04a rv Kostenverhaal en Financiele bijdragen

Raadsvoorstel stuknummer: 23.0003092

Raadsvoorstel onderwerp

Vaststellen Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen

datum raad

11 juli 2023

portefeuillehouder

E. Beurskens

bladnummer 2023.056

clustermanager

M. Derks

agendapunt

behandeld door

4

Voorstel 1. De voorliggende Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen, inclusief herziening modules Gemeentelijk Kwaliteitsmenu GKM, vast te stellen. Daarmee vervangt het de hoofdstukken 4 en 5 plus bijlage 6 uit de Structuurvisie Horst aan de Maas voor het onderdeel kostenverhaalsystematiek. De planologische afweging, onderbouwing en voorwaarden uit de structuurvisie Horst aan de Maas blijven ongewijzigd. 2. De aanpassingen op de volgende onderdelen van de Structuurvisie Horst aan de Maas vast te stellen: a. Zowel kosten te verhalen als financiële bijdragen te vragen van initiatiefnemers; b. Het beleid “toevoegen van een woning in de kern” in te trekken; c. De bedragen GKM te indexeren naar huidig prijspeil. 3. Per 1 januari 2024 de huidige Nota Bovenwijkse Voorzieningen en bijbehorende investeringenlijst in te trekken (onderdeel Structuurvisie). 4. Twee nieuwe bestemmingsreserves behorende bij de Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen in te stellen.

Aanleiding In juni 2022 heeft het college ingestemd met de voorgelegde aanpak om de nota Kostenverhaal te herzien. Die aanpak hield in dat er zowel een verduidelijking als een actualisatie plaatsvindt van de huidige kostenverhaalsystematiek onder de Wro en waar mogelijk aanhaakt op de nieuwe Omgevingswet. In januari 2023 is het college meegenomen in de voortgang van de Nota Kostenverhaal (bijlage 2). Vervolgens is in februari de stand van zaken en methodiek toegelicht tijdens een informele raadssessie. Als vervolgstap in het traject zijn het college in april en de raad in mei via een themasessie bijgepraat over het nieuwe beleid. De laatste stap ligt nu voor: namelijk vaststelling van de nieuwe Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 2 van 6

vervolg raadsvoorstel

Beoogd resultaat De nieuwe Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen verbetert de duidelijkheid en praktische toepasbaarheid van het kostenverhaal. Het is de integrale herziening van alle bestaande beleidsstukken op het gebied van kostenverhaal en financiële bijdragen, samengebracht in één nota.

Inleiding Kostenverhaal gaat over de verplichting en mogelijkheid die de overheid heeft om door de gemeente gemaakte kosten in rekening te brengen bij initiatiefnemers van ruimtelijke projecten. Het gaat daarbij om kosten voor het beoordelen/opstellen van plannen, het aanleggen van openbare voorzieningen, het inrichten van de openbare ruimte en ter compensatie voor het verlies aan groen / landschappelijke kwaliteit . Door het vragen van een Financiële Bijdrage aan initiatiefnemers van ruimtelijke projecten dragen deze, in verhouding, ook bij aan de benodigde investeringen die de gemeente doet ten aanzien van natuur, landschap, groen/recreatie en hoofdverkeersstructuur. Om kosten te kunnen verhalen en een financiële bijdrage te vragen bij ruimtelijke ontwikkelingen moet de gemeente een passend beleidskader hebben. De Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen is van toepassing op het gehele grondgebied van de gemeente. Kostenverhaal en financiële bijdrage komt na een ruimtelijke afweging (in het kader van bestemmingsplanwijziging of vergunningsprocedure) en is geen ruimtelijk sturingsinstrument. Dat zorgt voor onduidelijkheid. Als er over aanpassingen wordt gesproken ten aanzien van de Structuurvisie, dan betreffen die enkel de kostenverhaalsaspecten. De ruimtelijke voorwaarden en het planologisch kader blijven gehandhaafd.

