02a Eerste monitor IVP
Tekst van het document
Eerste Monitor Integraal Veiligheidsplan Gemeente Horst aan de Maas 2020-2023
ONDERMIJNING
Georganiseerde criminaliteit start, wordt ondersteund en wordt in stand gehouden met ondermijnende activiteiten. Denk aan de handel en productie van synthetische drugs en hennep, arbeidsuitbuiting en mensenhandel, fraude, misbruik in de vastgoedsector en witwassen. Door de verwevenheid van de onder- en bovenwereld is het mogelijk dat de gemeente onbewust criminele activiteiten faciliteert via subsidies, vergunningen, uitkeringen etc. Dit leidt tot aantasting van de integriteit van de overheid. Dat is onacceptabel. In oktober 2019 bracht de VNG een visiedocument uit over de rol van gemeenten in de aanpak van ondermijnende criminaliteit. Daarin omschrijft de VNG treffend de uitdaging waar we de komende jaren mee te maken hebben en mee aan de slag moeten: “Het criminaliteitsprobleem lijkt te zijn opgelost in iets groters, veiligheidsproblematiek waar veel moeilijker vat op te krijgen is, in ieder geval door politie en Justitie. De reguliere criminaliteit neemt aantoonbaar af, maar meer onzichtbare vormen nemen toe. Geen high impact crime, maar hidden impact crime”. De negatieve gevolgen van ondermijnende criminaliteit blijken omvangrijker en dieper in de samenleving geworteld te zijn dan aanvankelijk gedacht. De (sluimerende) aanwezigheid van ondermijnende criminaliteit kan leiden tot de aantasting van de veiligheid en leefbaarheid in wijken.
Het kan ernstige gevolgen hebben voor de samenleving of de maatschappelijke integriteit. Ondermijnende criminaliteit is een maatschappelijk vraagstuk. Het vereist een integrale en maatschappelijke aanpak samen met professionele partners1, ondernemers en inwoners. De gemeente heeft daar een belangrijke rol in. Samenwerking en gecoördineerd en gezamenlijk optreden is noodzakelijk. Hierover bestaat een brede consensus onder onderzoekers, experts en betrokken overheidsorganisaties. Een deel van de oplossing ligt in de bestuurlijke aanpak. In die aanpak worden bestuursrechtelijke instrumenten ingezet om de criminaliteit te voorkomen en te bestrijden. Denk daarbij aan integriteitsonderzoeken die de gemeente kan uitvoeren. Bijvoorbeeld bij de behandeling van vergunningaanvragen of bij verkoop van grond. Daarbij gaat het niet alleen meer om of een 1 RIEC Limburg (en alle samenwerkende partners hierin), woningcorporaties, Jongerenwerk-Synthese, Scholen, Gemeenten aanvraag voldoet aan de wettelijk eisen, maar ook of de aanvrager van onbesproken gedrag is. Bergen, Gennep, Mook en Middelaar, Peel en Maas, Venray, Venlo en Beesel, Provincie Limburg
1
We hebben inmiddels een start gemaakt met het leggen van een gedegen basis voor een gestructureerde aanpak van ondermijning op drie niveaus: Lokaal; Basisteam Horst/Peel en Maas; Regionaal. Onderdeel van de lokale aanpak is het op orde brengen van de basis: een goed uitgeruste ambtelijke organisatie, zowel qua capaciteit als qua kennis, een bewust bestuur en ambtelijke organisatie en een goed bestuursrechtelijke instrumentarium dat ter beschikking staat om in te zetten. Daarnaast is regionaal samenwerken essentieel. Niet alleen om kennis te delen, maar ook om echte successen in de toekomst te kunnen boeken. Criminelen kennen immers geen grenzen.
Lokale aanpak Waar staan we nu?
Wat gaan we nog meer doen?
