Cultuurnota 2012-2020 Hoorn, haven voor creativiteit

Registraüedatum 22/08/2012 Aanmaakdatum 22/08/2012

iiiiiiiiiiiiniiiiiii 12.34326 Afd

ARRD

Ambt. 0)625081018

Hoorn, haven voor creativiteit

Uitgangspunten van cultuurbeleid 2012-2020

Erwin Roebroeks, MA Geurt Grosfeld Marisje Kruizinga, MA

augustus 2012

Rabobank 1662.65.179 Kamer van Koophandel 0920311^ Kw-nummerNL1596 17.108.B01

ARRD Inhoudsopgave Voorwoord

2

Samenvatting

3

1 Opdracht en plan van aanpak 1.1 Opdracht 1.2 Plan van aanpak 1.2.1 Inleiding 1.2.2 Benadering 1.2.3 Fasering 1.2.4 Onderzoekers 1.2.5 Planning 1.2.6 Voortschrijdend inzicht 1.2.7 Leeswijzer

7 7 7 7 7 7 9 9 10 10

2 Discussie 2.1 Functie van cultuur 2.2 Culturele infrastructuur 2.3 Culturele actoren

11 12 12 16

3

20

Conclusies

4 Aanbevelingen 4.1 Ambitie 1: Ontdekken 4.2 Ambitie 2: Ontmoeten 4.3 Ambitie 3: Ontwikkelen 4.4 Ambitie 4: Ontsluiten 4.5 Acties 4.6 Acties korte termijn 4.7 Acties middellange termijn 4.8 Schematisch overzicht

22 23 23 24 24 24 26 28 29

Literatuur

30

OverARRD

32

BIJLAGEN

34

Bijlage I

Uitgangspuntennotitie

35

Bijlage II

Inputdocument

50

Bijlage III

Burgerparticipatie

69

Bijlage IV

Notitie atelierbeleid

88

,RRD / am enough of an artist to draw freely upon my imagination. Albert Einstein

Voorwoord De cultuurnota komt tot stand met behulp van participatie van het culturele veld en inwoners. Zo luidde een van de eisen in het offerteverzoek. Dat roept allerlei vragen op. Is iedereen een artiest? Wordt de gemeenteraad buitenspel gezet? Gaan kunst en democratie samen? Komt het Hollands kasboek aan de macht? U vraagt wij draaien? Brood en spelen? Kedeng kedeng? De bevolking betrekken bij de totstandkoming van cultuurbeleid, lijkt ver verwijderd van 's werelds eerste kunstenbeleid, begin zestiende eeuw eigenhandig geformuleerd door doge Andrea Gritti in Venetië. Toch waren bovenstaande vragen ook toen en daar al actueel. Want hoe machtig de doges ook waren, het electorale systeem voorkwam dat een van de puissant rijke adellijke families politieke overmacht kon krijgen. En er was wettelijk in voorzien dat die families niet alle kunstenaars in patronage konden nemen. In Florence kon dat wel. Daar werd onder de Medici's niets minder dan de opera uitgevonden. Maar het was Venetië dat het eerste publieke operahuis ter wereld kreeg; open voor alle inwoners. En het was ook Venetië waar kunstenaars werkten in opdracht van veel families. Daar zijn zoveel lessen te leren. Wat nou, Venetië? We zijn een provinciestad onder de rook van Amsterdam, zegt de boekhouder in u.

Toegegeven, om rijkdom te vergaren, had de Venetiaanse republiek nog grotere zeeschuimers als Jan Pieterszoon Coen in dienst. Maar Hoorn mist een verhaal, zo leert ons onderzoek. Dat verhaal moet worden gedroomd. De verbeelding aan de macht; het Hollands kasboek gesloten. Dus vergeet Amsterdam. Denk Venetië. En verder. Wij geven hieronder een schets van dat verhaal, die resulteert in vier o's: ontdekken, ontmoeten, ontwikkelen en ontsluiten. Die schets is tot stand gekomen in een even open als geleide vorm van burgerparticipatie. Onze rol was die van inhoudelijk deskundig intermediair tussen de wensen van de gemeente, het culturele veld en de bevolking. Afgaande op de bereidwilligheid van eenieder die we in dat proces mochten ontmoeten, wacht Hoorn een grote toekomst. Niet iedereen is een artiest. Wel kan iedereen meeschrijven aan het verhaal van Hoorn. Namens de onderzoekers, Erwin Roebroeks Directeur

RRD Samenvatting De gemeente Hoorn heeft ARRD, onderzoeksbureau voor de kunsten, de opdracht gegeven om een notitie atelierbeleid en een cultuurnota te formuleren. De Notitie atelierbeleid is inmiddels door de Hoornse gemeenteraad vastgesteld en bevindt zich in de bijlage. Vier ambities, te weten ontdekken, ontmoeten, ontwikkelen en ontsluiten, vormen de uitkomst van het onderzoekstraject. Deze ambities verwijzen naar de inwoners van Hoorn die voortdurend de stad ontdekken, elkaar ontmoeten, zichzelf ontwikkelen en zichzelf laten zien. ... CULTUUR IS ALLES

A a n h e t b e g j n V£m d g t t r g j e c t w e r d h e t b e g r j p

.cu|tuur'

WAT NIET NATUUR IS

beschreven. Cultuur is alles wat niet natuur is. De belangrijkste functie van cultuur is bijdragen aan sociale cohesie. Er wordt uitgegaan van culturele functies, waar (mogelijk) bepaalde organisaties en instellingen bijhoren - niet andersom. Bij de cultuurnota staat de Hoornse bevolking centraal. Eerst heeft ARRD in samenspraak met de gemeente een uitgangspuntennotitie geschreven met een tweeledig doel van cultuurbeleid: een zo groot mogelijke deelname aan cultuur (actief en passief) en een divers cultureel aanbod. De gemeente heeft bij de culturele ontwikkeling een voorwaardenscheppende rol. Zij vervult die rol vanuit de ambitie om een groter aandeel van de bevolking (passief) bij cultuur te betrekken en om amateurs met professionals (actief) te verbinden. Kunsteducatie krijgt hoge prioriteit; in professionele kunsten wordt scherp gekozen. Vooralsnog is alleen de regionale ontwikkeling van belang; het landelijke beleid is meer financieel dan cultureel gemotiveerd, en kan daardoor niet richtinggevend zijn voor de cultuurnota van Hoorn. Die uitgangspuntennotitie vormde de input voor de burgerparticipatie en expertmeetings met het culturele veld. De burgerparticipatie bestond uit online discussiefora op Twitter en, met name, Linkedln.

De expertmeetings met het culturele veld bestonden uit drie bijeenkomsten met respectievelijk ambtenaren, professionele culturele instellingen en amateurkunstverenigingen. De resultaten van de burgerparticipatie en de expertmeetings weken niet significant af van de uitgangspuntennotitie. Alleen de ambitie van Hoorn als stad van de uitvoerende kunsten bleek niet haalbaar. De diversiteit van de deelnemers en de verschillende benaderingen leidden niet tot geheel uiteenlopende visies, wel tot een verrijking van de in de uitgangspuntennotitie geformuleerde visie. Tijdens een ingelaste inspraakavond konden burgers die niet over internet beschikken hun zegje doen en werden de grote lijnen van de conceptcultuurnota

\—ARRD uiteengezet. Die grote lijnen zijn de uitkomsten van het onderzoek vertaald in de vier ambities van ontdekken, ontmoeten, ontwikkelen en ontsluiten. De grote lijnen vonden draagvlak, en zijn nader uitgewerkt en voorzien van aanbevelingen voor de korte en middellange termijn. Het centrale thema is: 'het verhaal' van Hoorn wordt gemist, en dat moet samen worden geschreven. Deze nota is een aanzet voor dat verhaal. Op grond van de ambities is een aantal aanbevelingen gedaan. Hieronder volgen schematisch de ambities gekoppeld aan de (samengevatte) aanbevelingen.

