Cultuurnota 2012-2020 Hoorn, haven voor creativiteit

Doorverwijzing naar elkaar is tot ieders voordeel en versterkt de kracht van het geheel. Hier kan beter gebruik van worden gemaakt. Durf de uitdaging aan om Hoorn een sterke plek te geven in de nieuwe tijd. Bedenk dat de periode van 'de grote overloop' over honderd jaar ook in de geschiedenisboeken staat. Het antwoord dat nu wordt gegeven, is bepalend voor het beeld van Hoorn dat wordt doorgegeven. Voer gemaakte keuzes consequent door in alle lagen: bestuurlijk, economisch, ruimtelijk, cultureel enzovoorts. Benoem stakeholders en mobiliseer deze voor gedeelde doelstellingen vanuit een gezamenlijke regie.

65

RRD 6.4

Vergelijking resultaten met de uitgangspuntennotitie

In deze paragraaf herhalen we die vragen van de opdracht, die in de uitgangspuntennotitie zijn beantwoord. Vervolgens worden op dezelfde vragen antwoorden gegeven die zijn afgeleid uit de resultaten van de expertmeetings. Hieronder wordt telkens eerst de vraag herhaald, vervolgens in cursief het antwoord uit de uitgangspuntennotitie herhaald, gevolgd door het antwoord dat uit de resultaten van expertmeetings is afgeleid. •

Wat is de functie van kunst en cultuur in Hoorn tijdens de nieuwe cultuurnotaperiode? De functie van cultuur is bijdragen aan sociale cohesie. De functie van cultuur in Hoorn is: 1. het stimuleren van sociale verbondenheid; 2. het zichtbaar en beleefbaar maken van de eigenheid van de stad; 3. bijdragen aan woon- en vestigingsaantrekkelijkheid; 4. bijdragen aan toerisme en economie; 5. bijdragen aan persoonlijke groei van inwoners.

•

Welke rol ziet de gemeente voor haarzelf weggelegd bij de ontwikkeling van kunst en cultuur (voorwaardenscheppend, stimulerend, uitvoerend en/of regisserend)? De gemeente heeft bij de culturele ontwikkeling een voorwaardenscheppende rol. De tijd dat de gemeentelijke overheid als gezaghebbende autoriteit min of meer autonoom kon opereren, ligt achter ons. Meer en meer staat de burger centraal. Meer en meer treedt de gemeente op als alliantiemanager om vorm te geven aan haar regierol: voorwaardenscheppend en stimulerend voor culturele ontwikkelingen.

•

Wat is het ambitieniveau van de nieuwe cultuurnota (korte, middellange en lange termijn)? De ambitie om een groter aandeel van de bevolking (passief) bij cultuur te betrekken, om amateurs met professionals (actief) te verbinden en om van Hoorn een stad van de uitvoerende kunsten te maken. De ambitie om een groter aandeel van de bevolking (passief) bij cultuur te betrekken en om amateurs met professionals (actief) te verbinden. Daarnaast wil de nota aanknopingspunten bieden om cultuur in te zetten voor niet-culturele doelen.

66

RRD

Hoe breed is het terrein van de cultuurnota (welke aandachtsgebieden wel/niet/met accent)? Kunsteducatie krijgt hoge prioriteit; in professionele kunsten wordt scherp gekozen. De cultuurnota beslaat de breedte van het kunstenveld: beeldende kunst, uitvoerende kunsten, literatuur, fotografie en media. Daarnaast rekenen we ook musea en erfgoed tot het culturele domein. Bibliotheken en (brede) scholen zijn belangrijke intermediairs. Kunsteducatie en amateurkunst zijn belangrijke aandachtsvelden. Hoe groot is de financiële ruimte? De financiële ruimte is beperkter dan voorheen. Het verdient aanbeveling om op basis van een financiële scan van de culturele instellingen en een onderzoek naar synergievoordelen van clustering te komen tot een gedeeltelijke herinrichting van de culturele infrastructuur in Hoorn. Hierin dient de nieuwe financiële situatie van de gemeente te worden meegenomen. Hoe integraal dient de cultuurnota te zijn (verhouding tot regionale en landelijke ontwikkelingen)? Vooralsnog is alleen de regionale ontwikkeling van belang; het landelijke beleid is meer financieel dan cultureel gemotiveerd, en gericht op de professionele kunsten op landelijk niveau. Dit kan daardoor niet richtinggevend zijn voor de cultuurnota van Hoorn. Idem.

Hoe ver reikt de interactieve wijze van betrokkenheid van de Hoornse bevolking bij de totstandkoming van de cultuurnota? De wijze van interactieve betrokkenheid van de Hoornse bevolking is vooralsnog zo breed en open mogelijk; geheel in de geest van de nieuwe media vindt redactie pas achteraf plaats. De interactieve betrokkenheid van de Hoornse bevolking krijgt vorm door inzet van sociale media en een inspraakavond. Dit proces is in volle gang. In de loop van april maken we de eindbalans op. Die wordt meegenomen in de definitieve afwegingen.

67

RRD We stellen vast dat er geen inhoudelijke discrepantie bestaat tussen de in de uitgangspuntennotitie gegeven, antwoorden en de resultaten van de expertmeeting, op het punt 'Hoorn als stad van de uitvoerende kunsten' na. 6.5

Conclusies

De nieuwe cultuurnota wordt gericht op het Hoorn van de 21 s t e eeuw: open en gastvrij, historisch en visionair, dynamisch en creatief. Een historisch gefundeerde moderne stad aan het water. Tijdens de expertmeetings werd een pluriforme visie op cultuur geschetst, die aansluit op de in de uitgangspuntennotitie geformuleerde, brede opvatting van cultuur. Onze opvatting van cultuur blijft dan ook gehandhaafd. En de Hoornse bevolking blijft centraal staan. Het doel van de Hoornse cultuur is binden en de kansen liggen dan ook daar, waar de verschillende Hoornse domeinen op functionele wijze vruchtbaar met elkaar worden verbonden. In de nieuwe cultuurnota gaan we in op wat een goed Hoorns werk-, woon-, leefen vestigingsklimaat in culturele zin betekent. We concluderen dat er geen discrepantie bestaat tussen de in de inventarisatie van uitgangspunten gegeven antwoorden en de resultaten van de expertmeetings, op het punt 'Hoorn als stad van de uitvoerende kunsten' na. Dat punt nemen we mee in de burgerparticipatie. De hier gepresenteerde resultaten worden verderop vergeleken met de resultaten van de sociale media.

68

RRD

Bijlage III

Burgerparticipatie

1 Resultaten burgerparticipatie 1.1 Burgers over de toekomst, inleiding en methode 1.2 De eigenheid van Hoorn 1.3 De cultuur van Hoorn in steekwoorden 1.4 De profileringsmogelijkheden van Hoorn 1.5 Waarom er zoveel weg is uit Hoorn 1.6 Verbinding van culturele instellingen/verenigingen met horeca 1.7 Intendant die partijen kan samenbrengen 1.8 Interdisciplinaire uitwisseling 1.9 Samenwerking tussen gemeente en cultureel veld 1.10 Zichtbaarheid rijke amateurleven 1.11 Zzp'ers en culturele broedplaatsen 1.12 Rol Westfries Centrum voor de Kunsten 1.13 Ontwikkeling Poort van Hoorn

70 70 71 72 72 72 72 73 73 73 74 74 74 75

2

77

Hoofdpunten burgerparticipatie

3 Reflectie resultaten burgerparticipatie 3.1 Visies op de huidige stad 3.2 Vergelijking resultaten met het inputdocument 3.3 Conclusies burgerparticipatie

78 79 80 83

4 Inspraakavond 4.1 Inleiding en methode 4.2 Reacties op resultaten sociale media 4.3 Reacties op de grote lijnen van de cultuurnota 4.4 Conclusies Inspraakavond

85 85 85 86 87

69

ARRD Bijlage III 1 1.1

Burgerparticipatie

RESULTATEN BURGERPARTICIPATIE Burgers over de toekomst, inleiding en methode

Op dinsdag 24 januari 2012 heeft ARRD de dialoog geopend met de bevolking van Hoorn over relevante culturele onderwerpen in de stad. Hiervoor zijn verschillende online fora (sociale media) ingericht: de Linkedln-groep 'Cultuurforum Hoorn' en het Twitter-account 'CultuurvisieHoorn'. Aan de hand van stellingen en vragen, die gedestilleerd zijn uit de uitgangspuntennotitie, werd de discussie door ARRD opgestart. De doelen van de burgerparticipatie waren: het genereren van betrokkenheid van burgers bij het formuleren van het nieuwe cultuurbeleid, het creëren van draagvlak voor de keuzes die met betrekking tot de cultuurnota gemaakt worden en het verkrijgen van nieuwe inzichten voor de nieuwe cultuurnota. De status van de bijdragen was adviserend van aard. In de dialoog met de Hoornse bevolking nam ARRD een onafhankelijke positie in. Geld stond bewust niet op de agenda; dit zou de 'instellingenoverstijgende' discussie op visieniveau kunnen verstoren. Budgetten worden later aan het te formuleren beleid toegekend. De discussie werd gevoed door en getoetst aan de uitgangspuntennotitie voor de cultuurnota. Iedereen was welkom om deel te nemen aan de dialoog op de online fora en er was een mogelijkheid voor eenieder om nieuwe discussieonderwerpen aan te dragen.

