02 HadM - Offerte onderzoek Californië BV - Necker ondertekend

Plan van aanpak Onafhankelijk onderzoek Californië BV Gemeente Horst aan de Maas Onderzoeksteam E.I.A. (Emilie) Stumphius MSc LLM C. (Christan) Schut LLM MA Mr. G. (Gerben) Bosma Opdrachtgever Gemeenteraad (presidium) Horst aan de Maas 7 juli 2023

Inhoudsopgave 1

Onafhankelijk onderzoek naar Californië BV ..........................................................................3

2

Plan van aanpak ....................................................................................................................9

3

Onderzoeksteam en onze ervaring ....................................................................................... 17

4

Planning en investering ....................................................................................................... 20

Tot slot ...................................................................................................................................... 22

2

Er zijn vragen gerezen over gronddeals in Horst aan de Maas. Door opdracht te geven voor dit onderzoek voert de gemeenteraad zijn controlerende functie uit. Daarnaast hebben inwoners van Horst aan de Maas het recht om precies te weten wat er is gebeurd. – Emilie Stumphius

1

1 Onafhankelijk onderzoek naar Californië BV 1.1

Aanleiding onderzoek

In 2022 zijn naar aanleiding van mediaberichtgeving vragen ontstaan over grondtransacties die hebben plaatsgevonden tussen Californië BV en de BV van haar (voormalig) directeur. Ook zijn er vragen ontstaan over de zonneweides die op de betreffende gronden zijn aangelegd en het verloop van de vergunningverlening daarvoor. Dit dossier raakt op meerdere manieren aan de gemeente Horst aan de Maas. Zo is de gemeente Horst aan de Maas samen met de provincie Limburg en twee andere gemeenten via Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo aandeelhouder van Californië BV. Daarnaast liggen de betreffende gronden binnen de gemeentegrenzen. De interim-directeur van Californië BV heeft inmiddels in afstemming met de provincie Limburg en de andere aandeelhouders van Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo opdracht gegeven voor een onderzoek naar de grondtransacties. De resultaten van dit onderzoek worden niet voor half juli 2023 verwacht. Dit onderzoek is gericht op de totstandkoming van de grondtransacties vanuit het perspectief van Californië BV en haar aandeelhouders.

De rol van het college van B&W (en de gemeenteraad) van Horst aan de Maas bij de grondtransacties en de interactie die met de gemeente over de betreffende grond heeft plaatsgevonden is zijn geen onderdeel van dit onderzoek.1 De gemeenteraad van Horst aan de Maas wil daarom nu een eigen onderzoek opstarten naar de rol van de gemeente rondom de gronden en de latere ontwikkeling ervan.

1.2

Visie en onderzoeksvragen

Reflectie op het onderzoek & onderzoeksvragen Er leven veel en uiteenlopende vragen binnen de gemeenteraad van Horst aan de Maas over wat er is gebeurd rondom Californië BV. Op basis van de input van individuele fracties zijn er drie brede onderzoeksvragen opgesteld die, zoals u aangeeft, in het plan van aanpak ruim uitgelegd kunnen worden. Om tot een heldere onderzoeksafbakening en scherpe doel- en vraagstelling voor dit onderzoek te komen, is een nadere reflectie op de brede onderzoeksvragen en de input van de

1 Motie ‘Nader onderzoek Californië, 4 april 2023, gemeenteraad Horst aan de Maas

3

fracties op zijn plaats. Deze reflectie spitst zich toe op de te onderscheiden onderzoekslijnen, doelstelling voor het onderzoek en de belangrijke uitgangspunten voor de afbakening van de opdracht. Drie onderzoekslijnen: in het gehele dossier rondom het Glastuingebied Californië zijn er vragen ontstaan op drie inhoudelijke onderzoekslijnen, zoals op te maken valt uit de informatie die u bij uw aanvraagt heeft verstrekt. a) Het verwerven van de gronden die later zijn verkocht aan de voormalig directeur door Californië BV (2004-2010); b) de grondtransacties tussen Californië BV en de BV van haar voormalig directeur (20192020); en c) de daarop volgende wens voor de aanleg van zonneweides op de betreffende gronden en het proces van vergunningverlening (2020-2022). Drieledige doelstelling: in de brede onderzoeksvragen die u formuleert en de input van de fracties zijn drie typen doelen af te leiden voor waar het onderzoek aan dient bij te dragen. Dat is allereerst om meer duidelijkheid te verkrijgen over wat er wanneer door wie in het dossier is gebeurd. Daar komt de doelstelling bij om te toetsen of hetgeen dat is gebeurd is gegaan zoals het had moeten gaan volgens wet- en regelgeving en lokaal beleid. Het derde doel is om te verkennen wat consequenties voor de toekomst kunnen zijn en te komen tot een handelingsperspectief voor de toekomst.

