02c Participatieaanpak HadM

Participatieaanpak Horst aan de Maas Bestuursopdracht: “Ontwikkel een praktisch en handzaam hulpmiddel om inwonersparticipatie, overheidsparticipatie en omgevingsparticipatie handen en voeten te geven. Wat zijn de algemene uitgangspunten, do en don’ts, waar moet je rekening mee houden, tips en werkwijzen. En wat heeft de organisatie nodig om op die manier te kunnen werken.” Juli 2025

Wat verstaan we onder participatie? “Participatie is het proces waarbij inwoners, ondernemers en maatschappelijke organisaties actief betrokken worden bij de ontwikkeling, besluitvorming, uitvoering en/of evaluatie van beleid en projecten die hun leefomgeving en de gemeenschap raken. Het is de manier waarop zij invloed uitoefenen op en betrokken zijn bij vraagstukken in hun straat of wijk, in het dorp of binnen de gemeente.” De participatieaanpak Horst aan de Maas heeft betrekking op vroegtijdige participatie, in de fase van planvorming. Het gaat hier niet om de (wettelijk verplichte) inspraak/ zienswijzeprocedure of de juridische mogelijkheid van bezwaar en beroep. Ook heeft deze participatieaanpak geen betrekking op arbeidsparticipatie, zoals we die onder de Participatiewet kennen. We onderscheiden drie vormen van participatie: Inwonersparticipatie Overheidsparticipatie Omgevingsparticipatie

Participatie in Horst aan de Maas Horst aan de Maas kenmerkt zich door een sterke ondernemersmentaliteit en gemeenschapszin. Dat zien we terug in de vele initiatieven, vrijwilligers en actieve dorps- en wijkraden die we in onze gemeente kennen. We omarmen initiatieven van inwoners, omdat deze de samenredzaamheid en sociale samenhang in de dorpen versterken. We faciliteren en ondersteunen ze, daar waar nodig. Waar inwoners het zelf kunnen, laten we het initiatief ook vooral bij hen zelf. We stimuleren initiatiefnemers om zo vroeg mogelijk in het proces te participeren. We moedigen initiatiefnemers aan om ‘het goede gesprek’ met directe betrokkenen te voeren. Dat geldt ook voor initiatieven van de gemeente zelf. Participatie doe je niet alleen, maar samen (zowel intern als extern). Daarom zetten we als gemeente participatie bewust in om meerwaarde te creëren voor plannen of beleid. We participeren daar waar het van belang is. Vanuit een wettelijke verplichting of daar waar de input van externe stakeholders van toegevoegde waarde is. We streven steeds naar het maken van de juiste afweging of we een participatietraject uitvoeren. We gebruiken de participatieaanpak Horst aan de Maas om participatie weloverwogen in te zetten, vanuit een eenduidige werkwijze. We gaan niet per sé voor meer participatie (kwantiteit), maar voor kwalitatief goede participatie (kwaliteit).

We leggen uit welke afwegingen we maken. Zo weten we zowel intern als extern wat we van elkaar kunnen verwachten en zijn daarmee een betrouwbare partner.

Participatie in Horst aan de Maas Oftewel:

“We stimuleren initiatieven van inwoners. We communiceren op een open manier.

We betrekken inwoners zo vroeg mogelijk in het proces. Op een manier zodat het nuttig is voor alle partijen. We zorgen ervoor dat mensen weten waar ze terecht kunnen. We zorgen ervoor dat er duidelijkheid is over de kaders. En leggen uit welke afwegingen we maken.

Op een eenduidige en kwalitatief goede wijze. Zodat we een betrouwbare partner zijn. En onze ondernemende inwoners ondernemend laten zijn.”

Wat kan participatie opleveren? Betere besluitvorming

Beter plan

Betere betrokkenheid

Zorgvuldig afwegen en kiezen

Verrijken en verbeteren van een plan

Beïnvloeden van mening, gedrag, houding van participanten

•

•

• • •

•

•

Inzicht verkrijgen in geraakte belangen. Inzicht verkrijgen in behoeftes en wensen die er zijn Draagvlak peilen (voor& tegenstanders)

•

Kennis en deskundigheid van participanten ophalen en inzetten bij de planvorming. Ophalen hoe aan belangen en/of wensen tegemoet kan worden gekomen.

•

Begrip. Eigenaarschap. Meedoen in de uitvoering. Ambassadeurschap.

De rol van het bestuur in een participatieproces College van B&W

Gemeenteraad

Uitvoerend Bestuurlijk opdrachtgever voor participatie in de ambtelijke organisatie, binnen de kaders die de gemeenteraad heeft gesteld. Verbindende rol tussen overheid en inwoners.

Volksvertegenwoordigend Bewaker van het algemeen belang en democratisch besluitvormingsproces. Betrokken en zichtbaar, maar alert op de zuiverheid van de eigen rol in het participatieproces.

Besluitvormend Voor de opzet participatieaanpak per onderwerp/ project. Maakt de uiteindelijke afweging over wat met de input van participatie gedaan wordt in de besluitvorming.

Kaderstellend Opdrachtgever of initiatiefnemer. Kan kaders vaststellen voor het participatietraject (inhoudelijk of op het participatieproces).

Verantwoording afleggen Aan de raad over hoe het participatieproces is verlopen en wat er met de input is gebeurd.

Controlerend Kwaliteitsbewaker of beoordelaar resultaten van het proces. Gedurende het proces of achteraf. Voldeed het participatietraject aan de gestelde kaders?