AANBEVELINGEN KORTE TERMIJN

1

Stel een intendant aan voor programmering, profilering en verbinding van amateurkunsten Maak een functioneel masterplan voor de culturele infrastructuur

X

Concretiseer dwarsverbanden

X

Realiseer een cultureel platform voor ontmoeting

X

X

Smeed allianties voor de culturele profilering van de Westfriese Omringdijk en het achterland

X

Onderzoek synergievoordelen van clustering van culturele functies

X

Stimuleer de ontwikkeling van arrangementen voor meerdaags bezoek aan Hoorn

X

8

Stimuleer de komst van een centrale culturele agenda

9

Geef opdracht tot schrijven van verhaal van Hoorn

X

10

Geef cultuureducatie prioriteit

X

11

Doe een pilot muziekeducatie op scholen

X

12

Bouw de Linkedln-groep 'Cultuurforum Hoorn' uit

X

13

Neem cultuur op in 'Agenda van de Toekomst'

14

Zet opdrachten uit in het culturele veld om verbindingen met de wijken te realiseren

15

Stel een kwalitatieve effectmeting in

X

L

X

X

X

X

X

X

x X

zLU

z W

s>

LU

O 1-

^ h-

Lu

AANBEVELINGEN MIDDELLANGE TERMIJN Investeer in hoogwaardige architectuur

z O

O

z O

X

Maak kunst integraal onderdeel van de gebouwde omgeving

X

Benoem cultuuriconen van de 21 s t e eeuw en neem die op in het verhaal van Hoorn

X

z

LU i

LU

^ * ^

1Z

O

z

LU CO h-

z

o

X X X

Open de stad naar het water

X

X

Benoem een 'regiomanager' voor de profilering van de centrumfunctie van Hoorn in de regio

X

X

Verbeter de aansluiting op het recreatietoervaartnet en combineer dat met cultureel aanbod

X

X

7

Benut 'toegangspoorten' van Hoorn - weg, water en spoor - voor toeristische communicatie

8

Versterk de eigen kracht van wijken

X

9

Onderzoek vestiging van hoger onderwijs en/of een culturele zomerschool

X

X

10

Ontwikkel bijzondere verblijfsarrangementen met aandacht voor Greenport

X

X

X

w

X

X

X

-ARRD Schematische samenvatting

DOEL

DOOR

HOE

WAARMEE

WIE

p fc c >

lilt

g

OLOIÜS

Dwarsv srbanden Arrange menten Educati Kunstro utes Iconen

i

<-»-

^

LU

e 0)

3 o;

1 o co

Q.

1

is

(0 3

E

j

of 9 2-

>

o c

c <D * 9

a

U

co

c

CU

IO) e

£

> n c

1 D

E

<

CD

e 0

Q.

e E

ra B c o

CU

£ 0) O

i3oa

H30HS1VANI

3inoy

dO N31H0IH

NVA 13ZN1

RRD 1

OPDRACHT EN PLAN VAN AANPAK

1.1

Opdracht

Het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Hoorn heeft onderzoeksbureau voor de kunsten ARRD per brief d.d. 14 juli 2011 verzocht offerte uit te brengen voor een notitie atelierbeleid en een cultuurnota op basis van de volgende uitgangspunten: De notitie atelierbeleid gaat vooraf aan de cultuurnota maar wordt er wel onderdeel van; De cultuurnota komt tot stand met behulp van participatie van het culturele veld en inwoners; In de cultuurnota komt de positie van Hoorn als centrumgemeente van West-Friesland tot uitdrukking; De cultuurnota legt verbanden tussen kunst en cultuur, erfgoed en toerisme; De cultuurnota bevat een visie voor een termijn van acht jaar; Deze visie wordt uitgewerkt tot beleidsspeerpunten en aanbevolen acties. 1.2

Plan van aanpak

1.2.1 Inleiding Het atelierbeleid is inmiddels door de Hoornse gemeenteraad vastgesteld. De 'Notitie atelierbeleid' bevindt zich in de bijlage. Het vervolg van deze tekst gaat daarom over de cultuurnota. 1.2.2 • • • •

1.2.3

Benadering Wij benaderen de notitie atelierbeleid en de cultuurnota inhoudelijk; Wij benaderen kunst en cultuur als onderdeel van andere vormen van vrijetijdsbesteding (eenheid met erfgoed en toerisme); Wij nemen een onafhankelijke positie in. De status van overleggen met (gemeentelijke) gremia en dergelijke is dan ook adviserend van aard; Wij beschouwen de begeleiders niet alleen als beoordelaars, maar ook als sparringpartners. Fasering

ARRD voert de opdracht uit in vier fasen. Fase 1 In deze fase lezen wij ons in en worden gesprekken met de gemeente Hoorn (verder: de gemeente) gevoerd. Het doel van de gesprekken is om grofmazige antwoorden te krijgen op de volgende vragen:

-ARRD •

Wat is de functie van kunst en cultuur in Hoorn tijdens de nieuwe cultuurnota periode? • Welke rol ziet de gemeente voor haarzelf weggelegd bij de ontwikkeling van kunst en cultuur (voorwaardenscheppend, stimulerend, uitvoerend en/of regisserend)? • Wat is het ambitieniveau van de nieuwe cultuurnota (korte, middellange en lange termijn)? • Hoe breed is het terrein van de cultuurnota (welke aandachtsgebieden wel/niet/met accent)? • Hoe groot is de financiële ruimte? • Hoe integraal dient de cultuurnota te zijn (verhouding tot regionale en landelijke ontwikkelingen)? • Hoe ver reikt de interactieve wijze van betrokkenheid van de Hoornse bevolking bij de totstandkoming van de cultuurnota? De vorm van deze gesprekken is de dialoog (geen interviews); de vragen dienen als input van gesprekken waarin ieders kennis en ervaring maximaal worden benut. De resultaten van deze gesprekken worden uitgewerkt in een visiedocument met daarin een voor acht jaar geldende visie, dat ter goedkeuring aan de gemeente wordt voorgelegd. Fase 2 In deze fase wordt de Hoornse bevolking via sociale media betrokken bij de nieuwe cultuurnota. De vooronderstelling daarbij is dat de bereidwilligheid van de bevolking om 'open' deel te nemen aan het formuleren van beleid laag is. Daarom worden doelen geformuleerd waaruit concrete vragen worden afgeleid. Die vragen worden aan de Hoornse bevolking gesteld.

Daartoe worden accounts aangemaakt bij websites als Facebook, Twitter en Linkedln. Om de bevolking te wijzen op het bestaan van die accounts, worden peers uit zowel de Hoornse culturele sector als de gehele Hoornse bevolking benaderd om hun digitale en sociale netwerken te mobiliseren. Bij de implementatie van de sociale media ... DE HOORNSE BEVOLKING VIA kan ARRD rekenen op ambtelijke SOCIALE MEDIA BETROKKEN BIJ DE ondersteuning. NIEUWE CULTUURNOTA De doelen gaan over het integreren van alle vormen van kunst en cultuur in de Hoornse samenleving (eenheid kunst en cultuur, erfgoed en toerisme). De vragen die daaruit voortvloeien dienen ideeën op te leveren. Te denken valt aan vragen als: • Hoe kunnen we de rijke historie van Hoorn verbinden met moderne ontwikkelingen? • Hoe kan de grootste Nederlandse dichtheid aan monumenten nog beter worden benut? • Hoe verbinden we de uitstekende Hoornse restaurants op een vernieuwende manier met podiabezoek? Een andere vooronderstelling omtrent sociale media luidt dat het effect ervan wordt 8

—ARRD gemaximaliseerd, als er aan het digitale karakter een fysiek gevolg wordt gegeven (denk aan het succes van de zogenoemde flashmobs). Daarom worden degenen met de beste ideeën ook uitgenodigd om deel te nemen aan een expertmeeting, samen met vertegenwoordigers van de Hoornse culturele sector en externen die een spiegelfunctie vervullen. Het doel van de expertmeeting is het leveren van resultaten die ons in staat stellen knopen door te hakken. De vorm van de expertmeeting is een discussie van twee dagdelen. De discussie vindt plaats aan de hand van stellingen, die worden gedestilleerd uit het visiedocument. De deelnemers aan de expertmeeting worden door ARRD in samenspraak met de gemeente geselecteerd en zullen bestaan uit betrokkenen en externe experts die een spiegelfunctie vervullen. Die spiegelfunctie is essentieel en waarborgt de dialoog. Commitment van betrokkenen is essentieel; het motto van de expertmeeting luidt: 'Wat eruit komt, gaan we doen'. We gaan ervan uit dat we voor de feitelijke organisatie van de expertmeeting kunnen rekenen op ambtelijke ondersteuning. De resultaten van de expertmeeting worden gevat in een verslag met reflectie, dat de status krijgt van een inputdocument dat ter goedkeuring aan de gemeente wordt voorgelegd.

Fase 3 Op basis van het visiedocument en het inputdocument wordt de conceptcultuurnota (met daarin alle beleidsspeerpunten en acties) geschreven, die ter goedkeuring aan de gemeente wordt voorgelegd. Fase 4 In deze laatste fase wordt het commentaar van alle betrokken partijen op de conceptcultuurnota verwerkt. Het resultaat is de definitieve versie cultuurnota, die zo concreet en helder mogelijk wordt geschreven, met een streefomvang van 50 pagina's A4. 1.2.4

Onderzoekers

De onderzoekers zijn Erwin Roebroeks, MA (directeur ARRD), Geurt Grosfeld (samenwerkingspartner) en Marisje Kruizinga (stagiaire). Curricula vitae vindt u in het hoofdstuk 'Over ARRD'. 1.2.5

Planning

In september 2011 is ARRD de opdracht gegund. Met de werkzaamheden voor de cultuurnota is in november 2011 begonnen. De cultuurnota moet voor de zomer 2012 klaar zijn.

