Raadsvoorstel aanwijzen voorkeurslocatie Spreidingswet

11

u

GEMEENTE

HOORN

Raadsvoorstel Zaaknummer: 2176717 Steller: R. Wiersum Datum commissie: 12 september 2024 Datum raadsvergadering: 24 september 2024

GEHEIM Team: Projectmanagement Teammanager: Henk de Bruijn Portefeuillehouder: J. Nieuwenburg E-mail: r.wiersum@hoorn.nl

Onderwerp Aanwijzen voorkeurslocatie Spreidingswet Agendering Ter besluitvorming Bijlagen 1 Locaties Spreidingswet (geheim) _ — — 2 Afweging opvang op één of meer locaties 3 Beoordeling locaties A en B (geheim) 4 Q&A Spreidingswet — Ministerie van Justitie & Veiligheid

De raad besluit 1. locatie A (A7/Leekerlanden) voorlopig aan te wijzen als de voorkeurslocatie voor de gezamenlijke opgave van de gemeenten Koggenland en Hoorn voor de opvang van de asielzoekers in het kader van de Spreidingswet; 2. het college van B en W opdracht te geven om deze locatie samen met de gemeente Koggenland, COA en andere belanghebbenden nader te onderzoeken op geschiktheid, haalbaarheid en draagvlak, en hierbij nadrukkelijk de omgeving van de locaties te betrekken; 3. als blijkt dat deze locatie niet geschikt of haalbaar is, het college van B&W opdracht te geven om locatie B verder uit te werken.

Samenvatting Sinds 1 februari 2024 is de Spreidingswet van kracht. Met de Spreidingswet worden alle gemeenten verplicht om opvangplekken voor asielzoekers te realiseren. Het doel van de wet is om de opvang van asielzoekers beter en eerlijker over de gemeenten in Nederland te verdelen. Voor Hoorn gaat het om 399 opvangplekken voor asielzoekers, waaronder 34 alleenstaande minderjarige vreemdelingen. Het college heeft verschillende scenario's en mogelijke locaties onderzocht. Op basis van dit onderzoek stelt het college aan de gemeenteraad voor om één voorkeurslocatie aan te wijzen (locatie A7/Leekerlanden) en het college van B en W opdracht te geven om deze locatie samen met betrokkenen en belanghebbenden nader te onderzoeken op geschiktheid, haalbaarheid en draagvlak.

1/6

GEMEENTE

HOORN

1.

Inleiding: reden van het voorstel

Aanleiding Sinds 1 februari 2024 is de Spreidingswet' van kracht. Vanuit de Spreidingswet worden alle gemeenten wettelijk verplicht om opvangplekken voor asielzoekers voor de duur van minimaal vijf jaar mogelijk te maken. Gemeente Hoorn heeft de taak gekregen om de opvang voor 399 asielzoekers mogelijk te maken, waaronder 34 minderjarige vluchtelingen (amv'ers). De afgelopen periode heeft de organisatie vooronderzoek gedaan naar mogelijke locaties. Belang De gemeente heeft de wettelijke taak om uitvoering te geven aan de Spreidingswet en één of meer geschikte locaties voor de opvang van asielzoekers aan te dragen. Het is aan de gemeenteraad om te besluiten welke locatie(s) in Hoorn beschikbaar worden gesteld. Het college draagt zorg voor het beschikbaar stellen van de locatie en/of accommodatie en verleent de noodzakelijke gemeentelijke

vergunningen. De gemeenteraad draagt zorgt voor de eventuele aanpassing van het bestemmingsplan

of de beheersverordening.

Centrale vraag

Op welke manier wil de gemeenteraad de gemeentelijke taakstelling vanuit de Spreidingswet uitvoeren? Beoogd maatschappelijk resultaat 2. Het doel van de Spreidingswet is om te zorgen voor voldoende duurzame opvangplekken voor asielzoekers en deze beter en eerlijker over de gemeenten in Nederland te verdelen.

3.