Onderzoek met toegevoegde waarde: u heeft aangegeven dat in het verleden al het een en ander is uitgezocht en onderzocht waar het gaat over de verwerving van de betreffende gronden die later door de voormalig directeur van Californië BV zijn gekocht. Daarnaast loopt er op dit moment een onderzoek in opdracht van Californië BV zelf, in afstemming met de provincie Limburg. Op de exacte onderzoeksopdracht rust geheimhouding, deze is dus voor ons op dit moment niet inzichtelijk. Wat we uit publieke bronnen afleiden is dat dit onderzoek betrekking heeft op hetgeen intern bij Californië BV is gebeurd. Dit onderzoek is vooral van toegevoegde waarde als het de andere onderzoeken aanvult. Met andere woorden: het is niet de bedoeling om andere onderzoeken (deels) over te doen. Dit vraagt aandacht bij de start van het onderzoek, in ons plan van aanpak komen we hierop terug. Perspectief van Horst aan de Maas centraal: bij Californië BV is een variëteit aan spelers betrokken. De gemeente Horst aan de Maas is samen met de gemeenten Venlo en Venray en de provincie Limburg eigenaar van Ontwikkelbedrijf Greenport Venlo, dat op zijn beurt weer medeaandeelhouder is van Californië BV. Verder hebben de voormalige en huidige grondeigenaren een rol in het dossier. Het samenspel tussen de verschillende betrokkenen is dan ook complex en daarmee het doorgronden van wat er is gebeurd ook.

Het vaststellen van een handelingsperspectief voor het omgaan met de gronden in het gebied is vanuit verschillende invalshoeken en betrokkenen aan te vliegen.

4

In dit onderzoek stellen we het perspectief van de gemeente Horst aan de Maas centraal. Dat betekent dat het gaat om 1) de interactie tussen de gemeente en Californië cq. de voormalig directeur en 2) de interactie tussen gemeenteraad, college en ambtelijke organisatie binnen Horst aan de Maas. Afbakening Vanuit het uitgangspunt dat dit onderzoek toegevoegde waarde dient te hebben en dat het perspectief van Horst aan de Maas centraal staat, bakenen we de drie eerder geïdentificeerde onderzoekslijnen als volgt af. -

-

-

Onderzoekslijn a) naar de verwerving van de gronden die later zijn verkocht aan de voormalig directeur is - zo heeft u aangegeven - in het verleden al onderzoek gedaan. Deze onderzoekslijn zal daarom enkel in het onderzoek worden betrokken voor zover relevant in het licht van wens tot aanleg van zonneweides. Onderzoekslijn b) naar de grondtransacties tussen Californië BV en (de BV van) de voormalig directeur zijn nu onderwerp van onderzoek dat in opdracht van Californië BV wordt uitgevoerd. De rol en bijdrage van Horst aan de Maas is geen onderdeel van die opdracht. In dit onderzoek zullen we dan ook meenemen wat er binnen Horst aan de Maas bekend was over de grondtransacties, maar we zullen niet de grondtransacties zelf onderzoeken. Onderzoekslijn c) naar de wens om zonneweides aan te leggen en het vergunningverleningsproces daarvoor, vormt het hart van dit onderzoek, mede gegeven de centrale rol die Horst aan de Maas hier zelf in heeft.

In onze reconstructie van wat er is gebeurd binnen de gemeente Horst aan de Maas en in interactie met Californië BV cq. (de BV van de) voormalig directeur rondom de gronden en de wens om zonneweides aan te leggen, richten we ons op de aspecten: beleids- en besluitvorming, werkprocessen en informatievoorziening.

Tabel 1. Aspecten reconstructie Aspecten reconstructie & nadere uitwerking Beleids- en besluitvorming

-

Werkprocessen

-

Wet- en regelgeving en lokaal beleid voor gebiedsontwikkeling, vergunningverlening en de aanleg van zonneweides Positie van en rolinvulling door het college/de portefeuillehouder, ambtelijke organisatie en de gemeenteraad Besluitvorming door verschillende (externe) betrokkenen Inrichting en uitvoering besluitvormingsbevoegdheden, waaronder mandatering Kaders voor en inrichting van gebiedsontwikkeling en vergunningverlening Betrokken partijen en verantwoordelijkheden Verdeling en toerusten rollen en verantwoordelijkheden (inclusief eventuele tussentijdse wijzigingen) Aansturing en uitvoering van gebiedsontwikkeling en vergunningverlening

5

Informatievoorziening

-

Informatiestromen intern en extern, richting Californië BV, samenwerkingspartners en inwoners Kwaliteit informatie en besluitvorming Invulling inlichtingenplicht Inrichting en uitvoering van de verantwoording

Vraagstelling Met inachtneming van bovenstaande reflectie op en afbakening van het onderzoek, formuleren we de volgende centrale vraag: Wat is er gebeurd binnen de gemeente Horst aan de Maas en tussen de gemeente en Californië BV/voormalig directeur rondom de grondtransacties en de aanleg van zonneweides in het Glastuinbouwgebied Californië, in hoeverre is de gang van zaken conform wet- en regelgeving en lokaal beleid en wat is het handelingsperspectief voor de toekomst? Deze centrale onderzoeksvraag valt uiteen in 10 deelvragen, geclusterd naar a) context & wet- en regelgeving en lokaal beleid, b) reconstructie van feiten en omstandigheden en c) (juridische) duiding en analyse. In de onderstaande tabel presenteren we de deelvragen en koppelen we die aan uw brede onderzoeksvragen.

