02a rv Participatie-aanpak

raadsvoorstel stuknummer: 25.0003727

raadsvoorstel onderwerp

RV Participatieaanpak Horst aan de Maas

datum raad

7 oktober 2025

portefeuillehouder

bladnummer 2025. 060

clustermanager

agendapunt

behandeld door

2

H.G.M. Coenders

Voorstel 1. De Participatieaanpak Horst aan de Maas vast te stellen, zoals opgenomen in bijlage 1. Waarin is opgenomen: - Hoe we met participatie in Horst aan de Maas omgaan; - Welke werkwijze(n) we gebruiken voor inwonersparticipatie, overheidsparticipatie en omgevingsparticipatie. 2. De Participatieaanpak Horst aan de Maas treedt in werking op de dag na bekendmaking. Aanleiding Als opdracht vanuit het collegeprogramma is vanaf de zomer van 2024 de participatieaanpak Horst aan de Maas ontwikkeld. De participatieaanpak Horst aan de Maas is opgesteld op basis van de input van: - 4 participatie ateliers met interne medewerkers (juli-september 2024) - Themacollege (september 2024) - Themasessie met de raad (oktober 2024) - Casusevaluaties met interne en externe betrokkenen, diverse casussen per vorm van participatie (maart – april 2025) - Schriftelijke input van de Burger Advies Raad (januari 2025) - Toetsmoment interne teamoverleggen (april-mei 2025) In maart 2025 is de bestuursopdracht voor de participatieaanpak herzien. In deze bestuursopdracht is opgenomen dat er niet enkel een visie wordt bepaald op participatie in Horst aan de Maas, maar dat dit wordt vertaald in een praktisch en handzaam hulpmiddel om participatie vorm te geven. Zodat de gewenste aanpak ook direct in de praktijk toe te passen is. De participatieaanpak Horst aan de Maas is hier het resultaat van.

In de basis is de participatieaanpak bedoeld als interne werkwijze, maar het is ook bedoeld om transparantie te bieden over hoe we participatie organiseren naar buiten.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 2 van 4

vervolg raadsvoorstel

Beoogd resultaat In Horst aan de Maas bouwen we aan een sterke, betrokken en veerkrachtige samenleving. Want als gemeente willen en kunnen we het niet alleen. Daarom stimuleren en ondersteunen we inwoners wanneer zij plannen hebben. Maar betrekken we hen ook bij plannen vanuit de gemeente. Zodat inwoners de gemeente zien als een betrouwbare partner die er is voor de mensen. En we onze ondernemende inwoners ondernemend laten zijn. Daarom organiseren we participatie vanaf 2026 volgens de werkwijze van de participatieaanpak Horst aan de Maas. Argumenten 1.1 De participatieaanpak Horst aan de Maas is een hulpmiddel om participatie op een eenduidige en weloverwogen manier vorm te geven. Tot op heden waren er geen duidelijke werkwijzen of kaders voor de samenwerking met inwoners. Voor het maken van de participatieaanpak is theorie gecombineerd met de ervaring die in de praktijk is opgedaan. Er is input opgehaald door middel van interne sessies met medewerkers, het college van B&W en uw raad. En evaluaties van bestaande casussen met interne en externe betrokkenen. Op basis daarvan merken we dat er steeds meer behoefte is aan uniformiteit in werkwijzen en concrete handvatten voor participatie. Zowel binnen als buiten de organisatie. De participatieaanpak biedt algemene uitgangspunten voor participatie en concrete stappen hoe om te gaan met participatie.

1.2 De participatieaanpak Horst aan de Maas is generiek ingestoken en is daarmee toepasbaar voor zowel ruimtelijke, als niet-ruimtelijke initiatieven. Op basis van opgehaalde input uit de casusevaluaties met interne en externe betrokkenen zijn de gouden regels en do’s & don’ts opgesteld. Ze zijn van toepassing op elke vorm van participatie en voor alle betrokkenen: de interne organisatie, externe initiatiefnemers, het college van B&W, uw raad etc. We onderscheiden drie vormen van participatie: inwonersparticipatie, overheidsparticipatie en omgevingsparticipatie. Elk van deze vormen vraagt net wat anders van de initiatiefnemer. De participatieaanpak biedt daarom ook inzicht in de belangrijkste uitgangspunten en werkwijze(n) per vorm van participatie. Om u een beter beeld te geven van de overwegingen die we bij initiatieven van de gemeente maken is het stappenplan inwonersparticipatie als voorbeeld toegevoegd in bijlage 2. 1.3 Het belang van goede participatie groeit door de komst van de Omgevingswet en de Wet versterking participatie op decentraal niveau. De Omgevingswet en de Wet versterking participatie op decentraal niveau verplichten overheden tot het structureel, zorgvuldig en transparant organiseren van participatie. Ze onderstrepen het belang van vroegtijdige betrokkenheid van inwoners bij beleidsprocessen.

