02a rv Dorperpeel

Raadsvoorstel stuknummer: 25.0007504

Raadsvoorstel onderwerp

RV Ontwikkelkader voor de ontwikkeling van het energielandschap Dorperpeel.

datum raad

3 februari 2026

portefeuillehouder

Robert Martens / Eric Beurskens

bladnummer 2026.003 agendapunt

behandeld door

Voorstel 1. Het gebied Dorperpeel, (zoals aangeduid op de kaart in bijlage 1) aan te wijzen als locatie voor grootschalige intensieve opwek van duurzame elektriciteit. 2. In te stemmen met het ontwikkelkader energielandschap Dorperpeel voor de ontwikkeling van een grootschalig intensief energielandschap aan de Dorperpeelweg.

Aanleiding Het Energielandschap Dorperpeel is een deelproject dat voortvloeit uit de Gebiedsgerichte Aanpak Gedeelde Peel (verder als GGA Gedeelde Peel). Op 21 december 2021 heeft uw Raad de ambtelijke organisatie opdracht gegeven om een integrale visie voor de gehele bufferzone van de Peel uit te werken. Een integrale visie waarin alle urgente opgaven zoals natuur, bodem- en water, klimaat, landbouw, energie en leefbaarheid worden betrokken (verdere uitwerking is een doorlopend proces). De Dorperpeel kampt al jaren met waterproblemen. De gronden zijn in het voorjaar te nat en in de zomer te droog. Hierdoor staat de bedrijfsvoering van de ondernemers onder druk en raken huizen en bedrijfsgebouwen beschadigd. De gronden kunnen niet meer gebruikt worden zoals vroeger. Een regulair agrarisch toekomstperspectief ontbreekt. Dit zorgt voor veel zorgen bij de mensen die er wonen en werken. Daarom zijnde ondernemers op zoek gegaan naar een oplossing. Die oplossing is gevonden in een zonneweide in de Dorperpeel. Op basis van dit initiatief heeft de gemeente op 21 december 2023 samen met de initiatiefnemers, provincie en waterschap een intentieovereenkomst getekend om gezamenlijk te verkennen of en zo ja onder welke voorwaarden- zij in het gebied 'de Dorperpeel' een energielandschap kunnen realiseren. Uit dit onderzoek blijkt dat een energielandschap in de Dorperpeel levensvatbaar is.

Om die toekomst verder vorm te kunnen geven zijn echter wel scherpe kaders nodig waarbinnen het energielandschap ontwikkeld kan worden en de business-case op haalbaarheid daadwerkelijk kan worden getoetst. Met het vaststellen van dit document geeft u richting aan het energielandschap en een positieve toekomst aan het gebied van in de Dorperpeel. Een zonneweide geeft naast zekerheid voor de toekomst aan de inwoners en ondernemers een stevige impuls aan de duurzame opwek van energie in onze gemeente. Het sluit namelijk goed aan op de uitgangspuntennotitie voor het energieprogramma die het college recent heeft vastgesteld. Een zonneweide op Dorperpeel geeft een grote impuls aan de duurzame opwek-opgave voor de gemeente HadM. Waarmee de gemeente ook direct aan haar ambitie kan voldoen.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 2 van 7

vervolg raadsvoorstel

Beoogd resultaat Met het vaststellen van de locatie en het ontwikkelkader leggen we de uitgangspunten vast voor de verdere uitwerking van het gebiedsperspectief voor de Dorperpeel. Hiermee geven we sturing en inhoud aan de uitgangspunten die zijn opgenomen in de intentieovereenkomst van 21 december 2023 en vullen we het aan met de adviezen uit de GGA Gedeelde Peel. Het biedt voor alle partijen een ‘houvast’ en rand voorwaardelijke uitgangspunten voor de verdere uitwerking van het energielandschap. Argumenten 1.1 Het gebied Dorperpeel past binnen de uitgangspunten van de Regionale Energie Strategie (RES) en heeft draagvlak bij de betreffende grondeigenaren. Om te voorkomen dat grote energielandschappen een te grote impact hebben op ons landschap, heeft de RES heeft in 2021 een onderzoek uitgevoerd naar welke landschappen in potentie het meest geschikte zijn voor grootschalige energieprojecten (zie bijlage 1). Daarnaast zijn in dit onderzoek ontwerpprincipes opgenomen om richting te geven over het ontwerpen en ruimtelijk inpassen van een energielandschap. De locatie Dorperpeel ligt binnen de zoekgebieden voor grootschalige opwek zoals die door de RES in beeld zijn gebracht. Daarnaast is de ontwikkeling van het energielandschap door de grondeigenaren zelf aangedragen. Hiermee bedoelen we de eigenaren van de landbouwgronden aan de Dorperpeelweg. 1.2

