Nota van Uitgangspunten uitgifte openbaar groen

zaaknummer: 1916018

Nota van Uitgangspunten uitgiftebeleid openbaar groen

Aanleiding In het verleden werd de gemeente Hoorn geconfronteerd met veel situaties van oneigenlijk snippergroen gebruik door bewoners van de gemeente Hoorn. Vanaf 2012 heeft de gemeente dit probleem projectmatig aangepakt door onder andere de ‘Nota Uitgiftebeleid Openbaar Groen’ uit 2011 op te stellen. Op basis van dit uitgiftebeleid, dat tot op heden geldt, werden vanuit de wens om het oneigenlijk snippergroen gebruik te legaliseren, de mogelijkheden voor verkoop van snippergroen verruimd. Dit beleid sluit aan bij het uitgangspunt: “verkoop: ja, tenzij”. Dit houdt ik dat snippergroen wordt verkocht, tenzij er een dringende reden is om dit niet te doen. Dit blijkt onder andere uit de toetsingscriteria die staan vermeld in het uitgiftebeleid. Momenteel zijn er veel signalen dat dit huidige beleid niet meer goed aansluit bij de hedendaagse wensen en plannen van de gemeente Hoorn en haar inwoners. Zo blijkt uit de Groenvisie 2019-2029 dat er veel waarde wordt gehecht aan een groene inrichting in de gemeente. Deze groenvisie is opgesteld in samenspraak met de inwoners. Daarnaast sluit het huidige beleid niet aan bij de door de gemeente gestelde klimaatdoelstellingen. Als gevolg daarvan moet het beleid worden aangepast. Bij het actualiseren van het nieuwe uitgiftebeleid dient een terughoudender uitgangspunt te worden ingenomen.

Dit uitgangspunt is de basis voor het uitgiftebeleid en bepaalt hoe wordt omgegaan met de verkoop, verhuur en adoptie van snippergroen in de gemeente Hoorn. In de bijgevoegde Nota van Uitgangspunten wordt voornoemd uitgangspunt voor de actualisering van het beleid vastgesteld. Uitgangspunt wordt “verkopen: nee, tenzij” Allereerst dient te worden gedefinieerd wat wordt verstaan onder snippergroen, zodat duidelijk wordt afgebakend op welke situaties het beleid van toepassing is. Dit geeft tevens de mogelijkheid om te bekijken of gemeentegroen op bedrijventerreinen ook onder deze definitie valt en onder dit beleid wordt getoetst en behandeld. Hieronder volgt de voorgestelde definitie: Snippergroen is alle grond die: • • •

Eigendom is van de gemeente; Direct grenst aan het kadastrale perceel van de aanvrager; Feitelijk is ingericht als een strook openbaar gemeentegroen.

Onder overige gronden wordt verstaan stukken grond, niet zijnde snippergroen, gelegen in de openbare ruimte en die niet noodzakelijk zijn om de openbare ruimte te laten functioneren en van ondergeschikte betekenis daarvoor zijn. In het huidige uitgiftebeleid zijn, vanuit de wens om het oneigenlijk grondgebruik te legaliseren, de mogelijkheden voor verkoop van gemeentegrond verruimd. Het huidige beleid sluit aan bij het principe: “verkoop: ja, tenzij”. Dit volgt onder andere uit de toetsingscriteria uit dit uitgiftebeleid, die zijn toegespitst op gronden waarop een aanvraag wordt afgewezen en het snippergroen niet mag

