Document · PDF

Bijlage 2 - Rapport Arcadis - Klimaatadaptatie Kersenboogerd-Centrum

Algemene Raadscommissie - Raadzaal 13 september 2022, gemeente HoornBij agendapunt: Kwaliteitsimpuls openbare ruimte centrumgebied Kersenboogerd (Wethouder Hakhoff)2.321 woorden

Open het PDF bij de gemeente ↗Naar de vergadering →

Tekst van het document

Uit het bestand gehaald, zonder opmaak, tabellen en afbeeldingen

Klimaatadaptatie Kersenboogerd-Centrum Rapportage over klimaatadaptieve oplossingsrichtingen en kosten December 2021

Inhoud en doel 1. Aanleiding 2. Klimaateisen 3. Risico’s in huidige situatie: je doet niets. 4. Oplossingsrichtingen voor water en hitte 5. Discussiepunten 6. Conclusie 7. Bijlagen

Wat willen we bereiken? Met elkaar concretiseren van de klimaatopgave, de complexiteit van de oplossingen in de beperkte ruimte, en meekoppelkansen. © Arcadis 2021

23/12/21

Aanleiding

Aanleiding Klimaatverandering leidt tot: • Vaker hevige neerslag

• Langere en intensere hittegolven • Langere periodes van droogte Klimaatadaptatie nodig om grote schade voorkomen.

Aanleg van warmtenet, geprojecteerde inbreidingen en andere werkzaamheden bieden meekoppelkansen om de omgeving klimaatadaptief in te richten.

23/12/21

Ambities en eisen

23/12/21

De klimaatopgave

Hoorn heeft reeds gekozen voor ambitieniveauniveau B: • Regenwater bovengronds afvoeren naar weg • Vanuit weg afvoeren naar regenwaterriool • Beschikbare ruimte (groen, plein) benutten voor waterberging / buffering.

Klimaatambities van Hoorn voor de thema’s Water, Droogte en Hitte. Bron: risicogestuurd prioriteren

De klimaatopgave o.b.v. ambitieniveau gemeente Hoorn: • Geen schade door water bij een heftige bui van 60mm in één uur door het zo veel mogelijk bovengronds afvoeren naar de wegen en vanaf daar naar riolering af te voeren en beschikbare ruimte waar mogelijk te gebruiken voor waterberging/buffering. • Hitte knelpunten oplossen bij voorzieningen voor kwetsbare groepen en verhogen comfort op warme plekken (b.v. pleinen). • Afkoppelen en infiltreren.

23/12/21

Programma van Eisen voor Nieuwbouw van de MRA

23/12/21

Je doet niets. Wat zijn de risico’s? Klimaatkwetsbaarheden in huidige situatie.

Droogte

Risico op schade aan stedelijk groen ingeschat op basis van verschil tussen GHG en GLG uit landelijke Klimaateffectatlas.

Lage GLG in delen van gebied. Lokaal grote verschillen tussen GHG en GLG, kan leiden tot schade aan stedelijk groen. Huidige GLG op basis van de klimaateffectatlas.nl

23/12/21

Hitte

Huidige gevoelstemperatuur op de heetste dag op basis van de klimaateffectatlas.nl

Hitte Bij gevoelstemperaturen >35° treedt grote hittestress op. Dit kan leiden tot een lagere productiviteit en ernstige gezondheidsklachten. In de Kersenboogerd komt dit op de heetste dag op bijna alle plekken voor waar geen bomen staan. Zorgfuncties

Ambitie Hoorn:

MRA eisen:

•

40% schaduw op langzaamverkeerroutes en verblijfsplekken

•

30% schaduw op buurtniveau

•

Max. 300m afstand naar koele plek 23/12/21

Hitte

Huidige afstand tot verkoelend groen in de wijk.

MRA en HvA Coolkit: •

Iedere woning op max. 300m van een verkoelende plek > 200m2

Ambitie Hoorn:

Zorgfuncties

23/12/21

Hitte

Schaduwpercentages op langzaamverkeerroutes en verblijfsplekken in de Kersenboogerd. O.b.v. slagschaduw berekening in Tygron Digital Twin.

Schaduwpercentages op langzaamverkeerroutes, en verblijfsplekken. Een groot deel van deze plekken heeft minder dan 40% schaduw.

Ambitie Hoorn:

Zorgfuncties

MRA eisen en HvA Coolkit: •

40% schaduw op langzaamverkeerroutes en verblijfsplekken

•

30% schaduw op buurtniveau

23/12/21

Water

Wateroverlast Veel water blijft staan in wijken en kleine wegen doordat deze lager liggen dan de omliggende wegen.

Waterdiepte bij een T100 bij op basis van de klimaateffectatlas.nl

Fietstunnel onder water

Doorstroom van water naar grotere wegen en open water is beperkt. Groot risico op langdurige wateroverlast en schade door water.