Enkele actieve deelnemers werden uitgenodigd om de tweede expertmeeting bij te wonen die op 22 februari 2012 plaatsvond in de Raadzaal in het Stadhuis te Hoorn. Voor de inwoners van Hoorn die geen beschikking hadden over een computer of internet was er de mogelijkheid om hun opvattingen en visies over de cultuur in Hoorn per brief naar de gemeente te sturen. De resultaten van de burgerparticipatie worden anoniem verwerkt in de cultuurnota. Op woensdag 18 april 2012 vindt een inspraakavond plaats in het Stadhuis van Hoorn. Tijdens deze bijeenkomst zet ARRD de grote lijnen voor de nieuwe cultuurnota uiteen aan de hand van de tot nu toe verzamelde informatie. Tijdens 70

,RRD deze inspraakavond is er de mogelijkheid voor het publiek om te reageren op en vragen te stellen over de cultuurnota. De burgerparticipatie voor de cultuurnota van Hoorn vond uiteindelijk plaats via de daarvoor ingerichte online fora (sociale media: de Linkedln-groep 'Cultuurforum Hoorn' en het Twitter-account 'CultuurvisieHoorn'. Twitter werd met name gebruikt om mensen te attenderen op de discussiemogelijkheid op Linkedln, hoewel ook hier de mogelijkheid tot discussie bestond. Om de discussie centraal te laten verlopen, werd er geen gebruik gemaakt van Facebook. De discussies via deze sociale media werd door ARRD opgestart aan de hand van vragen en stellingen die gedestilleerd waren uit de uitgangspuntennotitie. Later dienden ook resultaten uit de expertmeeting als input. Mensen die niet over internet beschikten, konden hun bijdrage per brief leveren en hadden de mogelijkheid om hun stem te laten horen tijdens een door ARRD georganiseerde inspraakavond. De bijdragen van de deelnemers aan deze discussies zijn verwerkt in onderstaande resultaten van de burgerparticipatie. Deze resultaten zijn gerangschikt per discussieonderwerp. 1.2 •

De eigenheid van Hoorn Het fundament van de Gouden Eeuw is duidelijk aanwezig in de prachtige monumenten van de binnenstad; Hoorn is een samenkomst van mensen uit alle windstreken; Mensen organiseren in Hoorn op hun eigen wijze kleinschalige activiteiten; Op verschillende niveaus bestaat er verdeeldheid in Hoorn: behoeften aan cultuur lopen per wijk en per doelgroep zeer uiteen. Er is een culturele eilandjescultuur en de horeca is verdeeld; Er is in Hoorn geen sprake meer van een Westfriese mentaliteit; Hoorn had een eigen mentaliteit; anders dan de mentaliteit van de mensen uit de 'streek'. De Hoornse mentaliteit is 'niet lullen, maar poetsen' en komt voort uit lange familiegeschiedenissen; Er is geen leidende cultuur of intellectueel discours in Hoorn; Veel kunstgaleries, kunstexposities en dergelijke zijn met de jaren uit Hoorn verdwenen; In Hoorn is de voormalige bloeiende handel in fruit nog deels zichtbaar: in Appelhaven en Kersenboogerd; Hoorn is een historische stad met een historische binnenstad aan het water; Hoorn zou meer logische verbindingen moeten creëren of laten ontstaan tussen de stadsdelen, bijvoorbeeld door het creëren van een boulevard aan de Westerdijk; Men is niet blij met de leuze: 'Hoorn moetje voelen'. Het argument daarvoor is dat dit niet meetbaar is. 71

ARRD 1.3

De cultuur van Hoorn in steekwoorden Diversiteit; Onderschat; Open; Terughoudend; Mogelijkheden; Strijd; Verzuiling; Verdeeldheid; Rijk amateurleven; Wil tot actie; Professionele cultuur op een eilandje.

1.4 • • 1.5

De profileringsmogelijkheden van Hoorn Hoorn heeft ruimte: de ruimte van het water; Het is logisch om meer te doen met de binnenstadverhalen en havenverhalen van Hoorn. Waarom er zoveel weg is uit Hoorn Om economische redenen; Hoorn heeft geen duidelijke focus, waardoor men niet goed weet waarop ingespeeld kan worden; Het uitzetten van een duidelijke lijn voor een lange termijn zou nieuwe (creatieve) impulsen kunnen opleveren; Hoorn heeft meetbare doelstellingen nodig voor de lange termijn; zonder duidelijk keuzes creëer je geen eigen identiteit of eigenheid; Bij het benoemen van doelstellingen moet er vooral gekeken worden naar wat Hoorn heeft en hoe je dat kunt versterken; Er ontbreekt in Hoorn een duidelijke en vooruitstrevende stadspromotie en citymarketing.

1.6

Verbinding van culturele instellingen/verenigingen met horeca

• •

Er is verdeeldheid bij de horeca in Hoorn; Er zijn weinig mogelijkheden tot het verbinden van culturele instellingen of verenigingen met de horeca; Veel culturele instellingen zitten aan de rand van de stad, zoals de instellingen op het Oostereiland en Schouwburg het Park; Er is een mogelijkheid tot een 'culturele ring' of 'cultuurroute' rondom het centrum, die culturele instellingen aan de rand van de stad zou kunnen verbinden met zowel het centrum van Hoorn als de omliggende wijken. Een bruisende stad: de meest aantrekkelijke steden zijn de steden die historie, uitgaan (cultuur en horeca) en winkelen op een goede manier weten te combineren;

• •

•

72

RRD •

• 1.7 • •

•

•

• • • • • 1.8 •

• •

1.9 • •

Een goede samenwerking van verschillende expertises (bedrijven en culturele verenigingen) waardoor een stad als Hoorn een positievere uitstraling naar buiten en naar haar inwoners kan krijgen; Cultuur en horeca: de Kapel, SWAF, de Stadskroeg, De Boterhal en Satchmo. Intendant die partijen kan samenbrengen Er is behoefte aan een intendant die initiatieven samenbrengt; Culturele instellingen en verenigingen zoeken door de bezuinigingen vanzelf (gedwongen) naar samenwerkingen. Voorwaarden: openstaan voor samenwerkingsverbanden en buiten de grenzen durven te kijken; Hoewel het volgens menigeen geen taak is van de gemeente om verbindingen te leggen, is er tegelijk behoefte aan een faciliterende en verbindende rol van de gemeente; De gemeente zou de culturele infrastructuur kunnen faciliteren door initiatieven zoals het Cultuur Café op zich te nemen.

Het voordeel daarvan is dat de gemeente enerzijds op de hoogte blijft van wat er speelt in het culturele veld en anderzijds zorgt voor een situatie waarin instellingen en verenigingen met elkaar in gesprek zijn; Het blijft de eigen verantwoordelijkheid van culturele instellingen en verenigingen om deel te nemen aan samenwerkingen; Er is behoefte aan een centraal informatiepunt (bijvoorbeeld een website) waar de culturele activiteiten in Hoorn op een rij staan; 'De kracht van de zwerm': er zijn maar enkele richtinggevers nodig om een zwerm mee te krijgen; De gemeente zou haar faciliterende rol op den duur kunnen overhevelen naar een onafhankelijke organisatie; Als de gemeente teveel faciliteert, gaan initiatieven institutionaliseren. Interdisciplinaire uitwisseling Elkaar en eikaars 'product' leren kennen. Er zijn nu nog veel dezelfde mensen aanwezig bij bijeenkomsten: er is behoefte aan nieuwe ontmoetingen met andere deelnemers uit het culturele veld; Het organiseren van een Cultuur Café, zoals al een paar keer is gebeurd in het restaurant van Schouwburg het Park; De Boterhal zou kunnen bijdragen aan kruisbestuivingen door arrangementen aan te bieden, die bestaan uit een stadswandeling, een rondvaarttocht en afsluitend een drankje in de Boterhal.