,RRD 1.2.6

Voortschrijdend inzicht

Op de volgende punten leidde het onderzoek tot voortschrijdend inzicht: Het visiestuk is een uitgangspuntennotitie geworden (het moest immers nog aan het culturele veld en de bevolking worden voorgelegd); In plaats van één hebben er drie expertmeetings plaatsgevonden (kwantitatief motief); Om de online discussie centraal te laten verlopen, is Facebook als medium afgevallen; Er is een inspraakavond ingelast waar mensen zonder internet hun zegje konden doen en de grote lijnen van de cultuurnota werden uiteengezet; In een van de laatste fasen van het onderzoek kreeg de cultuurnota, omdat deze geen financiële aanleiding had, de functie van inspirerend document toegedicht. Daarnaast hebben de onderzoekers het nodige extra veldwerk verricht, waaronder theaterbezoek, wijkbezoek, hotelovernachtingen en restaurantbezoek (overigens alles vooreigen rekening). 1.2.7

Leeswijzer

Hierna volgen de discussie, conclusies en aanbevelingen. Deze vloeien voort uit de uitgangspuntennotitie, het inputdocument en de burgerparticipatie. Laatstgenoemde documenten zijn respectievelijk bijlagen I, II en III. Hoofdstuk 2 is de discussie, waarin de onderzoekers de onderzoeksresultaten tegen elkaar afwegen. Daaruit worden in hoofdstuk 3 conclusies getrokken. Op grond daarvan worden in hoofdstuk 4 aanbevelingen gedaan. Allereerst worden de in hoofdstuk 3 geconcludeerde ambities uitgewerkt. Daarna worden aanbevelingen gedaan met behulp waarmee die ambities kunnen worden bereikt. Daarnaast is het onderzoekstraject op verschillende plekken in de tekst schematisch weergegeven, waarbij aan het einde van de tekst de verschillende schema's bijeen zijn gebracht. Het complete schema is zowel van boven naar beneden als van beneden naar boven te lezen. Volledigheidshalve zij opgemerkt dat er in de afgebeelde processchema's bij de koppelingen van ambities aan aanbevelingen sprake is van kwalitatieve verbindingen, en dat de culturele dynamiek met zich meebrengt dat er soms sprake kan zijn van overlap.

10

RRD 2

DISCUSSIE

De nota 'Hoorn, haven voor creativiteit' wil een inspirerend fundament zijn, een hefboom voor nieuwe ontwikkelingen en beleidskeuzes in de periode 2012 2020. Zoals gezegd, Hoorn is rijk aan cultuur, maar er kan nog veel bereikt worden door duidelijk richting te kiezen, een helder beeld te hebben over een passende culturele infrastructuur en condities te creëren voor nieuwe dwarsverbanden, ook buiten de culturele sector. DE EXPERTMEETINGS SPEELDEN ZICH AF BINNEN EEN CONTEXT WAARBIJ DE THEMA'S REALISME, TROTS EN AMBITIES TELKENS TERUGKEERDEN

Zo wil de nota aanknopingspunten bieden om cultuur in te zetten voor niet-culturele doelen: sociaal, toeristisch, economisch en ruimtelijk. Cultuur is cruciaal voor de beleving van de stad.

De sectoren gezondheid, landbouw en toerisme/vrije tijd zijn voor West-Friesland economisch gezien de belangrijkste. Zij bieden een context waar de culturele sector op kan inspelen, leidend tot nieuwe verbindingen met het bestaande, tot meer maatschappelijke impact van culturele investeringen, en tot een grotere deelname aan cultuur, zowel actief als passief. De expertmeetings speelden zich af binnen deze context, waarbij de thema's realisme, trots en ambities telkens terugkeerden.

Versterking culturele kracht Hoorn

°

1

O

Hoorn is een stad met een heel diverse bevolkingssamenstelling. Een snel veranderende samenleving vraagt om meebewegen van de organisaties die daarin werken.

11

—ARRD 2.1

Functie van cultuur

Wij beschouwen cultuur als het geheel van maatschappelijk immateriële verworvenheden. Elke samenleving genereert haar cultuur. Hoe vitaler de samenleving, des te sprankelender het culturele leven. Cultuur heeft haar materiële en immateriële voortbrengselen: erfgoed, beeldende kunst, boeken, films, verhalen, muziek, dans et cetera. Cultuur vertelt het mentale verhaal van de samenleving. Het Coalitieakkoord beschouwt cultuur als één van de kernkwaliteiten van Hoorn. Cultuur maakt Hoorn tot een levendige gemeente, aantrekkelijk voor (nieuwe) inwoners, voor bedrijven om zich te vestigen en EEN SNEL VERANDERENDE voor toeristen om te bezoeken. Het bevordert de SAMENLEVING VRAAGT OM participatie aan de samenleving en draagt bij aan MEEBEWEGEN VAN DE de ontwikkeling van de inwoners. ORGANISATIES DIE DAARIN WERKEN Het voortdurend zoeken naar en vinden van nieuwe wegen voor culturele expressie en het versterken van de bestaande wegen, draagt bij aan de gezondheid van onze samenleving. Die integrale functie van cultuur was voor ons een centraal thema in het onderzoek en een terugkerende vraag in de interactie met inwoners van Hoorn. 2.2

Culturele infrastructuur

We definiëren het geheel van culturele ketens in Hoorn als de culturele infrastructuur. Deze vraagt om verbetering. Daarvoor is een masterplan nodig. Dat masterplan is functioneel van aard. Het plan fungeert dan als bouwsteen voor de overkoepelende stedelijke opgave: profilering, aantrekkelijk woon- en leefklimaat, goede ontplooiingsmogelijkheden voor ieder, trekpleister voor toeristen. De volgende hoofdstukken bieden bouwstenen voor het masterplan. Zo'n ontwerp biedt in onze visie kansen voor beleidskeuzes op de langere termijn. Regie is noodzakelijk. Dit sluit aan bij het voornemen van het college om de nieuwe cultuurnota niet te benaderen vanuit de vraag wat organisaties willen, maar vanuit eigen vragen: wat willen wij en wat is daarbij de taak van de overheid? Er zijn concrete aanleidingen om dit te doen: De inrichting van een Westfries Centrum voor de Kunsten als plek waar professionals en amateurs samenkomen, waar verbanden worden gelegd tussen cultuur en onderwijs; De bibliotheek, inclusief de Brede School Bibliotheek, biedt mogelijkheden voor clustering van verschillende functies:

12

,RRD Schouwburg het Park kan zich door het aangaan van allianties sterker verbinden met de stad en daarmee nieuw publiek aan zich binden. Uitwerking van zijn bijzondere ligging aan het water zou bijdragen aan het theater als aantrekkelijk icoon in de regio. Stadskern De historische stadskern met haar monumenten, winkelaanbod, horeca en restaurants is het unique sellingpoint van Hoorn. De levendigheid daarvan contrasteert met die van buiten de stadsring. Toch zijn nog niet alle kansen van de historische stad benut. Zo bleven het enorme potentieel van het water en de haven onderbenut. Was het water in vroeger DOOR HET AANGAAN VAN tijden soms een vijand, nu is het een vriend ALLIANTIES KUNNEN die nog veel te bieden heeft (stadsboulevard, ORGANISATIES ZICH STERKER stadsstrand). Met medeneming van VERBINDEN MET DE STAD EN cultuur(historie) - al in ontwerpfase - kunnen DAARMEE NIEUW PUBLIEK AAN daar nieuwe initiatieven voor worden ZICH BINDEN uitgewerkt. Voor het meer specifieke aanbod en voor het bovenlokale aanbod is het centrum 'the place to be'. Daar hebben zich de gerenommeerde kunstenaars gevestigd, daar zijn galeries, de musea, clubs en podia. Hier wordt de compacte stad manifest. Wijken en dorpen De keerzijde van al dat moois in de binnenstad is dat er lang niet gekeken is naar de stad als geheel.

De dorpen Zwaag en Blokker hebben hun eigen historisch gefundeerde identiteit; zij manifesteren zich vooral met carnaval en het verenigingsleven. De wijken zijn een gevolg van het maakbaarheidsdenken uit de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw. De houdbaarheidsdatum daarvan is verstreken. Het is van belang dat inwoners vanuit een herkenbare visie en betrokkenheid bij Hoorn de ruimte krijgen om vorm te geven aan de identiteit van hun eigen wijk. De eigenheid van de wijken is een kracht die eraan bijdraagt dat mensen zich erkend weten als lid van de gemeenschap. Culturele voorzieningen in wijken, zoals buurthuizen, staan onder druk. Ze zijn daar nog belangrijker voor sociale cohesie dan in het centrum. Dit vraagt om een geoormerkt budget. In een stad waar veel ouderen wonen en het aantal eenpersoonshuishoudens toeneemt, dragen voorzieningen in de wijken bij aan de leefbaarheid. Ook voor kinderen zijn de wijken hun eerste leefomgeving. Daarom zijn elementaire culturele voorzieningen voor jong en oud in de wijken van belang: veilige en aantrekkelijke ontmoetingsplekken waar men ook kan genieten van het lokale culturele aanbod van muziek, theater, dans en kleinschalige exposities. Momenteel is er is nog te weinig evenwicht en afstemming zichtbaar tussen voorzieningen op wijkniveau en voorzieningen op centrumniveau.