23/12/21

Waterdiepte na bui van 60mm in één uur (Tygron)

Fietstunnel onder water

23/12/21

Schade aan woningen? Hoogtekaart van maaiveld

• Wegen in de Kersenboogerd liggen lager dan percelen. • Drempelhoogtes van woningen zijn relatief hoog. Hierdoor is indicatieve schade aan panden door wateroverlast minimaal. Wateroverlast, verkeershinder en materiële schade door grote waterdieptes op wegen en andere voorzieningen is nog wel een reëel risico.

23/12/21

Oplossingsrichtingen water

Digital Twin in Tygron

Een eerste rondleiding

23/12/21

Oplossingsrichtingen - Water Opgave: • Klimaatbui van 60mm in één uur leidt niet tot schade. • Ca. 20 mm wordt door riool opgevangen

Bergings-/infiltratiekratten. Bron: isofaq.be

Opgave voor bovengrond: het (vertraagd) afvoeren, bergen en/of infiltreren van 40mm neerslag of 17.600 m3*

Verlaagde groenstrook

Mogelijke oplossingsrichtingen: • Slim inrichten van wegen om te bergen en af te voeren naar open water Waterplein met speeltuin. Bron: straatbeeld.nl • Verlaagde groenstroken en wadi’s • Parkeervakken met bergings-/infiltratiekratten • Waterpleinen met speeltuin / groen / parkeren

*minus open water en de gebieden die daarnaartoe afwateren © Arcadis 2021

23/12/21

Maatregelpakket – Afvoeren en bergen voor 60mm Maatregel: • Slim inrichten van wegen door lokaal wegen verhogen • Bij overblijvende knelpunten worden maatwerkoplossingen toegepast zoals verlaagde groenstroken (0,4 m-mv) en bergingskratten (0,6 m-mv) Effect: • Verlaging van waterdiepte van >25 cm lokaal. • Waterdieptes >20cm zijn bijna volledig voorkomen op openbaar gebied. Resultaat: • Knelpunten zijn voor een groot deel opgelost • Water op particulier terrein blijft lokaal staan. © Arcadis 2021

23/12/21

Resultaat Maatregelpakket Afvoeren en Bergen – 60 mm

23/12/21

Resultaat Maatregelpakket Afvoeren en Bergen – 60mm in één uur

Nog wel water op particulier terrein

23/12/21

Maatregelpakket – Afvoeren en bergen voor 70mm Aanvullende maatregelen: • 484 m2 parkeervakken met kratten • Ondiepere bergingskratten onder de weg bij Groef.

23/12/21

Resultaat Maatregelpakket Afvoeren en Bergen – 70 mm

23/12/21

Resultaat Maatregelpakket Afvoeren en Bergen – 70mm in één uur

Nog wel water op particulier terrein

23/12/21

Alternatieve maatregel – berging op particulier terrein

In dit specifieke scenario wordt op particulier terrein 40mm water verwerkt waardoor waterdieptes op straat afnemen en minder water snel naar het oppervlaktewatersysteem wordt afgevoerd.

Naast de berging op particulier terrein moeten echter nog wel aanvullende maatregelen worden geïmplementeerd om de wateroverlast knelpunten volledig op te lossen.

Afvoer naar oppervlaktewater vanuit de wijk Water naar oppervlaktewater Referentie Water naar oppervlaktewater Totaalpakket voor 60mm Water naar oppervlaktewater Totaalpakket voor 70mm Water naar oppervlaktewater Berging op percelen

60mm klimaatbui 70mm klimaatbui 21404 28710 21020 27902 19515 26498

23/12/21

Alternatieve maatregel – berging op particulier terrein

23/12/21

Waterbalans De theoretische bergingscapaciteit van het oppervlaktewater in het gehele modelgebied (zie figuur) is 23589 m3 met het uitgangspunt dat er 40cm op het open water geborgen kan worden. Bij een bui van 60mm kan het watersysteem de theoretische afvoer vanuit de wijk net aan. Bij een bui van 70mm wordt deze overgeschreden (zie tabel).