Een uitzondering geldt voor “toevoegen van een woning in de kern”. Dit wordt in zijn geheel ingetrokken. De huidige methodiek voor het verhalen van kosten en financiële bijdrage zorgt zowel intern als extern voor onduidelijkheid. Dat komt onder meer doordat: • Het huidige beleid meerdere keren is herzien en één overzicht van het vigerende beleid ontbreekt; • Het gemeentelijk kwaliteitsmenu (GKM) ingewikkeld is vanwege de toevoeging van eigen gemeentelijke modules, de toepassingsomschrijving én de vele uitzonderingssituaties in de modules; • De tekst in de structuurvisie over “geen stapeling van kosten” belemmerend werkt voor het verhalen van kosten die wettelijk verhaald moeten worden of beleidsmatig verhaald kunnen worden; • Er geen vastgelegd methode is binnen de gemeente over het verhalen van plankosten.

Argumenten 1.1 De nieuwe Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen is overzichtelijk, duidelijk en transparant De bestaande beleidsnota’s met betrekking tot kostenverhaal zijn, zoals geschetst bij de inleiding, versnipperd, en onduidelijk. Het gevolg is dat op dit moment de kosten niet optimaal verhaald kunnen worden op initiatiefnemers. De Structuurvisie is een planologisch kader met ruimtelijke voorwaarden waaraan het kostenverhaal is gekoppeld. In deze nieuwe Nota is met name naar duidelijkheid en overzichtelijkheid gestreefd en is het kostenverhaal losgeknipt van de Structuurvisie. Daarmee kan zowel de ambtelijke organisatie als de

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 3 van 6

vervolg raadsvoorstel

ontwikkelaar gemakkelijk terugvinden met welke kosten rekening moet worden gehouden bij een ruimtelijk project. 1.2

Met de nieuwe Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen draagt iedere ontwikkeling bij om een gezond en prettig leefklimaat in Horst aan de Maas te (be-)houden De gemeente Horst aan de Maas streeft ernaar om voor alle 16 kernen een vitale en klimaatbestendige leefomgeving te creëren waar inwoners zich vitaal en veilig voelen met en in een prettig en kwalitatief goede omgeving. De aanwas met nieuwe woningen, bedrijven en recreatie zorgt voor druk op die ruimte. Om de balans te bewaren en de kwaliteit te bevorderen, zijn investeringen in de openbare ruimte en landschappelijke kwaliteit c.q. natuur/groen essentieel. 1.3 De aanstaande Omgevingswet is zo ver als mogelijk geïmplementeerd in deze Nota Vooruitlopend op de invoering van de Omgevingswet per 1 januari 2024 en de daaraan te koppelen Omgevingsvisie, Omgevingsplan/-programma’s is het beleid al zoveel mogelijk geschreven om daar op aan te haken. Op een eerder moment is besloten om op deze manier het kostenverhaal en financiële bijdragen te gaan borgen, zodat het kostenverhaal in de tussenliggende periode zo optimaal mogelijk kan plaatsvinden. 1.4+2.1 De omissies in de bestaande beleidsregels zijn gerepareerd Tot de vaststelling van de Omgevingsvisie moet de Structuurvisie als planologisch kader met ruimtelijke voorwaarden gehandhaafd blijven.

Omdat in de Structuurvisie het planologisch kader en het kostenverhaal verweven zijn, moeten we de volgende aantal aanpassingen doen voor het onderdeel kostenverhaal: a. Op pagina 71 van de Structuurvisie, onder paragraaf 4.5, is het volgende opgenomen: “de gemeente hecht eraan te vermelden dat initiatiefnemers van ruimtelijke initiatieven in de praktijk niet geconfronteerd zullen worden met een stapeling van deze kostensoorten waardoor een ruimtelijk initiatief financieel onhaalbaar wordt”. Deze passage vervalt, waardoor het verhalen van (meerdere) kosten én het vragen van een financiële bijdrage mogelijk wordt. b. Daarnaast wordt het beleid “toevoegen van een woning in de kern” ingetrokken, omdat de gemeente inmiddels diverse instrumenten heeft om te sturen op de kwantiteit en kwaliteit van de woningvoorraad. Zo is er het lokale woonbeleid en de doelgroepenverordening, maar ook het regionale afwegingskader voor woningbouw. Daarmee wordt de planologische afweging goed geborgd. Ook borging van het kostenverhaal voor woningen in de kern is onderdeel van de nieuwe Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen. Hierdoor heeft het bestaande beleid geen toegevoegde functie meer voor de gemeente. 1.5+2.2 De modules GKM zijn herzien/geactualiseerd In de huidige praktijk is de onduidelijkheid over kostenverhaal het meest aanwezig bij de modules GKM.