Is daar draagvlak voor? Samenwerking tussen gemeente en cultureel veld Invulling door overleg; Het culturele veld zou zich kunnen verenigen en dan in gesprek kunnen gaan met de gemeente;

73

ARRD • • •

Het culturele veld laat zich moeilijk samenbrengen, omdat ieder zijn eigenheid wil behouden; We zitten in een kantelfase: van verticale (bovenaf bestuurd) naar horizontale cultuur (meer van onderaf bestuurd); Een bloeiend cultureel leven is gebaat bij ruimte.

1.10 • • •

Amateurleven moet zichtbaar gemaakt worden voor jongeren via bijvoorbeeld middelbare scholen aan de hand van themalessen en dergelijke; Amateurverenigingen moet zich meer profileren: daar is ondersteuning bij nodig; Er is geen samenwerking tussen onderwijs en amateurverenigingen nodig om het amateurleven zichtbaar te maken. De amateurverenigingen zouden hun zichtbaarheid op scholen wel kunnen vergroten.

1.11 •

• •

•

• •

• •

Zzp'ers en culturele broedplaatsen

Een mogelijke culturele broedplaats is de Bierkade (vrij nieuw). Het gaat om het voormalig Museum van de Twintigste Eeuw aan de Bierkade: ingericht voor presentaties op het gebied van cultureel ondernemen; De Bierkade is geschikt voor zzp'ers en kleine bedrijfjes, niet voor ateliers; Oostereiland kan geen culturele broedplaats zijn: te duur voor kleine, beginnende ondernemers.

1.12 •

Zichtbaarheid rijke amateurleven

Rol Westfries Centrum voor de Kunsten

Het Westfries Centrum voor de Kunsten wordt een centrum voor meerdere gebruikers, zoals Muziekschool Gerard Boedijn, De Blauwe Schuit, bibliotheek Hoorn en Manifesto; Het Westfries Centrum voor de Kunsten biedt een toekomst voor de kunsteducatie in Hoorn door de samenwerking tussen de verschillende culturele instellingen, zoals de Blauwe Schuit, Manifesto en Muziekschool Gerard Boedijn en door de samenwerking met het onderwijs; Het gezamenlijk gebruik van een backoffice levert efficiëntie op; Eén centrum voor de kunsten levert op de langere termijn besparing op en geeft tegelijkertijd aan de instellingen (De Blauwe Schuit, muziekschool Gerard Boedijn) de kans te blijven bestaan zodat kunsteducatie op professioneel niveau aangeboden kan worden aan een brede doelgroep; Door verschillende partijen bij elkaar te brengen in een centrum voor de kunsten krijgt kunsteducatie een centrale plek in Hoorn; Het Westfries Centrum voor de Kunsten heeft geen meerwaarde als het een plek wordt waar bestaande functies worden gecombineerd. Het centrum krijgt een toegevoegde waarde als het aantrekkelijk is voor nieuwe bezoekers. Denk bijvoorbeeld aan bijzondere evenementen, exposities met bekende kunstenaars, een kunstuitleen met ruime keuze en dergelijke;

74

RRD

•

De meerwaarde van het Westfries Centrum voor de Kunsten zit vooral in samenwerking op inhoud. Dat wil zeggen dat de verschillende kunstvormen en (educatieve) activiteiten inhoudelijk beter worden door samenwerking; Het Westfries Centrum voor de Kunsten in plaats van de bestaande grote professionele instellingen. Met andere woorden: de bestaande grote professionele instellingen gaan op in het Westfries Centrum voor de Kunsten; Het Westfries Centrum voor de Kunsten ondersteunt niet alleen de eigen activiteiten, maar ook de activiteiten van andere initiatieven en professionals; Het Westfries Centrum voor de Kunsten stuurt niet op inhoud, maar werkt aan het mogelijk maken van initiatieven en stimuleert vernieuwing en tijdelijke samenwerkingsvormen; Het Westfries Centrum voor de Kunsten moet een overkoepelende culturele marktplaats vormen; Het Westfries Centrum voor de Kunsten moet een breed takenpakket hebben waardoor het steviger in de schoenen staat, meer activiteiten kan uitzetten en een breder publieksbereik heeft; Een centrum voor de kunsten kan faciliterend zijn voor andere instellingen (de directie, de administratie, de verzekeringen, de subsidieaanvraagbegeleiding, het regelen van locaties, de publiciteit en dergelijke).

Hierdoor worden de instellingen 'slanker', meer gelijkwaardig aan andere groepen en minder bepalend in het bezit en gebruik van faciliteiten, waardoor diversiteit en vernieuwing meer kansen krijgen; Het Westfries Centrum voor de Kunsten zou een plek kunnen zijn voor samenwerkingen en kruisbestuivingen tussen verschillende kunstdisciplines.

1.13 • •

• •

•

•

Ontwikkeling Poort van Hoorn

Nut en noodzaak van de ontwikkeling van de Poort van Hoorn is niet duidelijk; De huidige verkeerssituatie voldoet. De beschikbare wegen kunnen veilig gemaakt en geoptimaliseerd worden door bijvoorbeeld verkeer opstoppende regels op te heffen; De toegankelijkheid van de binnenstad voor voetgangers en fietsers moet verbeterd worden; In plaats van investeren in de ontwikkeling van de Poort van Hoorn zou Hoorn juist de oude Koepoort moeten herstellen: De Koepoort was de belangrijkste poort van Hoorn; Het is positief dat het Kleine Noord een goede ontwikkeling doormaakt. Dit komt door het plaatsen van de twee nieuwe parkeerterreinen en de voetgangerszone: het Kleine Noord is daardoor onderdeel geworden van het 'Hoorns Rondje'; Het is negatief dat de Veemarkt en het Nieuwland aan het verloederen zijn, doordat zij geen deel meer uitmaken van het 'Hoorns Rondje'. Dit komt onder andere door het ontbreken van parkeerterreinen in de buurt en een voetgangerszone;

75

ARRD De leegstand van winkelpanden moet tegengegaan worden om de binnenstad weer levendig te maken: huurprijzen van winkelpanden moeten worden verlaagd. Misschien is er een citymanager nodig; Er moet rekening gehouden worden met de ontwikkeling van de samenleving: de stad moet ook bereikbaar zijn voor oudere mensen; Het binnenstadplezier moet weer terugkomen. Dit kan bijvoorbeeld door meer diversiteit te creëren in het winkelaanbod en door flexibelere openingstijden van de horeca aan de Roode Steen.

76

RRD 2

HOOFDPUNTEN BURGERPARTICIPATIE

Uit de resultaten van de burgerparticipatie blijkt dat bij de verschillende discussieonderwerpen diverse opvattingen door veel deelnemers gedeeld werden, met elkaar overeenkwamen en vaak aangehaald werden in de discussies. Uit deze gedeelde en overeenkomende opvattingen zijn onderstaande hoofdpunten van de burgerparticipatie op te maken. • •