60mm klimaatbui 70mm klimaatbui 21404 28710 21020 27902 19515 26498

Theoretische bergingscapaciteit opp. water Totaal oppervlak (m2) Bergingsopgave 60mm (m3) Bergingsopgave 70mm (m3) Open Water Oppervlak (m2) Aanname berging opp. water (cm) Theoretische bergingscapaciteit opp. water (m3)

Modelgebied Kersenboogerd 1000000 40000 50000 58974 40 23589,6

23/12/21

Resultaat en discussie Baten: Langdurige wateroverlast op straat wordt voorkomen. Wegen en parkeerplaatsen blijven voor een groot deel begaanbaar. Kosten: Maatregelpakket voor het 60mm scenario kost vanaf € 1,44 miljoen tot € 2,55 miljoen of ca. € 33.488 tot € 59.471 per ha. Inclusief de aanvullende maatregelen voor 70mm zijn de kosten € 1,54 miljoen tot € 2,73 miljoen of ca. € 35.922 tot € 63.528 per hectare. Kosten inclusief staart- en VAT kosten, exclusief BTW. Kosten op basis van prijspeil 2021. Waar mogelijk zijn de meerkosten t.o.v. reguliere vervanging gerekend voor maatregelen. Aandachtspunt - capaciteit oppervlaktewater:

In dit scenario wordt een deel van het water (snel) afgevoerd naar het oppervlaktewater in de wijk. Er moet daarom met het hoogheemraadschap worden gekeken naar de capaciteit van het oppervlaktewatersysteem o.b.v. een gecombineerde simulatie riolering-kolken-maaiveld-watersysteem (SSW). Indien versnelde (oppervlakte)waterberging niet kan, dan zullen maatregelen en kosten toenemen.

Alternatief – alles lokaal bergen: Indicatieve kosten om een bui van 70mm in één uur compleet lokaal te bergen, infiltreren en vertraagd af te voeren zijn € 3,9 miljoen tot € 7,5 miljoen voor de hele wijk of € 88.601 tot € 170.291 per ha. Op basis van eerder onderzoek naar kosten klimaatadaptatie van bestaande ruimte in bloemkoolwijken*. *Arcadis/&Flux (2021). Kosten Klimaatadaptieve Stadsharten. In opdracht van Ministerie van Infrastructuur en Waterstaat.

23/12/21

Oplossingsrichtingen hitte

Oplossingsrichtingen Hitte

Maatregel: aanleggen pocket park in oosten van gebied.

Resultaat: afstand tot verkoelend groen is voor hele wijk, <300m en biedt verkoeling voor zorgcentra in de buurt. Kosten: € 27.045 tot € 108.180 voor hele gebied of € 630 tot 2.519 per ha. Kosten inclusief staart- en VAT kosten, exclusief BTW. Kosten op basis van prijspeil 2021. Waar mogelijk zijn de meerkosten t.o.v. reguliere vervanging gerekend voor maatregelen.

MRA en HvA Coolkit: •

Iedere woning op max. 300m van een verkoelende plek > 200m2

23/12/21

Maatregelen Schaduw Schaduwpercentages in de huidige situatie

Om schaduwpercentages van langzaamverkeerroutes en verblijfsplekken naar 40% te krijgen moet bijna 1 hectare aan schaduw worden gecreëerd. De kosten hiervoor bedragen: Langzaamverkeerroutes Verblijfsplekken Totaal

Kosten min (totaal) Kosten max (totaal) Kosten min (per ha) Kosten max (per ha) € 866.640,00 € 1.372.180,00 € 19.698,29 € 31.188,96 € 17.500,00 € 37.500,00 € 397,77 € 852,36 € 884.140,00 € 1.409.680,00 € 20.096,05 € 32.041,31

Kosten inclusief staart- en VAT kosten, exclusief BTW. Kosten op basis van prijspeil 2021. Waar mogelijk zijn de meerkosten t.o.v. reguliere vervaging gerekend voor maatregelen.

Uitgangspunten: •

Voor langzaamverkeerrouts: 50% bomenrij en 50% pergola

•

Voor verblijfsplekken bomen planten die na 20 jaar een schaduwoppervlak van 25 m2 opleveren.

23/12/21

Impact van hittemaatregelen Wat is de impact van de eisen en bijbehorende maatregelen op buurtniveau? Is deze impact acceptabel voor inwoners en stakeholders?

Schaduwpercentages op hoogste zonnestand zijn zeer afhankelijk van de ligging. Op een noord-zuid georiënteerde route is dit moeilijk haalbaar. Bron: Tygron Digital Twin

Zijn de eisen op buurtniveau dan wel wenselijk? Ongewenste schaduw. Bron: deboomverzorging.nl

23/12/21

Aandachtspunten en conclusies

Aandachtspunten • Bij voorgestelde maatregelpakketten is het oppervlakte water niet dynamisch meegenomen. Er moet met het waterschap bepaald worden hoe veel water uit de wijk tijdens een klimaatbui direct kan worden afgevoerd naar het oppervlaktewater. • Bij het samenstellen van de maatregelpakketten is geen rekening gehouden met (beperkte) ruimte in de ondergrond. De locatie en diepte van de maatregelen moet nog in detail vergeleken worden met proefsleuven en andere gegevens over kabels, leidingen en de riolering. • Een aantal van de maatregellocaties overlapt met geprojecteerde nieuwbouw in de wijk. Dit biedt meekoppelkansen. Bij sloop-nieuwbouw moet echter wel worden voorkomen dat lokale knelpunten worden afgewenteld naar omliggende straten. • In het uiteindelijke maatregelpakket maatregelen of aanpassingen op particulier terrein niet meegenomen. Deze kunnen echter wel een groot effect hebben op de wateroverlast of hittestress in de wijk.