Tabel 2. Deelvragen Deelvragen A. Context & wet- en regelgeving en lokaal beleid 1. Hoe heeft het glastuinbouwgebied Californië zich op hoofdlijnen ontwikkeld tussen 2004 en nu? 2. Wat zijn relevante kaders uit wet- en regelgeving en lokaal beleid in dit dossier, in het bijzonder voor de aanleg van zonneweides en de vergunningverlening daaromtrent? 3. Welke rollen, taken en verantwoordelijkheden hebben het college van B&W, de ambtelijke organisatie en de gemeenteraad in dit dossier, in het bijzonder waar het de aanleg van zonneweides betreft? B. Reconstructie van feiten en omstandigheden 4. Wat is er feitelijk gebeurd binnen de gemeente Horst aan de Maas door en tussen college, ambtelijke organisatie en gemeenteraad in dit dossier, in het bijzonder rondom de betreffende gronden en de aanleg van zonneweides in Glastuinbouwgebied Californië? 5. Wat is er feitelijk gebeurd in de interactie tussen de gemeente Horst aan de Maas en Californië BV c.q. (de BV van) haar voormalig directeur rondom de betreffende gronden en de aanleg van zonneweides in Glastuinbouwgebied Californië?

Uw vraag

1 2

2

1

1

6

6. Hoe hebben college, ambtelijke organisatie en gemeenteraad daadwerkelijk invulling gegeven aan hun rollen, taken en verantwoordelijkheden in dit dossier, in het bijzonder rondom de aanleg van zonneweides? 7. Welke informatie was wanneer bij wie binnen de gemeente Horst aan de Maas bekend over de aanleg van zonneweides en de gronden waarop deze zouden worden aangelegd? Hoe is door betrokkenen op basis van die informatie gehandeld? C. (Juridische) duiding en analyse 8. Welke duiding is te geven aan hetgeen feitelijk is gebeurd binnen de gemeente Horst aan de Maas en in interactie met Californië BV c.q. (de BV van) haar voormalig directeur en de manier waarop door betrokkenen is gehandeld? 9. Hoe verhoudt hetgeen dat is gebeurd en hoe betrokkenen daarin hebben gehandeld zich tot relevante wet- en regelgeving en lokaal beleid? 10. Welke (juridische) vervolgacties zijn wenselijk en mogelijk vanuit het perspectief van de gemeente Horst aan de Maas?

1

1

2

2 3

In ons plan van aanpak leest u dat er na gunning van de opdracht een startgesprek volgt. Wij stellen voor tijdens dit gesprek de onderzoeksvragen te bespreken en definitief vast te stellen. Zo waarborgen we dat de vragen die leven binnen de raad daadwerkelijk aan bod komen in het onderzoek. Bovendien is de verwachting dat binnen afzienbare termijn het onderzoek van Californië BV wordt gepresenteerd, wat mogelijk een wens voor aanscherping of aanvulling van de vragen voor dit onderzoek met zich meebrengt.

1.3

De kunst van een onderzoek in opdracht van de gemeenteraad: visie op het instrument en samenwerking met het presidium

De doelstelling van het onderzoek is inzicht verkrijgen in de interactie binnen de gemeente Horst aan de Maas en met Californië BV cq. (de BV van) haar voormalig directeur rondom de gronden en de vergunningverlening die nodig was om de zonneweides te kunnen aanleggen, de gang van zaken te toetsen en een handelingsperspectief te schetsen. In de voorgaande paragrafen hebben wij al een reflectie gegeven op deze doelstelling. Deze vormt voor ons het vertrekpunt bij dit onderzoek en de keuzes ten aanzien van de samenstelling van het onderzoeksteam en het plan van aanpak. Uit eerder onderzoek weten we hoe belangrijk het is om het onderzoeksproces zorgvuldig in te richten en het onderzoek zelf ook zorgvuldig en nauwgezet uit te voeren. Dat vereist interne en externe communicatie die tijdig, juist, volledig en duidelijk is. Maar ook navolgbaarheid in de te maken en gemaakte keuzes in het onderzoek. Voor betrokkenen moet het volkomen duidelijk zijn wat het onderzoek wel en niet zal opleveren, wat er van hen wordt verwacht en wat zij van het onderzoeksteam en de begeleidingscommissie mogen verwachten. In onze communicatie naar alle betrokkenen zijn wij professioneel, sensitief en respectvol.

7

Rolverdeling presidium, onderzoeksteam en griffie Om te zorgen voor een soepel onderzoeksproces is het belangrijk om met elkaar duidelijke afspraken te maken over de onderlinge rolverdeling. Het presidium van Horst aan de Maas treedt op als opdrachtgever van het onderzoek. De verdere afspraken maken we met u tijdens een startgesprek. Hieronder doen wij alvast een voorstel voor een onderlinge rolverdeling. Presidium: opdrachtgever | toets op beantwoording onderzoeksvragen | eerste aanspreekpunt voor het onderzoek Onderzoeksteam: uitvoering onderzoek | presentatie resultaten onderzoek | ondersteuning interne en externe communicatie Griffie: procesondersteuning | interne en externe communicatie U wenst een onafhankelijk onderzoek en dat betekent dat het onderzoeksteam primair verantwoordelijk zal zijn voor het uitvoeren hiervan. Onze werkwijze is om gedurende het hele proces betrokkenheid te organiseren, zodat u optimaal in staat bent om het opdrachtgeverschap in te vullen en het onderzoeksteam voldoende ondersteund wordt om het onderzoek uit te voeren. Dat doen wij door contactmomenten aan de start, halverwege en aan het einde van het onderzoek te plannen. Daarnaast is er via de telefoon en e-mail contact op momenten dat het nodig is. We verwachten dat we regelmatig contact hebben met de griffier ten aanzien van de organisatie en het proces van het onderzoek.