13

ARRD HET IS VAN BELANG DAT INWONERS DE RUIMTE KRIJGEN OM VORM TE GEVEN AAN DE IDENTITEIT VAN HUN EIGEN WIJK

De verbindingen tussen de wijken en de stad lijken relatief zwak, en het bekende effect van het spoor is ook in Hoorn te zien: er is de dynamische centrumkant en de functionele woonkant. Daarnaast worden de verschillende stadsdelen doorsneden door grote verkeersaders die als een rivier de ene oever van de andere scheiden.

Regio "Het organisme stad is vele malen groter dan de gemeentegrenzen. WestFriesland is steeds meer de gevoelde identiteit. (...) Besturen met de buren. Dit alles overigens in de wetenschap dat de wedstrijd gewonnen wordt op Noord Holland Noord niveau en het Blauwe Hart" (Veldhuizen, 2012). Het Markermeer en het Umeer vormen het blauwe hart van de dubbelstad Amsterdam-Almere, de 'Metropolitan Bay Area' van de noordvleugel. Hoorn heeft een min of meer symbiotische relatie met Amsterdam, leunt voor meerdere functies als het ware op de hoofdstad. De gemeenten Drechterland, Enkhuizen, Hoorn, Koggenland, Medemblik, Opmeer en Stede Broec vormen samen de zeven Westfriese gemeenten (WF7). De gemeente Hoorn treedt op als centrumgemeente van de gemeenschappelijke regeling 'Ondersteuning bestuurlijke samenwerking West-Friesland'. De Westfriese Omringdijk verbindt de grotere gemeenten Hoorn, Enkhuizen, Medemblik en Alkmaar. Met gezamenlijke inspanning wil men dit 126 kilometer lange lint profileren met DE REGIO KRIJGT IN DE cultuur, sport, recreatie en 'hospitality'. NABIJE TOEKOMST EEN STEEDS BELANGRIJKERE FUNCTIE VOOR DE STAD

Deze voorbeelden laten Hoorn zien als een knooppunt in een regionaal stedelijk netwerk. Men is trots op de regiofunctie. Tegelijkertijd is deze nog erg bestuurlijk ingezet; bij de bevolking leven genoemde zaken nog niet zo.

De regio krijgt in de nabije toekomst een steeds belangrijkere functie voor de stad. Helemaal omdat de gemeente Hoorn haar fysieke grenzen heeft bereikt en ook qua inwonersaantal niet verder zal groeien, is het van belang dat Hoornaren zich bewust worden van de verbinding met de regio. De inzet van cultuur kan daarbij behulpzaam zijn, vanwege de bindende werking. Profiel Wij beschouwen profilering als veel meer dan een sausje dat de marketingafdeling over bestaande initiatieven moet gieten. Wij zien het als een manier van communiceren, binnen en buiten de stadsgrenzen: naar inwoners, bedrijfsleven, onderwijs en naar regiogemeenten, toeristen en Europa.

14

ARRD Deze profilering is effectiever naarmate zij integraler wordt ingezet. Iedereen is erbij betrokken, van beleidsmakers, stedelijk ontwikkelaars, cultureel ondernemers en VVV, tot mensen die voor bewegwijzering zorgen. Aan de basis staat het authentieke verhaal van Hoorn. Dat verhaal moet voor iedere (culturele) ontwikkelaar aanknopingspunten bieden en gebouwd zijn op trots (verleden), realisme (heden) en ambitie (toekomst). Dit verhaal ontbreekt nog grotendeels. Nu is het nog eenzijdig historisch ingezet en geeft geen richting aan de vele niet-historisch georiënteerde initiatieven die de stad rijk is. Het resultaat is een caleidoscoop aan activiteiten, op zichzelf prima, maar als geheel gefragmenteerd en versnipperd. Gastvrijheid wordt belangrijk gevonden in Hoorn. Voor bezoekers van de stad zijn naast de monumenten ook de culturele ontmoetingen en de verblijfskwaliteit van belang. Bezoekers moeten worden verleid tot langer verblijf, met minimaal één overnachting. Prikkelende arrangementen, kwalitatieve hotelvoorzieningen, horeca en culturele programma's zijn daarvoor essentieel. De kwaliteit van verpozing aan het water kan beter worden uitgewerkt. Levendige plekken aan het water, aantrekkelijk in zomeren winter, en contrasterend met de binnenstad, versterken het eigen karakter van Hoorn.

Hoorn zal daarnaast haar etalages moeten inrichten, niet alleen op de plekken waar 'het te doen is' maar ook elders: langs de weg, bij het station, op plekken waar mensen samenkomen. De iconen van de stad zullen hun plek in het verhaal moeten krijgen. Door verwijzing wordt samenhang zichtbaar. Denk daarbij aan Oostereiland, de haven, de pakhuizen, de kades. De watertoerist kan sterker worden aangesproken. Hoorn bereiken via het water is wel aantrekkelijk, maar weinig uitgewerkt. AAN DE BASIS STAAT HET AUTHENTIEKE VERHAAL Tot slot is er het achterland, de natuur en de agrarische VAN HOORN, GEBOUWD ruimte. De bijzondere kwaliteiten ervan ontgaan de OP TROTS, REALISME EN argeloze bezoeker. Met de blik op de toekomst van AMBITIE bijvoorbeeld Greenport, kan een gericht onderzoek naar de mogelijkheden voor verdere ontsluiting van het achterland de weg wijzen naar profilering van deze kwaliteiten. Bij alle genoemde elementen is de inzet van cultuur onontbeerlijk. Dat kan door opdrachtverlening, het maken van werkafspraken met instellingen, door ruimte te geven aan cultureel ondernemerschap en door ontmoetingen te faciliteren tussen ondernemers en de creatieve sector.

15

,RRD

Versterking culturele kracht Hoorn

Intermediair Aanjager Verbinder

Opdrachtnemer

Gemeente: Faciliteren / Procesregie / Subsidie- en opdrachtverlening / Huisvesting

2.3

Opdrachtgever

Culturele actoren

Duidelijk lijkt dat ontwikkelingen de komende jaren vooral zullen voortkomen uit sterke ketens van onderling goed afgestemde culturele functies. Dit sluit aan bij een prioriteit uit het Coalitieakkoord: "We staan een kleinere gemeente voor die kostenbewust opereert, efficiënt en klantvriendelijk werkt en inwoners, bedrijven en organisaties uitdaagt om met eigentijdse en creatieve ideeën te komen. Dit vraagt een andere bestuursstijl: een bestuur dat duidelijke keuzes maakt, motiveert, communiceert en inspireert" (Hittenetal., 2010). Om dit te bereiken is het nodig om een goed beeld te hebben van de culturele ketens. Het noodzakelijke samenspel ontstaat vervolgens als onderliggende gemeenschappelijke doelen duidelijk zijn en er overeenstemming is over de wijze waarop deze kunnen worden bereikt.

16

—ARRD Hoe duidelijker de rollen en verantwoordelijkheden van hieronder genoemde actoren zijn en hoe beter deze op elkaar aansluiten, des te efficiënter zal de culturele keten functioneren. Daarom benoemen we de belangrijkste rollen binnen de gemeente Hoorn. We volgen daarbij de lijn van bestuur naar uitvoering. Gemeente De gemeente heeft bestuurlijke (beleid), wetgevende (vergunningen), uitvoerende (percentageregeling beeldende kunst) en handhavende (prestatieafspraken) rollen (zie voor een rangorde in de Atlas voor gemeenten 2011 paragraaf 4.7). Uit de gesprekken en discussies met betrokken partijen in Hoorn over de gemeentelijke rol in het CULTUUR INZETTEN DOOR culturele domein, blijkt dat er op de OPDRACHTVERLENING: HET MAKEN grensvlakken onduidelijkheden en VAN WERKAFSPRAKEN MET verschillen van inzicht bestaan over de INSTELLINGEN, DOOR RUIMTE TE (gewenste) rol van de gemeente. GEVEN AAN CULTUREEL ONDERNEMERSCHAP EN DOOR Enerzijds houdt men de gemeentelijke ONTMOETINGEN TE FACILITEREN bemoeienis graag buiten de deur, TUSSEN ONDERNEMERS EN DE anderzijds komen termen als CREATIEVE SECTOR 'faciliterend', 'participerend', 'initiërend', 'intermediair', 'voorwaardenscheppend', 'stimulerend' en 'regisserend' veelvuldig naar voren. Deze begrippen passen bij eigentijds stadsbestuur.

