06a rv Energiebesparing

Raadsvoorstel stuknummer: 23.0001516

Raadsvoorstel onderwerp

Programma Energiebesparing Horst aan de Maas 2023 - 2026

datum raad

11 juli 2023

portefeuillehouder

T. Kuipers

bladnummer 2023.058

clustermanager

M. Derks

agendapunt

behandeld door

6

Voorstel 1. Het Programma Energiebesparing Horst aan de Maas 2023 – 2026 vast te stellen. 2. Voor de uitvoering van het Programma Energiebesparing in 2023 en 2024 een bedrag van € 2,15 miljoen uit de algemene reserve beschikbaar te stellen. Hiervan gaat € 1,55 miljoen in een nieuw te vormen bestemmingsreserve energiebesparing en € 0,6 miljoen in de bestaande reserve duurzaamheid maatschappelijke accommodaties. 3. In het derde kwartaal van 2024 een besluit te nemen over de middelen voor de uitvoering van het programma in 2025 en 2026 op basis van nader inzicht in de beschikbaar gekomen en beschikbaar komende rijksmiddelen en de daarbij benodigde dekking voor de totale periode. Aanleiding Op 1 november 2022 heeft uw raad een motie aangenomen waarin u ons college opdraagt een meerjarig programmaplan aan uw raad voor te leggen waarmee energiearmoede op een preventieve en ambitieuze maar ook concrete en praktische manier breed wordt aangepakt. De motie gaf aan om daarbij niet alleen te kijken naar inwoners maar ook ondernemers, stichtingen en verenigingen aan te haken. Met dit programma komen we tegemoet aan deze motie. In het Programma Energiebesparing staan de opgaven gericht op de gebouwde omgeving. We focussen daarbij op woningen (koop en huur), bedrijven, maatschappelijk vastgoed en gemeentelijke accommodaties.

We geven aan wat we al doen en wat er extra nodig is om onze ambities te halen. Ons doel is om onze inwoners, verenigingen en ondernemers te stimuleren tot het nemen van energiebesparende maatregelen en hen daarbij te ondersteunen en ontzorgen. Ook hebben we aandacht voor het tegengaan en beperken van energiearmoede. Om dit te kunnen realiseren stellen we voor om, vooruitlopend op rijksmiddelen voor deze taken, vanuit de algemene reserve middelen beschikbaar te stellen. Met het Programma Energiebesparing Horst aan de Maas 2023 – 2026 werken we aan de ambities en doelen zoals opgenomen in onder meer KODE en de Warmtevisie Horst aan de Maas. Deze zijn ook onderdeel van het coalitieakkoord en daarop gebaseerde collegeprogramma 2022 - 2026. Het programma is een verdere concretisering van deze ambities en doelen als het gaat om energiebesparing. Beoogd resultaat Bijdragen aan het zoveel mogelijk beperken van klimaatverandering en energiearmoede door onze inwoners, verenigingen en ondernemers te stimuleren, ondersteunen en ontzorgen bij energiebesparende maatregelen met betrekking tot hun woning, bedrijf of accommodatie.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 2 van 5

vervolg raadsvoorstel

Samenvatting actielijnen Programma Energiebesparing Horst aan de Maas 2023 – 2026 Nr.

Actielijnen

1

KOOPWONINGEN

1.1

Isoleren: woningeigenaren met een laag inkomen ontzorgen door isolatie van hun woning

1.2

Isoleren: aanvraag budget uit Nationaal Isolatie Programma (NIP) gericht op isolatie van woningen met laag energielabel

1.3

Isoleren: collectieve inkoopacties energiebesparende maatregelen

1.4

Energieadvies: gratis maatwerkadvies over technische maatregelen (Energie Prestatie Advies)

1.5

Energieadvies: maatwerkadvies over energiebesparend gedrag & kleine energiebesparende maatregelen door vrijwillige energiecoaches en -klussers (‘Warmmakers’)

1.6

Energieadvies: energieloket voor inwoners

1.7

Ondersteunen inwonerinitiatieven rond energie

1.8

Natuurinclusief isoleren

2

HUURWONINGEN

2.1

Energieadvies huurders: via gemeente (zie 1.5) & via energiecoaches van woningcorporatie

2.2

Energiebesparing huurwoningen woningcorporaties: onder andere via prestatieafspraken

2.3

Energiebesparing particuliere huurwoningen: zie koopwoningen (actielijn 1.3 tot en met 1.8)

3

GEMEENTELIJK & MAATSCHAPPELIJK VASTGOED

3.1

Gemeentelijk vastgoed is in 2025 energieneutraal

3.2

Maatschappelijk vastgoed: advies & subsidie (energieneutraal in 2030)

4

BEDRIJVEN

4.1

Energieadvies voor bedrijven door energieloket en stimulerende rol gemeente

4.2

Toezicht & handhaving: Kantoren voldoen aan label C

4.3

Toezicht & handhaving: Bedrijven nemen energiebesparende maatregelen met een terugverdientijd korter dan 5 jaar en voldoen aan de landelijke informatieplicht