•

•

• • • •

• • • •

• •

•

Hoorn is een historische stad met een historische binnenstad aan het water; Op verschillende niveaus bestaat er een verdeeldheid in Hoorn: de behoeften aan cultuur lopen per wijk en doelgroep zeer uiteen. Ook leeft iedere kunstdiscipline op zijn eigen 'eiland' en is de horeca verdeeld; De gemeente zou de culturele infrastructuur kunnen faciliteren door initiatieven als het Cultuur Café op zich te nemen. Het voordeel daarvan is dat de gemeente enerzijds op de hoogte blijft van wat er speelt in het culturele veld en anderzijds zorgt voor een situatie waarin instellingen en verenigingen met elkaar in gesprek raken; Hoorn heeft een duidelijke lijn, speerpunten en meetbare doelstellingen nodig voor de lange termijn: door duidelijke keuzes te maken, zou een identiteit en eigenheid van Hoorn gecreëerd en zichtbaar gemaakt kunnen worden; Er ontbreekt een vooruitstrevende stadspromotie in Hoorn; De Bierkade heeft de potentie om de culturele broedplaats van Hoorn te worden; Het rijke amateurleven in Hoorn is onvoldoende zichtbaar; Hoorn zou meer logische verbindingen moeten creëren of laten ontstaan tussen stadsdelen, bijvoorbeeld door het creëren van een boulevard aan de Westerdijk; Het Westfries Centrum voor de Kunsten biedt een toekomst voor de kunsteducatie in Hoorn door de samenwerking met het onderwijs; De meerwaarde voor het Westfries Centrum voor de Kunsten zit vooral in

inhoudelijke samenwerking; Het Westfries Centrum voor de Kunsten moet een overkoepelende culturele marktplaats vormen; Het Westfries Centrum voor de Kunsten zou een plek kunnen zijn voor samenwerkingen en kruisbestuivingen tussen verschillende kunstdisciplines en een plek waar faciliteiten (publiciteit, administratie et cetera) van verschillende instellingen en verenigingen gedeeld kunnen worden; De ontwikkeling van de Poort van Hoorn: eerst het bestaande wegennet optimaliseren en dan pas nieuwe toegangswegen creëren; Het binnenstadplezier moet terugkomen door bijvoorbeeld meer diversiteit te creëren in het winkelaanbod en de horeca aan de Roode Steen van het slot af te halen; Er moet rekening gehouden worden met de ontwikkeling van de samenleving in de toekomst: denk aan de toegankelijkheid van de binnenstad en het voorzieningenniveau in de stad. 77

ARRD 3

REFLECTIE RESULTATEN BURGERPARTICIPATIE

Vanuit de openheid van de burgerparticipatie via de sociale media is een pluriforme groep deelnemers ontstaan die aan de hand van antwoorden op en opvattingen over de door ARRD aangevoerde stellingen en vragen reflecteerde op Hoorn. De diversiteit van deze groep bood verschillende perspectieven op de cultuur van Hoorn. Opvallend is dat de verschillende benaderingen over de stad niet leidden tot geheel uiteenlopende visies, maar juist met elkaar overeenkwamen en elkaar aanvulden. Hierdoor ontstond er een samenhangende visie op de stad Hoorn. De discussies vonden uiteindelijk alleen plaats via Linkedln-groep 'Cultuurforum Hoorn', omdat daar reacties werden gegeven op de vragen en de stellingen die geponeerd werden door ARRD. De reacties op de vragen en de stellingen via het Twitter-account 'Cultuurvisie_Hoom' bleven echter uit. Om die reden hebben wij besloten om Twitter-account 'Cultuurvisie_Hoorn' op een andere manier in te zetten door via dit online forum actief naar de discussies op het 'Cultuurforum Hoorn' te verwijzen. In de discussies via de sociale media waren twee soorten 'participatiegroepen' zichtbaar. Er waren deelnemers die probeerden hun visies te formuleren door de gehele cultuur van Hoorn te beschouwen vanuit helikopterperspectief.

Daarnaast waren er participanten die vooral vanuit hun eigen positie de cultuur in Hoorn aanschouwden en vanuit deze positie hun visies formuleerden. Deze verschillende benaderingen van de cultuur van Hoorn leidden onder de deelnemers tot het stimuleren en het corrigeren van eikaars antwoorden en opvattingen. Ook werden er onderling steeds vaker kritische vragen gesteld, waardoor in sommige discussies een 'bijdrage' van onze kant achterwege kon blijven. Alhoewel ARRD de discussieonderwerpen bleef 'aanvoeren' en bij onduidelijkheden of interessante bijdragen kritische vragen bleef stellen, werden de dialogen via de sociale media steeds meer door de deelnemers zelf gedragen. Ondanks het gegeven dat geld niet op de agenda stond, waren er toch deelnemers die geldkwesties ter sprake brachten in de discussies via de sociale media. Deze bijdragen hebben wij zoveel mogelijk genegeerd of met kritische vragen proberen om te buigen tot bijdragen op visieniveau. Voor de tweede expertmeeting, die plaatsvond op 22 februari 2012 in de raadzaal in het Stadhuis te Hoorn, hebben wij uiteindelijk één deelnemer uitgenodigd vanwege haar actieve en interessante bijdrage aan de discussies via de sociale media. In de onderstaande paragrafen worden de visies op de huidige stad uiteengezet die uit de resultaten van de burgerparticipatie gedestilleerd zijn en wordt er een 78

RRD vergelijking gemaakt tussen de resultaten van de expertmeetings en de burgerparticipatie om de overeenkomsten en de verschillen tussen deze resultaten bloot te kunnen leggen. 3.1

Visies op de huidige stad

Uit de resultaten van de burgerparticipatie komt een aantal visies op de huidige stad naar voren. De visies over de huidige stad die door veel deelnemers via de sociale media gedeeld werden, zijn in deze paragraaf uiteengezet. Er wordt gesproken over verschillende vormen van verdeeldheid in Hoorn. Dat wil zeggen dat er verscheidene 'eilanden' of 'groepen' zijn in Hoorn waarin men voornamelijk op zichzelf gericht is en geen toenadering zoekt tot de andere 'eilanden'. Er is in Hoorn een verdeeldheid aanwezig in de horeca, in de wijken en stadsdelen en tussen de verschillende 'culturele eilanden'. Er is zijn veel verschillende soorten 'eilanden' aanwezig in Hoorn, maar men heeft behoefte aan verbindingen. Voorbeelden daarvan zijn de grote instellingen, zoals Schouwburg het Park, die een directe aansluiting missen met de cultuur in de stad, maar ook met de cultuur in de wijken. Er wordt gesproken over een 'culturele ring' of 'cultuurroute' rondom het centrum die zowel verbinding zou kunnen maken met het centrum als met de omliggende wijken. De zichtbaarheid en de beleefbaarheid van Hoorn wordt belangrijk gevonden. De regionale centrumfunctie komt echter niet ter sprake in de discussies over de profilering van Hoorn. Het gezicht van de stad Hoorn wordt grotendeels bepaald door haar historie, gelegen in de Gouden Eeuw, en haar ligging aan het water.

Het culturele gezicht van Hoorn wordt grotendeels bepaald door de vele amateurverenigingen die in de stad en omgeving aanwezig zijn. Om deze amateursector levendig te kunnen houden, is er samenwerking nodig met professionele instellingen en met het onderwijs. De cultuur van Hoorn wordt gekenmerkt door veel activiteiten, zoals festivals, evenementen, optredens, sportactiviteiten en museale activiteiten. Een centrale agenda met alle (culturele) activiteiten in Hoorn wordt node gemist. Vooruitstrevende kunsteducatie in Hoorn wordt gemist, terwijl kunsteducatie wel potentie heeft in Hoorn. Het toekomstig Westfries Centrum voor de Kunsten zou deze rol op zich kunnen nemen. Uit de resultaten van de burgerparticipatie blijkt uiteindelijk dat deelnemers tijdens de discussies via de sociale media niet zijn ingegaan op het gemis aan

79

_^\RRD hoger onderwijs in Hoorn; onderwijs dat kwalitatieve impulsen zou kunnen geven aan de ontwikkeling van de culturele sector en de stad. 3.2

Vergelijking resultaten met het inputdocument

In deze paragraaf worden de vragen van fase 1 van de opdracht (paragraaf 1.2.3) nogmaals gesteld en beantwoord. Die vragen zijn voor het eerst - 'voorlopig' - beantwoord in de uitgangspuntennotitie. Vervolgens zijn ze in de reflectie van de expertmeetings (inputdocument) beantwoord. Om de resultaten van de expertmeetings met de resultaten van de burgerparticipatie te vergelijken, worden dezelfde vragen nu opnieuw gesteld en beantwoord. Hieronder wordt telkens eerst de vraag herhaald, gevolgd door het antwoord dat gegeven werd in het inputdocument (cursief) en vervolgens wordt het antwoord gegeven dat uit de resultaten van de burgerparticipatie is afgeleid. •

Wat is de functie van kunst en cultuur in Hoorn tijdens de nieuwe cultuurnotaperiode? De functie van cultuur in Hoorn is: 1. Het stimuleren van sociale verbondenheid; 2. Het zichtbaar en beleefbaar maken van de eigenheid van de stad; 3. Bijdragen aan woon- en vestigingsaantrekkelijkheid; 4. Bijdragen aan toerisme en economie; 5. Bijdragen aan persoonlijke groei van inwoners. De functie van cultuur in Hoorn is: 1. Het stimuleren van sociale verbondenheid; 2. Het zichtbaar en beleefbaar maken van de eigenheid van de stad; 3. Bijdragen aan woon- en vestigingsaantrekkelijkheid; 4. Bijdragen aan toerisme en economie; •

