07a rv A73 Maaslijn

Raadsvoorstel stuknummer: 23.0002932

Raadsvoorstel onderwerp

A73 Maaslijn

datum raad

11 juli 2023

portefeuillehouder

T. Kuipers

bladnummer 2023.060

clustermanager

M. Derks

agendapunt

behandeld door

7

Voorstel 1. Besluiten om een volgende stap in het proces te zetten en daartoe een onafhankelijke Milieu-Effect Rapportage (MER) voor de plaatsing van windmolens in Hoogheide en Witveld op te laten stellen en de omgevingsdialoog verder voort te zetten. 2. De resultaten hiervan bij de raad voor te leggen eind 2024, om dan al dan niet te besluiten over de start van het vergunningstraject waarover de raad in het voorjaar van 2025 een finaal besluit kan nemen. 3. Besluiten de volgende randvoorwaarden te verbinden aan het vervolgproces: • Ervoor zorgen dat de opbrengsten van windenergie eerlijk worden gedeeld in de vorm van ten minste een gesocialiseerde grondvergoeding, een omwonendenregeling en een omgevingsfonds zodat de opbrengsten maximaal landen in en rond de ontwikkelgebieden en daartoe ook te streven naar een mede-ontwikkelende rol voor de gemeente. • Het voeren van een omgevingsdialoog met omwonenden, grondeigenaren en pachters, bedrijven en belangenorganisaties en belanghebbenden. • Het aangaan van een anterieure overeenkomst met de initiatiefnemers waarin alle ontwikkelkosten verhaald worden. • Het uitwerken en benutten van meekoppelkansen voor natuur, landbouw en leefbaarheid. • Het onderzoeken van de effecten van Witveld en Hoogheide in de Milieu Effect Rapportage als één samenhangend plan en zo aandacht te hebben voor cumulatieve effecten.

• In de Milieu Effect Rapportage aan te sluiten op de nieuwe landelijke milieunormen en daarnaast in het bijzonder de mogelijke effecten en mitigerende maatregelen in beeld te brengen voor de effecten op omwonenden, flora en fauna, werknemers in boomteelt of andere bedrijvigheid 4. Besluiten hiervoor een krediet van € 960.000 te verlenen.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 2 van 14

vervolg raadsvoorstel

Aanleiding De verandering van het klimaat is voor ons allemaal tastbaar geworden. Hitte, droogte, wateroverlast, extremer weer hebben wereldwijd en ook in onze gemeente grote gevolgen. Daarom is het nodig dat we nu concrete maatregelen nemen. Er rust een bijzondere verantwoordelijkheid op ons rijke deel van de wereld. We zijn immers al het langst verantwoordelijk voor de uitstoot van broeikasgassen, en we zijn het best in staat om te investeren in maatregelen. De armere landen lijden het meest onder klimaatverandering, zijn er het minst schuld aan en zijn het minst in staat om de gevolgen op te vangen. Binnen Nederland behoort Horst aan de Maas tot de 10% meest broeikasgas uitstotende gemeenten (relatief; per inwoner, bron: CBS) Onze ambitie is om in 2030 35% minder energie te gebruiken en 30% van de resterende energiebehoefte zelf lokaal duurzaam op te wekken. Op dit moment is dat haalbaar en betaalbaar met zonne- en windenergie. Wind is de goedkoopste en meest efficiënte manier om duurzame energie op te wekken. De rest van onze energiebehoefte zullen we ook voor 2050 verduurzamen. Het aantal molens op zee wordt zeer fors uitgebreid. Misschien is er ná 2040 kernenergie, of zijn er andere technische oplossingen, zoals waterstof van elders, meer biomassa, of geothermie. Aan álle technieken kleven voordelen én nadelen, beperkingen en risico’s.

Het klimaatprobleem is zo groot en urgent dat we niet kunnen wachten op die nieuwe technieken. Het college is zich bewust van de discussies die maatschappelijk gevoerd worden over windenergie, maar wil in de lastige afweging tussen algemeen belang en lokaal belang verantwoordelijkheid nemen, zodat de generaties na ons een leefbaar Horst aan de Maas houden, met minder klimaatstress. De klimaatcrisis vergt moed en leiderschap van ons allemaal. Alleen zo blijven we een ondernemende gemeente waar genoeg (groene) energie voorhanden is.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 3 van 14

vervolg raadsvoorstel

Beoogd resultaat Het nemen van een procesmatig tussenbesluit op basis waarvan het voorbereiden van besluitvorming over windmolens in de ontwikkelgebieden Hoogheide en Witveld eind 2024 en finaal in het voorjaar 2025 verder inhoud kan worden gegeven.

Argumenten 1.1

Het voorstel past binnen de stappen die tot nu toe gezet zijn om de opwek van windenergie in het zoekgebied A73 Maaslijn uit te werken.