We maken gebruik van het bestuurlijk afpakteam in concrete casussen. We evalueren en actualiseren de APV en zorgen ervoor dat deze ‘ondermijningsproof’ is. We actualiseren het Bibob beleid en houden daarbij rekening met de nieuwe (toekomstige) wet Bibob en de beschikbare middelen5. We zoeken middelen en/of samenwerkingsvormen waardoor we het Bibob beleid intensiever kunnen toepassen. We geven opvolging aan de resultaten van de risico-inventarisatie integriteit. We onderzoeken hoe we omgaan met een veilige werkomgeving (in het kader van ‘Veilige publieke taak’ in de strijd tegen ondermijning) en voeren eventuele acties die hier uit voortkomen uit. We organiseren trainingen bewustwording/integriteit in relatie tot ondermijning voor raad, bestuur en ambtelijke organisatie en besteden hierbij aandacht aan een intern meldpunt ondermijningssignalen. We lanceren een publiekscampagne voor het herkennen van ondermijningssignalen en wat er mee te doen, mogelijk aangevuld met bewustwordingsbijeenkomsten. 2 Regionaal Informatie en Expertisecentrum. Het RIEC richt zich op de bestrijding van ondermijnende criminaliteit. Ze verbindt Naar aanleiding van de jongerenactiviteit informatie, expertise en krachten van de verschillende overheidsinstanties.
Daarnaast stimuleert en ondersteunt het RIEC de van de raad ‘Zinnige zaken’ wordt in publiek-private samenwerking bij de aanpak van ondermijning. 3 Binnen het RIEC bestaat een bestuurlijk afpakteam. Bestuurlijk afpakken samenspraak het middelbaar is nog een vrijmet onontgonnen onderdeel onderwijs van integraal afpakken. Bij bestuurlijk afpakken gaat het om terugvorderen- oftewel bestuurlijke incasso van openstaande gemeentelijke een lokale documentaire gemaakt ‘Hoe deal vorderingen, dwangsommen, boetes en onterecht verstrekte uitkeringen etc. bij ondermijners die niet willen betalen. ik met drugs’. 4 https://www.digitaleopsporing.nl/digitaal-onderzoek/bestrijden/irc/ We gaan werken met de tool iRC (Internet 5 https://www.justis.nl/producten/bibob/wet-bibob/ Rechercheren in de Cloud).
We hebben een structureel lokaal RIEC2-
overleg voor de aanpak van casuïstiek en fenomeenaanpak. Het bestuurlijk afpakteam van het RIEC3 en onze team Financiën hebben de eerste contacten gelegd. We passen het Damocles beleid toe. We zetten onze bestuursrechtelijke bevoegdheden om ondermijning aan te pakken/te voorkomen breed in. Er heeft een risico-inventarisatie plaatsgevonden op het gebied van integriteit. We geven zichtbaarheid en ruchtbaarheid aan behaalde successen via onze gemeentelijke mediakanalen. We hebben structureel overleg met het voortgezet onderwijs, Vincent van Gogh preventie (GGZ), GGD, politie, jongerenwerker en ouders om alcohol- en drugsgebruik onder jongeren preventief te verminderen. We hebben een nieuwe digitale tool aangeschaft: iRC (Internet Rechercheren in de Cloud)4. We hebben een start gemaakt met het ontwikkelen van een Dashboard Veiligheid’.
2
We volgen de ontwikkelingen rondom de landelijke ondermijningswetgeving nauwgezet en waar nodig implementeren wij deze. We continueren en optimaliseren onze samenwerking met het RIEC. We gaan meer datagedreven werken, datagestuurde acties opzetten en datagestuurd beleid voeren, onder andere door het Dashboard Veiligheid door te ontwikkelen tot een AVG proof informatieknooppunt. We zoeken aansluiting bij projecten in het kader van de Regiodeal. We werken structureel samen met het Regionaal Interventie Team, het RIT (in oprichting).
Aanpak niveau Basisteam Horst - Peel en Maas Waar staan we nu? Wat gaan we nog meer doen? We voeren de pilot Ondermijningstafel Horst aan de Maas- Peel en Maas uit voor de aanpak van geprioriteerde casuïstiek en fenomeenaanpak.
We hernieuwen, intensiveren en optimaliseren onze samenwerking met politie, gemeente Peel en Maas en het RIEC. We evalueren de pilot Ondermijningstafel Horst aan de Maas – Peel en Maas met het doel deze structureel te verankeren. We optimaliseren en ontwikkelen de Ondermijningstafel door. Dat doen we in nauwe afstemming met de Kwartiermaker aanpak ondermijning Noord-Limburg. Daarbij werken we structureel samen met het Regionaal Interventie Team NoordLimburg, het RIT (in oprichting).