zaaknummer: 1916018

worden verkocht. In alle overige situaties wordt een aanvraag voor verkoop van snippergroen in principe gehonoreerd. De hiervoor genoemde toetsingscriteria zijn gericht op situaties waarbij er sprake is van: • Kabels en leidingen in de grond • Riolering in de grond • Stedenbouwkundige opzet van de wijk • Groen met een hoge natuurwaarde • Groen bij de entree van de wijk • Groen bij kopgevels • Groen bij speelplaatsen • Sociale veiligheid die in het gedrang komt Bij het hanteren van het uitgangspunt: “verkoop: nee, tenzij” wordt geen snippergroen verkocht tenzij zich een situatie voordoet die valt onder de geformuleerde uitzonderingen die wel reden geven tot verkoop van snippergroen. Deze uitzonderingen, met motivering, worden na het vaststellen van de Nota van Uitgangspunten nader opgesteld in overleg met de vakspecialisten. Met elke vakspecialist van de diverse betrokken vakdisciplines heeft op voorhand wel al een afspraak plaatsgevonden om input op te halen en invulling te geven aan thema’s als duurzaamheid en klimaatadaptatie. Dit heeft tot het volgende geleid: • Vanuit Ruimtelijke Ordening wordt gewerkt aan beleid rondom erfbebouwing. De regels hieromtrent worden beperkt zodat er minder ruimte is voor bebouwing op percelen. Hiermee wordt ingezet op meer groen en minder verharding in de wijken.

Met dit nieuwe beleid dient ook rekening te worden gehouden bij de beoordeling of snippergroen verkocht mag worden. Als verkoop leidt tot meer bebouwing op de grond is verkoop niet wenselijk. Dit kan privaatrechtelijk worden beperkt in de koopovereenkomst. Echter, in de praktijk blijkt dit moeilijk te controleren en handhaven. Daarom gaat de voorkeur uit naar enkel verkopen van openbaar groen als eventuele bouwwerken (stedenbouwkundig) geen belemmering vormen. • Het is belangrijk om te waarborgen dat altijd een uitzondering open blijft staan om grond wel te kunnen verkopen. Dit is bijvoorbeeld van belang voor situaties waarbij grond nodig is in het kader van de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (bijv. voor het stallen van een rolstoelbus op eigen terrein). • Er is grote druk op de openbare ruimte: denk aan hitte stress, klimaatdoelstellingen en de energietransitie. Het is van groot belang om de regie te houden over de openbare ruimte. Verkoop van gemeentegrond is enkel een mogelijkheid in die gevallen dat er voldoende vrije ruimte over blijft, bijvoorbeeld als een wijk ruim is opgezet. Verkoop dient daarbij geen belemmeringen op te leveren voor het uitvoeren van beheer en onderhoud. Denk hierbij aan het verkopen van een gedeelte van snippergroen gelegen in een aaneensluitende rij, waardoor de niet verkochte gemeentegrond niet meer toegankelijk is.

• Er bestaan situaties die zich erg goed lenen voor het verkopen van gemeentegrond. Dat zijn met name groenstroken die lastig te bereiken zijn voor onderhoud waardoor deze minimaal worden onderhouden. Dit leidt tot klachten van bewoners. Een voorbeeld hiervan is gemeentegrond gelegen langs het water. Vaak is de laatste 1,5 meter tot aan het water openbaar gebied. Deze stroken lenen zich goed voor verkoop. Uiteraard dient in geval van verkoop ingesloten eigendom te worden voorkomen. • Het is belangrijk dat er voldoende ruimte voor bomen overblijft. Dit geldt zowel voor de bovengrondse als voor de ondergrondse situatie. Het is niet wenselijk dat bij verkoop de nieuwe erfgrens te dicht bij de boom ligt. Dit heeft gevolgen voor het welzijn van de boom. De nieuwe erfgrens dient op minimaal 2-3 meter afstand te liggen. • Indien verkoop leidt tot een nieuwe logische grens in verband met eenvoudiger onderhoud en beheer van openbaar groen, is verkoop van gemeentegrond een optie. De gronden uit de ‘Nota Uitgiftebeleid Openbaar Groen’ uit 2011 om juist niet tot verkoop over te gaan blijven in het nieuwe beleid het uitgangspunt om te onderbouwen waarom snippergroen niet wordt verkocht.