Welke rol ziet de gemeente voor haarzelf weggelegd bij de ontwikkeling van kunst en cultuur (voorwaardenscheppend, stimulerend, uitvoerend en/of regisserend)? De tijd dat de gemeentelijke overheid als gezaghebbende autoriteit min of meer autonoom kon opereren, ligt achter ons. Meer en meer staat de burger centraal. Meer en meer treedt de gemeente op als alliantiemanager om vorm te geven aan haar regierol: voorwaardenscheppend en stimulerend voor culturele ontwikkelingen. De huidige situatie vraagt om een nieuwe en duidelijk gedefinieerde functie van de gemeentelijke overheid voor ontwikkelingen in de kunst en cultuur. De ideeën over welke rol de gemeente in toekomst op zich zou 80

RRD moeten nemen, zijn op te delen in twee verschillende denkbeelden. Enerzijds zou de gemeente steeds meer een regierol in moeten nemen, waarin zij voorwaardenscheppend en stimulerend is voor culturele ontwikkelingen. Anderzijds zou de gemeente invulling kunnen geven aan een meer faciliterende rol, waarin zij ontmoetingen in het culturele veld mogelijk maakt. Wat is het ambitieniveau van de nieuwe cultuurnota (korte, middellange en lange termijn)? De ambitie om een groter aandeel van de bevolking (passief) bij cultuur te betrekken en om amateurs met professionals (actief) te verbinden. Daarnaast wil de nota aanknopingspunten bieden om cultuur in te zetten voor niet-culturele doelen: sociaal, toeristisch, economisch en ruimtelijk. Cultuur is cruciaal voor de beleving van stad en regio. De ambitie om een groter aandeel van de bevolking (passief) bij cultuur te betrekken en om amateurs met professionals (actief) te verbinden. Daarnaast wil de nota aanknopingspunten bieden om cultuur in te zetten voor niet-culturele doelen: sociaal, toeristisch, economisch en ruimtelijk. Cultuur is cruciaal voor de beleving van de stad. Hoe breed is het terrein van de cultuurnota (welke aandachtsgebieden wel/niet/met accent)? De cultuurnota beslaat de breedte van het kunstenveld: beeldende kunst, uitvoerende kunsten, literatuur, fotografie en media.

Daarnaast rekenen we ook musea en erfgoed tot het culturele domein. Bibliotheken en (brede) scholen zijn belangrijke intermediairs. Kunsteducatie en amateurkunst zijn belangrijke aandachtsvelden. De cultuurnota beslaat de breedte van het kunstenveld: beeldende kunst, uitvoerende kunsten, literatuur, fotografie en media. Kunsteducatie en amateurkunst zijn belangrijke aandachtsvelden. Het toekomstige Westfries Centrum voor de Kunsten kan een belangrijk intermediair worden voor de kunsteducatie in Hoorn. Daarnaast vormt de gemeente Hoorn een belangrijke intermediair. We rekenen ook musea en erfgoed tot het culturele domein. Hoe groot is de financiële ruimte? Het verdient aanbeveling om op basis van een financiële scan van de culturele instellingen en een onderzoek naar synergievoordelen van clustering te komen tot een gedeeltelijke herinrichting van de culturele infrastructuur in Hoorn. Hierin dient de nieuwe financiële situatie van de gemeente te worden meegenomen.

81

,RRD Hoe integraal dient de cultuurnota te zijn (verhouding tot regionale en landelijke ontwikkelingen)? Vooralsnog is alleen de regionale ontwikkeling van belang; het landelijke beleid is meer financieel dan cultureel gemotiveerd, en gericht op de professionele kunsten op landelijk niveau. Dit kan daardoor niet richtinggevend zijn voor de cultuurnota van Hoorn. De regionale ontwikkeling blijft tot dusver van belang. Het landelijke beleid is namelijk meer financieel dan cultureel gemotiveerd en gericht op de professionele kunsten op landelijk niveau. Dit kan daardoor niet richtinggevend zijn voor de cultuurnota van Hoorn. Bovendien komt uit de resultaten van de burgerparticipatie naar voren dat deelnemers geen aandacht besteden aan de regionale of landelijke positie van de stad. De cultuurnota dient daarom ook eerder een relatie te leggen tussen de stedelijke en de regionale ontwikkelingen, dan met de landelijke ontwikkelingen. •

Hoe ver reikt de interactieve wijze van betrokkenheid van de Hoornse bevolking bij de totstandkoming van de cultuurnota? De interactieve betrokkenheid van de Hoornse bevolking krijgt vorm door inzet van sociale media en een inspraakavond. Dit proces is in volle gang. In de loop van april maken we de eindbalans op. Die wordt meegenomen in de definitieve afwegingen. De interactieve betrokkenheid van de Hoornse bevolking heeft vorm gekregen door de sociale media en een inspraakavond. De resultaten van de burgerparticipatie worden in dit document gepresenteerd. Deze resultaten worden meegenomen in de definitieve afwegingen. De inspraakavond werd gehouden op 18 april 2012. Tijdens deze inspraakavond worden de hoofdlijnen van de cultuurnota gepresenteerd. In de loop van april wordt hier ook de eindbalans van opgemaakt.

Uit bovenstaande antwoorden kan worden opgemaakt dat er op een aantal punten een discrepantie bestaat tussen de gegeven antwoorden in de reflectie op de resultaten van de expertmeetings en de resultaten van de burgerparticipatie. Er bestaat een discrepantie over de toekomstige rol van de gemeente voor ontwikkelingen in de kunst en cultuur. Daarnaast kwam in de resultaten van de expertmeetings de regionale functie van Hoorn sterk naar voren, terwijl in de burgerparticipatie weinig aandacht werd besteed aan de positie van de stad in de regio. Tevens komt in de resultaten van de expertmeetings de persoonlijke groei van de inwoners als functie van cultuur aan bod. Dit komt in de resultaten van de burgerparticipatie niet terug. Het verschil in ideeën over de mogelijke culturele intermediairs is een laatste discrepantie tussen de resultaten van de expertmeetings en de burgerparticipatie. 82

RRD De verschillende discrepanties tussen de resultaten van de expertmeetings en de burgerparticipatie komen voort uit het verschil in (culturele) kennis tussen de cultuurprofessionals en de niet-cultuurprofessionals in Hoorn. Deze discrepanties tussen de resultaten van de expertmeetings en de burgerparticipatie kunnen uiteindelijk wel als een verrijking voor de cultuurnota beschouwd worden. Deze verschillen geven namelijk nieuwe inzichten in en een bredere voorstelling van de cultuur in Hoorn, omdat de cultuur vanuit twee verschillende perspectieven, de cultuurprofessional en de niet-cultuurprofessional, benaderd, beschouwd en beleefd wordt. 3.3

Conclusies burgerparticipatie

De conclusies die getrokken zijn uit de resultaten van de expertmeetings komen overeen met resultaten van de burgerparticipatie. In deze paragraaf worden de conclusies gegeven die gedestilleerd zijn vanuit de resultaten van de expertmeetings en de burgerparticipatie. De nieuwe cultuurnota wordt gericht op het Hoorn van de 21ste eeuw: open en gastvrij, historisch en visionair, dynamisch en creatief, gericht op een historisch gefundeerde moderne stad aan het water. Tijdens de discussies bij de expertmeetings en via de sociale media werd een pluriforme visie op cultuur geschetst die aansluit op de in de uitgangspuntennotitie geformuleerde, brede opvatting van cultuur. Onze opvatting van cultuur blijft om deze reden gehandhaafd. De Hoornse bevolking blijft centraal staan. Het doel van de Hoornse cultuur is binden, en de kansen liggen dan ook daar, waar de verschillende Hoornse domeinen op functionele wijze vruchtbaar met elkaar worden verbonden. In de nieuwe cultuurnota gaan we in op wat een goed Hoorns werk-, woon-, leef en vestigingsklimaat voor cultuur betekent. Er bestaat op een aantal punten een discrepantie tussen de gegeven antwoorden in de reflectie op de resultaten van de expertmeetings en de resultaten van de burgerparticipatie. Er bestaat een discrepantie over de toekomstige rol van de gemeente voor ontwikkelingen in de kunst en cultuur.