Dit is het derde besluit over de opwek van duurzame energie in de gemeente Horst aan de Maas. Dit derde besluit is een tussenbesluit op weg naar besluitvorming over de vergunning die het college van B&W in het voorjaar van 2025 aan de raad voorlegt. Bij positieve besluitvorming zal de Milieu-Effect Rapportage worden opgesteld en start de omgevingsdialoog. De resultaten van beide onderdelen zullen eind 2024 aan uw raad worden voorgelegd voor een nieuw go/no-go besluit. Het eerste besluit is het besluit dat uw raad in december 2020 genomen heeft om het Kader Opwekking Duurzame Elektriciteit KODE vast te stellen. In KODE heeft de raad kwantitatieve doelen gesteld op het gebied van energiebesparing en opwek van duurzame energie die Horst aan de Maas in 2030 dient te hebben gerealiseerd. Daarbij werd duidelijk dat naast zon-op-daken een substantieel oppervlak aan zonneweides en windmolens noodzakelijk is om de doelen te bereiken. Daarbij is voorlopig uitgegaan van een indicatieve verdeling in 350 hectare zonneweides en 7 windmolens. Landelijk pleiten experts, netbeheerders en politiek voor een grotere focus op windenergie vanwege het grote ruimtebeslag van zonne-energie en de hoge maatschappelijke kosten voor netinfrastructuur. In KODE is het meest kansrijke gebied voor windmolens bepaald; het gebied tussen Maaslijn en A73.

Deze conclusie is gebaseerd op een belemmeringen-analyse van de gehele gemeente waarin alle ruimtelijke belemmeringen zijn meegenomen, in de vorm van de tenminste in acht te nemen afstanden tot objecten zoals woningen (aanname 350 meter en meer), de verplichte wettelijke afstanden tot infrastructuur zoals snelwegen, buisleidingen en spoorwegen, de hoogtebeperkingen rond vliegbasis de Peel, het radargebied van Volkel, een afstand van tenminste 1 km tot de kernen, samen met randvoorwaarden van de provincie die bijvoorbeeld wind in Natura 2000 en Natuur Netwerk Nederland (goudgroene natuur) voorshands uitsluiten. Uw raad heeft aangegeven de molens te willen clusteren om het open landschap in de gemeente zoveel mogelijk te ontzien. Windmolens in het gebied Witveld-Hoogheide voegen zich visueel bij de molens in Greenport Venlo. Kortom, de combinatie van Witveld en Hoogheide is het beste gebied om de volledige opgave voor windenergie te clusteren.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 4 van 14

vervolg raadsvoorstel

Het tweede besluit heeft uw raad genomen op 21 december 2021. Uw raad heeft besloten dat de gebieden Mariapeel en A73-Maaslijn verder verkend worden. Bij de verkenning van het gebied A73-Maaslijn is de windopgave leidend gemaakt en zijn landbouw, natuur en leefbaarheid als meekoppelkansen benoemd. De raad heeft de contour van de ontwikkelgebieden Hoogheide en Witveld aangepast door het aansluitende ontwikkelgebied Klaver 11 als studielocatie toe te voegen en door het ontwikkelgebied Babelsche Loop vooralsnog te laten vervallen. Uw raad heeft verder vastgelegd dat het volgende tussenbesluit gaat over het wel of niet doorzetten van het onderzoeken van duurzame opwek via windmolens in het gebied A73-Maaslijn. Dit is het besluit dat nu voorligt. Bij positieve besluitvorming zal het Milieu-Effect Rapport worden opgesteld en start de omgevingsdialoog (c.q. wordt deze voortgezet). De resultaten van beide onderdelen zullen in eind 2024 aan uw raad worden teruggelegd voor een go/no-go besluit. Ook is in december 2021 een motie aangenomen waarin de raad vraagt om het bevoegd gezag van de provincie over te laten dragen aan de gemeente. Deze overdracht van bevoegdheden is inmiddels ook geeffectueerd. 1.2

Windmolens in ontwikkelgebieden Hoogheide en Witveld zijn binnen de milieunormen haalbaar.

Het college heeft de technische haalbaarheid van windmolens in de door de raad aangewezen ontwikkelgebieden Hoogheide, Witveld en Klaver 11 laten onderzoeken door Arcadis. Daarbij is gevraagd om de theoretische maximale mogelijkheden in het gebied in kaart te brengen, zodat helder is of het gebied de opgave aankan en om zicht te krijgen op mogelijke knelpunten die bij verdere uitwerking opgelost moeten worden.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 5 van 14

vervolg raadsvoorstel

Milieutechnische haalbaarheidsstudie Arcadis Arcadis heeft een fictieve maximale opstelling van windmolens in de ontwikkelgebieden Hoogheide en Witveld geanalyseerd. In de fictieve opstelling zijn twee scenario’s beoordeeld: tiphoogte 200 meter in een opstelling van 10 molens (6 Hoogheide, 4 Witveld) tiphoogte 250 meter in een opstelling van 8 molens (5 Hoogheide, 3 Witveld). Gekeken is naar effecten van geluid en slagschaduw, externe veiligheid, natuur en landschap. Conclusie is dat er windmolens mogelijk zijn, dat in beide gebieden samen de opgave die Horst aan de Maas heeft gesteld gehaald kan worden, maar dat maatwerk nodig is om te kunnen voldoen aan de (nieuwe) wettelijke normen. Dat betekent dat er sowieso nog gestudeerd moet worden op de definitieve plek voor de molens, en dat er wellicht een of enkele molens vervallen. In ontwikkelgebied Klaver 11 is vooralsnog geen windpark mogelijk vanwege de huidige afstandsbeperkingen rond woningen en de aanwezigheid van een hoogspanningsleiding met een afstandsnorm. Klaver 11 is daarom voorlopig afgevallen en wordt nu niet verder technisch onderzocht op het maximaal aantal te plaatsen windmolens. Het milieutechnisch-rapport van Arcadis is gebaseerd op de huidige normen. Rond de zomer van 2023 worden de nieuwe normen verwacht die in het voorjaar van 2024 worden vastgesteld.