zaaknummer: 1916018

De grondhouding “verkoop: nee, tenzij” draagt bij aan het behoud en creëren van groen in de gemeente en het behalen van klimaatdoelstellingen. Ook biedt dit ruimte voor de energietransitie, waarin de komende jaren veel gaat veranderen en sluit dit uitgangspunt goed aan bij de Groenvisie 2019-2029 van de gemeente Hoorn. Op grond van de hiervoor genoemde argumenten is het uitganspunt “verkoop: nee, tenzij” het gekozen uitgangspunt voor het geactualiseerde beleid. Verhogen van de verkoopprijs voor gemeentegrond Om koop minder aantrekkelijk te maken voor bewoners worden de verkoopprijzen verhoogd. De huidige verkoopprijs voor gemeentegrond bedraagt: • Voor een stuk grond kleiner dan 21 m2: € 30 per m2 • Voor een stuk grond groter dan 21 m2: € 100 per m2 In de praktijk blijkt dat een hogere verkoopprijs vaak een drempel vormt voor het doen van een aanvraag. Verkoopprijzen verhogen is een mooi instrument om verkoop van snippergroen minder aantrekkelijk te maken. De tegenhanger is dat als de gemeente graag grond wil verkopen aan bewoners, de drempel voor hen ook hoger ligt. Hier dient balans in te worden gevonden. Bij het actualiseren van nieuwe verkoopprijzen voor de aankoop van snippergroen is rekening gehouden met regelgeving, het gewenste beleid, de onroerend goed markt en verkoopprijzen uit omliggende gemeenten. Dit heeft geleid tot de onderstaande staffel.

Aantal m² 0 m² - 25 m² 26 m² - 75 m² 76 m² - 100 m²

Prijs per m² € 150,€ 250,€ 350,-

Verkoop van gemeentegrond is de norm, huren is een uitzondering Uit de Groenvisie 2019-2029 blijkt dat de wens bestaat om zoveel mogelijk groen te behouden en te creëren in de gemeente Hoorn. Echter, er zullen zich situaties voordoen, zoals bijvoorbeeld bij ingesloten eigendom, waarbij verkoop wel wenselijk is voor de gemeente. Door verkoop helemaal niet meer mogelijk te maken zijn ook deze situaties niet verkoopbaar. De gemeente Hoorn wil de mogelijkheid tot koop wel bieden, maar hanteert een strikte toets bij de beoordeling. Indien een perceel snippergroen onder een uitzonderingssituatie van het nieuwe beleid valt heeft het de voorkeur om snippergroen te verkopen in plaats van te verhuren. Huurovereenkomsten zorgen voor veel administratie. Denk hierbij aan het bijhouden van opzeggingen, het afsluiten van nieuwe overeenkomsten en het innen van de huur. Enkel in uitzonderlijke gevallen wordt snippergroen nog verhuurt en dan onder de voorwaarde dat op minimaal 75 % van de grond levend groen aanwezig is (en blijft). De huurprijzen zullen conform de uitgifteprijzen uit de omliggende gemeenten worden verhoogd en 5% van de verkoopprijzen bedragen. De reeds lopende huurovereenkomsten worden (aan het einde van de looptijd) opnieuw beoordeeld.

Er zal worden bekeken of op basis van het nieuwe beleid snippergroen moet worden teruggegeven aan de gemeente of dat snippergroen op basis van de uitzonderingen actief aan de huurders te koop kan worden aangeboden. Indien snippergroen terug gaat naar de gemeente worden er afspraken gemaakt over de staat van het snippergroen bij het beëindigen van de huurovereenkomst. Het is belangrijk dat de gemeentegrond schoon en zonder aangebrachte zaken wordt opgeleverd. Het voorstel om terughoudend te zijn in het sluiten van huurovereenkomsten sluit aan bij de Groenvisie 2019-2029. In de Groenvisie wordt aandacht besteed aan het beheer van openbaar groen. De mogelijkheid van adoptie van openbaar groen is hierbij een belangrijke optie. In plaats van de grond te verhuren voor particulier gebruik kunnen inwoners een strook openbare gemeentegrond in adoptie voor de gemeente bijhouden. Hiermee wordt het openbare karakter gewaarborgd, wordt