We zien dat gemeente Hoorn daar vorm aan geeft, maar ook dat dit nog in ontwikkeling is en nadere uitwerking nodig heeft. Met deze vorm van besturen wordt samenhang en efficiency bevorderd en kan de 'culturele stadsregie' meer richtinggevend en bestendig worden uitgewerkt. Instellingen Culturele instellingen ontlenen hun levensvatbaarheid vaak aan ondersteuning door de gemeente. In de afgelopen jaren is de nadruk soms te veel op autonomie van de instellingen gelegd, terwijl het evenzeer gaat om het uitvoeren van gemeentelijk beleid. In dit spanningsveld MEER ACCENT LEGGEN OP opereren inhoudelijke adviescommissies en DE SPECIFIEKE ambtenaren. OPDRACHTVERLENING AAN CULTURELE INSTELLINGEN D e onderzoeksresultaten vragen om meer accent te leggen op de specifieke opdrachtverlening aan culturele instellingen. Dit op basis van een analyse van nut en noodzaak van specifieke culturele functies in Hoorn en regio, eerder dan op basis van historische rechten en bestaande subsidierelaties. Duidelijk is dat instellingen zoals Schouwburg het Park, De Blauwe Schuit, Theater Het Pakhuis, Hotel MariaKapel, Manifesto, Muziekschool Gerard 17

RRD Boedijn, het Westfries Museum, Hoorn Kunst en Cultuur en Stichting Hoorn Oude Muziek Nu een vitale culturele functie hebben voor Hoorn. Verenigingen De maatschappelijke impact van het amateurkunstenveld in Hoorn is groot. Uit de 'Notitie subsidies amateurkunst 2012-2013' blijkt dat Hoorn hier dichtbij de landelijke gemiddelden ligt: 36.000 inwoners (52%) van Hoorn van zes jaar en ouder houden zich bezig met amateurkunst. Ruim 1.600 daarvan (15%) zijn lid van een vereniging. Dit zegt iets over de mate waarin verenigingen in de samenleving zijn ingebed. Maar liefst veertig amateurkunstgezelschappen deden een aanvraag voor gemeentelijke subsidie in het kader van de subsidieverordening 'Notitie subsidie amateurkunst 2012-2013'. Uit dezelfde verordening blijkt het vitale belang dat de gemeente hecht aan de amateurkunst. "De Stadsvisie gaat uit van een actief kunst- en cultuurbeleid, nu en in de toekomst. Daarbij zijn niet alleen de wensen van de eigen inwoners richtinggevend maar wordt ook geprobeerd om de stad zo aantrekkelijk mogelijk te maken voor toeristen. Hoorn wordt gezien als het culturele en recreatieve hart van Westfriesland en heeft cultuurtoerisme nodig om de binnenstad vitaal te houden. De amateurkunst kan hier een rol in spelen (...)." (Notitie Subsidie AMATEURKUNST Ama.eurkuns.2012-2013, 2012, p.

4)." De coalitie legt de prioriteit bij amateurvoorstellingen, amateurkunst en volkscultuur. Jongeren worden ook als prioriteit gezien. Toch zijn nog serieuze vragen rond de amateurkunst te beantwoorden:

i-iuuKiN

-

Waarom is slechts 15% van de amateurkunstbeoefenaars lid van een vereniging? Representeert de groep deelnemers de diversiteit van de Hoornse samenleving in voldoende mate (in Hoorn zijn 160 nationaliteiten vertegenwoordigd)? Hoe verbinden de amateurkunsten zich aan andere domeinen (toerisme, historie, onderwijs enzovoorts)? Waarom voelen jongeren zich weinig aangetrokken tot het amateurverenigingsleven?

Ons lijkt de beantwoording van de hier gestelde vragen een taak van een intermediair die opereert tussen gemeente en veld. "De amateurkunst staat niet speciaal bekend als vernieuwend. Integendeel, zij vertoont door de jaren heen een grote stabiliteit. Dit is ook juist de kwaliteit van deze sector in het culturele leven. Wel betekent dit dat alertheid geboden is: de amateurkunst moet niet blijven hangen in haar eigen tradities en zo vergrijzen en verstarren." (ibid., p. 5).

18

RRD Amateurkunst floreert in Hoorn - het zijn de amateurverenigingen die het moeilijk hebben. Uit de verschillende discussies kwam naar voren dat verenigingen vaak niet beschikken over de noodzakelijke expertise om de neerwaartse spiraal te doen keren. Het is ons opgevallen dat er bij verenigingen weinig belangstelling lijkt te zijn voor wat er zich buiten de eigen vereniging afspeelt. In dat geval is de hoop dat de amateurkunsten zich verbinden met andere domeinen ijdel. De eerder geuite wens om een intendant voor de amateurkunst te benoemen, lijkt daarom gefundeerd. De rol van de professionele kunsten in Hoorn is beperkt en in ontwikkelende zin gekoppeld aan de amateurkunsten via verenigingen en stichtingen. Deze verbinding is nuttig: professionele kunsten dienen vaak als voorbeeld en inspiratiebron voor amateurkunst. Professionele kunstenaars kunnen de gewenste kwaliteitsverbetering in de amateurkunst helpen doorvoeren. Onderwijs en educatie Inwoners van Hoorn die er geworteld zijn, weten zich verbonden aan het eigene van stad en streek. Kunsteducatie en -onderwijs dragen significant bij aan die worteling. Daarom verdient cultuuronderwijs, met lokale binding, aandacht. Mensen die zijn opgegroeid met aandacht voor hun omgeving, tonen er later zelf liefde en zorg voor. Zij zullen bijdragen aan de vitaliteit en de culturele profilering van Hoorn.

Op grond van de onderzoeksresultaten beschouwen wij investeringen in onderwijs en educatie als een investering in de humus van de Hoornse samenleving. De benadering van 'levenslang leren' biedt kansen voor alle inwoners die zich willen ontplooien. Mensen, van de jongsten tot de ouderen, met inbegrip van het talent, moeten de gelegenheid krijgen zich te ontwikkelen. Aan 'levenslang leren' kan worden vormgegeven in samenwerking met het reguliere onderwijs, brede scholen, amateurverenigingen, instellingen, podia, musea, erfgoedinstellingen en de bibliotheek. Ook voor toeristische en landschappelijke organisaties liggen hier kansen. Cultuur is een kernkwaliteit voor Hoorn. Investering in de basis is dan een vereiste: jong geleerd, oud gedaan.

19

ARRD CONCLUSIES 1.

Hoorn heeft als stad van haar grootte veel te bieden, de bevolkingsgroei is gestabiliseerd, vergrijzing ingezet, fysieke gemeentegrenzen zijn bereikt. De culturele rol van Hoorn als centrumgemeente voor de regio vraagt om meer nadruk op kwaliteit.

2. Nieuwe verbindingen zijn nodig: tussen professionals en amateurs, tussen culturele instellingen en tussen verschillende domeinen. Deze versterken culturele ketens zoals onderwijs-talent-productievertoning of centrum-wijken-regio of cultuurhistorie-kunsten-toerisme. 3. Een sterke, zelfbewuste stad werkt vanuit haar trots voor het verleden, besef van het heden en ambities voor de toekomst. De historie van Hoorn vraagt om verbinding met de 20ste (de overloop bijvoorbeeld) en 21 s t e eeuw zoals de ontwikkeling van Greenport. 4. Het invulling geven aan integraliteit kan niet langer worden uitgesteld: erfgoed en cultuur liggen in eikaars verlengde; kunst, cultuur, cultuurhistorie en toerisme hebben elkaar nodig; horeca, evenementen en citymarketing zijn onlosmakelijk; water, haven, stadskern, wijken, achterland en Omringdijk vertellen één verhaal. 5. Gedragen keuzes hebben effect. Zet daarom de bevolking centraal, met name de ouderen en de jongeren. De ouderen maken straks het grootste deel uit van de bevolking van Hoorn en vormen het grootste bezoekerspotentieel. De jongeren moeten Hoorn ervaren als een plek waar ze zich kunnen ontplooien en vermaken. 6. Hoogwaardige cultuureducatie met voldoende aandacht voor de lokale en regionale inbedding is essentieel om cultuur als kernwaarde ook effectief te maken. Het gaat hier om investeringen voor de langere termijn.

