaarrekening 2022 is het verplicht om in de paragraaf Bedrijfsvoering op te nemen of er sprake is geweest van fraude (of integriteitsissues). Bij geconstateerde fraudes wordt aangegeven hoe er is gefraudeerd en welke maatregelen zijn genomen om dit naar de toekomst te voorkomen. Daarnaast worden jaarlijks de frauderisico’s inclusief beheersmaatregelen geactualiseerd en besproken met leidinggevenden. De geactualiseerde frauderisico’s worden als apart onderdeel van de IC rapportage gemeld bij DT en B&W. Doel is om aandacht aan frauderisico’s te besteden ter voorkoming van fraude.

Beslispunt 5: Jaarlijks actualiseren we in januari-februari de frauderisico’s. Deze worden gerapporteerd in maart-april aan DT en B&W.

3.6 Grondexploitatieprojecten Grondexploitaties vormen een bijzondere categorie binnen gemeente taken. Het is een bedrijfsmatige activiteit die maatschappelijke doelen (o.a. volkshuisvesting, ruimtelijke ordening) mogelijk maakt. Risicomanagement is nauw verweven in grondexploitatieprojecten. Dit start al bij de eerste verkennende haalbaarheidsstudies. Telkens vindt er een afweging plaats tussen belangen, wensen, kaders en ruimtelijke en financiële mogelijkheden. Naarmate het project vordert, vindt er voortdurend actualisatie plaats binnen de verschillende disciplines in de projectgroep aan de hand van de meest recente inzichten, rente- en indexpercentages, markteconomische aspecten, maatschappelijke ontwikkelingen en de invloed daarvan op de geraamde kosten, opbrengsten en planning in de diverse grondexploitaties. Ook wet- en regelgeving op het gebied van bv. milieukwesties of Europese besluiten (die impact hebben op Nederlandse wetgeving) maken onderdeel uit van de voortdurende cyclus van bijhouden en actualiseren van grondexploitaties. De landelijke trends op het gebied van kostenindexaties worden gedurende het jaar gevolgd en vertaald naar de grondexploitaties in de actualisaties. Daarover wordt middels de projectenrapportage (bij de jaarrekening) en de herzieningsrapportage (najaar) aan de raad gerapporteerd en verantwoording afgelegd.

In de projectenrapportage worden alle projecten behandeld en worden de risico’s op hoofdlijnen beschreven, naast de financiële verantwoording en de doorkijk naar de komende jaren. In de herzieningsrapportage worden cyclisch telkens enkele projecten uitgebreider behandeld en worden de eventueel bijgestelde grondexploitatie en risico’s uitvoeriger toegelicht. In de projectenrapportage worden de risico’s beoordeeld aan de hand van de GOTIJK-methode: • G: Geld: zijn er omstandigheden die leiden tot hogere kosten, lagere baten, vertraging (en daardoor geldverlies). Of is er sprake van kansen: lagere kosten, hogere baten, versnelling. • O: Organisatie: zijn er zaken die de projectorganisatie aangaan, of zijn er bestuurlijke/politieke risico’s. • T: Tijd: dit betreft vaak doorlooptijden van onderzoeken of werkzaamheden in het veld die mogelijk vertraging op lopen. Ook uitgifte van kavels kan hier vermeld worden. • I: Informatie: hier gaat het om draagvlak bij de burgers, wordt de informatie ook tijdig gedeeld. • J: Juridisch: ruimtelijke procedures, wetgeving en overeenkomsten zijn hier voorbeelden van. • K: Kwaliteit: als er risico’s zijn ten aanzien van materialen, op te leveren infrastructuur e.d.