4.4

Toezicht & handhaving: Bedrijven voldoen aan EED-plicht

4.5

Uitbreiding en nieuwvestiging: afwegingscriteria

In het Programma Energiebesparing (bijlage 2) zijn de actielijnen verder uitgewerkt.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 3 van 5

vervolg raadsvoorstel

Argumenten 1.1 Hiermee voldoen we aan de motie die door uw raad in november 2022 is aangenomen. Tijdens de raadsvergadering van 1 november 2022 heeft uw raad een motie aangenomen waarin u ons opdraagt een meerjarig programmaplan aan uw raad voor te leggen waarmee energiearmoede op een preventieve en ambitieuze maar ook concrete en praktische manier breed wordt aangepakt. Met dit programma en de uitvoering daarvan voldoen we aan uw motie. 1.2 Het beperken van klimaatverandering is een van de belangrijkste opgave voor de komende jaren. Gezien de grote gevolgen van klimaatverandering voor onze en toekomstige generaties moeten we actie ondernemen. Het Klimaatakkoord en de Klimaatwet verplichten hier ook toe. Energiebesparing is daarbij een noodzakelijke stap. En dat vraagt van iedereen een actieve bijdrage. Van onze inwoners, verenigingen en ondernemers. En van onszelf als gemeente. 1.3 Met het programma ondersteunen en ontzorgen we inwoners, verenigingen en ondernemers. Het programma richt zich op de gebouwde omgeving en daarmee op woningen, bedrijven, maatschappelijk vastgoed en gemeentelijke accommodaties. We beschrijven op hoofdlijnen wat we nu al doen, wat er nodig is om onze ambitie te halen en hoe we dat gaan doen. Soms zijn we zelf aan zet, bijvoorbeeld bij het verminderen van ons eigen energieverbruik.

In veel gevallen ligt de opgave bij onze inwoners, verenigingen en ondernemers. Dan hebben we de rol om mensen in beweging te krijgen en te ondersteunen en ontzorgen, zeker daar waar men de lasten niet kan dragen. In het licht van de gestegen (onzekere) energieprijzen is het nemen van energiebesparende maatregelen extra urgent. Concreet zien we onze rol als volgt: - Alle inwoners, verenigingen én ondernemers stimuleren tot het nemen van energiebesparende maatregelen door gerichte informatie; - Inwoners ontzorgen door advies op maat, het uitvoeren van kleine maatregelen (zoals radiatorfolie) en collectieve inkoopacties op het gebied van woningisolatie. Het advies op maat kan gaan over technische maatregelen (aanpassingen aan het gebouw) en financieringsmogelijkheden en/of op gedragsmaatregelen. - Inwoners met een laag inkomen ontzorgen bij het nemen van energiebesparende maatregelen door de maatregelen, in overleg, volledig voor hen uit te voeren en te financieren. - Verenigingen ontzorgen door subsidie voor het verduurzamen van maatschappelijke accommodaties. - Energiebesparing versterkt meenemen in onze vergunningverlening en bij ons toezicht en de handhaving richting ondernemers. 1.4 We leggen de focus op het tegengaan en beperken van energiearmoede. De beste manier om energiearmoede tegen te gaan, is ervoor te zorgen dat we minder energie gebruiken.

Bij het nemen van energiebesparende maatregelen geven we prioriteit aan woningen met de slechtste energielabels. Daar is de meeste winst te behalen. We willen alle inwoners zo goed mogelijk helpen bij hun eigen opgave op dit gebied, maar leggen de focus op inwoners die vanwege hun lage inkomen belemmerd worden om energiebesparende maatregelen te nemen. Juist zij worden bij hoge energieprijzen het hardst geraakt. We willen bij deze groep de vicieuze cirkel doorbreken: energiebesparende maatregelen zijn nodig om de (hoge) uitgaven aan energie terug te dringen en zo de energiearmoede te verminderen, maar het ontbreekt aan middelen om de maatregelen te financieren.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 4 van 5

vervolg raadsvoorstel

2.1 Om energiebesparing te versnellen en inwoners, verenigingen en ondernemers te ondersteunen zijn middelen nodig. Om onze ambities op het gebied van energie te halen, moeten we extra stappen zetten. Die staan in het programma beschreven. Voor de uitvoering daarvan zijn middelen nodig. Daarbij gaat het zowel om capaciteit om de activiteiten te organiseren en uit te voeren als om middelen voor energiebesparende maatregelen zelf. Dit laatste onder voorwaarden, zie hiervoor kanttekening 1.1. 2.2 Het is aan uw raad om het programma vast te stellen en de gevraagde middelen beschikbaar te stellen. Conform uw motie leggen we het Programma Energiebesparing ter vaststelling aan u voor. Om het programma te realiseren vragen we uw raad om hiervoor middelen uit de algemene reserve vrij te maken. 2.3 De algemene reserve biedt ruimte om deze investering te dekken. De algemene reserve is bedoeld als buffer om risico’s te kunnen dekken of niet voorziene (eenmalige) uitgaven te doen. Op dit moment bevat de algemene reserve voldoende om én onze risico’s te dekken én de gevraagde investering in het Programma Energiebesparing te kunnen doen. 3.1 De komende jaren ontvangen we middelen vanuit het rijk, waarover nu nog geen duidelijkheid is. Het rijk stelt middelen in het vooruitzicht waarmee gemeenten (een deel van) deze taken kunnen uitvoeren.