Waarom komen mensen naar de stad? Of zoals Onno van Veldhuizen, burgemeester van Hoorn, omschrijft in zijn nieuwjaarstoespraak: "Of het nu om winkelen of om wonen gaat, om vrije tijd of het werk, iedereen komt naar de stad in de hoop er beter van te worden. Een goede stad onderscheidt zich ten eerste als ontmoetingsplek voor oud en jong talent. (...) Het belang van goed onderwijs kan dan ook nauwelijks overschat worden. Emancipatie, ontplooiing, woekeren met je talenten, leder onderzoek levert dezelfde uitkomst op: goed onderwijs maakt op alle terreinen van je leven - ja, ook geluk, gezondheid en betrokkenheid het verschil." (Veldhuizen, 2012). 7. Het vitaal houden van de amateurkunst is voor Hoorn van belang. Het culturele leven van Hoorn vindt zijn ankers immers in de amateurkunst. 20

-ARRD Voorzieningen voor scholing, beoefening en presentatie zijn randvoorwaarden voor een kwalitatief sterke sector. Daarnaast is het nodig dat de ELK ONDERZOEK LEVERT amateurkunstgezelschappen leren om verder te ki ken d a n d e ei en DEZELFDE UITKOMST OP: J 9 GOED ONDERWIJS MAAKT OP organisatie. Aandacht voor ALLE TERREINEN VAN JE ledenwerving, promotie, LEVEN HET VERSCHIL talentontwikkeling en aansluiting bij de professionele kunstwereld zijn noodzakelijk voor een bestendige toekomst. Deze tijd vraagt om een meer naar buiten gericht verenigingsleven. De kans dat zonder hulp van buitenaf een omslag zal plaatsvinden, achten we niet groot. 8. Last but not least omschrijft de burgemeester in zijn Nieuwjaarstoespraak de stad als volgt: "Hoorn is een stad die zichzelf opnieuw uitvindt als groene en blauwe stad op een kruispunt van wegen en water." (ibid.). Daar hoort een consistent verhaal bij dat zijn ankers vindt in de geschiedenis en zich uitstrekt tot in de toekomst. Het moet gevoeld en uitgewerkt worden tot in de vezels van de stad. De stad zal haar authentieke verhaal moeten vertellen en niet bang zijn zichzelf te herdefiniëren met inbegrip van haar controverses (zoals J.P. Coen, VOC, overloop Amsterdam). Cultuur kan hier significant aan bijdragen. 9. In een vitale stad of regio zijn ruimte, economie en cultuur met elkaar in balans.

Tegenwicht bieden aan de vergrijzing van de bevolking van Hoorn is een investering in de toekomst van Hoorn. De stad kan een aantrekkelijke 'haven' worden voor nieuwe kenniswerkers in Greenport. Daarbij kunnen cultuur en onderwijs als motor worden ingezet. 10. Uit het hele proces tot nu toe volgen vier ambities: ontdekken, ontmoeten, ontwikkelen en ontsluiten. De ambities verwijzen naar de stad zelf, de organisaties en de inwoners van Hoorn, die voortdurend ontdekken, elkaar ontmoeten, zichzelf ontwikkelen en zichzelf laten zien.

21

KRD 4

AANBEVELINGEN

Hieronder worden eerst de aanbevelingen in de vorm van de vier ambities uitgewerkt (aanbevelingen op inhoudelijk niveau). Vervolgens worden de acties genoemd waarmee die ambities gerealiseerd kunnen worden (aanbevelingen op instrumenteel niveau), voor de korte en de middellange termijn. De onderzoeksresultaten leren dat het 'vitaal zelfbewustzijn' van Hoorn meer evenwicht behoeft. In onze visie is een vitaal zelfbewustzijn opgebouwd uit drie componenten: trots over het verleden, realisme inzake de actualiteit en ambitie voor de toekomst. Hoewel het verleden ook zijn omstreden dimensies heeft, is er overwegend trots. De interpretatie van de huidige positie van Hoorn is al meer diffuus en over de ambities voor de toekomst heeft ieder zo z'n ideeën. Het geheel van initiatieven en investeringen lijkt vanuit ... ANDERS DAN EEN cultureel perspectief nog weinig sturing en richting te MARKETINGVERHAAL hebben. WAARIN HOORN HET PARADIJS OP AARDE Het benoemen en vormgeven van gezamenlijke ambities WORDT GENOEMD heeft daarom prioriteit. De voorgestelde ambities zijn generiek toepasbaar en kunnen daarom een integraal effect hebben op en impact hebben voor het vitaal zelfbewustzijn van Hoorn (inwoners, bedrijfsleven en toeristen).

UI

O I

V)

LU

(3

Ontdekken

Ontsluiten

O a.

LU

O

De vier ambities slaan een brug naar de toekomst, geven in combinatie met het verhaal van Hoorn richting en kunnen verbanden weer op gang brengen.

22

RRD 4.1

Am b itie 1: Ontdekken

Inwoners en bezoekers, van jong tot oud, worden verrast door het verhaal van Hoorn. H ier wordt authentiek gecommuniceerd over het verleden met zijn controverses, over de symbiotische relatie met Amsterdam, over de mysteries van het achterland, de belofte van het water en van Greenport als economische motor. 'Authentiek' wil zeggen: waarachtig en geloofwaardig. Dat is wat anders dan een marketingverhaal waarin H oorn het paradijs op aarde wordt genoemd. Aan de hemel hoeft niets verbeterd te worden. Vanuit het authentieke verhaal zullen inwoners, politici, ondernemers en anderen betrokkenheid ontwikkelen en bijdragen aan een betere stad. De stad laat zich ontdekken, geeft zich beetje bij beetje bloot met haar mooie en scherpe kanten. De regie op deze ontdekkingstocht is een zaak van iedereen: archeologen, reisbureaus, onderwijzers, musea, schrijvers, culturele organisaties en vele anderen. Het vormt de basis voor trots, aandacht en zorg van inwoners voor hun stad Hoorn.

-Arrangementen - Educatie - Kunstroutes - Iconen

Ontdekken

.....

Gemeente: Faciliteren / Procesregie / Subsidie- en opdrachtverlening / H uisvesting

HOE

SUBDOEL

4.2

Amateurkunst-verenigingen / Culturele instellingen / Evenementen

Am b itie 2: Ontmoeten

Hier gaat het om elkaar te laten kennen en gekend te worden. Het samenbrengen van culturen, van opvattingen, ideeën, en kennisdomeinen. De geregisseerde ontmoeting draagt bij aan samenwerking, kennisvermeerdering en efficiëntie. Deze ontmoeting heeft een kwalitatief doel. H et past bij het gemeentelijk beleid om hier een leidende rol in te nemen. Ontmoeting staat aan de basis van respect, begrip, uitwisseling, afstemming, verbinding en verrijking.

Ontmoeten

.<-

- Platform ■ Sociale media - Clustering - Wijkactiviteiten

Amateurkunst-verenigingen / Culturele instellingen / Evenementen

Gemeente: Faciliteren / Procesregie / Subsidie- en opdrachtverlening / H uisvesting

HOE

23

RRD 4.3

Am b itie 3: Ontwikkelen

Ontwikkelen heeft betekenis voor (jonge) mensen, instellingen, bedrijven en de stad. H et houdt onder meer in: opvoeden, ontplooien, ontwerpen, groeien, construeren en initiëren. Of het nu gaat over cultuureducatie, doorlopende leerlijnen, cultureel ondernemerschap, architectuur, een festival, de Omringdijk of een centrum voor de kunsten; ieder zal een visie moeten hebben op de eigen ontwikkeling. Ontwikkeling staat voor vitaliteit.

Amateurkunst-verenigingen / Culturele instellingen / Evenementen : - Regionale agenda cultuur ■ - Masterplan infrastructuur Gemeente: Faciliteren / Procesregie / Subsidie- en opdrachtverlening / H uisvesting

4.4

Am b itie 4: Ontsluiten

Het is belangrijk dat mensen, organisaties, bedrijven en ook de stad zelf, laten zien wat zij ontwikkeld hebben: talent, producten, monumenten, voorstellingen en dergelijke. Daarmee ontstaat een gevoel van eigenwaarde, worden anderen geïnspireerd en komt reflectie tot stand. Ontsluiten slaat op openen, toegankelijk maken, (mede)delen, presenteren, exposeren en manifesteren.

Ontsluiten

- Toegangspoorten - Openbare ruimte - Groene regio - Monumenten - H aven

.....