1.3

Het gebied Dorperpeel als energielandschap past binnen de provinciale Omgevingsvisie en verordening. Tijdens de verkenning is nauw samengewerkt met de Provincie Limburg. De locatie Dorperpeelweg is daarbij uitvoerig getoetst aan het geldende beleid én aan de (aangescherpte) zonneladder van de Provincie. De Dorperpeel paste niet volledig binnen de (aangescherpte) zonneladder. Omdat het een lopende projectverkenning was hebben Provinciale Staten alsnog ingestemd om de locatie Dorperpeel aan te wijzen voor de ontwikkeling van een energielandschap.

Het gebied Doperpeel als energielandschap sluit aan bij de gemeentelijke Omgevingsvisie (Horst aan de Maas 2040). In de Omgevingsvisie zijn onze ambities en doelen richting 2040 opgenomen. Om de doelen rondom duurzame energie te halen zijn ook zoekgebieden duurzame energiesystemen (met opslag en omslag gecombineerd) aanwezen (hoofdstuk 3.7 van de Omgevingsvisie). De locatie Dorperpeel past hierbinnen.

1.4

Er wordt invulling gegeven aan de ambitie en opwekdoelen uit de uitgangspuntennotitie voor het energieprogramma. In de uitgangspuntennotitie heeft u de ambitie opgenomen te willen groeien naar energieneutraliteit in 2050. U heeft hier een tussendoel voor 2040 aan toegevoegd. Deze doelen willen we bereiken door te kijken naar opwek , transport, slim gebruik en opslag. Om het doel van duurzame opwek te behalen is een elektriciteit opwek nodig van 2,5 Petajoule (PJ) per jaar. Om de ambitie voor de opwek te halen zijn tussendoelen geformuleerd. Naar verwachting: 2030 1 PJ; in 2040 naar 2 PJ en in 2050 naar 2,5 PJ. De ambitie voor duurzame opwek is hiermee enorm. In het kader van ruimtelijke kwaliteit en de druk op de ruimte willen we voorkomen dat er meerdere grote en/of middelgrote zonneweides verspreid over ons grondgebied komen om de doelstellingen voor opwek

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 3 van 7

vervolg raadsvoorstel

van duurzame energie te halen. In de uitgangspuntennotitie wordt uitgegaan van één grootschalig project met daarnaast gerichte opwek gekoppeld aan direct gebruik. Zonder deze grootschalige aanpak wordt het moeilijk om de gestelde ambities ten aanzien van opwek duurzame energie te halen. Met de huidige schaalgrootte van het energielandschap van ca. 250 ha. en een intensieve opstelling, kan, met de huidige stand der techniek een verwacht, rendement van maximaal ca.1.2 PJ per jaar aan duurzame energie opgewekt worden. Met de schaalgrote van dit project halen we het doel voor 2030 en zetten we een flinke stap (samen met de verwachte autonome groei van duurzame opwek), naar het tussendoel voor 2040. 2.1

In het ontwikkelkader leggen we de voorwaarden op hoofdlijnen vast voor het energielandschap. Om enige houvast en sturing te hebben zijn in het verleden de belangen van de verschillende partijen in een intentieovereenkomst vastgelegd (zie bijlage 4). De onder argument 1.1 genoemde verdiepingsslag heeft geleid tot een nadere concretisering van de uitgangspunten. In de intentieovereenkomst is voorgesteld om na de verkenningsfase een samenwerkingsovereenkomst (SOK) af te sluiten. Het ontwikkelen van een dergelijk energielandschap is echter complex en onderhevig aan een snel veranderend speelveld van beleid en politiek. Dit is ook de reden waarom wordt voorgesteld een ontwikkelkader vast te stellen (zie bijlage 2). Het onderhavige ontwikkelkader is derhalve een opmaat naar een SOK, waarin de door uw raad vastgestelde kader (i.c. het ontwikkelkader) met externe partijen wordt vastgelegd. Dit ontwikkelkader blijft ook gelden indien de huidige ontwikkelaar onverhoopt mocht afzien van de ontwikkeling en een andere ontwikkelaar de handschoen oppakt. We creëren hiermee een gelijk speelveld voor alle aanbieders. Hiermee wordt als het ware een belangrijk ‘piketpaaltje geslagen’ waarmee de partijen verder kunnen werken aan de concretisering richting een concept ontwerp van het energielandschap.

