Bijlage 1 - Businesscase 7.1
Tekst van het document
Businesscase 7.1 Overdracht wegen 7 Westfriese gemeenten (WF7)
Auteur
Martin Blom/Wietse Joustra Registratienummer
21.XXXX Datum
24 februari 2021 Versie
2.5 Status
Definitief Afdeling
Naam
Vrijgegeven door projectleider
Wietse Joustra
Handtekening
Datum
24/02/2021
Martin Blom
Geaccepteerd door bestuurlijke opdrachtgevers
Rob Veenman
4/3/2021
Robert Tesselaar Jeroen Broeders Samir Bashara
Geaccepteerd door interne opdrachtgevers
Jos Kerssens Douwe v/d Vaart
4/3/2021
Inhoudsopgave
1
Inleiding
5
2
Doelstelling
6
3
Overeenstemming
6
4
Begrippenlijst
7
5
Wettelijk kader
9
6
Beschrijving werkzaamheden
10
7
Inzicht in over te nemen areaal
11
7.1
Afbakening van het project
11
7.2
Het areaal:
12
7.3
Eenheidsprijzen
13
7.4
Eenmalige kosten
14
7.4.1 7.4.2 7.4.3 7.4.4 7.4.5
14 15 15 16 16
Afkoopsom-Gewenningsbijdrage Boekwaarde Frictiekosten en onderhandeling Overdrachtskosten Implementatiekosten
8
Samenwerkingsscenario’s
19
9
De Staat van Onderhoud
20
10
Randvoorwaarde intentieovereenkomst.
21
10.1 Inkomsten Hoogheemraadschap
21
10.2 Inkomsten Gemeenten
22
10.3 Referentie
23
11
Businesscase (financiële consequenties)
25
11.1 Scenario 1, financieel samen, uitvoering apart
25
11.1.1 11.1.2 11.1.3 11.1.4 11.1.5
verdeling kosten/voordeel gevolgen huishoudens Gevolgen bedrijven Solidariteit op lange termijn Overname moment:
26 26 27 27 28
12
Risico's
30
13
Raakvlakken
33
14
Organisatie
34
14.1 Stuurgroep
34
14.2 Regiegroep
34
14.3 Werkgroepen
35
15
Projectcommunicatie
36
16
Planning besluitvorming en vervolg
37
Bijlage 1: Kaarten over te dragen wegen
38
Bijlage 2: begroting gemeentelijke kosten. bijwerken
45
Bijlage 3: Staat van onderhoud, discussiepunten.
46
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
5
1
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
Inleiding
In 1993 is de Wet Herverdeling Wegenbeheer doorgevoerd. Deze wet voorzag drie wegbeheerders, het Rijk voor rijkswegen, de provincie voor Provinciale wegen, en de gemeenten voor de rest. In het westen van het land waren er echter een aantal waterschappen die van oudsher het onderhoud deden van de wegen in de polders. Een deel van de waterschappen is dit met name voor de kleinere gemeenten blijven doen. Vervolgens zijn gemeenten en waterschappen gefuseerd en is er een beheersituatie ontstaan die niet meer logisch is. Van de 5 waterschappen die wegen beheren zijn er 4 die dit beheer heroverwegen. In het gebied van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) liggen 32 gemeenten, bij 18 daarvan (situatie 2015, start programma Wegenoverdracht) heeft HHNK wegen in beheer. Daarom heeft HHNK de wens geuit de wegen over te dragen aan de gemeenten. Intentieovereenkomst Deze vraag is opgepakt door de colleges van de 7 Westfriese gemeenten en op 10 juli 2017 is er een intentieovereenkomst gesloten om de overdracht van de wegen onder bepaalde voorwaarden te onderzoeken. Het bijzondere van deze overeenkomst is dat de 7 Westfriese gemeenten de overdracht samen willen oppakken om te onderzoeken of het mogelijk is de wegen over te dragen zonder dat dit de inwoners veel meer gaat kosten. Dit is uitgewerkt in een businesscase.
Op 16 september 2020 hebben de portefeuillehouders overeenstemming bereikt over het te volgen scenario. De businesscase is aangepast aan deze overeenkomst. Voordeel Door deze versnipperde beheersituatie is het voor de gebruikers en omwonenden niet altijd duidelijk van wie een weg is en waar een klacht of vraag ingediend moet worden. Ook komt het voor dat een gemeente haar mobiliteitsbeleid of ruimtelijke plannen niet optimaal kan uitvoeren omdat niet alle betreffende wegen in haar beheer zijn. In de 7 Westfriese gemeenten heeft HHNK circa 500 km aan wegen. Het doel is te komen tot een eenduidige beheersituatie, zowel met het oog op helderheid voor de burger over de verantwoordelijkheid voor het wegenbeheer als met het oog op een eenduidige en transparante financiering.