Zodra de normen bekend zijn, zal van het rapport van Arcadis een update gemaakt worden. Het is niet aannemelijk dat de nieuwe normen fundamenteel afwijken van de oude normen. De verwachting is dat ook een aanscherping van de normen nog voldoende ruimte laat in Hoogheide en Witveld om windenergie op te wekken. Sowieso blijft dit het meest kansrijke gebied. Bij het verlenen van vergunning, gepland in voorjaar 2025, zal hoe dan ook aan die nieuwe normen voldaan worden Visualisatie van fictieve locaties De fictieve locaties in het rapport van Arcadis zijn gevisualiseerd in Google Maps. Tijdens de workshops in april 2023 kon daarmee visualisaties gemaakt worden van het zicht op de windmolens vanaf elke plek in de gemeente. Veel bezoekers hebben daarvan gebruik gemaakt en zo een beeld gekregen van de zichtbaarheid van de windmolens vanaf hun woonplek. Een aantal van de visualisaties is ter kennisneming voor u bijgevoegd, waarbij een mix gekozen is van punten op korte, middellange en grotere afstanden van de molens. De visualisatietool blijft ter beschikking bij de verdere uitwerking van plannen in het komende jaar, zodat de bewoners steeds kunnen zien hoe het zicht is op de windmolens als er verschillende varianten naast elkaar gezet worden. 1.3

De inwoners, dorpsraden, ondernemers en grondeigenaren zijn geïnformeerd en hebben hun mening kunnen inbrengen.

In september/oktober 2022 zijn de milieutechnische analyse en het sociale haalbaarheidsonderzoek uitgelegd. Ook zijn zorgen en kansen bij de deelnemers opgehaald. Deze informatiebijeenkomsten vonden in drie sessies plaats: 1. vertegenwoordigers uit het onderzoeksgebied en inwoners 2. ondernemers en grondeigenaren in het projectgebied. 3. brede informatieavond voor alle geïnteresseerden In februari/april 2023 zijn wederom twee Informatiebijeenkomsten georganiseerd. Hier kon iedereen kennis nemen van de rapporten van Arcadis over de technisch haalbaarheid en de rapportage van Reindonk Energie over de sociale haalbaarheid. Deze bijeenkomsten vonden in twee sessies plaats: 1. alle inwoners en grondeigenaren in en rondom de ontwikkelgebieden Hoogheide, Witveld en Klaver 11 2. brede informatieavond voor alle geïnteresseerden

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 6 van 14

vervolg raadsvoorstel

In april 2023 zijn werkateliers georganiseerd, waarbij de aanwezigen aan verschillende tafels hun wensen en ideeën kenbaar konden maken. Deze bijeenkomsten vonden in drie sessies plaats: 1. grondeigenaren en inwoners in en rond het ontwikkelgebied Witveld 2. grondeigenaren en inwoners, in en rond het ontwikkelgebied Hoogheide 3. alle dorpsraden en alle overige inwoners Hoewel er veel informatieve vragen werden gesteld, maakten ook veel inwoners gebruik van de mogelijkheid om suggesties voor verbetering van het plan te benoemen en om letterlijk te schetsen hoe men de inrichting van het gebied het liefst zou zien. Dat leverde een aantal concrete voorstellen op, die bij de verdere uitwerking van de plannen betrokken worden. Er was veel interesse voor de mogelijkheid om het zicht op de windmolens vanaf hun eigen huis of vanaf een andere willekeurige situatie in de gemeente te bekijken. Op verzoek heeft de inmiddels opgerichte stichting Tegenwind ook een tafel gekregen in de zaal om zich aan de aanwezigen te presenteren en met hen in gesprek te gaan. Verslagen van de avonden zijn als bijlage opgenomen. De publieksbijeenkomsten gaven aan dat bij een substantieel deel van de omwonenden veel onzekerheid en zorg leeft, maar dat er ook begrip is voor de noodzaak. Vaak werd ook genoemd dat men het gebied het “afvoerputje” van de gemeente vindt.

Ook werd vaak verwezen naar stankoverlast, de vestiging van LOG bedrijven, de problematiek van arbeidsmigranten en de grote veranderingen (zoals Greenport) die het gebied al heeft moeten doormaken ten koste van landschap en natuur. De stichting Tegenwind heeft in de derde week van april een eigen drukbezochte informatiebijeenkomst in Melderslo gehouden waarbij men de eigen inzichten met het publiek gedeeld heeft. Wethouder Kuipers heeft een inleiding gehouden en het standpunt van uw raad ter plekke uiteengezet. In juni 2023 is een bijeenkomst/ webinar georganiseerd waar deskundigen van de GGD en een geluidsdeskundige de stand van de wetenschappelijke inzichten over de relatie tussen windturbines, gezondheid en geluid hebben toegelicht. Daarnaast was er een excursie voor raadsleden en betrokken burgers naar een vergelijkbaar project. Bij instemming van uw raad, wordt gestart c.q. verder gegaan met de omgevingsdialoog. Het op te stellen MilieuEffect Rapport zal daarbij belangrijke input leveren. Met het huidige voorstel wordt u gevraagd zowel de MER te starten als deze omgevingsdialoog. De resultaten van beiden zal vervolgens voor een go/no-go bij uw raad worden teruggelegd. 1.4