De diverse herzieningen van de structuurvisie, en vooral de link om kostenverhaal te koppelen aan het ruimtelijk instrumentarium (lees: de structuurvisie), zorgen voor complexiteit in de beoordeling van initiatieven. In de nieuwe Nota zijn de huidige GKM-modules stuk voor stuk opnieuw bekeken en aangescherpt waar nodig. De belangrijkste wijzigingen in het GKM: • Een afdracht GKM (Gemeentelijk Kwaliteits Menu) is binnen stedelijk gebied niet meer aan de orde. Daarmee wordt dit onderdeel, dat is opgenomen in hoofdstuk 5 van de structuurvisie, aangepast in de voorliggende Nota.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 4 van 6

vervolg raadsvoorstel

•

• • •

De definities voor de volgende modules zijn in de Nota herzien: - solitaire en projectmatige exploitatiegebieden; - de gebiedseigen en niet gebiedseigen recreatie; - overige functies. De in het LKM gehanteerde bedragen zijn geïndexeerd naar prijspeil 2023. Voor de module VAB (Vrijkomende Agrarische Bebouwing) vervalt bij de financiële afwikkeling de 50% “kortingsnorm”. Het verschuldigde bedrag aan GKM kan verlaagd worden middels het uitvoeren van compensatiemaatregelen. Te weten: aanleg van groen, slopen van stallen, slopen van glasopstanden.

1.6 De bijdragen voor Teelt Ondersteunende Voorzieningen (TOV) zijn geactualiseerd naar prijspeil 2023 Net als de bijdragen GKM zijn ook de bijdragen voor TOV geïndexeerd naar het prijspeil 2023. 1.7 De onderliggende investeringslijst is geactualiseerd, de huidige is verouderd Evenals in de bestaande beleidsstukken is ook in de nieuwe Nota een onderliggende investeringslijst opgenomen. In de afgelopen maanden is die lijst integraal opgesteld. De lijst dient als basis voor de bepaling van het basisbedrag voor de Financiële Bijdrage. De ontvangen financiële bijdragen mogen alleen besteed worden aan ontwikkelingen die op die lijst staan. 1.8 Afwijken op beleid is een bevoegdheid van het college In de nieuwe Nota is afwijken van de berekende bedragen (kostenverhaal en/of financiële bijdrage) strikt voorbehouden aan het college. Ambtelijk wordt de nieuwe Nota gevolgd. Afwijken is alleen mogelijk in uitzonderlijke situaties en daarvoor is bovendien een objectieve onderbouwing vereist zoals beschreven in de Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen. 3.1+1.9 Voor lopende initiatieven gaat een overgangsfase gelden Beleidsaanpassingen leiden voor initiatiefnemers tot een nieuwe situatie. Omdat men een bepaalde mate van voorspelbaarheid mag verwachten van de overheid/gemeente, is in de Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen een overgangsregeling opgenomen.

3.2 Na de overgangsfase is de Nota Bovenwijkse Voorzieningen achterhaald De Nota Bovenwijkse Voorzieningen inclusief bijbehorende investeringslijst, zoals opgenomen in bijlage 3 van de Structuurvisie, komt te vervallen per 1 januari 2024. Daar waar in de Structuurvisie verwijzingen naar de Nota Bovenwijkse Voorzieningen worden gemaakt, worden deze vervangen door de nieuwe Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen.