5
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
6
2
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
Doelstelling
Deze Businesscase 7.1 Overdracht wegen 7 Westfriese gemeenten legt het gekozen scenario vast en is bedoeld als achtergrond informatie in het verdere proces van de overname van de wegen. De Buca 7.1 is niet bedoeld als te ondertekenen samenwerkingsovereenkomst, maar zou wel als bijlage aan de overeenkomst toegevoegd kunnen worden. De 7.1 staat voor 7 gemeenten in 1 samenwerking, in navolging van het Pact 7.1.
3
Overeenstemming
Het is mogelijk de wegen over te dragen en daarbij te voldoen aan de financiële voorwaarde uit de intentieovereenkomst, dat de kosten voor de inwoners niet hoger worden. Tussen de heffing van HHNK en de raming van de kosten in de Buca zit ongeveer anderhalf miljoen verschil. Dit is met name een BTW-voordeel. De kosten zijn ongelijk verdeeld, het voordeel komt vooral ten goede van Hoorn, terwijl vooral Medemblik, maar ook anderen tegen hoge extra kosten aankijken. Om aan de intentieovereenkomst te voldoen is het nodig dat de gemeenten voor langere tijd financieel solidair met elkaar blijven. Gezien de huidige financiële en bestuurlijke tijd is het echter niet wenselijk een oneindige financiële verplichting aan te gaan. De tijd waarover steun verstrekt wordt zal dan ook beperkt blijven tot 12 jaar, met een evaluatie ruim voor het einde. Ergo, de WF7 nemen de wegen over, steunen elkaar financieel, met waarschijnlijk een eindige tijd aan de steun. Ook is duidelijk dat Hoorn en Opmeer, de wegen per 1-1-2022 willen overnemen en Enkhuizen, Drechterland, Koggenland, Medemblik en Stede Broec per 1-1-2023. Dit heeft gevolgen voor de eenmalige kosten, waardoor de bedragen in de tabellen iets veranderen ten opzichte van versie 1.9.
6
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
7
4
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
Begrippenlijst
In de wegenoverdracht tussen HHNK en de WF7 komen termen en begrippen aan de orde die voor ingewijden in het project vanzelfsprekend zijn, maar voor mensen met een wat grotere afstand tot de materie voor verwarring of zelfs onbegrip kunnen leiden. Om die reden staat hieronder een overzicht van enkele begrippen die in dit document aan de orde komen, met hun betekenis en/of uitleg. WF7 De in de wegenoverdracht samenwerkende Westfriese gemeenten; Drechterland, Enkhuizen, Stede Broec, Hoorn, Medemblik, Koggenland en Opmeer. HHNK Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier. Intentie overeenkomst Netto betaler
Netto ontvanger
Gewenningsbijdrage
Afkoopsom
Buca / Businesscase
Reguliere (beheer)kosten Eenmalige kosten Boekwaarde
Overeenkomst tussen HHNK en de WF7 waarin is afgesproken gezamenlijk een onderzoek uit te voeren naar de mogelijkheid de wegen die HHNK beheert in de gemeenten over te dragen aan de gemeenten. Met deze overeenkomst hebben de partijen afgesproken op welke manier en onder welke voorwaarden het onderzoek gezamenlijk uit te voeren. In het verzorgingsgebied van HHNK voert HHNK in sommige gemeenten ook wegbeheer uit. In al deze gemeenten wordt op dezelfde manier wegenheffing geheven. Vanwege de verhouding tussen het aantal inwoners binnen een gemeente en de hoeveelheid wegen die in deze gemeente door HHNK wordt beheerd, zijn er gemeenten waar meer wegenheffing wordt opgehaald dan er kosten worden gemaakt. Wij noemen deze gemeente een netto betaler. Binnen de WF7 is dit van toepassing op Hoorn, Enkhuizen en Stede Broec. In het verzorgingsgebied van HHNK zijn er ook gemeenten waar meer kosten gemaakt worden aan wegenbeheer dan er aan wegenheffing opgehaald wordt. In de HHNK systematiek van de wegenoverdracht is een dergelijke gemeente een Netto ontvanger. Binnen de WF7 is dit van toepassing op Medemblik, Koggenland, Drechterland en Opmeer. Een bedrag dat een netto ontvanger krijgt als de wegen worden overgenomen van HHNK. Om na een wegenoverdracht aan de nieuwe situatie te kunnen wennen krijgt een netto ontvanger bij de wegenoverdracht van HHNK een gewenningsbijdrage mee.