Beslisboom participatie Over welke vorm van participatie hebben we het?

1. Inwonersparticipatie - gemeente als initiatiefnemer Stappenplan

2. Overheidsparticipatie - inwoner als initiatiefnemer Een inwonersinitiatief: Is voor en door inwoners; Helpt een grotere groep mensen of de gemeenschap; En is bekend bij omwonenden en direct betrokkenen. Het is een initiatief op fysiek of sociaal vlak; Het draagt bij aan het mooier, groener of veiliger maken van het dorp of de wijk. Het draagt bij aan positieve gezondheid of het versterken van de sociale verbinding. We volgen de gouden regels en do’s & don’ts. En maken informatie over (het verloop van een proces van) inwonersinitiatieven makkelijk vindbaar voor initiatiefnemers.

2. Overheidsparticipatie - inwoner als initiatiefnemer Uitdaagrecht (Right to challenge) Het Uitdaagrecht geeft inwoners de kans om hun gemeente uit te dagen om één of meer (onderdelen van) gemeentelijke taken over te nemen als zij denken het zelf beter te kunnen. De gemeente draagt dan (een deel van) het budget over dat vrijkomt doordat inwoners (delen van) gemeentelijke taken uitvoeren.

We communiceren of promoten het uitdaagrecht niet proactief, maar staan wel open voor verzoeken van initiatieven om gemeentelijke taken over te nemen, daar waar mogelijk. We beperken het uitdaagrecht niet tot een lijst met onderwerpen of thema’s, we staan open voor alle taken. Echter, niet alle taken kunnen overgenomen worden: taken die alleen bij de overheid mogen liggen zijn uitgesloten (bijvoorbeeld strafvervolging of werk van hulpdiensten).

3. Omgevingsparticipatie - inwoner als initiatiefnemer Participatie bij externe initiatieven onder de Omgevingswet Dit betreft participatie bij externe initiatieven voor een vergunningsaanvraag of een wijziging van het omgevingsplan.

Binnen de wettelijke kaders van de Omgevingswet kan participatie alleen verplicht worden voor gevallen van buitenplanse omgevingsplanactiviteiten die zijn vastgesteld door de gemeenteraad. In alle andere gevallen spreken we initiatiefnemers en ondernemers aan op hun verantwoordelijkheid om zo vroeg mogelijk in het proces open het gesprek aan te gaan met hun omgeving. De gemeenteraad heeft een lijst vastgesteld met onderwerpen voor verplichte participatie en het bindend adviesrecht. De participatieaanpak gaat over hoe participatie georganiseerd wordt. En gaat niet over in welke gevallen participatie verplicht is of welke onderwerpen onder het bindend adviesrecht vallen. De basis ligt in de richtlijnen voor het omgevingsgesprek zoals vastgesteld door de raad in december 2019: Gemeente geeft aan de voorkant duidelijk aan wat wel en niet mogelijk is binnen het beleid en maakt een impactanalyse voor welk type gesprek nodig is.

Standaard of uitgebreid omgevingsgesprek Standaard: reguliere, minder ingrijpende plannen. Informatief karakter. Verwachtingen worden vastgelegd in verslag. Uitgebreid: complexe of politiek gevoelige plannen met grote impact. Gericht op meer draagvlak creëren en samenwerking met de omgeving. Initiatiefnemer betrekt actief omgeving bij het plan. Resultaten worden in een verslag vastgelegd en door betrokkenen ondertekend.

3. Omgevingsparticipatie - inwoner als initiatiefnemer Participatie bij externe initiatieven onder de Omgevingswet Wat voegen we toe/ stellen we bij?

We wijzen initiatiefnemers eerder in het (vergunning)proces op hun eigen rol en verantwoordelijkheid om participatie te organiseren. Zo ligt het maken van de impactanalyse niet enkel meer bij de gemeente, maar heeft de initiatiefnemer hier zelf ook een taak in. In de initiatieffase (bijv. informatieverzoek) wordt actief verwezen naar participatie/ het omgevingsgesprek. De initiatiefnemer krijgt tools aangereikt (vooraan in het proces) om zelf een inschatting te maken van het benodigde niveau van participatie. In de haalbaarheidsfase moet de initiatiefnemer aangeven in hoeverre participatie heeft plaatsgevonden. Hier wordt de impactanalyse van de initiatiefnemer en de gemeente met elkaar vergeleken en wordt besproken hoe de participatie eventueel nog beter zou kunnen. In de formele besluitvorming wordt participatie meegenomen in de totale overweging. Maar alleen in de verplichte gevallen kan onvoldoende participatie ertoe leiden dat een initiatief buiten behandeling wordt gesteld.

In gevallen waar we verwachten dat een initiatief een grote maatschappelijke impact heeft op de omgeving of er een groot belang voor de gemeente is bij het slagen van het initiatief, kunnen we als gemeente een faciliterende rol innemen in (bijvoorbeeld de begeleiding van) het participatieproces. Dit is telkens een maatwerkafweging, die voorgelegd wordt aan de portefeuillehouder. We treden nooit in de plaats van de initiatiefnemer en zijn niet verantwoordelijk voor het resultaat van de participatie. Het format voor het omgevingsgesprek wordt bijgesteld; het is niet langer noodzakelijk om betrokkenen te laten ondertekenen, zo lang wordt aangegeven hoe en wie betrokken zijn bij de participatie (op adresniveau). Op het moment dat de gemeente initiatiefnemer is in een vergunningsproces, ontwikkelen we de participatie op basis van het stappenplan inwonersparticipatie.