23/12/21

Conclusies • Met de toepassing van het samengestelde maatregelpakket “bergen en afvoeren” wordt de grootste wateroverlast op openbaar terrein voorkomen. Op particulier terrein zijn wel nog waterdieptes >20cm aanwezig. • In dit onderzoek is niet in detail gekeken naar de bergings- en afvoercapaciteit van het oppervlaktewatersysteem in de wijk. Er zal daarom samen met het hoogheemraadschap moeten worden gekeken naar de capaciteit van het watersysteem bij een bui van 70mm en de mogelijkheid om water versneld af te voeren vanuit de wijk, danwel zonder overlast tijdelijk te kunnen bergen. • De uiteindelijke kosten* voor een waterrobuuste inrichting liggen tussen de € 1,4 - € 2,7 miljoen voor de wijk, indien het oppervlaktewatersysteem de extra toestroom aan water zonder overlast kan verwerken. • De kosten voor een waterrobuuste maaiveldinrichting kunnen oplopen tot € 7,5 miljoen als de capaciteit van het oppervlaktewatersysteem ontoereikend blijkt te zijn. • De kosten* voor hitte adaptatie zijn ca. € 30.000 tot € 100.000 voor een lokale oplossing met een pocketpark. Wanneer aan de schaduweis van de MRA voor langzaamverkeerroutes wordt voldaan liggen de kosten tussen de € 900.000 en € 1,5 miljoen. *Kosten inclusief staart- en VAT kosten, exclusief BTW. Kosten op basis van prijspeil 2021. Waar mogelijk zijn de meerkosten t.o.v. reguliere vervaging gerekend voor maatregelen.

23/12/21

Bijlagen Resultaten van overige berekeningen in Digital Twin.

Berekening – Bergen in groengebieden Maatregel • Alle groenstroken worden tot 40cm verlaagd en op grote groenlocaties worden wadi’s aangelegd Effect: • Verlaging van waterdiepte tot >25 cm lokaal. Resultaat: • Knelpunten worden slechts deels opgelost. • Water blijft liggen in lager gelegen wijken

23/12/21

Berekening – Bergen in groengebieden – 60mm

23/12/21

Berekening – Bergen in groengebieden – 60mm

23/12/21

Berekening – Bergen onder parkeervakken Maatregel: • Alle parkeervakken worden voorzien van bergings-/infiltratiekratten Effect: • Verlaging van waterdiepte tot >25 cm lokaal. Resultaat: • Knelpunten worden slechts deels opgelost. • Water blijft liggen in lager gelegen wijken

23/12/21

Berekening – Bergen onder parkeervakken 60mm

23/12/21

Berekening – Bergen onder parkeervakken – 60mm

23/12/21

Berekening – Slim inrichten van wegen (verlagen) Maatregel: • Wegen worden ingericht (verlaagd) om water te bergen en af te voeren naar oppervlaktewater Effect: • Verlaging van waterdiepte tot >25 cm lokaal. • Water wordt naar wegen verplaatst waar diepte toeneemt. • Water stroomt beter naar oppervlakteater Resultaat: • Knelpunten worden slechts deels opgelost. © Arcadis 2021

23/12/21

Berekening – Slim inrichten van wegen (Verlagen) – 60mm

23/12/21

Berekening – Slim inrichten van wegen

23/12/21

Berekening – Slim inrichten van wegen (verlagen) + maatwerk oplossingen Maatregel: • Slim inrichten van wegen • Bij overblijvende knelpunten worden maatwerkoplossingen toegepast. Effect: • Verlaging van waterdiepte tot >25 cm lokaal. • Water wordt naar wegen verplaatst waar diepte toeneemt. • Water stroomt beter naar oppervlakteater Resultaat: • Knelpunten zijn voor een groot deel opgelost • Water op particulier terrein blijft lokaal staan. © Arcadis 2021

23/12/21

Berekening – Slim inrichten van wegen + maatwerk oplossingen

23/12/21

Berekening – Slim inrichten van wegen + maatwerk oplossingen

Nog wel water op particulier terrein

23/12/21

De tekst is automatisch uit het bestand gehaald en kan afwijken van het origineel (kolommen, tabellen en koppen lopen door elkaar). Het officiële stuk bij de gemeente is leidend. Bron: https://api1.ibabs.eu/publicdownload.aspx?site=Hoorn&id=91a2b7c1-916c-4346-88bc-c51bd1743a4c