Bijdrage aan de duurzaamheidsambitie

Dit voorstel draagt bij aan Global Goal 10: het verminderen van ongelijkheid binnen en tussen landen. Door de Spreidingswet wordt de asielopvang over de gemeenten verdeeld en wordt er goede opvang voor vluchtelingen geboden. Kaders 4. Landelijk Spreidingswet (Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen) Per 1 februari 2024 is de Spreidingswet van kracht. De Spreidingswet is bedoeld om de asielopvang evenrediger over de Nederlandse gemeenten te verdelen. Voor Hoorn betekent dit een taakstelling van opvangen van 399 asielzoekers, waaronder 34 alleenstaande minderjarige vreemdelingen (amv'ers). Uiterlijk november 2024 moet elke provincie in Nederland een plan indienen bij de Commissaris van de Koning. Met de Westfriese gemeenten is afgesproken om kort na het zomerreces een afgestemd regionaal samen te stellen. De provincie wil uiterlijk 1 oktober 2024 de plannen van de gemeenten ontvangen, zodat zij het provinciaal plan kunnen samenstellen. Regionaal Regionale routekaart opvang vluchtelingen Op 27 februari 2024 heeft het college de regionale routekaart opvang vluchtelingen vastgesteld. Ook de colleges van de andere Westfriese gemeenten hebben deze routekaart vastgesteld. In de routekaart staan de stappen beschreven die moeten leiden tot opstelling van een regionaal plan.

De stappen zijn: inventariseren, analyseren, voorwaarden regionale samenwerking, risicoanalyse, vaststellingsprocedure regionaal plan en een tijdlijn. Naar aanleiding van deze routekaart heeft de organisatie vooronderzoek gedaan naar mogelijke locaties.

1

De wet heet officieel Wet gemeentelijke taak mogelijk maken asielopvangvoorzieningen.

Zaaknummer: 2176717

2/6

GEMEENTE

~.{ HOORN Lokaal

Informatievoorziening naar de raad op 1 februari 2024 en 16 mei 2024 Op 1 februari 2024 is de gemeenteraad tijdens een informatieve sessie geïnformeerd over de inhoud van de Spreidingswet. Op 16 mei 2024 is de gemeenteraad tijdens een informatieve sessie geïnformeerd over de stand van zaken van het locatieonderzoek en de mogelijke scenario's. Op basis van dit onderzoek heeft het college op 16 juli 2024 besloten om het scenario van asielopvang op één locatie nader uit te werken. De gemeenteraad is hier op 17 juli 2024 per brief over geïnformeerd. Overige kaders Coalitieakkoord 2022 - 2026 In het huidige coalitieakkoord staat beschreven: `Hoorn levert een bijdrage in de opvang van vluchtelingen. Daarbij vinden we het van belang dat het Rijk de gemeente voldoende capaciteit en middelen geeft om deze opdracht goed uit voeren, en dat het aandeel van Hoorn proportioneel is met de rest van het land.' Hoofdljnenakkoord PVV, VVD, NSC en BBB De nieuwe regeringspartijen hebben in hun Hoofdlijnenakkoord opgenomen dat zij de asielinstroom willen inperken en de Spreidingswet willen intrekken. Op dit moment is de Spreidingswet echter van kracht en hebben gemeenten zich te houden aan deze bestaande wet- en regelgeving en taakstellingen vanuit de Rijksoverheid. Bovendien heeft het Hoofdlijnenakkoord op dit moment nog geen formele status.