4.5

Amateurkunst-verenigingen / Culturele instellingen / Evenementen

K

Gemeente: Faciüteren / Procesregie / Subsidie- en opdrachtverlening / H uisvesting

Acties

Hoe gaan we de toekomst vorm geven aan de hand van deze vier ambities? We geven daarvoor twee sets van aanbevelingen, een voor de korte en een voor de middellange termijn. "Kijk naar de conceptstructuurvisie voor H oorn en onze ambities om ons te ontwikkelen als stad aan het water. We concentreren ons niet op groen of op

24

-ARRD blauw, maar voor het eerst in de geschiedenis echt op allebei" (Veldhuizen, 2012). 1. de aantrekkelijkheid van Hoorn beter voor het voetlicht brengen vanuit een integrale verbinding tussen horeca, cultuur, erfgoed en toerisme; 2. inzetten op cultuureducatie, cultuuronderwijs, talentontwikkeling en levenslang leren; 3. versterken van het verenigingsleven door verbindingen met de professionele instellingen en bijdragen aan expertise en zelfredzaamheid; 4. het verhaal van Hoorn als inspiratiebron uitwerken; 5. de gemeente mag meer eigen regie voeren vanuit een duidelijke visie op de culturele infrastructuur, werken vanuit gezamenlijke concepten en kwalitatieve uitgangspunten; 6. ook met cultuur aansluiten bij de nieuwe economie (Greenport) en ruimte (achterland en natuurgebieden); 7. vormgeven aan regelmatige reflectie en dialoog met burgers en betrokken partijen; 8. de rol van Hoorn als centrumgemeente in West-Friesland ook in cultureel opzicht waarmaken door het nemen van gemeente overstijgende initiatieven; 9. de aansluitingen tussen de wijken en de historische binnenstad ook in cultureel opzicht verbeteren; 10. de stad meer naar het water openen, met de haven als gastvrije toegang en schilderachtig decor; 11. culturele interventies als instrument voor (het begrijpelijk maken van) verandering benutten.

25

RRD

Ontmoeten ]

o. O z

I X

o o:

■ Dwarsverbanden -Arrangementen - Educatie - Kunstroutes • Iconen

! Ontwikkelen !

; Ontsluiten

- Regionale agenda cultuur - Masterplan infrastructuur

- Toegangspoorten - Openbare ruimte - Groene regio

- Platform - Sociale media - Clustering - Wijkactiviteiten

i

I ^

^

LU

O

UJ UI

£

I

ï

Amateurkunst-verenigingen / Culturele instellingen / Evenementen

4.6

Acties korte termijn 1. Stel een intendant aan met als opdracht de amateursector te verbinden met de professionele sector, de muziekschool en het voorgenomen Westfries Centrum voorde Kunsten, en om de programmaontwikkeling rond bijzondere culturele projecten en de 'beleefbaarheid', de zichtbaarheid en de hoorbaarheid van de amateurkunsten te vergroten; 2. Maak een functioneel masterplan voor de culturele infrastructuur. 3. Verleen aan het culturele veld opdrachten om dwarsverbanden tussen erfgoed, toerisme, onderwijs en sport te concretiseren; bijvoorbeeld door sport en cultuur op meer centrale plekken samen te brengen, zoals de Open Water Wedstrijden. Benoem en benut daarbij de onderzoeks- en ontwikkelingsmogelijkheden (R & D) van cultuur voor recreatieve en toeristische waarden. Raadpleeg daarbij ook jongeren om een actueel en gedegen beeld te krijgen van hun wensen op dat gebied;

26

ARRD 4. Realiseer een platform (zowel online als offline) voor ontmoeting onder regie van de gemeente, waarbij regelmatig thematische ontmoetingen tussen gemeente, instellingen, onderwijs en amateurveld worden gefaciliteerd. Geef aan die ontmoeting een vervolg en betrek er vanaf het begin jongeren bij. Geef ontmoetingen die offline tot stand zijn gekomen ook online een vervolg; 5. Zoek bottom-up in de samenleving naar allianties voor de culturele profilering van de Westfriese Omringdijk en het achterland van Hoorn en maak daar een kloppend verhaal van; 6. Doe onderzoek naar de synergievoordelen van clustering van culturele functies bij onder meer de bibliotheek, het Westfries Centrum voor de Kunsten en Schouwburg het Park. Denk aan het samenvoegen van de publiciteit, de administratie en de planning. Stel genoemde instellingen in staat een belangrijke rol te spelen bij de vormgeving van de vier ambities; 7. Stimuleer de ontwikkeling van arrangementen voor meerdaags bezoek aan Hoorn met een centrale rol voor cultuur, erfgoed en horeca; 8. Stimuleer de komst van een centrale culturele agenda uit met alle activiteiten in Hoorn, waarbij zowel het professionele veld als het amateurveld onderling activiteiten op elkaar kunnen afstemmen; 9.

Geef opdracht tot het schrijven van het verhaal van Hoorn, bruikbaar en inspirerend vooralle Hoornaren, onderwijs, instellingen, ondernemers en politiek. Kernwaarden daarbij zijn trots, realisme en ambitie; 10. Geef cultuureducatie prioriteit door deze te centraliseren op een plaats in Hoorn, bijvoorbeeld bij het toekomstig Westfries Centrum voor de Kunsten, de muziekschool of de bibliotheek om vervolgens vanuit deze centrale locatie cultuureducatieve programma's en activiteiten te ontwikkelen voor en in samenwerking met instellingen, het amateurveld en het onderwijs; 11. Ontwikkel een didactisch en inhoudelijk gedegen pilot muziekeducatie voor lagere en middelbare scholen van Hoorn. 12. Bouw de Linkedln-groep 'Cultuurforum Hoorn' verder uit en benut deze voor het zoeken naar nieuwe perspectieven, voor reflectie en voor het polsen van de mening van inwoners van Hoorn; 13. Neem cultuur op in de 'Agenda van de Toekomst' van de Westfriese Gemeenten (WF7);

27

,RRD 14. Zet opdrachten uit in het culturele veld om verbindingen met de wijken te realiseren, zoals het (gezamenlijk) organiseren van evenementen in zowel de wijken als het centrum van Hoorn. 15. Stel een kwalitatieve effectmeting in, dat wil zeggen onderzoek of de inhoudelijke doelen zijn gehaald. 4.7

Acties middellange termijn 1. Investeer in hoogwaardige architectuur om de aantrekkelijkheid van de stad te vergroten voor onder meer de jongere generaties en om de buitenwijken op de historische stad te laten aansluiten; 2. Maak functionele en toegepaste kunst, landschapskunst en kunst in de openbare ruimte een integraal onderdeel van de gebouwde omgeving, met gebruikmaking van de percentageregeling beeldende kunst; 3. Benoem cultuuriconen van de 21 s t e eeuw en neem die op in het verhaal van Hoorn; 4. Open de stad, met inbegrip van de haven, naar het water door een boulevard of stadsstrand te maken, zoals aan de Westerdijk, waar een mix van sport, cultuur en toerisme garant staan voor levendigheid; 5. Profileer de centrumfunctie van Hoorn duidelijker in de regio door het benoemen van een 'regiomanager' met de bijzondere opdracht om Hoorn als hoofdstad van West-Friesland op de kaart te zetten; 6. Verbeter de aansluiting op het recreatietoervaartnet en combineer dat recreatietoervaartnet met cultureel aanbod dat past bij het karakter van de stad. 7. Maak de bijzondere kwaliteiten van Hoorn zichtbaar bij de 'toegangspoorten' van Hoorn: de weg, het water en het spoor. Geef de bezoeker informatie over waar hij zich bevindt en communiceer onder andere over de nabijheid van het historische centrum, musea en theater. 8.

Versterk de eigen kracht van wijken door geoormerkt budget in eigen beheer te geven om zich cultureel te profileren. 9. Onderzoek de mogelijkheden voor de vestiging van hoger onderwijs en/of het opzetten van een culturele zomerschool dat een impuls zou kunnen geven aan het culturele leven in Hoorn. 10. Geef Hoorn een aantrekkelijke en onderscheidende positie binnen Greenport door het ontwikkelen van bijzondere verblijfsarrangementen en door Greenport een plek te geven in de etalages van de stad. 28

RRD Schematisch overzicht

DOOR

HOE

WAARMEE

«r>

- Regionale agenda cultuur - Masterplan infrastructuur

DOEL

WIE

—"

1 o

CT C V)

>

c co

3 X

E

Ol

c 5

C

■

LU

e

f B

- Toegangspoorten - Openbare ruimte - Groene regio - Monumenten - Haven

4.8

13

X o c

è JO

ü

CO

C

o

B O) c

ff > to

£ o a ■—,

e

E

-£ =3 8

<E

Lai .

c ■

E

©

c

V

UJ ■§

o

naoa

»30HS1VANI

3inOM

/ (

O

c

(0

> c en o cc o £ X

1

dO N31HOI5J

29

NVA 13ZNI

,RRD Literatuur Blank, H., Bont, A. de., Vos, M. de., & Maas, P. (2011). Structuurvisie Hoorn. Basisnotitie 2010-2025. Rotterdam: BVR adviseurs ruimtelijke ontwikkeling. 'College-uitvoeringsprogramma 2010-2014'. (2010). Hoorn: Gemeente Hoorn. Cultuur in Beeld. (2011). Den Haag: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. Cultuur in Cijfers (Herziene uitgave november). (2011). Den Haag: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap. 'De culturele infrastructuur van gemeenten in ringen', VNG. http://www.vng.nl/Documenten/vngdocumenten/ringmodel.pdf (22 oktober 2011). Deekman, A., Heimans, H., Voltz, L. (2011). Amateurkunst: Feiten en trends. Monitor Amateurkunst in Nederland. Utrecht: Kunstfactor. 'Demografische ontwikkeling Gemeente Hoorn.' (2010). Hoorn: l&O Research BV. Gemeentegids 2012. Hoorn moetje voelen! (2012). Amsterdam: City & Tourist Promotions. Groot, H. de, Marlet G., Teulings C , & Vermeulen W. (2011). Staden Land. 'sGravenhage: Centraal Plan Bureau. Hilten, van W., Ruppert, A., Tonnaer, R., Pijl, M., & Helling, A. (2010). 'Coalitieakkoord Hoorn 2010 - 2014. VVD, VOCHoom, Fractie Tonnaer, CDA, D66'. Hoorn: Gemeente Hoorn. 'Kadernota Cultuurbeleid 2013-2016'. (2011). Haarlem: Provincie Noord-Holland. 'Kaderstellende nota Cultuureducatie en Bibliotheekwerk. Cultuurbehoud voor West-Friesland'. (2012).