zaaknummer: 1916018

het behoud van groen in de wijk gefaciliteerd, komt het de kwaliteit van groen in de wijk ten goede en wordt betegeling van openbare grond voorkomen. Daarnaast geeft het inwoners de ruimte om actief deel te nemen- en bij te dragen aan het onderhoud/beheer in de wijk. In aansluiting op de Groenvisie is het van belang om in het nieuwe beleid deze mogelijkheid, in plaats van verhuur, te stimuleren. Adoptie grond Zoals hiervoor al even is aangestipt is het van belang dat de gemeente Hoorn adoptie van gemeentegrond meer gaat stimuleren op grond van de Groenvisie 2019-2029. Het onderhoudsniveau van de gemeente verschilt ten opzichte van het onderhoudsniveau van een particulier. Vaak zijn inwoners ontevreden over de wijze waarop de gemeente onderhoud pleegt aan openbaar groen. Om dit te kunnen ondervangen wil de gemeente gronden ‘in adoptie’ uit kunnen geven. De gemeentegrond blijft in dat geval in eigendom van de gemeente maar inwoners mogen de grond naar eigen inzicht inrichten. Van belang is dat de in adoptie gegeven gemeentegronden een openbaar groen karakter behouden. Daarnaast gelden de volgende voorwaarden: • Het terrein is eigendom van de gemeente en blijft dat ook. Het geadopteerde stuk mag niet bij de eigen tuin worden gevoegd. • De bestemming van het terrein blijft openbaar groen en mag niet worden verhard.

• Er mag geen haag, schutting of andere omheining worden geplaatst. • Er mogen geen afvalcontainers (kliko’s) worden geplaatst. • Bomen vallen niet onder adoptie. Ze blijven van en worden onderhouden door de gemeente. Er mogen geen bomen worden geplant op de adoptiegronden. • Er dient rekening te worden gehouden met mogelijke kabels en leidingen in de grond. Er mag niet dieper dan 40 cm worden gegraven om schade te voorkomen. • Nutsbedrijven dienen altijd bij hun kabels en leidingen te kunnen komen. Na de ingreep dient het geadopteerde weer in orde gebracht te worden door de adoptienemer. Er is geen recht op vergoeding. • Er mogen geen chemische bestrijdingsmiddelen worden gebruikt. • Het geadopteerde stuk groen gaat niet automatisch over naar de volgende bewoner bij verhuizing. • Wanneer degene die het snippergroen in adoptie heeft het niet meer kan/ wil onderhouden dient de adoptie schriftelijk te worden opgezegd via het e-mail adres: wijkzaken@hoorn.nl. • Woekerplanten zoals bamboe en bruidssluier etc. zijn niet toegestaan. • Beplanting mag niet verkeer belemmerend zijn. • Bij slecht en/of of geen onderhoud zal de gemeente de adoptieovereenkomst beëindigen en het geadopteerde snippergroen terug in onderhoud nemen. Een aandachtspunt bij adoptie is dat het gebruik goed gecontroleerd en zondig gehandhaafd dient te worden.

Het is belangrijk dat de grond een openbaar groen karakter behoudt. Als in het beleid geen adoptiemogelijkheden worden opgenomen betekent dit dat in de begroting meer budget beschikbaar dient te worden gesteld voor het beheer en onderhoud van openbaar groen. Beter onderhoud zorgt in de regel namelijk voor minder oneigenlijk gebruik van gemeentegrond. Handhaven van oneigenlijk grondgebruik Aan de hand van het huidige uitgiftebeleid is oneigenlijk grondgebruik merendeel binnen de gemeente Hoorn opgelost. Door de verruiming van het beleid bestond in veel gevallen de mogelijkheid om de gemeentegrond te kopen. Over al het gebruik van gemeentegrond dat in beeld is gebracht zijn afspraken gemaakt. De gemeente Hoorn wil haar eigendom op orde houden. Hierop wordt op dit moment controle gehouden door middel van meldingen van inwoners en collega’s uit de buitendienst. Verdere controle op structurele basis is er niet.