Regionale aanpak Waar staan we nu? Wat gaan we nog meer doen? De acht gemeenten in Noord-Limburg hebben hun krachten gebundeld om een impuls te geven aan de verdere ontwikkeling van de regio en het oplossen van urgente maatschappelijke vraagstukken. Centrale ambitie is om in 2023 de gezondste regio van Nederland te zijn. Om deze ambitie te realiseren hebben deze gemeenten samen een investeringsagenda opgesteld. Deze agenda benoemt de regionale ambities, opgaven en belangrijkste thema’s voor de periode 2019 - 2023. Één van de zeven icoonprojecten waarin de regio investeert is de
We verankeren het RIT structureel in de regio Noord-Limburg. Het RIT gaat uitvoering geven aan controles die vanuit het lokaal RIEC overleg en de Ondermijningstafel worden geagendeerd. Verder gaan we aansluiten bij en uitvoering geven aan de overige regionale projecten: Keurmerk Veilig Ondernemen in het Buitengebied; Wijkgerichte data-driven aanpak; Verbeteren van integratie en participatie internationale werknemers;
3
aanpak van vrijkomende bebouwing en het tegengaan van ondermijning. De regionale investeringsagenda is vertaald naar een propositie (‘Samen op weg naar een gezond, ondernemend en veilig Noord-Limburg’) voor een Regio Deal. Deze Regio Deal (met bijbehorende investeringsimpuls) tussen het Rijk, de provincie Limburg en de 8 gemeenten in de regio Noord-Limburg is in 2020 tot stand gekomen. Er zijn vijf thema’s binnen de Regiodeal. Één daarvan is ‘Investeren in een veilige en leefbare omgeving en aanpak van ondermijnende criminaliteit’. In de periode 20202023 wordt gewerkt aan de volgende subdoelen: 1. het tegengaan en aanpakken van ondermijning via één intergemeentelijk interventieteam voor de regio NoordLimburg. Dat vervult zowel een signalerende, coördinerende als handhavende rol binnen de regio; 2. ondernemers en inwoners in de regio Noord-Limburg bewust maken van en wijzen op de gevaren van ondermijnende criminaliteit. Daarbij worden per gebied, wijk of gemeente praktische maatregelen op maat geïmplementeerd (o.a. Keurmerken Veilig Buitengebied, deur-aan-deurcampagnes, voorlichtingsbijeenkomsten); 3. het realiseren van een versterkte informatiepositie van gemeenten en veiligheidspartners door het toepassen van innovatieve controle- en handhavingsmethoden. Daarmee kunnen we gerichte interventiestrategieën uitvoeren.
Hier hoort ook het ontwikkelen van een ‘data driven’ aanpak bij. We benutten daarbij de strategische samenwerking van het Regionaal Informatie en Expertise Centrum Limburg (RIEC Limburg), de nationale politie, de Brightlands-campussen en de opgedane inzichten in de City Deal ‘Zicht op ondermijning’; 4. het vergroten van de meldingsbereidheid van inwoners, (internationale) werknemers en ondernemers in de regio Noord-Limburg via o.a. meld misdaad anoniem en afspraken over de opvolging daarvan; 5. het verbeteren van de positie van internationale werknemers in de regio
Startconferentie aanpak ondermijning Noord-Limburg; Informatiebrochure ondermijning.