De handreiking landschap grootschalige energie opwek ZON op LAND van de Regionale Energie Strategie (RES) blijft nadrukkelijk en onlosmakelijk onderdeel van het ontwikkelkader (zie bijlage 3). Om het ontwikkelkader kort en bondig te houden, treft u ook een ‘achtergrond document’ aan. In dit document staat aanvullende informatie. Het gaat hier bijvoorbeeld om ontwerpvoorstellen en adviezen die wij meenemen in de ontwerpfase. Denk bijvoorbeeld aan de adviezen van de veiligheidsregio

2.2

Het ontwikkelkader is de basis voor een stabiele toekomst voor het gebied. Het plangebied aan de Dorperpeel is ca. 250 ha. groot en is volledig in het bezit van de (samenwerkende) agrariërs (initiatiefnemers genoemd). De agrariërs in dit gebied ondervinden al jaren de gevolgen van een veranderd water- en bodemsysteem. Zij ondervinden vooral veel overlast van het watersysteem. Dit heeft enorme gevolgen voor de bedrijfsvoering. Het is echter niet alleen de bedrijfsvoering, Door de wisselende werking van het bodem- en watersysteem ontstaat ook schade aan woningen en bedrijfsgebouwen. Door deze aanhoudende problemen staat de bedrijfsvoering sterk onder druk. Door de complexiteit van het systeem verwachten de gezamenlijke overheden dat deze problemen op (korte) termijn niet oplosbaar zijn. Daarom zijn de initiatiefnemers op zoek gegaan naar een nieuw toekomstperspectief. De ontwikkelaar en de initiatiefnemers werken het plan verder uit binnen dit ontwikkelkader. De financiële haalbaarheid zal blijken uit de businesscase. Deze haalbaarheid is van groot belang om de samenwerkende agrariërs weer toekomstperspectief te geven. Dit ontwikkelkader geeft een duidelijk perspectief voor de ontwikkeling van het zonnepark, maar geeft ook aan dat alle kosten dit ontstaan ten gevolge van de ontwikkeling van het zonnepark en de uitwerking

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 4 van 7

vervolg raadsvoorstel

van dit ontwikkelkader ten laste komen van de exploitatie. Daar horen ook de vraagstukken en ontwikkelingen die nodig zijn om de leefbaarheid te waarborgen bij. 2.3

Het ontwikkelkader wordt kader stellend voor de verdere uitwerking. Nadat uw Raad het ontwikkelkader heeft vastgesteld, werken we verder aan een concept voorkeursontwerp. Het ontwikkelkader is hét instrument waarin we elkaar scherp houden om te komen tot een kwalitatief goede ruimtelijke ontwikkeling, waarin we meervoudig ruimte/doelbereik nastreven.

Kanttekeningen 1.1 We geven ruimte aan een grootschalig intensief energielandschap in een open agrarisch gebied. Het gebied van de Dorperpeel is een jong ontginningslandschap aan de rand van het N2000 gebied Mariapeel. Het gebied kenmerkt zich als een rationeel open landschap met overwegend agrarisch (grondgebonden) gebruik. Door hier een grootschalig energie landschap te ontwikkelen brengen we een grootschalig gebiedsvreemd project in dit gebied. Dit is feitelijk in strijd met de huidige gebiedskwaliteiten. Aan de andere kant lenen de grootschalige jonge ontginningslandschappen zich, ook uitstekend voor een dergelijk grootschalig energieproject (de jonge veenontginningslandschappen waren in de jaren 60 ook energielandschappen). Het wordt hiermee een belangenafweging tussen de bestaande gebiedskwaliteit, de energieopgave en het toekomstperspectief van de huidige agrariërs. 1.2

Het is nog niet helemaal duidelijk welke effecten een dergelijk project heeft op het gebied. Hoewel grootschalige jonge ontginningslandschappen in ruimtelijke zin geschikt zijn voor grootschalige energieprojecten, blijft het maatwerk. Het ontwikkelkader is kader stellend waaraan het projectontwerp minimaal moet voldoen. Leefbaarheid en ruimtelijke kwaliteit zijn hierbij cruciale vraagstukken die tijdens het ontwerpproces continue aandacht blijven vragen. Dit kan op gespannen voet staan met huidige leefbaarheidsaspecten. Ook hier gaat het om een zorgvuldige afweging tussen de (energie) opgaves en de leefbaarheid van het plangebied. Mochten bewoners uit het gebied willen verhuizen, dan zal dit uit de business-case van het energielandschap moeten gebeuren.