Er zijn veel kansen om lusten en lasten te delen (sociale haalbaarheid)

De raad heeft meermaals bevestigd dat de omgeving in het profijt moeten kunnen delen. Het college heeft daarom ook de sociale haalbaarheid laten onderzoeken. Een onderzoek naar sociale haalbaarheid is gericht op het zoeken naar een model om binnen en rond het ontwikkelgebied lusten en lasten eerlijk te delen, behoeften en belangen die ingepast kunnen worden, te definiëren en daarmee meer acceptatie voor de ontwikkeling van windmolens te krijgen. Witveld Reindonk Energie heeft, in opdracht van de gemeente, met een aantal grondeigenaren en omwonenden een-opeen gesprekken gevoerd. Het was al helder dat enkele grondeigenaren optieovereenkomsten hadden gesloten met een ontwikkelaar. Dat paste niet bij het streven om tenminste 50% lokaal mede-eigendom te realiseren, maar evenmin bij het voornemen van de gemeente om te zorgen dat lusten en lasten op een eerlijke manier over alle eigenaren in het ontwikkelgebied worden gedeeld. Na intensieve gesprekken hebben betrokkenen er mee ingestemd om de optieovereenkomsten terzijde te leggen. Er is draagvlak om de opbrengsten in het gebied te delen. Dat betekent dat de exacte plek van de molens minder relevant is, nu er draagvlak is -als de molens er komen- om de lusten eerlijk te delen.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 7 van 14

vervolg raadsvoorstel

De exacte plek van de molens (de hoe vraag) wordt in de volgende fase via een gebiedsdialoog bepaald, waarbij het streven is naar een zo groot mogelijk draagvlak. In Witveld is vanuit de huidige gesprekken mogelijk ruimte voor een drietal molens: • Een molen wordt eigendom van de energiecoöperatie. Alle inwoners van de gemeente kunnen lid worden van deze coöperatie en deelnemen (beleggen) in deze molen. Deze molen blijft dus in lokaal eigendom. • Een molen wordt eigendom van de grondeigenaren in het plangebied en blijft dus op deze manier eveneens in lokaal eigendom. • Een molen komt in eigendom van de ontwikkelaar. Deze heeft dan niet meer dan een derde van het plan in eigendom. Hoogheide De gemeente zelf heeft gesprekken gevoerd met pachters en omwonenden in het gebied Hoogheide. In de gesprekken met een delegatie van de boom- en sierteelt zijn drie concrete zorgen geuit: • Zorgen over de (gezondheids)effecten van windturbines voor hun medewerkers. Deze vragen en zorgen zijn door Arcadis meegenomen in het onderzoek. • Zorgen over de bijzondere bedrijfvoering en pachtconstructies die in dit gebied gelden voor de boom- en siersector. Zo werd de vrees geuit dat de gemeente de kortlopende pachtovereenkomsten zou kunnen beëindigen, terwijl de boom en sierteelt juist met langere productiecycli werkt.

Ook werd aangegeven dat men in de praktijk onderling gronden tijdelijk ruilt, wat feitelijk niet overeenstemt met de pachtovereenkomsten. De gemeente heeft aangeboden om samen te werken zodat de huidige pachtovereenkomsten omgezet kunnen worden in bijvoorbeeld een collectieve overeenkomst. Dit geeft de pachters meerjarige zekerheid én de mogelijkheid om onderling te ruilen. • De zorg dat de gemeente naast windmolens ook zonnevelden in het gebied zou willen aanleggen, en/of dat er verplaatsingen zouden kunnen plaatsvinden van agrarische bedrijven van elders naar dit gebied. De gemeente heeft het belang onderstreept van de boom- en sierteelt, en op basis van KODE uitgesproken dat er geen plannen zijn of komen om in het ontwikkelgebied naast windmolens ook nog zonnevelden te realiseren. In het gebied Hoogheide is een groot deel van de grond in eigendom bij de gemeente. De gemeente wil de kans benutten om zoveel mogelijk ruimte te geven aan lokaal initiatief en daarmee ook maximaal rendement voor de gemeenschap. Mogelijk worden de molens hier gerealiseerd zonder commercieel ontwikkelaar en komen de molens in eigendom bij een lokale coöperatie, pachters/grondeigenaren en/of bij de gemeente zelf (zie volgende argument).

Sociale haalbaarheid: lusten en lasten Het principe van de afspraken in Witveld en Hoogheide is: • De grondeigenaren in het ontwikkelgebied bepalen samen een verdeelsleutel voor het verdelen van de vergoeding voor het opstalrecht onder alle grondeigenaren in het ontwikkelgebied waar molens mogelijk zijn. Dit noemt men een gesocialiseerde grondvergoeding. Dit is inmiddels gebruikelijk bij coöperatieve windprojecten. Het opstalrecht voor een molen is indicatief € 40.000 tot € 50.000 per molen per jaar. • Het bedrag dat wordt betaald voor het opstalrecht wordt gedeeld: o Een deel gaat volgens een verdeelsleutel naar de grondeigenaren (en mogelijk ook: pachters) in het gebied. In Witveld komt deze opbrengst ten goede aan de gezamenlijke grondeigenaren. Omdat de gemeente in Hoogheide eigenaar is van een groot deel van de grond, komt een deel van de opbrengst aldaar bij de gemeente terecht, nadat ook een deel is bestemd voor de pachters en de overige eigenaren in dat gebied.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 8 van 14