zaaknummer: 1916018

Om te voorkomen dat het oneigenlijk gebruik van snippergroen toeneemt ten tijde van het nieuwe beleid zal regelmatig (jaarlijks) doelgerichte controle en zo nodig handhaving plaats moeten vinden. Hiervoor is personele capaciteit noodzakelijk. Het waarborgen van deze controle en handhaving kan op twee manieren: 1. De werkzaamheden worden uitgezet bij werknemers van de gemeente Hoorn Overzicht uren: 500 Overzicht kosten: € 69.000,00 2. Voor de werkzaamheden wordt jaarlijks capaciteit ingehuurd Overzicht uren: 500 Overzicht kosten: € 45.000,00 Op basis hiervan blijkt dat het voordeliger is om regulier (bijvoorbeeld eens per 1/2 jaar) externe capaciteit voor handhaving in te zetten. Wat bij manier 1 van belang is om te vermelden is dat voor structurele handhaving geen personele capaciteit ter beschikking is. Echter, de excessen en heter daden worden wel meteen opgepakt. De personeelskosten voor het snippergroen (tevens inhuur) worden hierbij gedekt door de opbrengsten uit de verkoop en verhuur. Omgaan met verjaring Er is sprake is van verjaring als de bezitter van de grond door onder andere verloop van tijd recht op eigendom van de grond heeft verkregen. De grond moet aan de bezitter worden overgedragen. Voor verjaring is een wettelijke bepaling opgenomen in het Burgerlijk Wetboek.

Als gemeentegrond 20 jaar onafgebroken bij bewoner of diens rechtsvoorganger in bezit is, is er sprake van bevrijdende verjaring. Daarnaast bestaat de mogelijkheid tot verkrijgende verjaring. Daarvoor is bezit gedurende een onafgebroken periode van 10 jaar vereist, waarbij de bezitter te goede trouw dient te zijn. Ook na actualisering van het beleid naar een meer behoudend verkoopbeleid blijft de mogelijkheid van verjaring van snippergroen bestaan. In beginsel zal het vaak om situaties van grondgebruik gaan die recent zijn ontstaan, waardoor niet direct aan de verjaringstermijnen wordt voldaan. Echter, wanneer niet strikt wordt gecontroleerd en gehandhaafd is de kans aanwezig dat de gemeente na verloop van tijd gemeentegrond op grond van verjaring verliest. Aangezien er op dit moment binnen de gemeente geen personele capaciteit is om handhavingsdossiers op te pakken ontstaat het risico van verjaring. In geval van verjaring worden grondopbrengsten gemist, wordt niet voldaan aan de klimaatdoelstellingen van 2040 en het is tegenstrijdig met de Groenvisie. Daarnaast werkt het rechtsongelijkheid in de hand. Het is van groot belang dat we zuinig zijn op het snippergroen dat we hebben en dat we zo nodig handhaven op het oneigenlijk gebruik, ondanks dat het beoordelen van verjaringsdossiers veel beoordelingstijd met zich meebrengt.

In het beleid dienen de uitgangspunten te worden gehanteerd die de gemeente Hoorn doorgaans hanteert bij de behandeling van verjaringskwesties. Het gaat hierbij om te volgende uitgangspunten: • Eigendom is in Nederland zeer goed beschermd • Bewijslast ligt bij de gebruiker • De mogelijkheid openhouden tot het vorderen van schadevergoeding als een beroep op verjaring toch slaagt Collegevoorstel voor het college Aan de hand van de Nota van Uitgangspunten en de input van de vakspecialisten van de vakdisciplines wordt een voorstel voor het college opgesteld. Hierin worden diverse scenario’s geschetst voor de uitgangspunten van het beleid. Bij elk scenario worden de risico’s en pluspunten in kaart gebracht. Ook wordt aangegeven dat het in deze Nota van Uitgangspunten geschetste scenario de voorkeur heeft omdat dit alles afwegende het beste aansluit.