4
Noord-Limburg door in brede zin de problematiek beter in kaart te brengen en hier een gerichte aanpak op te formuleren. O.a. op het terrein van huisvesting, taalcursussen, informatiepositie en rechten en het tegengaan van uitbuiting en misbruik. De volgende acht projecten worden regionaal opgepakt: Intergemeentelijk interventieteam NoordLimburg Keurmerk Veilig Ondernemen in het Buitengebied Innovatieve controle methoden Wijkgerichte data-driven aanpak Bewustwordingscampagne ondermijning en Meld Misdaad Anoniem Verbeteren van integratie en participatie internationale werknemers Startconferentie aanpak ondermijning Noord-Limburg Informatiebrochure ondermijning De gemeente Horst aan de Maas is kartrekker van drie regionale projecten: Het Regionaal Interventie Team NoordLimburg, het RIT: Op 1 juli 2020 is de kwartiermaker begonnen. Zijn eerste prioriteit is het tot stand brengen van het interventieteam. Een aantal mensen is inmiddels aangetrokken om daar deel van uit te maken. Een convenant is in voorbereiding. In november 2020 willen we starten met de eerste controles. De Innovatieve controle methoden (samen met gemeente Gennep): We zijn aan het inventariseren op welke wijzen we innovatief onderzoek kunnen doen. In het kader van deze samenwerking tussen 8 gemeenten hebben we inmiddels gezamenlijk drones aangeschaft die ons kunnen ondersteunen bij controles.
Daarnaast hebben we contact gelegd met de landelijke werkgroep innovatieve ontwikkelingen. Bewustwordingscampagne ondermijning en Meld Misdaad Anoniem (het onderdeel regionale aansluiting Meld Misdaad Anoniem):
5
De conceptovereenkomst met Meld Misdaad Anoniem is gereed. In november vindt een regionale veiligheidsweek met een regionale communicatiecampagne. We willen daarmee de bekendheid van Meld Misdaad Anoniem vergroten om daarmee het bereik en de meldingsbereidheid te verhogen.
6
KWETSBARE GROEPEN
7
In samenwerking met professionele partners, ondernemers en inwoners willen we voorkomen dat kwetsbare inwoners ten prooi vallen aan criminaliteit of misbruik, of juist zelf vervallen in criminaliteit of het veroorzaken van overlast. Met de term ‘kwetsbare groepen’ sluiten wij aan bij het beleidsplan van de politie 2020-2023. Het aantal bij de politie geregistreerde incidenten met kwetsbare personen is in de afgelopen jaren sterk toegenomen, zowel landelijk als in Limburg. Het gaat onder meer om mensen met psychische stoornissen, verslaving, overlastgevend (verward) gedrag, dementie en verstandelijke beperkingen. Uit onderzoek blijkt dat er aanwijzingen zijn dat dementie als gevolg van vergrijzing en het aantal personen met multiproblematiek (sterk) toeneemt. Aangenomen mag worden dat dit ook geldt voor Limburg. Bovendien bestaat de indruk dat de ernst van de incidenten toeneemt. Ook internationale werknemers vormen een belangrijke kwetsbare groep. Die groep neemt toe in Limburg. De werknemers komen vaak uit Oost-Europese landen en werken in de logistiek en de landbouw. Deze groep is kwetsbaar omdat ze in Nederland, voor hen een vreemd land, geconfronteerd worden met andere levensstijlen en overtuigingen. Internationale werknemers zijn ook kwetsbaar omdat zij vaak een afhankelijkheidsrelatie hebben met de werkgever.
Die zorgt voor voorzieningen zoals huisvesting, werk, vervoer en een zorgverzekering. Dit geldt met name voor de internationale werknemers die hier korte tijd verblijven en internationale werknemers die hier net zijn komen wonen. Op het gebied van ondermijning zijn internationale werknemers extra kwetsbaar. Denk aan werkgevers die zich niet houden aan de Arbeidstijdenwet of de Wet Minimumloon, onveilige en onhygiënische huisvesting en werknemers die hun paspoort bij de werkgever moeten inleveren. Malafide werkgevers verdienen hierdoor extra geld. Dit is oneerlijke concurrentie ten opzichte van de bonafide werkgevers. Dit zorgt voor de link tussen met name de werkgevers van internationale werknemers en ondermijning. Het gaat om complexe problematiek die we niet mogen onderschatten. Rode draad in de aanpak binnen het thema kwetsbare groepen is de versterking van de samenwerking tussen het veiligheidsdomein en het sociaal domein, zowel extern als intern binnen de gemeentelijke organisatie.
Waar staan we nu?
Lokale aanpak Wat gaan we nog meer doen?