vervolg raadsvoorstel

Uit dezelfde grondvergoeding wordt óók een budget als “omwonendenregeling” vastgesteld dat gedeeld wordt met alle inwoners wonende tot maximaal x honderd meter van de dichtstbijzijnde molen. Het bedrag dat men als compensatie ontvangt, wordt verdeeld volgens een samen vast te stellen sleutel, waarbij de afstand tot de molens gewogen wordt. De afstand tot waar vergoed wordt in de gebiedsdialoog met initiatiefnemers en omwonenden besproken; als er consensus is neemt de gemeente dit over. De exploitanten dragen tenminste € 0,50 per opgewekte MWh bij aan een omgevingsfonds. Het beheer kan aan een nog een op te richten stichting worden opgedragen. Het omgevingsfonds kan dan per jaar tenminste tussen € 30.000 en € 35.000 bijdragen aan maatschappelijk doelen over de gehele gemeente. Inwoners kunnen coöperatief mee investeren in de windmolens en kunnen als mede-eigenaar rendement ontvangen op deze investering. Aan omwonenden kan het recht worden gegeven om met voorrang mee te investeren. o

•

•

Indien de gemeente zelf een mede-ontwikkelende rol inneemt, dan ontstaan extra mogelijkheden om opbrengsten richting het gebied terug te laten vloeien (zie volgende argument) 1.5

De gemeente kan actieve rol nemen om te zorgen dat de opbrengsten van windmolens maximaal ten goede komen aan omgeving.

De gemeente heeft de ambitie bij de ontwikkeling van grootschalige duurzame energieopwekking een samenwerkende rol en (mede)eigenaarsrol innemen (zie KODE 2.2.3 en 6.6). Samenwerkend betekent dat de gemeente, projectmatige ontwikkeling samen met initiatiefnemers actief oppakt. Eigenaarschap betekent dat de gemeente een energieproject ook mede-ontwikkelt, voor eigen rekening, risico en rendement. Het doel hiervan is te borgen dat de opbrengsten maximaal kunnen worden terug geïnvesteerd in de omgeving waarin de energieopwekking plaats vindt. Naast opbrengsten uit de gemeentelijke grondpositie in het gebied, zijn er dan mogelijkheden om ook zelf mee te investeren in de realisatie van windmolens en hiermee extra financieel rendement te realiseren. Het totaal hieruit te realiseren positieve resultaat over de looptijd van 15 tot 20 jaar, is sterk afhankelijk van nadere keuzes met mede-ontwikkelende partijen, en ramen wij op dit moment op circa 3 tot 6 mln. euro. Deze opbrengsten kunnen worden ingezet voor de volgende doelen: • Additionele omwonendenvergoeding. • Doorontwikkeling en versterking boomteeltcluster en andere landbouw in de projectomgeving • Versterking natuur, landschap en biodiversiteit in de projectomgeving. • Extra ondersteuning voor energiebesparing voor huishoudens en bedrijven in de projectomgeving en de kernen Melderslo, Lottum en Grubbenvorst.

De wijze waarop dit vormt krijgt, bepalen we in dialoog met betrokkenen in de projectomgeving. Op deze manier geven we een extra impuls aan het gebied, naast het omgevingsfonds, gesocialiseerde grondvergoeding en de omwonendenvergoeding. 1.6

De bevoegdheid om te beslissen over windmolens is overgedragen van de provincie naar de gemeente.

Op 11 april 2023 hebben zowel het college van B&W als het college van GS ingestemd met een overeenkomst waarin de overdracht van bevoegd gezag is geregeld. Daarmee is inhoud gegeven aan dat deel van uw motie van december 2021. Het doet recht aan de actieve rol die de gemeenteraad in de besluitvorming over windenergie in deze gemeente wil spelen (zie motie dec 2021). De overeenkomst is ter kennisname als bijlage bij dit voorstel gevoegd.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 9 van 14

vervolg raadsvoorstel

1.7

De gemeenteraad heeft besloten om gebruik te maken van de mogelijkheid bindend advies uit te brengen en houdt daarmee de beslissingsbevoegdheid over de vergunningverlening in handen.

Uw raad heeft op 8 februari 2022 bepaald dat bij besluiten over o.a. windenergie onder de komende Omgevingswet de raad de mogelijkheid heeft om een bindend advies aan het college uit te brengen over eventuele vergunningverlening. Zonder een positief advies van uw raad kan het college dan geen vergunning te verlenen. Uw raad heeft dan de beslissende stem in het al dan niet verlenen van vergunning. De procedure voor besluitvorming zal nog verder worden uitgewerkt en getoetst aan de meest recente regelgeving. 1.8

MER en omgevingsdialoog verlopen parallel voor beide ontwikkelgebieden.