Pag. 13 van 15

vervolg Leeg formulier staand

Als risico’s zich voordoen, dan zal in eerste instantie het verwachte resultaat dienen als dekking voor het risico. Is het risico groter, dan kan een beroep worden gedaan op de Algemene Reserve Grondexploitaties (ARGE). De ARGE heeft een ondergrens van € 1,7 miljoen en een bovengrens van € 2,7 miljoen (conform de Nota Grondbeleid vastgesteld door de Raad 20-09-2016) en is daarmee het weerstandsvermogen voor grondexploitaties. Bij verlies/grote risico’s wordt deze reserve aangesproken. Bij winsten uit grondexploitaties wordt de winst gestort in de ARGE. Dit verloopt via de Reserve POC-winsten. Die is ingevoerd om de schommelingen in de verplichte POC-winstnemingssystematiek op te vangen. Risico’s (en kansen) worden op deze manier zo goed mogelijk beheerst. Indien ze toch optreden, zijn er mogelijkheden om dit af te dekken. Conclusie is dat de risico’s die we lopen voor grondexploitatieprojecten worden opgevangen binnen het geheel van grondexploitaties en de Algemene reserve grondexploitatie en Reserve POC-winsten en dus geen onderdeel is van het weerstandsvermogen dat wordt gevormd door de Algemene reserve basis.

4. Kengetallen 4.1 De verplichte kengetallen Een verplicht onderdeel van de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing is een tabel met kengetallen en de bijbehorende toelichting. De verplichte kengetallen zijn: • Netto schuldquote: Dit geeft inzicht in het niveau van de schuldenlast van de gemeente ten opzichte van de eigen financiële middelen. Het geeft een indicatie in welke mate de rentelasten en aflossingen op de exploitatie drukken. • Netto schuldquote gecorrigeerd met verstrekte leningen: Bij verstrekte leningen bestaat onzekerheid op volledige terugbetaling. Door deze leningen in mindering te brengen op de financiële activa wordt duidelijk wat het aandeel van de verstrekte leningen in de exploitatie is en ook wat dit betekent voor de schuldenlast. • Solvabiliteit: Hierbij wordt inzicht verkregen in de mate waarop de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Het solvabiliteitsratio is het eigen vermogen als percentage van het balanstotaal. Waarbij het eigen vermogen van de gemeente bestaat uit alle reserves en het jaarrekeningresultaat. • Grondexploitatie: Hierbij wordt aangegeven hoe de boekwaarde van de grondexploitatie zich verhoudt tot de totale (geraamde) baten. • Structurele exploitatieruimte: Dit geeft aan hoe groot de structurele vrije ruimte is in de begroting.

Het geeft ook aan in hoeverre de gemeente in staat is om structurele tegenvallers op te vangen en of er nog ruimte is voor nieuw beleid. Om dit ratio te bepalen wordt er dus onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten en baten. Hierbij geldt dat incidentele lasten en baten zich maximaal 3 jaar voordoen. • Belastingcapaciteit: Dit getal geeft inzicht in de belastingdruk van de gemeente ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Hierbij is het uitgangspunt de woonlasten van een meerpersoonshuishouden.

Pag. 14 van 15

vervolg Leeg formulier staand

4.2 Normering kengetallen Via het gemeenschappelijk toezichtkader van de provincies zijn de onderstaande normeringen voor de kengetallen vastgesteld. Hierbij zijn 3 categorieën te onderscheiden. Categorie A is minst risicovol, categorie C is het meest risicovol. Via de kleuren is aangegeven in welke categorie de uitkomsten van begroting vallen. De andere gegevens komen uit de begroting 2023 van onze gemeente. Het gemiddelde van Nederlandse gemeenten van een gelijk inwonersaantal en de oude norm zoals die in de Nota Risicomanagement en Weerstandsvermogen 2019 was bepaald. We streven er naar om de kengetallen te verbeteren en meer richting het gemiddelde van Nederland te gaan. Voor netto (gecorrigeerde) schuldquote, grondexploitatie en structurele exploitatieruimte betekent dit dat we minimaal in categorie A blijven. Voor de solvabiliteit en belastingcapaciteit betekent dit dat we minimaal in categorie B blijven. In de kolom “streefnorm HadM” staan de percentages die wij nastreven.