Hoorn: Regionale werkgroep Cultuureducatie en Bibliotheekwerk. Marlet, G. (2009). De Aantrekkelijke Stad. Nijmegen: VOC Uitgevers. Marlet, G., & Woerkens, C. van. (2011). Atlas voor gemeenten 2011. Nijmegen: VOC Uitgevers. Meer waarde door cultuur. Nota kunst en cultuur 2006-2010. Gemeente Hoorn. (2006). Hoorn: Gemeente Hoorn. 'Notitie subsidies amateurkunst 2012-2013.' (2011). Hoorn: Gemeente Hoorn. 30

RRD 'Ontwikkeling programma Westfriese Omringdijk 2013 en verder'. (2012). Hoorn: Gemeente Hoorn. 'Reactie "Denk mee over cultuur in Hoorn"'. (2012). Zwaag: Carnavalsvereniging Het Masker. Stadvisie Hoorn 2005-2025. Hoorn - Leefbaar en Vitaal. (2005). Hoorn: Gemeente Hoorn. Veldhuizen, O. van. (2012). 'Nieuwjaarstoespraak 2012', De stad Hoorn. http://www.hoorn.nl/lnt/Welkom-in-Hoorn/De-stadHoorn/Nieuwsarchief/Nieuwsarchief-2012/Nieuwsarchief-2012januari/Nieuwjaarstoespraak-2012.html (24 april 2012). Vries, D.P. (2011) Offerteverzoek. Hoorn: Gemeente Hoorn afdeling Welzijn. Vrolijks, R. (2003). Stadshaven, smaakmaker voor stedelijke ontwikkeling. Breda: Projectbureau Vrolijks. Zijlstra, H. (2011). Meer dan kwaliteit: een nieuwe visie op cultuurbeleid. Den Haag: Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.

Foto omslag: deel van het kunstwerk 'Hallo' van Herman Lamers, te Hoorn.

©ARRD2012

31

-ARRD Over ARRD ARRD is een in 2008 opgericht onderzoeks- en ontwikkelingsbureau voor de kunsten, dat werkt vanuit de artistieke inhoud. ARRD richt zich op kunstenaars, culturele instellingen en (semi)overheden. Wij benaderen elke kunstdiscipline vanuit de 'taal' waarin zij zich uitdrukt. Tegelijkertijd gaan wij ervan uit dat de verschillende kunstdisciplines een gemeenschappelijke kern hebben. Daarom beschouwen wij vergelijkend interdisciplinair onderzoek als een sleutel tot succes. Allereerst formuleren wij een zo elementair mogelijke probleemstelling. Dat die probleemstelling kunstinhoudelijk gemotiveerd is, heeft uiteraard methodische consequenties. Ons plan van aanpak is altijd methodisch doortimmerd en dus herhaalbaar. Wij combineren kwalitatief en kwantitatief onderzoek met de alledaagse praktijk van de kunstensector. De ontwikkelingstak van ARRD richt zich op het ontwerpen van culturele initiatieven. Daarbij zetten wij de grote lijnen uit, betrekken partners erbij en leveren een concreet eindresultaat af. Eerder lichtte ARRD het Rotterdamse opdrachtenbeleid in de beeldende kunst door en voerde het onderzoeken uit in opdracht van steden als Den Haag en Nijmegen. Erwin Roebroeks (directeur-eigenaar) behaalde de graad van uitmuntendheid aan de Vlaamse rijksmuziekacademie en de doctoraaldiploma's bedrijfscommunicatie en vergelijkende kunstwetenschap (cum laude).

In 2000 richtte hij Erwin Roebroeks Muziekconsultancy op. Hij publiceert in tijdschriften als De Gids en Leonardo Music Journal en is criticus voor de Neue Zeitschrift für Musik. Bij Jos de Mul aan de Erasmus Universiteit Rotterdam schrijft hij een proefschrift over moderne muziekesthetiek. Roebroeks is lid van verschillende culturele adviesorganen, waaronder het Fonds Podiumkunsten en de Europese Commissie. Geurt Grosfeld (samenwerkingspartner ARRD) studeerde natuur- en scheikunde, en muziek. Hij was jarenlang als musicus op podia te vinden. Daarnaast legde hij zich toe op creatief management, beleidsontwikkeling en ondernemerschap in de creatieve sector. In 1990 richtte hij Sonax op. Grosfeld stond aan de wieg van Muziekcentrum Den Bosch, Festival November Music, De Ambassade voor Creatieve Zaken en vele andere initiatieven. Hij bekleedt bestuursfuncties in de culturele sector en was adviseur bij de Raad voor Cultuur. Grosfeld adviseert overheden en particuliere instellingen bij vraagstukken rond samenleving, cultuur, erfgoed en kunst. Marisje Kruizinqa (stagiaire) heeft gedurende haar middelbareschoolperiode (bij Oscar Romero in Hoorn) in de omgeving van Hoorn gewoond. In 2011 heeft zij haar bachelor Algemene cultuurwetenschappen behaald aan de Universiteit van 32

-ARRD Amsterdam. Daarnaast werkt zij vanaf 2009 als bewaker bij het Stedelijk Museum Amsterdam en werd zij in 2010 redactielid bij Simulacrum, het tijdschrift voor kunst en cultuur verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. Sinds 2011 is ze gastvrouw bij Musea Zutphen. Tijdens de afronding van het voorliggende onderzoek is zij afgestudeerd in (de master) Kunst- en cultuurwetenschappen, met als specialisatie Kunstbeleid en mecenaat, aan de Radboud Universiteit Nijmegen.

33

RRD

BIJLAGEN

34

RRD

Bijlage I

Uitgangspuntennotitie

1

Inleiding

36

2

Begripsbepaling en -benadering

37

3 Beleidsdoelen 3.1 Ideaalplaatje 3.2 Gemeentelijke rol en ambities 3.3 Aandachtspunten

37 38 38 39

4 Trends en ontwikkelingen 4.1 Bevolkingsopbouw 4.2 Aard en achterland 4.3 Aantrekkelijkheid 4.4 Vestigingsklimaat 4.5 Grond- en huizenprijzen 4.6 Winkelaanbod en horeca 4.7 Evenementen 4.8 Verleden-toekomst

39 39 40 41 41 41 42 43 43

5 Kunsten 5.1 Amateurkunst 5.2 Professionele kunsten 5.3 Kunsteducatie 5.4 Cultuurparticipatie 5.5 Volkscultuur 5.6 Kunstgebouwen

44 44 44 45 45 45 46

6 Dwarsverbanden 6.1 Culturele voorzieningen 6.2 Horeca 6.3 Water en toerisme 6.4 Samenwerking

46 46 47 47 47

7

48

Voorlopige Conclusies en antwoorden

35

-ARRD Bijlage I 1

Uitgangspuntennotitie

INLEIDING

Zoals hierboven gesteld, is ARRD, onderzoeksbureau voor de kunsten, in juli 2011 door de gemeente Hoorn gevraagd om een offerte uit te brengen voor een notitie atelierbeleid en de nieuwe cultuurnota van de gemeente Hoorn. In september 2011 is ARRD de opdracht gegund. De notitie atelierbeleid is inmiddels afgerond. Met de werkzaamheden voor de cultuurnota is in november 2011 begonnen. De eerste fase (fase 1 van de opdracht; paragraaf 1.2.3) op weg naar de nieuwe cultuurnota is het formuleren van een cultuurvisie. Voortschrijdend inzicht bracht ons ertoe niet een kant-en-klare cultuurvisie af te leveren, maar een conceptcultuurvisie. Zij moest later immers worden getoetst aan de resultaten van de expertmeetings en de sociale media. Vandaar dat de hieruit voortvloeiende notitie, in afwijking van het in hoofdstuk 1 gestelde, niet 'Visiedocument' maar 'Uitgangspuntennotitie' is genoemd. In deze fase hebben wij gesprekken gevoerd met de wethouder en de cultuurambtenaren.