De ontwikkelgebieden Hoogheide en Witveld benaderen we bij de verdere uitwerking als één plangebied. De wet verplicht om in een MER de cumulatieve effecten in beeld te brengen, dus ook de effecten die omwonenden en bedrijven van zowel Hoogheide als Witveld tegelijkertijd kunnen ervaren. Daarom wordt er één overkoepelende MER voor zowel Hoogheide als Witveld opgesteld, waarbij deze MER zich richt op de combinatie van beide ontwikkelgebieden. Dat betekent ook dat het college van B&W in het voorjaar 2025 mogelijk een bindend advies aan uw raad vraagt over één besluit voor beide gebieden tegelijkertijd en niet voor twee besluiten (namelijk voor elk gebied apart). In de periode tot de afgeronde MER in oktober/november 2024 wil het college twee parallelle sporen bewandelen. 1. Het eerste spoor is het organiseren van een omgevingsdialoog met grondeigenaren, omwonenden en andere belanghebbenden en belangenorganisaties (dorpsraden, natuur- en landbouworganisaties, etc.) In dialoogtafels -wellicht verdeeld per gebied- wordt met eigenaren, pachters, bewoners, bedrijven en belangenorganisaties gesproken over de verdeling van lusten en lasten, opstellingsvarianten, het beperken van overlast en risico. De tafels worden geïnformeerd over de voortgang van de MER en kunnen vragen aan de onderzoekers meegeven. Deze dialoogtafels praten mee over hóé de molens het best kunnen worden ingepast.

De initiatiefnemers kunnen hun ideeën en handreikingen ook aan deze tafels inbrengen. 2. Het tweede spoor is het opstellen van de een Milieu Effect Rapportage (project-MER Wind) door onafhankelijke onderzoekers. De onafhankelijkheid van de onderzoekers is van belang om tot een objectief oordeel te komen. Er worden opstellingsvarianten besproken en getoetst in de omgevingsdialoog. Verplicht is ook het uitwerken van een Meest Milieuvriendelijke Variant (MMA). De project-MER Wind loopt in de tijd parallel aan de plan-MER voor de Omgevingsvisie, zodat deze op elkaar kunnen worden afgestemd; wij zijn vanwege de efficiency voornemens om deze aan hetzelfde bureau (Sweco) op te dragen. In de Plan-MER Omgevingsvisie wordt de locatiekeuze voor de beide ontwikkelgebieden beoordeeld, in de project-MER voor de windmolens wordt de inpassing in het gebied beoordeeld. De Omgevingsvisie en de plan-MER omgevingsvisie is ook rond de zomer 2024 gereed. 3.1 Er kunnen heldere randvoorwaarden worden gesteld aan het meewerken aan initiatieven voor windmolens. Windmolens hebben een grote impact op de omgeving. Het inpassen is een proces dat zorgvuldigheid vraagt en oog voor alle belangen die in een gebied spelen. Daarom worden aan initiatiefnemers aan de voorkant voorwaarden gesteld voor mogelijke medewerking. Het gaat dus om minimumeisen waar in alle geval aan voldaan moet worden.

Als aan deze randvoorwaarden niet wordt voldaan, zal de gemeente zich niet inzetten voor dit initiatief. • Aantoonbaar eerlijk delen lusten en lasten (gesocialiseerde grondvergoeding, omwonendenregeling, omgevingsfonds, streven 50% mede-eigendom). • Het gevoerd hebben van een omgevingsdialoog als onderdeel van een participatieproces.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 10 van 14

vervolg raadsvoorstel

•

• •

Het op basis van de omgevingsdialoog zo veel mogelijk ophalen en benutten van meekoppelkansen op het gebied van natuur, landbouw en leefbaarheid. Aan deze meekoppelkansen moet nog verder inhoud worden gegeven in de omgevingsdialoog. In de dialoog met de omgeving stond tot nu toe een principiële discussie centraal. Het samen vorm geven aan het plan en de hiervoor genoemde punten komt pas op stoom in het komende proces. Het aangaan van een anterieure overeenkomst (kostenverhaal op initiatiefnemer). Kunnen voldoen aan de dán geldende milieunormen

4.1 Er is krediet nodig als uw raad besluit om de volgende fase van MER en Omgevingsdialoog te doorlopen. Om de planvorming zorgvuldig voort te zetten is er een aanvullend projectbudget nodig van € 960.000. Dit betreft een globale inschatting van diverse kosten (opstellen MER, uitvoeren brede omgevingsdialoog, projectleiding/-ondersteuning, juridische advisering – zie bijlage voor raming van kosten). Voor dit bedrag wordt krediet aangevraagd. Zoals al eerder verwoord, zullen deze kosten worden verhaald op de initiatiefnemers. Een overeenkomst tot kostenverhaal zal echter pas gesloten worden als er wordt overgegaan tot vergunningverlening. Indien het project niet door gaat, zullen de kosten ten laste van de gemeentelijk exploitatie c.q. algemene reserve moeten worden gebracht.

Kanttekeningen 1.1 De nieuwe milieunormen voor windparken zijn nog niet bekend. Op grond van het Nevele arrest (juni 2021) zijn de milieunormen uit het Activiteitenbesluit buiten werking gesteld vanwege een ‘vormfout’ in de totstandkoming van deze normen. In afwezigheid van nieuwe landelijke normen heeft een aantal provincies en gemeenten recentelijk lokale normen vastgesteld, aansluitend op de oude landelijke normen en algemeen aanvaarde wetenschappelijke inzichten. De rechter heeft deze aanpak positief beoordeeld. Het Rijk werkt nu aan nieuwe landelijk normen. De concept-normen zullen medio 2023 worden gepubliceerd en in het voorjaar 2024 ingaan. Deze nieuwe landelijke normen zullen aansluiten bij de meest actuele wetenschappelijke inzichten. De gemeente Horst aan de Maas geeft er de voorkeur aan om geen lokale normen op te stellen maar aan te sluiten bij de nieuwe landelijke normen. Het is niet aannemelijk dat de nieuwe normen fundamenteel afwijken van de oude normen. Een aanscherping van de normen zal naar verwachting nog voldoende ruimte overlaten in Hoogheide en Witveld om windenergie op te wekken. Bij het opstellen van het MER en de omgevingsdialoog wordt uitgegaan van de nieuwe normen. Uiteindelijk zal bij het verlenen van de vergunning, gepland in voorjaar 2025, aan de nieuwe normen voldaan moeten worden. 1.2 Bij de energietransitie botsen algemene en lokale belangen.