8
We werken samen met politie, Wonen Limburg en Bemoeizorg (Vincent van Gogh) in een lokaal zorgnetwerkoverleg. We werken samen met het Openbaar Ministerie en de politie in een lokaal prioriteringsoverleg. We hebben de Wet verplichte GGZ en de Wet Zorg en Dwang geïmplementeerd. We werken nauw samen met politie (CTER = Contraterrorisme, Extremisme en Radicalisering), ESS (Expertise-unit Sociale Stabiliteit van het Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid) en het Zorg- en Veiligheidshuis bij vermoedens van radicalisering. We hebben de interne samenwerking tussen het veiligheidsdomein en het sociaal domein versterkt. We zijn aangesloten op een landelijk systeem, waarbij de gemeente op de hoogte wordt gehouden van de TBS’ers uit onze gemeente en hun verloven. We hebben een start gemaakt met het gestructureerd en gecoördineerd oppakken van de diverse vraagstukken en ambities met betrekking tot internationale werknemers. Daarbij hebben we aandacht voor zowel de behoeften van de internationale werknemers als die van de overige (wijk)bewoners.
Waar staan we nu?
We gaan de interne samenwerking tussen het veiligheidsdomein en het sociaal domein verder versterken. We zetten ons in om de Reclassering als samenwerkingspartner toe te voegen aan het lokaal prioriteringsoverleg; We monitoren de implementatie van de Wet verplichte GGZ, de Wet Zorg en Dwang en de ketenveldnorm. We geven opvolging aan de raadsinformatiebrief van 23 september 2020 en pakken de diverse vraagstukken en ambities met betrekking tot internationale werknemers op een gestructureerde en gecoördineerde manier op. Daarbij hebben we aandacht voor zowel de behoeften van de internationale werknemers als die van de overige (wijk)bewoners.
Regionale aanpak Wat gaan we nog meer doen?
We hebben een start gemaakt met het opzetten van een ‘nieuw’ Zorg- en Veiligheidshuis. We voeren het regionale Plan van Aanpak Personen met verward gedrag uit. Er loopt een pilot Implementatie ketenveldnorm.
We zorgen ervoor dat het ‘nieuwe’ Zorg- en Veiligheidshuis operationeel wordt/van start gaat. De Veiligheidsregio Limburg Noord gaat samen met de gemeenten onderzoeken hoe we de (voorbereiding op) de crisisorganisaties voor gezondheid en veiligheid verder kunnen verbinden. We zoeken de regionale samenwerking op om vraagstukken en ambities met betrekking tot internationale werknemers gezamenlijk op te pakken.
9
VERBETEREN OPVOLGEN MELDINGEN
In het najaar van 2019 is het Veiligheidsonderzoek gehouden onder inwoners en ondernemers van Horst aan de Maas. Daaruit blijkt dat het opvolgen van meldingen van overlast en veiligheid verbetering vraagt. Antwoorden als ‘ik doe geen melding, want er gebeurt toch niets mee’ willen we in de toekomst voorkomen. Daarom werken we aan de verbetering van de opvolging van meldingen van overlast en veiligheid/ondermijning.
Waar staan we nu?
Lokale aanpak Wat gaan we nog meer doen?
We hebben toezicht en handhaving geïntensiveerd. We hebben een Dashboard Toezicht en Handhaving ontwikkeld. We hebben de interne samenwerking tussen toezicht/handhaving en veiligheid versterkt. We communiceren meer over toezicht en handhaving richting onze inwoners en ondernemers.
We stemmen de toezicht en handhavingsprocessen af met de politie en leggen afspraken hierover vast. We gaan onze capaciteit meer data gestuurd inzetten. We passen de informatievoorziening, over het hoe en waar indienen van welk type meldingen, op de gemeentelijke website aan.
Regionale aanpak Waar staan we nu? Wat gaan we nog meer doen?
We onderzoeken of en hoe we de huidige Gemeenschappelijke Regeling toezicht en handhaving Venray – Horst aan de Maas kunnen ontvlechten. In februari 2020 heeft een evaluatie plaatsgevonden met/over de RUD.
We vullen onze samenwerking op het gebied van toezicht en handhaving met gemeenten in de regio op een nieuwe manier in. We richten onze toezicht- en handhavingsprocessen met de RUD strakker in.
10