Het is nog niet vastgesteld in een regeerprogramma, financiële stukken, opdrachten en taakstellingen, plannen zijn nog niet getoetst op (juridische) haalbaarheid en er is nog geen planning. Zolang de problemen op het gebied van asielopvang voortduren, wordt hiervoor een beroep gedaan op gemeenten. Het advies is dan ook om in ieder geval door te gaan met de voorbereidingen van de realisatie van asielopvang. Vóór de start van de uitvoering kan het college aan de hand van de actuele ontwikkelingen inschatten of de uitvoering van start kan of niet. Op het moment dat de Spreidingswet wordt ingetrokken, wordt met de raad besproken wat dit betekent en of de raad hierin andere keuzes moet of wil maken. Kaders Centraal orgaan opvang asielzoekers (COA) Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) biedt asielopvang aan. Zij richten zich op veilige huisvesting, noodzakelijke middelen en begeleiding als voorbereiding op een toekomst in Nederland of het land van herkomst. Zij stellen voorwaarden waar locaties voor de opvang van asielzoekers aan moeten voldoen. Dit zijn: - Eisen ten aanzien van de capaciteit van opvanglocaties, om te zorgen dat deze adequaat kunnen voorzien in huisvesting, onderwijs en medische zorg voor het aantal asielzoekers. - Specifieke veiligheidseisen voor zowel de asielzoekers als de lokale gemeenschap, waaronder 24/7 beveiliging en toegangscontrole.

- Basisvoorzieningen, zoals onderdak, voeding, medische zorg, en toegang tot juridische ondersteuning en scholing. - Het belang van integratie van asielzoekers in de lokale gemeenschap, inclusief toegang tot taallessen, werkgelegenheidskansen en sociale activiteiten. - Goed bereikbaar zijn voor diensten en voorzieningen, zoals scholen, ziekenhuizen en overheidsinstanties. - Minimaal 5 jaar lang beschikbaar zijn. Argumenten Landelijke opgave opvang asielzoekers De afgelopen jaren is het systeem van asielopvang in Nederland verstopt geraakt. Het lukt niet om genoeg opvangplaatsen te realiseren voor asielzoekers die daar recht op hebben. Dit komt door verschillende factoren: 3/6

GEMEENTE HOORN 1. nieuwe asielaanvragen. De Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) heeft te maken met achterstanden voor het behandelen van asielaanvragen. Hierdoor duurt het langer voordat mensen te horen krijgen of zij moeten vertrekken of in Nederland mogen blijven (en of er gezinsleden mogen nareizen).

2.

de stijging van het aantal statushouders in asielzoekerscentra (azc). Statushouders stromen niet snel genoeg uit naar een woning in de gemeente, waardoor zij in de azc's blijven zitten.

Hieronder is inzichtelijk gemaakt hoeveel extra opvangplekken (regulier en voor amv-ers) tot en met 2025 nodig zijn: 97.300 74.000 64.000

81.800

61.000

9.500

5.020

53.000

4.550

01-03-2024

•

01012025

Benodigde extra plekken 1 Beschikbare plekken (zeker)

Te verwerven nieuwe opvangplekken (afgerond op honderdtallen).

01-03-2024 •

5.990 4.025

4.000

01-07-2024

01-01-2025

.:.__.:.

Benodigde extra plekken

Pl Beschikbare plekken

Benodigde extra opvangplekken amv (afgerond op tientallen).

Bron: Factsheet capaciteitsopgave COA 2024-1: vooruitblik op de bezetting en benodigde capaciteit voor de opvang en begeleiding van asielzoekers (april 2024).

Opgave Hoorn Het Rijk heeft in een landelijke capaciteitsraming vastgesteld hoeveel opvangplekken de komende twee jaar nodig zijn. Dit aantal plekken is over de gemeenten verdeeld op basis van het inwoneraantal en de sociaaleconomische score van de gemeente. Via de Spreidingswet wordt de gemeente Hoorn verplicht om uiterlijk per 1 juli 2025 asielopvang voor 399 asielzoekers, waarvan 34 alleenstaande minderjarige vluchtelingen (amv'ers), mogelijk te maken. In 2024 is de zoektocht naar mogelijke opvanglocaties gestart. Proces zoektocht opvanglocaties De gemeente Hoorn heeft de afgelopen periode verkend welke locaties in potentie geschikt zijn voor de opvang van vluchtelingen. Er is daarbij op voorhand niet gekeken naar een bepaalde doelgroep. Er is dus eerst gezocht naar locaties (leegstaande gebouwen en onbebouwde grond) en vervolgens is gekeken voor welke doelgroep de locaties het meest geschikt zijn. In (geheime) bijlage 1 staat een overzicht van alle locaties die geschikt (te maken) zijn voor vormen van bewoning of opvang. Scenario's Op basis van de inventarisatie van de locaties zijn twee scenario's naar voren gekomen: het verdelen van de asielopvang over meerdere locaties verspreid over de gemeente en het concentreren van de asielopvang op één locatie. Beide scenario's zijn in principe mogelijk.