Daarnaast kwam in de resultaten van de expertmeetings de regionale functie van Hoorn sterk naar voren, terwijl in de burgerparticipatie weinig aandacht werd besteed aan de positie van de stad in de regio. Tevens komt in de resultaten van de expertmeetings de persoonlijke groei van de inwoners als functie van cultuur aan bod. Dit komt in de resultaten van de burgerparticipatie niet terug. Het verschil in ideeën over de mogelijke culturele intermediairs is een laatste discrepantie tussen de resultaten van de expertmeetings en de burgerparticipatie.

83

ARRD De verschillende discrepanties tussen de resultaten van de expertmeetings en de burgerparticipatie komen voort uit het verschil in (culturele) kennis tussen de cultuurprofessionals en de niet-cultuurprofessionals in Hoorn. Deze discrepanties tussen de resultaten van de expertmeetings en de burgerparticipatie kunnen uiteindelijk wel als een verrijking voor de cultuurnota beschouwd worden. Deze verschillen geven namelijk nieuwe inzichten in en een bredere voorstelling van de cultuur in Hoorn, omdat de cultuur in Hoorn vanuit twee verschillende perspectieven, de cultuurprofessional en de niet-cultuurprofessional, benaderd, beschouwd en beleefd wordt. Citaten: "De bibliotheek van de toekomst maakt het voor inwoners van West-Friesland mogelijk om een leven lang te leren en te werken aan de eigen individuele ontplooiing op een kwalitatief hoog niveau en met aandacht voor specifieke doelgroepen. De bibliotheek beoogt als netwerkpartner en als cultureel ondernemer het kennisniveau van mensen te ontwikkelen of op peil te houden en de integratie en participatie aan de samenleving te bevorderen." (MaDiVo, 2011). "Cultuureducatie daagt uit, maakt nieuwsgierig, verwondert en prikkelt. Het is een essentieel onderdeel in de vorming van een mens, jong en oud. Door middel van cultuureducatie wordt het bewustzijn van jezelf, van de ander en van de omgeving versterkt.

Naast de kennismaking met en verdieping in verschillende cultuuruitingen staan respect en participatie voorop. Educatie in kunst- en cultuuruitingen is daarmee tegelijkertijd een doel en een middel." (MaDiVo, 2012).

84

ARRD 4

INSPRAAKAVOND

4.1

Inleiding en methode

Op woensdag 18 april organiseerde ARRD een inspraakavond in de raadzaal van het Stadhuis in Hoorn. Tijdens deze avond werd door ARRD, op grond van de tot nu toe verzamelde informatie, de voorlopige resultaten van de sociale media en de grote lijnen voor de cultuurnota uiteengezet. Ook was er de mogelijkheid voor mensen die geen toegang hadden tot de sociale media om vragen te stellen, in te spreken en een bijdrage te leveren aan de cultuurnota. De grote lijnen van de cultuurnota zijn gebaseerd op vier ambities: ontdekken, ontmoeten, ontwikkelen en ontsluiten, ofwel de vier o's. Deze ambities staan voor de gedachte dat wij (lees: de inwoners van Hoorn) voortdurend de stad ontdekken, elkaar ontmoeten, onszelf ontwikkelen en onszelf laten zien. De doelen van deze inspraakavond waren: het creëren van draagvlak bij de Hoornse bevolking en het peilen van reacties en meningen over het voorstel voor de cultuurnota. De status van de bijdragen was adviserend van aard. Naast deze inspraakavond was er voor de inwoners die geen toegang hadden tot de sociale media de mogelijkheid om hun opvattingen en visies over de cultuur in Hoorn per brief naar de gemeente te sturen. Deze reacties konden tot en met 18 april opgestuurd worden. Er bleek geen reactie te zijn ontvangen. Deelnemers • Ger Laning • Gerdien de Galan • acht 'insprekers' (vanwege open karakter niet bij naam genoemd) 4.2

Reacties op resultaten sociale media • •

•

•

De organisatie van de Hoornse stadsfeesten heeft goede ervaringen met samenwerking met horeca en met amateurverenigingen; De vraag waarom Facebook niet als online forum werd gebruikt om de dialoog met de bevolking te gaan: via Facebook wordt een andere laag van de bevolking bereikt; Door middel van de sociale media is nu een eerste stap gezet richting te Hoornse bevolking. De gemeente zou deze lijn verder kunnen voortzetten; Reactie op de vraag waar Hoorn zich mee zou kunnen profileren: met de rijke en goede amateurkunst.

85

4—ARRD 4.3

Reacties op de grote lijnen van de cultuurnota • • •

•

• •

•

• •

• •

• • •

Hoorn moet zijn verhaal compleet maken naar de toekomst toe. Neem Hoorn serieus; Zelfkennis over Hoorn ontbreekt bij inwoners en bestuurders: wie is Hoorn en wat is het verhaal? Een belangrijk verhaal van West-Friesland is Greenport. Er komen dimensies bij die we nu nog niet kennen en deze kennis komt straks uit het buitenland in plaats vanuit de regio. Het is misschien nodig om plaatsen/instituten te creëren in de regio waar deze kennis ontwikkeld kan worden; Tegenstrijdigheid in de ambitie van de opschaling naar de regio en de resultaten van de sociale media: past de opschaling wel in het verhaal van Hoorn en is het verhaal van de Omringdijk wel het juiste verhaal? Of is dit verhaal nog niet goed verteld? Op bestuurlijk niveau is de Omringdijk een hot item, maar de inwoners kennen de Omringdijk niet altijd; De opschaling van Hoorn naar de regio West-Friesland past wel bij de vierde ambitie 'ontsluiten'. Hoorn is namelijk in zichzelf opgesloten. Hoorn moet zich openen naar het water en achterland toe. Dit verhaal is nog niet af; Is opschaling een mogelijkheid? De wijken en dorpen zijn erg in zichzelf gekeerd. Er zijn veel culturele verschillen tussen bijvoorbeeld Hoorn en Zwaag. Er moet niet meer gekeken worden naar deze verschillen, maar naar de overeenkomsten voor het creëren van een gezond klimaat.

Het opschalen gaat niet over veroveren, maar over samenwerken en samen delen. Bezwaar tegen het begrip burger: is de burger van Hoorn alleen degene die 's nachts slaapt in Hoorn? Of ook degenen die overdag werken in Hoorn? En de toerist? Alternatief: gebruiker van de stad; De vier o's komen terug in het beleid van Theater Het Pakhuis, Hotel Mariakapel, Westfries Museum en SWAF; Waar haal ik mijn cultuur vandaan? Amsterdam, Rotterdam en Den Haag. Hoorn kan daar wat betreft musea en opera niet tegenop. Positieve wending: er zijn veel zaken dichtbij in Hoorn en er is veel te doen in de omgeving van Hoorn. Er zijn meer keuzemogelijkheden in Hoorn oftewel de 'leunfunctie' van Hoorn. Mensen komen wonen in Hoorn, omdat het juist geen Amsterdam is; Hoe gaan we de toekomst vormgeven aan de hand van deze vier ambities? Hoe kom je aan de kennis van de omgeving? Ontdekken, ontmoeten, ontwikkelen, ontsluiten; Het ontmoeten of verbinden is soms een kwestie van 'de dingen die gebeuren' zonder dat dit van te voren gestuurd of bepaald is door bijvoorbeeld gemeente. Een voorbeeld daarvan is de dijkverzwaring van Hoorn naar Edam. Verschillende kunstenaars hebben daar een project van gemaakt. Wat is hier cultuur; de kunstenaars of dit hele gebeuren? 86

—ARRD •

•

•

• •

•

•

• 4.4

Nieuwe initiatieven om verbindingen te leggen, kunnen ook tot stand komen tussen kunstenaars en de afdeling Research & Development bij zaadbedrijven. Alle andere bedrijven stoten deze afdelingen af. Er is een mentaliteitsverandering nodig bij de inwoners; zij moeten cultuur weer voelen. Nu weten zij niet wat cultuur is. Deze mentaliteitsverandering is ook een ambitie voor de culturele sector. Er moet een duidelijk verhaal of visie liggen onder de ambities: een rode draad creëren anders blijven er alleen fragmenten bestaan. Er is nog geen overeenstemming over de 'trots' waar we vandaan komen: 'het verhaal van Hoorn'; Je moet niet alles willen sturen, want dan maak je het kapot; De Kunstcompagnie legde verbanden tussen cultuur en onderwijs en was belangrijk voor de regio. De Kunstcompagnie is wegbezuinigd door de provincie. Dit wringt met de ambities, omdat verbinden wel een ambitie is; Samenwerking tussen professionals en amateurs wordt door de bezuiniging als probleem gezien in de toekomst. Betrokkenen zijn bang dat amateurs en professionals eikaars concurrenten worden; Maar er is ook een gebrek aan kennis bij professionals en amateurs, omdat zij van elkaar niet weten wie er bereid is om samen te werken en of er daadwerkelijk een samenwerking mogelijk is. Er is daarom behoefte aan cultuurcafés; De vier ambities slaan een interessante brug naar de toekomst.