Kanttekeningen 1.1 Op korte termijn is een tweede herziening nodig om de goede aansluiting met de Omgevingsvisie te borgen In argument 1.2 is aangegeven dat deze nieuwe Nota vooruitlopend op de invoering van de Omgevingswet wordt voorgelegd ter vaststelling. In de aanpak zoals die in juni 2022 aan het college is voorgelegd, zijn de vooren nadelen daarvan op een rij gezet.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 5 van 6

vervolg raadsvoorstel

Dit betekent dus dat na invoering van de Omgevingswet, en meer specifiek na vaststelling van de gemeentelijke Omgevingsvisie, er opnieuw naar de Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen gekeken moet worden om de juiste aansluiting tussen beide beleidsstukken te behouden. De vaststelling van de Omgevingsvisie zal naar verwachting over circa anderhalf jaar plaatsvinden. Daarna kan met de herziening van de Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen gestart worden. Voordeel is daarbij dat er dan ervaring is opgedaan met deze Nota en die input verwerkt kan worden in de bijstelling.

Financiële consequenties In de nieuwe Nota is toegelicht wat verstaan wordt onder de volgende onderdelen: I. Kostenverhaal: Gebiedseigen en gebiedsoverstijgende kosten II. Financiële Bijdragen Ad I. De gebiedseigen en gebiedsoverstijgende kosten omvatten de volgende onderdelen: - Plankosten: volgens de plankostenscan te bepalen - Nadeelcompensatie (lees: planschade): o.b.v. werkelijke kosten - Overige verhaalbare kosten (bv. aanpassingen in openbaar gebied): o.b.v. werkelijke kosten - Modules GKM en TOV: zie hoofdstuk 6 van de Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen voor de bedragen die per module zijn bepaald en alleen van toepassing bij initiatieven gelegen buiten stedelijk gebied (zie de kaart in bijlage 2 van de Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen). Uit de opsomming wordt duidelijk dat op voorhand geen vast bedrag te noemen is, dit kan per initiatief verschillen, zie bijlage 3. De bedragen die ontvangen worden uit de gebiedseigen kosten, worden verantwoord bij de budgetten waarop ook de kosten zijn gemaakt/verantwoord. Voor de gebiedsoverstijgende kosten zijn bestemmingsreserves van toepassing. Ad II. Bij de Financiële Bijdragen is sprake van onderverdeling in categorieën met bijbehorende wegingsfactoren en daaruit volgt een financiële bijdrage per m² kaveloppervlakte. Zie de onderstaande tabel.

Afhankelijk van initiatieven zullen hieruit opbrengsten gegenereerd worden.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 6 van 6

vervolg raadsvoorstel

Met de invoering van de nieuwe Nota zijn er specifieke bestemmingsreserves nodig die passen bij de betreffende onderdelen. Zoals hiervoor beschreven bij argument 1.6, mogen ontvangen financiële bijdragen alleen besteed worden aan investeringen die op de onderliggende lijst vermeld zijn. Eenzelfde uitgangspunt geldt voor de GKM bijdragen. In de huidige situatie heeft de gemeente twee bestemmingsreserves die functioneren op de manier als hierboven bedoeld. Vanuit oogpunt van transparantie en verantwoording blijven die gehandhaafd tot de overgangsregeling volledig doorlopen is. Bij deze nieuwe Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen horen eveneens bestemmingsreserves en die zullen daarvoor ingesteld worden en gelabeld worden aan de bijbehorende investeringslijst (zie bijlage 2).

Vervolgtraject / communicatie - Implementatie in interne organisatie - Communicatie naar zakenpartners/ontwikkelaars/initiatiefnemers

Burgemeester en wethouders van Horst aan de Maas, De burgemeester, {HAND1}

De secretaris, {HAND}

drs. R.F.I. Palmen

mr. L.M.C. Beckers

Bijlagen 1. Nota Kostenverhaal en Financiële Bijdragen 2. Format voor het instellen van bestemmingsreserves 3. Was-wordt tabel voorbeelden

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50