Wel zijn er duidelijke voor- en nadelen te benoemen voor de scenario's (zie bijlage 2). Op basis van de kennis over de potentiële locaties en de voor- en nadelen van de scenario's is de conclusie dat het scenario van meerdere kleinere opvanglocaties in Hoorn minder (of niet) realistisch en wenselijk is. Zaaknummer: 2176717 4/6

GEMEENTE HOORN De belangrijkste overwegingen zijn: •

•

•

•

De kleinere locaties zijn nagenoeg allemaal in beeld voor de reguliere woningbouwopgave (en dus de reguliere woningbouwopgave vertragen), of al in gebruik door/voor andere doelgroepen (waaronder Oekraïense ontheemden, statushouders, buitenlandse werknemers). Dit zou dus leiden tot extra spanning op de woningmarkt, verdringing van doelgroepen en/of verschuiven van opgaven. Bij het scenario van meerdere locaties is in bijna alle gevallen ook de optie van een asielschip nodig om het volledige aantal asielzoekers te kunnen huisvesten. Een asielschip mag echter maximaal voor twee jaar worden ingezet. Dit betekent dat er na twee jaar alsnog voor circa 200 mensen een andere locatie op vast land gevonden moet worden. Voordeel van de opvang op één plek is dat de kosten lager zijn en dat het COA mede daardoor ook meer voorzieningen op de opvanglocatie kan realiseren. Ook kunnen op één locatie meer en gespecialiseerde diensten worden aangeboden, zoals gezondheidszorg, onderwijs en sociale begeleiding. De grotere locaties worden op dit moment niet gebruikt en conflicteren dus ook niet met andere plannen. Mocht de uiteindelijke locatie op de langere termijn niet meer nodig zijn als asielopvang, zijn deze mogelijk alsnog geschikt voor huisvesting van andere doelgroepen en/of reguliere woningbouw.

Beoordeling locaties In (geheime) bijlage 3 is een uitgebreide beoordeling van de twee potentiële locaties voor het scenario

van asielopvang op één locatie opgenomen. Op basis van die beoordeling adviseert het college de raad

om de locatie A7/Leekerlanden voorlopig aan te wijzen als voorkeurslocatie en locatie B als terugvalscenario te beschouwen, voor het geval dat locatie A (A7/Leekerlanden) afvalt.

6. Maatschappelijk draagvlak en participatie De gemeente heeft een wettelijke taak om opvangplekken voor asielzoekers mogelijk te maken. Op basis hiervan heeft het college objectief in beeld gebracht welke locaties geschikt (en mogelijk beschikbaar) zijn en uit welke scenario's de raad kan kiezen. Voor dit voorstel is het maatschappelijk draagvlak nog niet getoetst en heeft er ook nog geen participatie met de omgeving van potentiële locaties plaatsgevonden. Dit maakt uiteraard wel een cruciaal onderdeel uit van de vervolgstappen. Op het moment dat de raad een voorkeurslocatie heeft aangewezen, gaat het college in samenwerking met betrokken partijen, de omwonenden en/of belanghebbenden van de voorkeurslocatie in gesprek. De uitkomsten van deze gesprekken worden uiteraard ook weer gedeeld met de gemeenteraad. 7. Financiële gevolgen Dit voorstel heeft geen financiële gevolgen voor het begrotingsresultaat. De gemeente wijst in deze fase slechts een voorkeurslocatie aan. De kosten voor planvorming, realisatie en beheer zijn voor het COA. Ambtelijke inzet voor dit project wordt gedekt uit bestaande budgetten. Gemeenten met een asielopvang hebben recht op verschillende financiële vergoedingen. De uitkering van die vergoedingen loopt via het COA.