8

Een gedegen juridische analyse helpt de gemeenteraad inzicht te krijgen in de rechtmatigheid van wat er is gebeurd, maar biedt ook handelingsperspectief richting de toekomst. - Gerben Bosma

2 Plan van aanpak

Tijdlijn en feitenrelaas

(Juridische) duiding van

Conclusies en lessen voor

feiten en gebeurtenissen

een handelingsperspectief

Fase 1: Onderzoek op de rit: inventarisatie & startgesprek Inventarisatie van het dossier Het college van B&W heeft ten behoeve van het formuleren van een opdracht voor dit onafhankelijk onderzoek een uitgebreid dossier samengesteld met daarin alle relevante informatie onder beheer van het college over het Glastuinbouwgebied Californië, de toenmalige grondtransacties en de notulen en verslagen van overleggen van Californië BV met het college en de ambtelijke organisatie. Op een groot deel van dit dossier rust geheimhouding. Dat geldt ook voor de onderzoeksopdracht die op dit moment door Frans Stibbe (in opdracht van de provincie) wordt uitgevoerd. Bij de start van het onderzoek komt deze informatie voor ons beschikbaar. We beginnen dan ook met een inventarisatie van het dossier. Deze inventarisatie voeren we uit door de documenten die al door het college zijn verzameld door te nemen en twee oriënterende gesprekken met bestuurlijke en ambtelijke sleutelpersonen binnen Horst aan de Maas te voeren. Zo vormen we ons een eerste inhoudelijk beeld van het dossier, en scherpen we waar nodig het kader met onderzoeksaspecten en de geformuleerde onderzoeksvragen aan. Daarnaast stellen we een overzicht op van betrokken actoren en hun formele rol en positie in deze situatie.

Dit maakt het mogelijk om geïnformeerd en met een gelijke informatiebasis het startgesprek met het presidium te voeren. Deze werkzaamheden kunnen we al gedurende het zomerreces starten. De overdracht van het dossier en het plannen van de oriënterende gesprekken (inclusief de selectie van geïnterviewden) voeren we uit in overleg met een door het presidium aangewezen ambtelijk contactpersoon.

Startgesprek presidium Een ander belangrijk onderdeel van de eerste fase is het startgesprek met het presidium van Horst aan de Maas. In dit gesprek staat naast een nadere kennismaking het volgende op de agenda:

9

-

-

Vaststellen definitieve onderzoeksvragen in het licht van de geformuleerde onderzoeksvragen, de door de fracties ingediende vragen en inzichten uit de inventarisatie van het dossier; doorlopen plan van aanpak & planning; invulling betrokkenheid presidium en vaststellen contactmomenten; inrichting van wederhoor; afspraken over communicatie intern en richting betrokken externen; risico's voor uitvoering onderzoek en doorlooptijd (medewerking externen & beschikbaarheid van benodigde informatie).

Afhankelijk van de afspraken die we met u maken, organiseren we in deze fase ook de eventuele informatievoorziening die nodig is aan betrokken partijen buiten de gemeente.

Resultaten: -

Onderlinge werkafspraken en verwachtingen zijn vastgesteld Betrokkenen zijn op de hoogte en kennen de informatievraag Onderzoeksopzet en -aanpak zijn vastgesteld Dossier is geïnventariseerd

Rol presidium: -

Bespreken en vaststellen van de definitieve onderzoeksvragen en plan van aanpak

-

-

Maken van afspraken over samenwerking presidium en onderzoeksteam Afhankelijk van gemaakte afspraken een rol in het informeren van externe betrokkenen

Gehanteerde methode: -

Documentanalyse Oriënterende gesprekken Startbijeenkomst

Periode: -

Augustus-september 2023

10

Fase 2: Relevante kaders in beeld & opstellen reconstructie In deze fase brengen we allereerst relevante wet- en regelgeving, lokaal beleid en verdeling van rollen, taken en verantwoordelijkheden van de verschillende betrokkenen in beeld. Dit vormt het kader waarin we in een latere fase de daadwerkelijke gang van zaken kunnen toetsen. Verder reconstrueren we in deze fase de feiten en omstandigheden rondom de gronden en de vergunningverlening. De gebeurtenissen maken we visueel inzichtelijk in een tijdlijn. Hieronder is een voorbeeld opgenomen van een dergelijke tijdlijn.

Om het kader van relevante wet- en regelgeving, lokaal beleid en verantwoordelijkheidsverdelingen en de tijdlijn op te kunnen stellen, analyseren we documenten en voeren we 10 interviews.