Windturbines zijn noodzakelijk om de klimaatcrisis te keren, maar zij zijn tegelijk een belasting voor de directe omgeving. Het draagvlak in Nederland voor windenergie is groot, en de tegenstand bij concrete projecten is eveneens hevig. Hier botst het algemeen en het lokale belang. Een breed draagvlak binnen een plangebied is gegeven de belasting voor de omgeving illusoir. Daarom is het van belang om zoveel mogelijke acceptatie te realiseren o.a. door de lusten daadwerkelijk aan het plangebied toe te laten komen en om zo veel mogelijk gebiedsbelangen en koppelkansen te honoreren, en ook door een luisterend oor te hebben voor de reële zorgen over gezondheid en overlast die bij de inwoners leven.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 11 van 14

vervolg raadsvoorstel

1.3 De aansluiting op het netwerk moet tijdig beschikbaar zijn. De netcapaciteit is een belangrijk probleem op dit moment. De netbeheerders investeren fors om de capaciteit uit te breiden. Met de netbeheerders wordt afgestemd dat door uitbreiding van de bestaande stations tijdig capaciteit beschikbaar komt. Hoe concreter de plannen, hoe groter de voortgang in de besluitvorming, hoe hoger de positie op de prioriteringslijst van de netbeheerder (afwegingskader duurzame opwek). We kijken ook naar andere kansen: of cable pooling van wind met zon mogelijk is, of off-grid oplossingen mogelijk zijn om rechtstreeks energie aan afnemers te leveren, en of conversie naar andere energiedragers zoals waterstof kansrijk is. Tijdens de avonden in april is door meerdere ondernemers in en bij de ontwikkelgebieden aangegeven dat er interesse is in duurzame opwek voor hun eigen bedrijf via rechtstreeks leveren (directe aansluiting), opslag en cable pooling. 1.4 Zonneweides zijn steeds moeilijker te realiseren Er zijn drie redenen waarom zonneparken steeds moeilijker te realiseren zijn. Zonneparken maken veel minder efficiënt gebruik van het net, omdat er gedurende kortere perioden energie wordt opgewekt. Nu er net schaarste is, wordt duidelijk dat een combinatie van 80% windenergie en 20% zonne-energie het meest efficiënt is (en daarmee tot de laagste kosten voor de eindgebruikers leidt).

De druk om meer wind te realiseren, zal daardoor overal toenemen. Door de pieken in het aanbod van zon staat de marktprijs als de zon schijnt onder druk, waardoor er minder geïnvesteerd wordt in zonneparken. Verder neemt de weerstand tegen zonneparken toe omdat er landbouwgrond verloren kan gaan, die nu juist nodig is voor de landbouwtransitie. Om die reden is de ambitie voor 350 hectare zonne-energie zoals opgenomen KODE bijzonder ambitieus. Een actualisatie van de KODE, met meer wind en minder zon, ligt voor de hand.

Financiële consequenties Om de planvorming zorgvuldig voort te zetten is er een aanvullend projectbudget nodig van € 960.000. Dit betreft een globale inschatting van diverse kosten (opstellen MER, uitvoeren brede omgevingsdialoog, projectleiding/-ondersteuning, juridische advisering). Voor dit bedrag wordt krediet aangevraagd, welke gedekt kan worden uit de algemene reserve. Periode juli 2023 – Q4-2024 Het gaat om de periode tot het verlenen van de vergunning. De stappen daarna, vergunningverlening kostenverhaal, Raad van State procedure zijn niet begroot.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 12 van 14

vervolg raadsvoorstel

x1000

Toelichting Projectleiding en projectondersteuning

MER plus flora/fauna Communicatie en participatie incl.

Website Ad hoc kennisvragen

Subtotaal Onvoorzien 20%

Organiseren en deelnemen aan omgevingsdialoog. Coördinatie projectteam intern en extern. Opstellen NRD, uitvoeren van MER en in procedure brengen Opstellen en uitwerken van communicatiemiddelen, organiseren en faciliteren van bijeenkomsten, communicatie rondom omgevingsdialoog, organiseren en bijwonen excursie(s) Opstellen, inrichten en bijhouden website Raadplegen bepaalde expertise voor bijv. beantwoording vragen uit omgevingsdialoog

350

250 125

25 50

800 160

Externe factoren (bijv. uit omgevingsdialoog of techniek) die van invloed zijn op het project, die een hoge mate van onvoorspelbaarheid hebben.