De ambities geven richtlijnen en kunnen weer verbindingen teweeg brengen. Conclusies Inspraakavond

De grote lijnen van de cultuurnota, geformuleerd volgens de vier ambities ontdekken, ontmoeten, ontwikkelen en ontsluiten, zijn tijdens de inspraakavond positief en met enthousiasme ontvangen. Het tijdens de inspraakavond uiteengezette voorstel voor de cultuurnota werd door de deelnemers gedragen. De vier o's ontdekken, ontmoeten, ontwikkelen en ontsluiten werden door verschillende betrokkenen als herkenbare en bruikbare ambities ervaren. Een aantal culturele instellingen, zoals SWAF, Westfries Museum, Theater Het Pakhuis, Hotel Mariakapel hebben namelijk al soortgelijke ambities en doelstellingen in hun beleid verwerkt of zijn dat nu aan het verwerken. De betrokkenen gaven aan dat er wel een duidelijke visie of rode draad moet liggen onder de vier ambities, omdat er anders alleen fragmenten bestaan die dan samen geen geheel kunnen vormen. De deelnemers vonden uiteindelijk dat de vier ambities een interessante brug slaan naar de toekomst, omdat ze richting geven en verbindingen teweeg kunnen brengen.

87

4—ARRD

Bijlage IV 1

Notitie atelierbeleid

Opdracht

89

2 Aanpak Benadering 2.1 Doel en middel 2.2 Fasering

89 89 89 90

3 Vooronderzoek 3.1 Vooronderzoek gemeente 3.2 Vooronderzoek kunstenaars 3.2.1 Muntstraat7 3.2.2 Achterom 19

90 91 92 92 93

4

Opzet expertmeeting

94

5 Uitkomsten expertmeeting 5.1 Algemeen 5.2 Specifiek

95 95 95

6 Weging uitkomsten 6.1 Huur en huurongelijkheid 6.2 Gevolgen van huurverhoging 6.3 Culturele huurprijs 6.4 Kunstklimaat 6.5 Woningstichting 6.6 Toewijzing ateliers 6.7 Leegstandspotter 6.8 Bemiddelaar 6.9 Betrokkenheid gemeente 6.10 Doorstroming en kunstprijs 6.11 Zelfredzaamheid

96 97 97 97 98 98 98 99 99 99 99 100

7

Conclusies

100

8 Aanbevelingen Literatuur

101 103

88

-ARRD Bijlage IV 1

Atelierbeieid

OPDRACHT

ARRD, onderzoeksbureau voor de kunsten, is in juli 2011 door de gemeente Hoorn gevraagd om een offerte uit te brengen voor een notitie atelierbeleid en de nieuwe cultuurnota van de gemeente Hoorn. De gemeente Hoorn wil een nieuwe cultuurnota laten ontwikkelen. De oude cultuurnota liep eind vorig jaar af en er is nog geen nieuwe vastgesteld. Een van de redenen hiervoor is dat er dit jaar besluitvorming plaatsvindt over een grote ombuigingsoperatie waarbij ook kunst & cultuur niet ongemoeid blijft. Er is voor gekozen om pas na deze besluitvorming een nieuwe cultuurnota te ontwikkelen. Hiervoor heeft het college een extern bureau ingeschakeld. De afgelopen jaren heeft er een discussie plaatsgevonden over het lokale atelierbeleid. Een werkgroep heeft zich over dit onderwerp gebogen en er is een conceptnotitie gemaakt, maar deze is niet door de gemeenteraad vastgesteld. Het college heeft nu behoefte aan het advies van een externe deskundige. Atelierbeleid is weliswaar onderdeel van een cultuurnota, maar het college heeft de raad toegezegd eerst met een aparte notitie atelierbeleid te komen en daarna pas met een volledige cultuurnota. De notitie atelierbeleid staat op 13 december gepland voor behandeling in de gemeenteraad. Daarvoor dient hij in de loop van oktober beschikbaar te zijn voor bespreking in het college. In september 2011 is ARRD de opdracht gegund. 2

AANPAK

Benadering In de uitgebrachte offerte luidt onze benadering als volgt: • Wij benaderen de notitie atelierbeleid en de cultuurnota inhoudelijk; • Wij benaderen kunst en cultuur als onderdeel van andere vormen van vrijetijdsbesteding (eenheid met erfgoed en toerisme); • Wij nemen een onafhankelijke positie in. De status van overleggen met (gemeentelijke) gremia en dergelijke is dan ook adviserend van aard; • Wij beschouwen de gemeentelijke begeleiders niet alleen als beoordelaars, maar ook als sparpartners. 2.1

Doel en middel

Het in onze offerte geformuleerde plan van aanpak Notitie atelierbeleid luidt als volgt.

89

ARRD Uit de bij het offerteverzoek gevoegde stukken blijkt dat alle betrokken partijen inmiddels uitspraken hebben gedaan over het atelierbeleid. Uit een internetscan die we hebben gedaan, blijkt dat de emoties daarbij soms hoog opliepen. Verder blijkt uit de stukken dat er vergelijkingen zijn gemaakt met andere steden, waaronder steden waarvoor ARRD op dit terrein onderzoek heeft verricht. Op grond hiervan kan een uitgebreid interviewtraject achterwege blijven. De notitie atelierbeleid moet recht doen aan alle partijen. Tegelijkertijd wordt de notitie geen compromis; er zullen op punten knopen worden doorgehakt. Dat gebeurt op de hieronder beschreven, systematische wijze. Het doel van de notitie atelierbeleid is draagvlak creëren bij alle betrokkenen. Het middel om dat draagvlak te realiseren is inhoud. Die inhoud wordt gerealiseerd aan de hand van een expertmeeting. Het doel van de expertmeeting is het leveren van resultaten die ons in staat stellen knopen door te hakken. De vorm van de expertmeeting is een discussie van een dagdeel. De deelnemers aan de expertmeeting worden door ons in samenspraak met de gemeente Hoorn geselecteerd en bestaan uit een afspiegeling van de Hoornse sector beeldende kunst en externe deskundigen die een spiegelfunctie vervullen.

De spiegelfunctie kan de eigen dynamiek, die het atelierbeleid lijkt te hebben gekregen, doorbreken en de discussie waarborgen. Gezien de onafhankelijke positie van ARRD maken wij de uiteindelijke deelnemerskeuze. Commitment van de deelnemers is essentieel. De resultaten van de expertmeeting vormen de input van de notitie atelierbeleid. Een verslag van de expertmeeting wordt als tussentijds resultaat aan de gemeente voorgelegd. 2.2

Fasering

Concreet kiezen wij voor de volgende fasering: fase 1: inlezen in de gemeentelijke stukken; fase 2: expertmeeting; fase 3: schrijven verslag expertmeeting als tussentijds resultaat; fase 4: schrijven eindnotitie. Om de notitie zo inhoudelijk mogelijk te houden (focus op wat er gezegd wordt, niet zozeer op wie het zegt), is de tekst geanonimiseerd. Cursieve tekst aan het begin van een paragraaf fungeert als leeswijzer. 3

VOORONDERZOEK 90

ARRD Uit ons vooronderzoek, op basis van de stukken, gesprekken met de gemeente en met kunstenaars, verricht in de periode tussen opdrachtverstrekking en expertmeeting, blijkt het volgende. 3.1

Vooronderzoek gemeente

De informatie in deze paragraaf is afkomstig van de gemeente (op basis van literatuuronderzoek en gesprekken). Bij de laatste gemeenteraadsverkiezingen heeft een politieke aardverschuiving plaatsgevonden. De PvdA is gehalveerd en zit voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog niet in het college. De insteek van het stadbestuur is om Hoorn als een artistiek opmerkelijke stad te profileren.1 Sinds 2002 is er in Hoorn tumult rondom het gemeentelijke atelierbeleid. De discussie concentreert zich tussen gemeente enerzijds en huurders van de gemeentelijke atelierpanden aan de Muntstraat 7 en het Achterom 19 anderzijds. Het tumult lijkt te maken te hebben met een hang naar het verleden. Vijfentwintig tot twintig jaar geleden vierde de beeldende kunst hoogtij in Hoorn. Kunstenaars van naam en faam vestigden zich in de stad en creëerden er spraakmakende projecten. Enkele van deze kunstenaars hebben nog steeds een bovenlokale reputatie. Hotel Mariakapel was destijds een dependance van het prestigieuze Sandberg Instituut. Maar deze 'gouden tijd' is voorbij. Daarbij komt, dat de geldstromen beeldende kunst verschoven zijn. Er gaat nu meer geld naar kunstopdrachten in de openbare ruimte. De BKR (Beeldende Kunstenaars Regeling) bestaat al sinds 1987 niet meer. Het aankoopbeleid van de gemeente is afgeschaft.