Documenten centraal in deze fase:

Gesprekken centraal in deze fase:

Wet- en regelgeving, lokaal beleid &

-

verantwoordelijkheidsverdeling -

-

Bovengemeentelijke wet- en regelgeving zoals m.e.r.-regelgeving (indien van toepassing), Wet natuurbescherming, Wabo, Wro, Awb Vigerend bestemmingsplan RO-beleid, inclusief rondom planologisch afwijkend gebruik Milieubeleid, beleidskaders zonneweiden Procesbeschrijvingen Mandaatregeling

-

Ambtelijk betrokkenen Verantwoordelijk portefeuillehouder: huidig en voormalig Overige huidige collegeleden (4) Gemeentesecretaris Afvaardiging gemeenteraad Voormalig directeur Californië BV Eventuele overige betrokkenen vanuit Californië BV in contact met gemeente rondom gronden

Documentatie rondom verloop dossier -

Collegevoorstellen en -besluiten (Ambtelijke) adviesmemo’s Documenten besluitvorming derden Stukken behorend bij vergunningaanvragen Verslagen van interne en externe overleggen Relevante correspondentie

Mogelijk volgt uit de inventarisatie van het dossier dat aanvullende (type) documenten zijn benodigd of dat het noodzakelijk is om ook andere betrokkenen dan hierboven opgenomen te spreken. Dit stemmen we in het startgesprek (eind fase 1) met u af.

Feitencheck en wederhoor De concept feitenreconstructie en tijdlijn bespreken we met het presidium om te bepalen of deze rijp is voor het wederhoor proces. Tijdens deze bijeenkomst schetsen we op hoofdlijnen de belangrijkste (voorlopige) analysepunten. De feitenreconstructie en tijdlijn bieden we aan bij de gemeente voor een feitenverificatie. De inrichting van het wederhoorproces is iets wat in het startgesprek in fase 1 al is vastgelegd met het presidium. Het gaat dan bijvoorbeeld om de vraag aan wie de feiten precies voor wederhoor worden voorgelegd. Dat kunnen betrokkenen binnen de gemeente Horst aan de Maas zijn, maar mogelijk is het relevant om bepaalde passages voor te leggen aan externe partijen. De feitelijke onjuistheden corrigeren we in de definitieve versie.

12

Resultaten: -

-

Vastgesteld kader wet- en regelgeving, lokaal beleid & verantwoordelijkheidsverdeling Feitenreconstructie & visuele tijdlijn van gebeurtenissen

Rol van het presidium (en andere

-

Vooruitkijken naar verdieping Beschikbaarheid betrokkenen voor interview Wederhoor op feiten

Gehanteerde methode: -

Documentanalyse

-

Interviews

gemeentelijke betrokkenen): -

Bespreken resultaten deze fase

Periode: -

oktober-november 2023

Fase 3: Analyse & handelingsperspectief Analyse en toetsing vanuit juridisch en bestuurskundig perspectief De geverifieerde feiten uit de feitenreconstructie en tijdlijn worden in deze analysefase getoetst en geduid vanuit juridisch en bestuurskundig perspectief. Dat wil zeggen dat we nagaan in hoeverre de gang van zaken conform geldende wet- en regelgeving en lokaal beleid is verlopen. Het gaat hierbij om wet- en regelgeving en lokaal beleid dat in een eerdere fase van het onderzoek in beeld is gebracht, zoals het vigerende bestemmingsplan, m.e.r.-regelgeving (indien van toepassing), Wet natuurbescherming, Wabo, Wro en Awb. Ook komen we tot bevindingen over de beleids- en besluitvorming, werkprocessen en informatievoorziening. Zo vormen de bevindingen de opmaat naar de beantwoording van de onderzoeksvragen en het trekken van conclusies. Voor de juridische toetsing en het vaststellen van de rechtmatigheid van de gang van zaken rondom de vergunningsverlening en de verklaring van geen bedenkingen houden we er op basis van de door u verstrekte informatie nu rekening mee dat het gaat om de verlening van twee vergunningen en een verklaring van geen bedenkingen, aangevraagd door Californië BV dan wel (de BV van) haar voormalig directeur. Ook gaan we ervan uit dat er geen andere overheden bij betrokken (hadden moeten) zijn, zoals het waterschap of de provincie.

Tot slot lijkt het op basis van publieke informatie te gaan om een vergunning waarbij van het bestemmingsplan wordt afgeweken (in tegenstelling tot een zogenoemde ‘gebonden’ beschikking waarbij in dit geval de zonneweide bij recht zijn toegestaan in het bestemmingsplan zelf). Mocht blijken na inventarisatie van het dossier dat bijvoorbeeld meer aanvragers zijn betrokken of dat andere overheden een rol (hadden moeten) hebben en de rechtmatigheid daarvan onderwerp

13

dient te zijn van onderzoek, dan vraagt dat een aanvullende analyse en duiding. In het startgesprek in fase 1 stemmen we dit met u af.

Opstellen van een handelingsperspectief Na de toetsing van de gang van zaken rondom de gronden en de aanleg van de zonneweides aan relevante wet- en regelgeving en lokaal beleid en de verdere duiding die is te geven, volgt de vraag wat de bevindingen betekenen voor de toekomst. U wilt dan ook inzicht in wat (juridische) consequenties kunnen zijn en welke vervolgacties wenselijk en mogelijk zijn. In lijn met de afbakening in dit onderzoek gaat het daarbij vooral om wat de gemeente Horst aan de Maas kan doen. Zowel bevindingen ten aanzien van de gronden zelf als de vergunningverlening voor de aanleg van zonneweides kan betekenis hebben voor de toekomst en aanleiding vormen voor vervolgacties door de gemeente. In juridische zin kunnen die samenhangen met aansprakelijkheid voor (reële) schade en een eventuele verplichting tot vergoeding daarvan, bijvoorbeeld richting de oorspronkelijke eigenaren van de gronden. Of en welke vorm van aansprakelijkheid aan de orde is, van wie en jegens wie, kan pas worden vastgesteld wanneer alle relevante feiten en omstandigheden duidelijk zijn. Naast aansprakelijkheid kunnen consequenties en vervolgacties op het moment dat we een onjuiste handelswijze van bijvoorbeeld de gemeente constateren mogelijk ook samenhangen met de geldigheid van besluiten, dan wel de vernietigbaarheid of nietigheid daarvan.