TOTAAL krediet

960

De geraamde uren betreffen externe opdrachten of uren die niet binnen de reguliere formatie ingepast kunnen worden en waarvoor tijdelijke inhuur noodzakelijk is. De interne uren die wel gedekt zijn, zullen ook met de initiatiefnemers verrekend worden. Deze begroting houdt geen rekening met de inkomsten voor de gemeente die door het bouwen en exploiteren van windmolens ontstaan. Met de initiatiefnemers zal in een anterieure overeenkomst (overeenkomst voorafgaand aan de vergunningverlening) worden vastgelegd dat de integrale kosten voor het verlenen van de vergunning door de initiatiefnemers zullen worden gedragen. Het benodigde krediet is dus in principe een voorfinanciering, met een risico als de planontwikkeling niet tot het verlenen van vergunning leidt. Dat is een risico dat vergelijkbaar is met andere ruimtelijke ontwikkelingen waar de gemeente een actieve rol neemt. Ook in bijvoorbeeld grondexploitaties voor woningbouw worden vooraf voorbereidingskosten gemaakt, die achteraf worden verrekend. Indien het project niet door gaat, zullen de kosten ten laste van de gemeentelijk exploitatie c.q. algemene reserve moeten worden gebracht. De initiatiefnemers zijn naast de betalingen op basis van de anterieure overeenkomst ook verplicht om leges te betalen voor het verkrijgen van vergunning.

De leges is eveneens bedoeld voor de kosten die de gemeente maakt voor de onderzoeken en procedures om te komen tot het verlenen van vergunning.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 13 van 14

vervolg raadsvoorstel

Vervolgtraject / communicatie Het college vindt het belangrijk om uw raad te betrekken bij het verdere planproces, net zoals ook nu een tussenbesluit aan wordt voorgelegd. Op de volgende momenten zal uw raad bij de verdere besluitvorming worden betrokken: • Q4-2024: de resultaten van de MER zullen met u worden gedeeld. Ook delen we de resultaten van de gebiedsdialoog met uw raad. Op basis van deze resultaten, neemt uw raad een go/no-go besluit met betrekking tot de volgende fase. Bij een go besluit start de formele vergunningsprocedure. Het college is daarbij voornemens om de uitgebreide voorbereidingsprocedure te volgen, die in totaal 26+6 weken duurt en ruim mogelijkheid geeft voor het inbrengen en bespreken van zienswijzen. • Maart 2025: besluitvorming in gemeenteraad over verlenen vergunning. U kunt kennis nemen van de ingekomen zienswijzen op de MER en kennisnemen van de door het college opgestelde zienswijzennota. Uw raad heeft al besloten om gebruik te maken van uw recht om bindend advies uit te brengen. De procedure onder de omgevingswet wordt nader uitgewerkt en getoetst aan de meest recente regelgeving en met u gedeeld April 2025 zou dan de vergunning door gemeente kunnen worden verleend.

Burgemeester en wethouders van Horst aan de Maas, De burgemeester, {HAND1}

drs. R.F.I. Palmen

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

De secretaris, {HAND}

mr. L.M.C. Beckers

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 14 van 14

vervolg raadsvoorstel

Bijlagen Bijlage 1 Bijlage 2 Bijlage 3 Bijlage 4 Bijlage 5 Bijlage 6 Bijlage 7 Bijlage 8 Bijlage 9 Bijlage 10 Bijlage 11 Bijlage 12 Bijlage 13 Bijlage 14 Bijlage 15 Bijlage 16 Bijlage 17a Bijlage 17b Bijlage 18 Bijlage 19 Bijlage 20 Bijlage 21 Bijlage 22 Bijlage 23 Bijlage 24 Bijlage 25 Bijlage 26

Milieutechnische studie Wind Gemeente HadM 22-2-2023 Tussentijdse verslaglegging verkenning lokaal coöperatief windpark A73-Maaslijn v 20230503 Verslag op hoofdlijnen Informatiebijeenkomst A73 Maaslijn 5-9-22 Verslag op hoofdlijnen Informatiebijeenkomst A73 Maaslijn 22-9-22 Verslag op hoofdlijnen Informatiebijeenkomst A73 Maaslijn 5-10-22 Presentatie informatiebijeenkomsten A73 Maaslijn september en oktober 2022 Presentatie Raadavond A73-Maaslijn 3-11-2022 Verslag informatiebijeenkomst A73 Maaslijn 16-2-2023 Verslag informatiebijeenkomst A73 Maaslijn 9-2-2023 Presentatie informatiebijeenkomsten A73 Maaslijn februari 2023 Vragen en antwoorden Informatieavonden A73 Maaslijn Verslag Werkateliers 3 Visualisaties windmolens A73-Maaslijn RIB 22.052 Proces Gebiedsontwikkeling A73 Maaslijn 23_017 Proces Gebiedsontwikkeling Maaslijn A73 RIB 12-4-2023 Overdracht bevoegdheden Elektriciteitsnet Ongetekende Bestuursovereenkomst windenergie Horst aan de Maas en Provincie Brief Provincie Limburg m.b.t.

besluit overdracht bevoegdheden 14-4-2023 RIB Resultaten onderzoek rol gemeente binnen energietransitie Rebel- De rol van de gemeente in de energietransitie Verslag gesprek boomkwekers Hoogheide 14-4-2022 Verslag gesprek boomkwekers Hoogheide 25-7-2022 Verslag gesprek boomkwekers Hoogheide 30-1-2023 Verslag gesprek boomkwekers Hoogheide 28-3-2023 Kaart gemeentelijk eigendom Hoogheide Aangenomen motie 2021.209 gebiedsverkenning CDA Ess PvdA D66+GL KODE

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50