Kengetallen Netto schuldquote Netto schuldquote gecorrigeerd voor verstrekte geldleningen Solvabiliteitsratio Grondexploitatie Structurele exploitatieruimte Belasting capaciteit

Categorie Categorie Categorie A B C < 90% 90% - 130% > 130% < 90% > 50% < 20% >0% <95%

90% - 130% 20% - 50% 20% - 35% 0% 95% - 105%

> 130% < 20% > 35% < 0% > 105%

Oude norm HadM 81% 72% 28% 5% -1% 100%

Begroting Gemidd. B Streefnorm 2023 HadM 2023 NL*) HadM 80% 68% 68% 73% 28% 0% 2% 98%

61% 33% 7% 2% 97%

61% 33% 5% 2% 97%

*) Deze gegevens zijn overgenomen uit https://findo.nl/dashboard/dashboard/gemeentelijke-begroting-kengetallen hierin wordt Horst vergeleken met gemiddelde Nederlandse gemeente van gelijk inwonersaantal voor de begroting 2023.

Conclusie / constatering: 1. voor de onderdelen Solvabiliteitsratio en voor Belastingcapaciteit vallen we in categorie B, voor de overige kengetallen vallen we in categorie A. 2. voor de solvabiliteitsratio scoren we in de begroting 2023 lager dan het landelijk gemiddelde. Dit is dus minder goed. Ook voor de netto schuldquote scoren we minder goed dan het landelijke gemiddelde. Voor de grondexploitatie scoren we veel beter dan het landelijke gemiddelde.

4.3 Hoofdlijnenakkoord en collegeprogramma 2022-2026 over financiële kengetallen In het hoofdlijnenakkoord en/of collegeprogramma zijn de volgende opmerkingen opgenomen die betrekking hebben op de financiële “gezondheid” van de gemeente (blz. 21 Horst aan de Maas in balans / blz.37 Collegeprogramma 2022-2026). • We moeten als “goed huisvader/moeder” op onze financiële positie letten (reserves, toekomst). In ieder geval de basis op orde; • Geld dat we niet hebben, kunnen we niet uitgeven. We staan voor grote opgaven en durven keuzes te maken. Als het geld er niet is, moeten we óf prioriteiten veranderen en geld op ander plaatsen weghalen, óf een discussie voeren hoe we inkomsten kunnen genereren om de plannen te betalen; • Ook binnen de wel beschikbare middelen moeten we prioriteiten stellen, faseren en keuzes maken. Dit kan betekenen dat we goede ideeën soberder, later of helemaal niet kunnen oppakken. Waar eerder werd gesteld “Als iets echt niet kan, is een beargumenteerd ‘nee’ ook een antwoord”, geldt dat zeker ook voor financiële argumenten; • We toetsen plannen vooraf op brede financiële haalbaarheid op basis van gedegen onderbouwing; • Geld lenen doen we alleen daar waar de consequenties helder, overzichtelijk en in balans zijn;

Pag. 15 van 15

vervolg Leeg formulier staand

•

We zorgen voor een sluitende meerjarenbegroting inclusief voldoende eigen vermogen om risico’s af te dekken en toekomstige onzekerheden te kunnen opvangen; • We reserveren in onze begroting ruimte voor nieuwe ambities en ontwikkelingen die door de raad worden gedragen; • We houden de gemeentelijke lastendruk voor inwoners en bedrijven zo verantwoord mogelijk in balans. Eventuele aanpassingen van tarieven bekijken we in samenhang met onze ambities. Bovenstaande punten betreffen vooral de kengetallen schuldquote, solvabiliteit en belastingcapaciteit. Beslispunt 6: We streven er naar om de financiële kengetallen te verbeteren en toe te werken naar cijfers van de begroting 2023 gemiddelde van Nederland.

In werking treding: Deze nota Risicomanagement en weerstandsvermogen 2024 vervangt de vorige nota uit 2019 en treedt vanaf 1 januari 2024 in werking.