Een handelingsperspectief gaat echter verder dan enkel de juridische aspecten. Het vraagt ook aandacht voor wat college, ambtelijke organisatie en gemeenteraad in het vervolg zouden moeten en kunnen doen in de omgang met het Glastuinbouwgebied Californië en richting Californië BV. Daarbij zijn er mogelijk lessen te trekken voor de eigen beleids- en besluitvorming, werkprocessen en informatievoorziening.

Resultaten: -

Juridische analyse en toetsing feitenreconstructie Bestuurskundige analyse en toetsing feitenreconstructie Vertaling analyse en toetsing naar handelingsperspectief

Gehanteerde methode: -

Toetsing bevindingen aan wet- en regelgeving en lokaal beleid

Periode: -

november 2023

14

Fase 4: Opstellen (concept)rapportage, met conclusies en handelingsperspectief In deze laatste fase van het onderzoek stellen wij het onderzoeksrapport op. We weten dat de onderzoeksresultaten niet alleen antwoord moeten geven op de vragen die er leven, maar ook een handelingsperspectief moeten bieden. Kort en bondig gezegd: de resultaten zullen het college en de raad faciliteren in het bieden van volledige informatie (dit is er gebeurd), de conclusies die daaruit te halen zijn (dit had er moeten gebeuren) en de handelingen die daaruit voortvloeien (dit kunnen we nu doen en gaan we verbeteren). Het rapport krijgt daarmee een verdere praktische waarde, gericht op het wegnemen van kwetsbaarheden en het versterken van de transparantie. Onze uitgangspunten voor het rapport zijn leesbaarheid, navolgbaarheid en duidelijkheid. Waar dat de leesbaarheid en duidelijkheid van het rapport ten goede komt, zetten wij onze vormgevers in. Het rapport heeft op dit moment nog de status van concept. Een conceptversie van het rapport bespreken we met het presidium. In een slotbijeenkomst bespreken we het volledige rapport en wat er eventueel nog nodig is om het vast te kunnen stellen. Dit kan bijvoorbeeld zijn dat het college wordt gevraagd schriftelijk op het onderzoek te reageren. Vervolgens wordt het vastgestelde rapport aan het presidium als opdrachtgever van het onderzoek overgedragen.

Ook bespreken we de wijze van aanbieding en onze ondersteuning daarin. De rapportage heeft wat ons betreft de volgende elementen: Product

Doelstelling

Een visuele tijdlijn van de gebeurtenissen rondom de

Inzicht in en overzicht van

gronddeals van Californië BV en de vergunningverlening

gebeurtenissen en hun onderlinge

voor wat betreft de zonneweides.

samenhang.

Een overzichtelijk rapport aansluitend op de tijdlijn

Een rapport op basis waarvan de

waarin de feitenreconstructie, de duiding en beoordeling

gemeenteraad conclusies kan trekken

van de gang van zaken en het handelen van de

over het verleden en zich

verschillende betrokkenen toegankelijk en systematisch

handelingsperspectief verschaft voor

zijn vastgelegd. Dit rapport bevat ook de door u gevraagde

de toekomst.

juridische analyse.

15

Resultaten: -

Beantwoording onderzoeksvragen, formuleren van conclusies en handelingsperspectief voor de toekomst

Rol presidium: -

Vaststellen definitieve rapportage Keuzes in het vervolgproces voor verdere aanbieding en bespreking onderzoek

Gehanteerde methode: -

Onderzoeksrapport Visueel aantrekkelijke en overzichtelijke weergave van feiten en gebeurtenissen in tijdlijn

Periode: -

december 2023

16

3 Onderzoeksteam en onze ervaring 3.1

Samenstelling team

Dit onderzoek wordt voor u uitgevoerd door onderzoekers en specialisten van Necker en onderaannemer Bosselaar & Strengers advocaten. Emilie Stumphius, Christan Schut en Gerben Bosma vormen het kernteam. Zo komen in het onderzoeksteam verschillende expertises samen op het gebied van evaluatieonderzoek, feitenreconstructies en juridische toetsing. Inhoudelijk is kennis geborgd over informatievoorziening, besluitvormingsprocessen en vergunningverlening bij gebiedsontwikkelingen. Hieronder stellen we het kernteam aan u voor.