Er was eens een tweejaarlijkse aankoopronde, waarbij ongeveer 25 kunstwerken van meestal dezelfde kunstenaars werden aangekocht. Die is in 2009 door het college afgeschaft. Dat lijkt pijn te hebben gedaan, en niet alleen in financiële zin. De vraag dringt zich op waarom je als gemeente de gemeentelijke ateliers niet zou onderbrengen bij een woningstichting. Het onderbrengen van ateliers bij woningstichtingen gebeurt elders in Nederland steeds vaker, omdat woningstichtingen over de benodigde exploitatie-expertise beschikken (en zo'n uitbesteding een aanzienlijke ontlasting van het ambtelijk apparaat oplevert). Volgens het door de VNG gehanteerde Ringenmodel van Cor Wijn hoeft een stad met de omvang van Hoorn (ongeveer 70.000 inwoners) geen atelierbeleid te voeren (VNG stelt: vanaf 90.000 inwoners). Als regiogemeente van WestFriesland heeft Hoorn wel meer dan 90.000 inwoners, maar ligt ook dichtbij het voor kunstenaars aantrekkelijke Amsterdam. Gemeentes die een atelierbeleid voeren, hebben ook vaak kunstvakopleidingen, kennen vaak een grootstedelijke sfeer, een alternatieve scene enzovoorts. Dat 91

-ARRD heeft Hoorn allemaal niet. Hoorn vindt dat gemeentelijke ateliers een meerwaarde voor de stad hebben en vindt, in lijn met de Stadvisie 2005-2025,! dat atelierbeleid daarbij hoort. Het nieuwe beleid wordt artistiek-inhoudelijk gemotiveerd, maar wel een stuk zakelijker dan voorheen. De bijbehorende kaders en richtlijnen zullen in de te ontwikkelen nieuwe cultuurvisie worden beschreven. De tijd van het gemeentelijk in stand houden van het kunstenaarschap is voorbij. Dat is ook een centrale gedachte achter de nieuwe cultuurnota. De gemeente Hoorn streeft verzakelijking na; wat aan marktpartijen kan worden overgelaten, zal aan marktpartijen worden overgelaten. Dat past bij de ontwikkeling van Hoorn van een groeigemeente naar een beheersgemeente. Het College-uitvoeringsprogramma (CUP) is daar duidelijk over; de overheid bezint zich op haar (kern)taken en vraagt meer verantwoordelijkheid van de burger. De vraagt dringt zich op, of kunstenaars dan niet ook zelf hun atelier dienen te regelen. Sommige kunstenaars doen dat al, die charteren een leegstaand kantoor of bouwen een atelier aan de eigen woning. 3.2

Vooronderzoek kunstenaars

Tijdens het inventariseren van wensen en behoeften van de Hoornse beeldend kunstenaars valt als eerste op dat er twee kampen bestaan, die al dan niet a priori vaak lijnrecht tegenover elkaar staan. Dat wordt onderstreept door emotionele e-mails die ARRD voorafgaand aan de expertmeeting ontvangt. Voor een constructieve discussie moeten die kampen, in elk geval gedurende de expertmeeting, met elkaar worden verzoend. Wij hebben bezoeken gebracht aan de gemeentelijke ateliers in Muntstraat 7 (Buismangebouw) en aan Achterom 19 en aldaar gesprekken met kunstenaars gevoerd. Hieronder volgen samenvattingen van die gesprekken, gerubriceerd naar de atelierpanden. 3.2.1 Muntstraat 7 De informatie in deze paragraaf is afkomstig van kunstenaars die een atelier in Muntstraat 7 huren. De kern van het verhaal in het Buismansgebouw is: het gaat al 26 jaar goed, dus verander niets. Kunstenaars hier zijn nu tevreden, en vrezen een huurverhoging. Wordt die huurverhoging doorgevoerd, dan houdt hun kunstenaarschap op, want meer zouden ze niet kunnen betalen. De kunstenaars regelen hun eigen zaken en wensen geen inmenging van buiten. Over de ambtenarij zijn ze tevreden; als ze de gemeente bellen over schade of een mankement, wordt er adequaat gehandeld en is het gauw opgelost. Met een knipoog maken ze duidelijk dat ze aan het vergrijzen zijn, waardoor de gemeente over twintig jaar van hen af is.

Laat ons nog even, luidt de boodschap.

92

RRD Kunstenaars van Muntstraat 7 zijn in de jaren tachtig tijdens de zogenoemde overloop vanuit Amsterdam naar Hoorn gekomen. In die 'gouden tijd' was het Sandberg Instituut in Hoorn gevestigd, zagen de Boterhal en de Mariakapel het daglicht en zorgde toenmalig wethouder Buisman ervoor dat de kunstenaars onderdak kregen in een leegstaand schoolgebouw (eerder zaten ze aan de overkant in een voormalig politiebureau). De kunstenaars hebben zich toen verenigd in een stichting. Maar ze beschouwen zich niet als een kunstenaarsinitiatief of een kunstenaarsvereniging, leder doet zijn eigen ding. Het pand verkeert door achterstallig onderhoud in slechte staat. Maar de kunstenaars doen daar niet al te moeilijk over. Liever niet zeuren, dan inmenging. Autonomie staat voorop. En de huren zijn (nu nog) laag. Emoties kunnen weleens de overhand krijgen. De kunstenaars zijn boos over de plannen van de Hoornse politiek, waar volgens hen geen erkenning van hun kunstenaarschap uit blijkt. De kunstenaars hebben het gevoel dat ze met minimale middelen een professionele beroepspraktijk overeind moeten houden. Hoorn zou trots mogen zijn op hen. En elders zijn er voor deze generatie kunstenaars geen alternatieven (meer). De grootste fout die de gemeente zou kunnen maken, is het pand verkopen aan een woningcorporatie. Dan schieten de huurprijzen zeker omhoog. Van doorstroming kan geen sprake zijn.

Want er zijn geen jonge kunstenaars. Jongeren vestigen zich niet in Hoorn. Die blijven in Amsterdam of trekken naar andere steden. Muntstraat 7 heeft één atelier dat van tijdelijke aard is. Daar zit weleens een jongere kunstenaar in, maar die vervolgt na een poos zijn pad doorgaans buiten Hoorn. 3.2.2 Achterom 19 De informatie in deze paragraaf is afkomstig van kunstenaars die een atelier in Achterom 19 huren. In Achterom 19 bestaat de wens tot een creatieve broedplaats. Nu zitten er ook niet-kunstenaars, en dat wordt betreurenswaardig gevonden. Er is zelfs leegstand. Kunstenaars kunnen de hoge huur van de ateliers niet betalen. Er zijn hier verschillende huurprijzen; wie er al lang zit, betaalt minder. Er is weleens een conflict geweest met de gemeente over het aantal bruikbare vierkante meters. Kern van het probleem is dat het gemeentelijke Bureau Vastgoed de wachtlijst beheert. De gemeente wordt een gebrek aan betrokkenheid bij de kunstenaars en hun werk verweten. Voorheen was Achterom 19, net als Muntstraat 7, een stichting, maar deze werd 93

—ARRD opgeheven toen de Kamer van Koophandel niet meer kon worden betaald; de stichting functioneerde niet goed. In Achterom 19 wordt beheer van de atelierpanden door een woningcorporatie (juist) toegejuicht. Den Helder en het Wilhelmina Gasthuis in Amsterdam worden als voorbeelden gegeven van uitstekend beheer door een woningcorporatie. Over de aantrekkelijkheid van Hoorn als vestigingsstad voor jonge kunstenaars, wordt gevarieerd gedacht. Vaststaat, dat de jonge kunstenaars er niet zijn. 4