1.3

De energie-opwek overtreft de opgave voor 2030 zoals geformuleerd in de Kadernota Opwek Duurzame Elektriciteit. Op het moment van schrijven van dit voorstel is de Kadernota Opwek Duurzame elektriciteit nog het formele (vastgestelde) beleidsdocument met een looptijd tot 2030. Deze kadernota wordt op dit moment geactualiseerd richting een energieprogramma, waarvan nu een uitgangspuntennotitie is vastgesteld. In het energieprogramma worden eerdere ambities en doelen geactualiseerd. Met het energielandschap Dorperpeel anticiperen we op de (uitgangspuntennotitie) van het nieuwe energieprogramma en sluiten we aan bij de lange termijndoelstellingen zoals benoemd in argument 1.4. De energietransitie is complex en onderhevig aan een snel veranderende dynamiek. De geopolitieke spanningen hebben de energietransitie de laatste jaren in een versnelling gebracht. Het is daarom niet met zekerheid uit te sluiten dat er aanpassingen en/of aanscherping van beleid volgen.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 5 van 7

vervolg raadsvoorstel

1.4

Er wordt nog uitgewerkt hoe en op welke manier we een bijdrage kunnen leveren aan lokale regie op energie en lokaal eigendom. Energie zekerheid en betaalbaarheid zijn belangrijke uitgangspunten in de energietransitie. In de uitgangspuntennotitie van het energieprogramma wordt ook aandacht gevraagd om samen met onze inwoners, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere overheden deze handschoen op te pakken. Hoe we dat doen bij grote projecten met hoge investeringen is nog niet duidelijk en moet nog uitgewerkt worden, beseffend dat de grondeigenaren zelf initiatiefnemer zijn. We gaan samen met de initiatiefnemers aan de slag om te onderzoeken hoe we “lokaal eigendom én “lokale regie” van het energielandschap zo goed mogelijk kunnen organiseren. Op 1 januari 2026 is de nieuwe Energiewet ingegaan. De provincie heeft met oog op de nieuwe Energiewet een instrumentarium opgericht met de Provinciale Energiediensten Maatschappij (PEM) die gemeenten ondersteunt om dit op een goede manier te implementeren. We hebben bij uw raad, in verschillende themasessies voor de uitgangspuntennotitie van het energieprogramma, opgehaald dat u dit een belangrijk onderdeel vindt van de energietransitie. We gaan samen met de initiatiefnemers, binnen de nieuwe mogelijkheden van de Energiewet en de PEM, dit zo goed mogelijk vormgeven.

We komen hier op een later tijdstip (voor definitieve besluitvorming) bij uw Raad op terug.

1.4.2

Directe lokale afname is niet mogelijk door de schaalgrootte. Wegens de schaalgrootte en het vermogen dat dit project opwekt, dient dit project aangesloten te worden op het hoogspanningsnet. Vanuit het hoogspanningsnet is directe afname door bedrijven en woningen niet mogelijk. Het hoogspanningsnet loopt door heel Nederland en is de backbone van ons elektriciteitsnet, vanuit daar wordt het verdeeld naar lagere netvlakken waar woningen en bedrijven op aansluiten. Hoewel we inzetten op een decentraal energiesysteem is het, zoals aan uw raad is medegedeeld in verschillende thema-avonden, niet mogelijk om volledig onafhankelijk te worden van het hoogspanningsnet. Daarom wordt er ingezet op één grootschalige verkenning (voorliggend project Dorperpeel) en daarnaast opwek gekoppeld aan verbruik (decentrale opwek). Aangezien een volledig decentraal energiesysteem niet mogelijk is in Horst aan de Maas, is het logisch dat er ook een deel op de opgewekte energie in Horst aan de Maas aangesloten wordt op het hoogspanningsnet. Op tijden dat er in Horst aan de Maas niet voldoende energie op handen is komt dit ook via hoogspanningsstations de gemeente binnen.