Emilie Stumphius LLM MSc - Onderzoeksleider Emilie is mede-eigenaar van Necker. Heldere verantwoording en integriteit vormen de rode lijn in haar werkzaamheden, of het nu gaat om onderzoek, training of advies. Als senior onderzoeker voert Emilie veelvuldig omvangrijke onderzoeken uit in gemeentelijke politiek-bestuurlijke context in opdracht van burgemeesters, colleges en gemeenteraden. Dit varieert van urgent incidentenonderzoek met een korte doorlooptijd tot raadsonderzoeken naar thema's waarbij er grote maatschappelijke onrust is. Emilie weet in dusdanige situaties een complex en omvangrijk dossier om te zetten naar een overzichtelijk en relevant feitenrelaas met betekenisvolle conclusies. Als jurist én bestuurskundige is zij goed bekend met de juridische kaders die voor dit type onderzoek relevant zijn en doorziet zij de politiek-bestuurlijke context waarbinnen dergelijke vraagstukken zich afspelen. Rol in het team

Emilie treedt op als onderzoeksleider en heeft in alle stappen van het onderzoek een belangrijke rol. Ze is een betrouwbare adviseur en sparringpartner voor u als opdrachtgever. Zij zal zorgdragen voor goede communicatie tussen alle partijen. Ook is zij eindverantwoordelijk voor de kwaliteit van het onderzoek en het rapport.

17

Christan Schut LLM MA - Onderzoeker Christan houdt zich bezig met (beleids)evaluaties, complexe onderzoeken, integriteitsvraagstukken, rekenkameronderzoek en professionaliseringstrajecten. Hij is jurist en filosoof en gespecialiseerd in integriteitsvraagstukken en politieke besluitvorming. Momenteel is Christan betrokken bij meerdere onderzoeken, waaronder een reconstructie voor de gemeente Rotterdam naar de organisatorische opvolging van een incident. Eerder was hij betrokken bij een onderzoek naar de gang van zaken rondom een gebiedsuitbreiding, grondtransacties en -ontwikkeling door Groningen Seaports. Christan weet bij het bestuderen van complexe dossiers snel tot de kern te komen, een vaardigheid die goed van pas komt wanneer snelheid en accuraatheid gewenst is Rol in het team

Christan is als onderzoeker betrokken bij zowel het opstellen van de feitenreconstructie, als bij de duiding van hetgeen is gebeurd en het opstellen van de rapportage.

Mr. Gerben Bosma - Juridisch expert en advocaat Gerben is advocaat sinds 2001 en gespecialiseerd in het vastgoedrecht en het omgevingsrecht. Hij heeft een sterk analytisch vermogen en komt in een veelheid van informatie snel tot de kern. Hij is maatschappelijk betrokken en heeft veel ervaring en sensitiviteit wat betreft de vorming, begeleiding dan wel toetsing van inhoudelijke beleids- en besluitvorming binnen een politiek-bestuurlijke context. Hij is toegankelijk, creëert de juiste verwachtingen en legt de lat hoog, zowel als het gaat om het juridischinhoudelijke als om snelheid en bereikbaarheid. Gerben is managing partner bij Bosselaar Strengers. Rol in het team

Gerben is als juridisch expert op het gebied van omgevingsrecht betrokken bij het toetsen van de verleende omgevingsvergunningen en de verklaring van geen bedenking aan de geldende wet- en regelgeving. Ook draagt hij bij aan de bredere analyse en duiding van het hetgeen is gebeurd in het licht van wenselijke en mogelijke vervolgacties door de gemeente. 3.2

Onze ervaring

Necker heeft ruime ervaring met reconstructie-, feiten- en evaluatieonderzoek. Dit deden wij naar diverse onderwerpen in gemeentelijke organisaties, waarbij bouwkundige en veiligheidsaspecten veelvuldig meespeelden. Hieronder vindt u drie (openbare) onderzoeken waar de verschillende kernleden van het onderzoek aan hebben meegewerkt en die illustratief zijn voor onze kennis en ervaring met dit type evaluatie en het rapporteren daarover:

18

Groningen Sea Ports – Uitbreiding Eemshaven Oost (2021-2022) Op basis van een kritische Nieuwsuur-uitzending over de uitbreiding van de Eemshaven Zuidoost ontstaan er vragen binnen de samenleving, het bestuur van de gemeenschappelijke regeling GSP en de deelnemende gemeenten en provincie over de gang van zaken rondom een gebiedsuitbreiding (grondtransacties) en -ontwikkeling. Ook de governance in de publiek-privaatrechtelijke samenwerking leidde tot vragen; in het bijzonder waar het ging om financiën, aansturing, controle en verantwoording en de samenwerking. De basis van het onderzoek werd gevormd door het opstellen van een feitenrelaas en tijdlijn. Er is een uitvoerige dossieranalyse gedaan, er zijn gesprekken gevoerd met actoren binnen de deelnemende gemeenten, de GR, de overheids-NV, gewezen bestuurders en de Raad van Commissarissen. Door de gereconstrueerde feiten te duiden, formuleerden we lessen voor de toekomst. Ons advies betrof onder andere het vereenvoudigen van de governance-structuur en het versterken van de politieke sturing op de havenontwikkeling. Gemeente Bernheze - Reconstructie ondersteuning en huisvesting statushouder (2021) Op 19 april 2020 vond er in Oss een steekincident met dodelijke afloop plaats; zowel het slachtoffer als de verdachte is afkomstig uit de gemeente Bernheze.