Met als doel om beter aan te kunnen sluiten op wat er lokaal leeft en de kwaliteit van besluitvorming te vergroten. In bijlage 3 is een extra toelichting toegevoegd over participatie onder de Omgevingswet. 1.4 De participatieaanpak Horst aan de Maas vervangt de eerder vastgestelde Richtlijnen voor het Omgevingsgesprek (2019). De richtlijnen voor het Omgevingsgesprek zijn in 2019 vastgesteld als verplicht onderdeel van de Omgevingswet. De afgelopen jaren hebben we kunnen ervaren en leren van participatiecasussen die zijn uitgevoerd op basis van deze richtlijnen. Deze richtlijnen zijn daarom onder andere meegenomen als basis voor de participatieaanpak. Maar omdat de participatieaanpak ingestoken is als een generiek participatiebeleid, vervangt het de richtlijnen die enkel gericht waren op participatie onder de Omgevingswet. 1.5 Het is in Horst aan de Maas ook mogelijk om invloed uit te oefenen of samen te werken zonder initiatief.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 3 van 4

vervolg raadsvoorstel

Denk daarbij aan dorps- en wijkraden, adviesraden (sociaal domein), ondernemersvereniging, belangenorganisaties of het burgerpanel. Ook is er in het reguliere besluitvormingsproces mogelijkheid voor inspraak, op een conceptplan. En de juridische mogelijkheid voor bezwaar en beroep na formele besluitvorming over een (definitief) plan. Deze onderdelen vallen echter buiten de scope van de bestuursopdracht, maar zijn wel belangrijk voor het vervolg van de participatieaanpak. Kanttekeningen 1.1 Participatie is een inspanning die geen gegarandeerde uitkomst biedt. De participatieaanpak Horst aan de Maas is geen blauwdruk voor het organiseren en uitvoeren van participatie. Hoe beter participatie georganiseerd wordt, hoe voorspelbaarder de besluitvorming over het plan kan lopen. En hoe groter de kans dat er zich in latere fasen van een project weinig onverwachte tegenwerking vormt. Er is niet één standaard werkwijze om participatie goed te doen. Daarom vraagt elke casus of onderwerp om een maatwerk participatieaanpak. De participatieaanpak Horst aan de Maas is het hulpmiddel om deze maatwerkaanpak vorm te geven. 1.2 Het goed organiseren en uitvoeren van participatie vraagt om een cultuurverandering. Participatie heeft alles te maken met organisatiecultuur, communicatie en het voeren van ‘het goede gesprek’.

Het vraagt iets van de houding en het gedrag van alle betrokkenen in een participatieproces. En hangt daarmee sterk samen met onze dienstverleningsopgave. Om de participatieaanpak in de gemeentelijke organisatie en daarbuiten te implementeren en borgen is er een ontwikkelagenda uitgewerkt. Omdat deze zich vooral richt op de benodigde ontwikkelingen binnen de organisatie is de uitvoering en eventuele bijstelling hiervan een directieaangelegenheid. Financiële consequenties Voor de borging en implementatie van de participatieaanpak, maken we gebruik van bestaande beschikbare projectmiddelen uit het Opgavebudget Ken de Dorpen. Vervolgtraject / communicatie Motie burgerberaad Op 12 maart 2024 heeft uw raad de motie burgerberaad aangenomen. In deze motie roept u het college op om te inventariseren welke keuzes en afwegingen de raad dient te maken om tot een goed burgerberaad te kunnen komen. En om een voorstel voor te leggen aan de raad waarin de kaders voor het burgerberaad worden geschetst. Om antwoord te geven op uw motie wordt er een bijeenkomst georganiseerd over het burgerberaad, na de vaststelling van de participatieaanpak 1. Het doel van deze bijeenkomst is enerzijds om u goed te informeren. We leggen uit wat de mogelijkheden voor een burgerberaad zijn. Wat de voor- en nadelen zijn en wat de verschillen zijn met de middelen van participatie zoals deze nu al ingezet worden.

En waar rekening mee gehouden moet worden om dit instrument op een effectieve manier in te zetten. We zullen hiervoor gebruik maken van externe expertise. Anderzijds om met u te onderzoeken wat voor rol het burgerberaad voor de gemeente Horst aan de Maas kan spelen en welke kaders nodig zijn om dit participatiemiddel verder vorm te geven.

1

In het presidium van 9 september 2025 wordt de datum vastgelegd

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 4 van 4

vervolg raadsvoorstel

Participatieverordening De Wet versterking participatie op decentraal niveau verplicht gemeenten om vóór 1-1-2027 een Participatieverordening vast te stellen. De Participatieverordening is een middel om de kaders voor participatie juridisch vast te leggen en een vervolgstap op het vaststellen van de participatieaanpak. Deze Participatieverordening zal in Q1 2026 voorgelegd worden ter besluitvorming aan uw raad. Verdiepende sessie Het is naar behoefte mogelijk om een verdiepende sessie te organiseren over de rollen van de gemeenteraad in een participatieproces. Implementatie en borging in de organisatie De vaststelling van de participatieaanpak is slechts het beginpunt. Op basis van de ontwikkelagenda werken we toe naar borging van de participatieaanpak in de gemeentelijke organisatie en daarbuiten. We evalueren de participatieaanpak Horst aan de Maas na twee jaar (Q3 2027). En stellen deze waar nodig al tussentijds bij. Op het moment dat de participatieverordening voorligt zal uw raad ook geïnformeerd worden over de indicatoren waarmee de participatieaanpak gemonitord wordt. Dit zal een combinatie zijn van kwalitatieve en kwantitatieve monitoring.

Burgemeester en wethouders van Horst aan de Maas, De burgemeester, {HAND1}

De secretaris, {HAND}

drs. R.F.I. Palmen

drs. H. Mensink

Bijlagen 1. Participatieaanpak Horst aan de Maas 2. Bijlage bij Participatieaanpak HadM - Stappenplan inwonersparticipatie 3. Bijlage bij Participatieaanpak HadM - Toelichting omgevingsparticipatie

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50