Dit gaat dan om vergoedingen voor capaciteitsplaatsen, wooneenheden, (vrijwilligers)werkgroepen, voorlichtingskosten en huisvestingsbudget basisonderwijs. Daarnaast kunnen gemeenten via de Spreidingswet een bonus ontvangen tussen de € 1.000 en € 4.000

als zij: • • •

bovenop de taakstelling meer opvangplekken beschikbaar stellen; bijzondere opvangplekken (bijvoorbeeld voor alleenstaande minderjarige vluchtelingen) beschikbaar stellen, of; voor elke plek die zij beschikbaar stellen boven de drempelwaarde van 75% van de provinciale opvangopgave.

5/6

GEMEENTE

HOORN

In deze fase ligt er nog geen concreet plan en is dus nog onvoldoende duidelijk of de gemeente Hoorn aanspraak kan maken op deze bonussen. Het college verwacht dit niet, omdat zij vooralsnog niet uitgaat van een opvanglocatie die groter is dan de opgegeven taakstelling. Bovendien heeft het nieuwe Kabinet plannen om de Spreidingswet in te trekken. Communicatie 8. Vanwege de afhankelijkheden rond de voorgestelde voorkeurlocatie (de informatiepositie van de

gemeenteraad van Koggenland en de onderhandelingspositie van het COA) en de noodzaak om vóór openbaarmaking in ieder geval de directe buren van deze locatie te informeren is dit voorstel, mede op verzoek van de gemeente Kogenland, op dit moment nog geheim. Streven is nog steeds dat de gemeenteraden eind september in de openbaarheid een besluit kunnen nemen. Door de krappere bestuurlijke planning van Hoorn en de benodigde afstemming hierover is het op het moment van verzending van dit voorstel echter nog niet zeker of dat ook gaat lukken. Een bestuurlijk overleg hierover moet eind augustus nog plaatsvinden. Het college informeert de gemeenteraad hier direct over zodra hier meer over bekend is. Na het besluit van de raad worden belanghebbenden van de aangewezen voorkeurslocatie geïnformeerd, waarna het besluit via de gemeentelijke kanalen breder bekend gemaakt wordt.

Daarnaast wordt een speciale webpagina ingericht met alle informatie en veel gestelde vragen en

antwoorden. Een ander onderdeel van voorlichting is een (of meerdere) informatiebijeenkomst(en), in

samenwerking met het COA en (afhankelijk van de keuze van de gemeenteraad) de betrokken collegagemeente.

9.

Realisatie

Uiterlijk 1 oktober leveren de gemeenten in Noord-Holland een regionaal plan op. Daarin is de opgave per gemeente vertaald naar concrete locaties en aantallen, of het generieke asielopvang is of bijzondere doelgroepen (bijvoorbeeld amv-ers), welke bestuurlijke samenwerkingsafspraken gelden en of er uitruilafspraken zijn. Dit regionale plan is gebaseerd op college- en raadsbesluiten. Voor november 2024 moet er een provinciaal plan liggen voor de asielopvang in Noord-Holland. Dit plan wordt met de minister gedeeld. Eind 2024 volgt er een aanwijzingsbesluit van de minister. Uiterlijk 30 juni 2025 moeten de opvanglocaties in Nederland gerealiseerd en operationeel zijn.

Nadat de raad een voorkeurslocatie heeft aangewezen gaat het college deze in overleg met partners en belanghebbenden nader uitwerken. Dit resulteert uiteindelijk in een concreet plan, waarvoor de benodigde planologische procedures moeten worden doorlopen. Als de raad instemt met de voorgestelde voorkeurslocatie, zal de gemeente Koggenland verantwoordelijk zijn voor de planologische procedures. Bij een keuze, of een terugvalscenario, voor locatie B is de gemeenteraad van Hoorn verantwoordelijk voor de benodigde planologische procedures. Hoorn,

2 0 AUG 2024 ,ster en wethouders van Hoorn,

de burgemees

»

Zaaknummer: 2176717 616