Gezien de urgentie en omvang van de opgave willen we niet wachten op duidelijkheid over rijksmiddelen. Met de middelen die we uw raad vragen, kunnen we in 2023 en 2024 al starten met de uitvoering van het programma. Zo voorkomen we dat we kostbare tijd verliezen. We leggen in het derde kwartaal van 2024 een voorstel aan u voor waarin we op basis van de beschikbaar gekomen en komende rijksmiddelen aangeven welke middelen we nodig hebben voor de uitvoering van het programma in 2025 en 2026. Kanttekeningen 1.1 Inwoners, verenigingen en ondernemers zijn ook zelf aan zet om energiebesparende maatregelen te nemen. We willen inwoners, verenigingen en ondernemers ondersteunen en ontzorgen bij het nemen van energiebesparende maatregelen. Tegelijkertijd ligt er ook een duidelijke verantwoordelijkheid bij henzelf. We blijven bij onze rol zoals is toegelicht bij argument 1.2. Zo is het bijvoorbeeld niet de bedoeling om energiebesparende maatregelen te financieren voor inwoners die deze zelf kunnen betalen. 3.1 Het is waarschijnlijk dat de gelabelde rijksmiddelen de totaal benodigde investering niet helemaal dekken. Voor de acties in het programma hebben we zo goed mogelijk ingeschat wat de inzet en kosten daarvan zijn. Dat vormt de onderbouwing voor de totale investering.

Op dit moment is niet duidelijk hoeveel middelen het rijk wanneer voor deze taken beschikbaar gaat stellen en hoe deze verdeeld en gelabeld zullen worden. Dit kan betekenen dat de investering die nodig is niet volledig gedekt wordt door de gelabelde middelen die we de komende jaren zullen ontvangen. Daarom stellen we voor het besluit over de middelen in twee stappen te verdelen: nu het besluit over de middelen voor 2023 en 2024 en in het derde kwartaal van 2024 op basis van een apart voorstel aan uw raad een besluit over de middelen voor 2025 en 2026. Financiële consequenties Het programma energiebesparing 2023 – 2026 kent een totale financiële omvang van € 8,2 miljoen. Hiervan is € 4,2 miljoen al financieel gedekt in de meerjarenbegroting of door aanvullende specifieke uitkeringen die het rijk reeds heeft verstrekt of hard heeft toegezegd. Op dit moment zou voor de gehele programmaperiode een

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 5 van 5

vervolg raadsvoorstel

aanvullende financiële dekking nodig zijn van € 3,9 miljoen. Dit dekkingstekort zal nog flink verminderen door aanvullende specifieke uitkeringen vanuit het rijk. Op de rijksbegroting is aanvullend budget hiervoor al gereserveerd. Dit is echter nog niet toegezegd aan of verdeeld over gemeenten. Daarom vragen we nu aan uw raad om € 2,15 miljoen beschikbaar te stellen voor de uitvoering van het programma in 2023 en 2024. We vormen hiervoor een nieuwe bestemmingsreserve energiebesparing waar € 1,55 miljoen in gaat. Een bedrag van € 0,6 miljoen komt beschikbaar in de bestaande reserve duurzaamheid maatschappelijke accommodaties. In het derde kwartaal van 2024 komen we bij uw raad terug met een voorstel voor de middelen voor de uitvoering van het programma in 2025 en 2026 op basis van een voortgangsrapportage en nader inzicht in de beschikbare rijksmiddelen. Dit betekent dat álle aanvullende gelabelde rijksmiddelen voor energiebesparing die voor de totale periode beschikbaar komen, worden verrekend met de onttrekking uit de algemene reserve en de onttrekking in zoverre wordt gezien als een (gedeeltelijke) voorfinanciering. Vervolgtraject / communicatie Als de raad het programma energiebesparing op 11 juli 2023 vaststelt en de gevraagde middelen beschikbaar stelt, gaan we verder met de uitvoering van de lopende actielijnen en bereiden de uitvoering van nieuwe actielijnen voor.

We werken die waar nodig verder uit. Daarbij besteden we ook aandacht aan de communicatie: zodra een actielijn ‘zichtbaar’ wordt voor onze inwoners, verenigingen en ondernemers communiceren we daar gericht over. Bijvoorbeeld bij een nieuwe, collectieve inkoopactie, bij de lancering van het energieloket voor bedrijven en bij de nieuwe subsidiemogelijkheden voor het verduurzamen van maatschappelijke accommodaties. Uw raad informeren we zowel via periodieke raadsinformatiebrieven als via de reguliere Planning en Control-cyclus over de voortgang van het programma energiebesparing.

Burgemeester en wethouders van Horst aan de Maas, De burgemeester, {HAND1}

De secretaris, {HAND}

drs. R.F.I. Palmen

mr. L.M.C. Beckers

Bijlagen 1. Programma Energiebesparing Horst aan de Maas 2023 – 2026.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50