2.1

Evenwichtige balans vinden tussen behoud landschappelijk kwaliteit en het invullen van de energieopgave van de toekomst is complex. De landbouwgronden waarop de zonneweide wordt gerealiseerd hebben vanwege allerlei hydrologische omstandigheden, nauwelijks toekomstperspectief voor regulier agrarisch gebruik. Afwaardering van de landbouwgronden zou desastreuse gevolgen hebben voor de grondeigenaren. Hoewel het gebied zich “qua maat en schaal” leent voor grootschalige opwek van energie, ‘schuurt’ het ook met de huidige gebiedskwaliteit. Met het ontwikkelkader stelt uw Raad vast waaraan het project minimaal moet voldoen om de gebiedskwaliteiten zoveel mogelijk te behouden binnen een sterk veranderend landschap. Het is een continue afweging tussen de energiepopgave met de daarbij horende ambities, het toekomstperspectief van de grondeigenaren, leefbaarheid, landschappelijke kwaliteit- en een financieel haalbare business case.

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 6 van 7

vervolg raadsvoorstel

2.2

Er is een mogelijkheid om het ontwikkelkader aan te passen bij fundamentele wijzingen in omvang en intensiteit. Op het moment dat de ontwikkelende partij (dat kan de huidige ontwikkelaar of een andere ontwikkelaar van zonne-energie zijn) besluit een extensief zonnepark te ontwikkelen, heeft dat een heel andere impact op het gebied. Mocht dit aan de orde zijn dan leggen wij voor die situatie een nieuw ontwikkelkader voor aan uw Raad.

2.3

Door de complexiteit en de grootschaligheid staat de business case onder druk. De grootschaligheid van het project brengt serieuze uitdagingen met zich mee. De ruimtelijk inpassing van een dergelijk project dient robuust en toekomstbestendig ingericht te zijn. De inpassing dient ervoor te zorgen dat de gebiedsvreemde ontwikkeling, zo goed mogelijk ‘opgaat’ in het landschap. Hoe robuuster de landschappelijke inpassing des te beter gaat het project erin op. De grootschaligheid en intensieve opstelling levert veel duurzame energie. Het levert echter zoveel energie op dat deze niet allemaal tegelijkertijd op het net geleverd kan worden. Daarom wordt bij een dergelijke schaalgrootte batterijopslag verplicht gesteld. Omdat een batterijopslag directe verbonden is aan het energieproject, dienen de kosten hiervan zijn opgenomen in de business case. Hetzelfde geldt voor de netwerk- en aansluitkosten en de landschappelijke inpassing.

Financiële consequenties Dit besluit heeft geen financiële gevolgen voor de gemeente. In december 2024 is een subsidie toegekend vanuit de regionale investeringsagenda van € 125.000. Deze subsidie is aangewend om de lokale initiatiefnemers te ondersteunen bij het onderzoek naar de (ruimtelijke theoretische) haalbaarheid van het project. De gemeente zelf is momenteel geen initiatiefnemer. Omdat wij het project wel van groot belang vinden, ondersteunen wij het project wel in de vorm van ambtelijke ondersteuning zowel inhoudelijk alsook procesmatig. Op dit moment is nog niet duidelijk hoe de nota kostenverhaal zich gaat verhouden tot dit project. Dit zal in een later stadium verder worden uitgewerkt.

Vervolgtraject / communicatie Het vaststellen van het ontwikkelkader door uw Raad is de eerste stap richting het toewerken naar een concept ontwerp. Nadat er een concept ontwerp is starten we met de MER-beoordeling. Daarnaast wordt er doorlopend getoetst aan de Hydrologische Systeem Analyse (HSA) die op dit moment voor het gehele Peelgebied wordt opgesteld. In de volgende fase (als er een concept ontwerp is) volgt er meer inzicht over welke stappen we nog moeten zetten (met bijhorende planning).

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50

Pag. 7 van 7

vervolg raadsvoorstel

Burgemeester en wethouders van Horst aan de Maas, De burgemeester, {HAND1}

De secretaris, {HAND}

drs. R.F.I. Palmen

A.M.L.T. van Iersel – Purnot (MA)

Bijlagen 1. Kaart plangebied energielandschap Dorperpeel 2. Het ontwikkelkader gebiedsperspectief Dorperpeel incl. achtergrond document 3. Handreiking landschap (RES) Zon op Land 4. Intentieovereenkomst

Bezoekadres: Wilhelminaplein 6, Horst

Postbus 6005 / 5960 AA Horst

T 077 – 477 97 77

F 077 – 477 97 50