Het slachtoffer is een 18-jarige jongen uit de kern Nistelrode, de verdachte is een 25-jarige man uit de kern Heesch. Deze man woont sinds kort in de gemeente en is statushouder. Het incident heeft logischerwijs tot veel emotie, onrust en vragen geleid. Er loopt direct een strafrechtelijk onderzoek naar het incident en de verdachte. De gemeente wilde zelf een aantal vragen beantwoorden, die gaan over de verantwoordelijkheid en de rol van de gemeente rondom de huisvesting en ondersteuning van deze statushouder. We hebben een reconstructie gemaakt door een uitgebreid feitenrelaas en uitgebreide tijdlijn op te stellen en te spreken met actoren binnen en buiten de gemeente. We hebben de feiten getoetst aan de van toepassing zijnde kaders en afspraken en een oordeel en verklaringen gegeven voor de mate waarin voldaan is aan de kaders en afspraken: de mate waarin de gemeente Bernheze haar verantwoordelijkheid heeft genomen. Inzicht ontstond ook in de mate waarin de gemeente Bernheze voldoende is voorbereid en ingericht op de opvang van statushouders en hun specifieke ondersteuningsvraag. Gemeente Wijchen – Vooronderzoek raadsenquête campus Wijchen (2019) In de gemeente Wijchen zijn veel maatschappelijke voorzieningen gerealiseerd op de campus Wijchen: een school, een jeugdhonk, een theater, de bibliotheek, sportclubs en de sporthal Arcus.

Met name rondom de realisatie van de sporthal Arcus leefden in de samenleving en bij de gemeenteraad vragen. Na oplevering van de hal is de gemeente meermaals geconfronteerd met financiële en technische tegenvallers, en het beeld bestond dat deze hun oorsprong hebben in de voorbereidingsfase. Hoe zijn de exploitatie en businesscase tot stand gekomen, zijn contracten en overige afspraken juridisch goed in elkaar gezet, wat is de rol van het bouwbureau geweest? Voor de raad onderzochten wij de zin, passendheid, mogelijke gevolgen en kosten van een onderzoek naar dit dossier, waarin zowel de voorbereidingsfase als het uiteindelijke resultaat aan bod kwam.

19

4 Planning en investering 4.1

Wat kunt u van ons verwachten?

U kunt ons eindrapport verwachten in december 2023 ervan uitgaande dat wij in augustus 2023 met het onderzoek kunnen starten, de dossiers op orde en de personen voor interviews tijdig beschikbaar zijn. Hieronder leest u de beoogde doorlooptijd en de benodigde inzet in 87 dagdelen van 4 uur. doorlooptijd

Dagdelen

Augustus-september '23

16

Fase 1 Onderzoek op de rit Voorbereiding, inventarisatie dossier, documentanalyse, oriënterende gesprekken (2), startgesprek presidium

Fase 2 Relevante kaders in beeld & opstellen reconstructie Documentanalyse, interviews (10), opbouwen

Oktober-november '23

34

November '23

20

tijdlijn, opstellen feitenreconstructie, wederhoor, afstemming presidium

Fase3 Analyse & handelingsperspectief Opstellen analyse, juridische toetsing, vertaling handelingsperspectief

Fase 4 Opstellen (concept)rapportage, met conclusies en handelingsperspectief Opstellen conceptrapportage, afstemming

December '23

13

Doorlopend

4

presidium en opleveren eindrapport en tijdlijn

Projectcoördinatie en tussentijdse afstemming

Met de gepresenteerde werkzaamheden en tijdsbesteding voeren we dit onderzoek voor u uit voor 59.070 euro, exclusief btw. Indien u aanvullende wensen heeft, doen wij hiervoor een voorstel.

20

4.2

Kosten en facturatie •

• • • •

Na opdrachtverlening en halverwege het onderzoek factureren wij 40% van de totale kosten van de opdracht. De resterende 20% brengen wij in rekening na afronding van het onderzoek. De prijs is gebaseerd op de bovenstaande begroting. Het aantal overeengekomen dagdelen zullen wij niet overschrijden zonder akkoord van de opdrachtgever. De prijs voor de interviews wordt berekend op het uiteindelijke aantal te houden oriënterende gesprekken, gesprekken met de raadsfracties en de verdiepende interviews. De door Necker in rekening gebrachte tarieven zijn exclusief btw en inclusief alle bijkomende kosten zoals reis- en verblijfkosten. Wij sturen rapportages digitaal toe. Voor vragen of opmerkingen over ontvangen facturen kunt u contact opnemen met de financiële administratie via facturen@necker.nl of 030 233 4131.

21

Tot slot Wij vertrouwen erop u hiermee een passend aanbod te hebben gedaan en kijken uit naar komende samenwerking met de gemeente Horst aan de Maas. • • • •

Deze offerte is geldig tot 31 juli 2023 Op al onze overeenkomsten zijn onze algemene voorwaarden van toepassing. U kunt deze lezen op http://www.necker.nl/algemene-voorwaarden Personen en dagen plannen wij in nadat we een getekende offerte retour hebben ontvangen. De getekende offerte mag digitaal verzonden worden naar: secretariaat@necker.nl of, per post: Necker van Naem, aan het secretariaat, Lunettenbaan 51-53, 3524 GA Utrecht

Met vriendelijke groet,

Voor akkoord;

Necker

Sabine van Zuydam, partner

mr. R.J.M. Poels, griffier

22