Het bedrag is bepaald uitgaande van 100% in het eerste jaar en dat dit gedurende tien jaar afbouwt. Na tien jaar moet de gemeente geheel op eigen benen staan. Omdat HHNK niet nog tien jaar geld heen en weer wil schuiven is het totaalbedrag voor die tien jaar teruggerekend naar een eenmalig bedrag, dat direct wordt uitgekeerd. De bijdrage die een netto betaler dient af te dragen aan HHNK als deze de wegen overneemt. Dit is een vorm van solidariteit. Met de afkoopsom koopt de netto betalende gemeente de terugval voor HHNK in inkomsten van de wegenheffing af. HHNK gebruikt het surplus aan wegenheffing in die betreffende gemeente om de kosten in andere (netto ontvangende) gemeenten te kunnen dekken en de gewenningsbijdragen te betalen. Door middel van de Businesscase wordt voor elke gemeente inzichtelijk gemaakt hoe het financiële plaatje van een wegenoverdracht er uit ziet. Hierin staat een overzicht van de te verwachten kosten bij het overnemen van de betreffende wegen (en andere assets) van HHNK uitgesplitst in reguliere jaarlijks terugkerende kosten en eenmalige kosten voor de uitvoering van de wegenoverdracht. Aan de andere kant staat een overzicht van de benodigde financiering die de gemeente moet verzorgen om het beheer en onderhoud van de over te nemen wegen uit te kunnen voeren.
Overzicht van de kosten die elk jaar gemaakt moeten worden om de over te nemen wegen en overige assets op het gewenste niveau van onderhoud te kunnen onderhouden. Feitelijk de jaarlijkse begroting. Kosten die eenmalig gemaakt moeten worden om de wegenoverdracht uit te kunnen voeren. Notariskosten, kadasterkosten, afkoopsom, boekwaarde, (opstart)kosten voor (uitbreiding van) organisatie. Op enkele over te nemen wegen en assets heeft HHNK nog een restwaarde van investeringen op de balans staan, omdat HHNK de laatste investering aan het betreffende object heeft geactiveerd. 7
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
8 Risico's
Raakvlakken Wegenheffing HHNK Uitkering Wet herverdeling Wegen Bibeko en Bubeko Gezamenlijke kosten Verdeelsleutel Overheadkosten Inwonertal/ huishoudens
Scenario Optie Variant
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
Een risico is een situatie met financiële gevolgen die niet voorzien is, of wel te voorzien is, maar waarvan niet zeker is dat deze op zal treden. De risico's zijn van belang voor de reguliere bedrijfsvoering van de ontvangende gemeenten en worden om die reden meegenomen in de risicoparagraaf voor de wegenoverdracht. Voor zover mogelijk worden die risico's benoemd en geadresseerd. In enkele gevallen worden ze financieel gemaakt en meegenomen in de Businesscase. Projecten, onderwerpen of ontwikkelingen die van positieve of negatieve invloed kunnen zijn op de wegenoverdracht, of waar de wegenoverdracht invloed op heeft. De heffing die HHNK int bij de ingezetenen van gemeenten waar HHNK wegen in beheer heeft. Na een succesvolle wegenoverdracht komt de wegenheffing in de betreffende gemeente te vervallen. Geoormerkt geld dat door het Rijk via het gemeentefonds uitgekeerd wordt aan de gemeenten en dat jaarlijks in 4 termijnen afgedragen wordt aan HHNK. Binnen de Bebouwde Kom en Buiten de Bebouwde Kom. In Westfriesland beheert HHNK ongeveer 500 km aan wegen en fietspaden, waarvan ongeveer 80km binnen de bebouwde kom ligt en 420 km buiten de bebouwde kom. Kosten voor het project wegenoverdracht die gezamenlijk gefinancierd worden. Denk aan de inzet van derden voor onderzoek, projectbegeleiding en dergelijke.
Afspraak tussen de WF7 gemeenten op welke manier de bijdrage aan gezamenlijke kosten worden bepaald. Het is in WF7 verband gebruikelijk om daarvoor de verhouding tussen de inwonersaantallen te gebruiken. Kosten in verband met de bedrijfsvoering. Denk aan kosten voor personeelszaken, materieel en huisvesting. In het gekozen scenario is niet gerekend met overhead, omdat de overhead niet wijzigt. Er is geen nieuw gebouw nodig, geen uitbreiding van de afdeling P&O etc. Het aantal inwoners of huishoudens van een gemeente op een peildatum. Wordt gebruikt als basis om regionale kosten te verdelen. De berekeningen op inwonertal in de Buca zijn gedaan op basis van het aantal van 1-1-2019. Het aantal huishoudens is berekend in 2018. Koggenland Opmeer Medemblik Hoorn Stede Enkhui- DrechterBroec zen land inwoners 22.736 11.779 44.833 73.037 21.702 18.510 19.604 huishoudens 9.220 4.752 18.657 32.792 9.065 8.515 8.064 Mogelijke vorm van samenwerking na overdracht van de wegen Mogelijke vorm van verdeling van kosten binnen een scenario Mogelijke vorm van solidariteit binnen een scenario.
8
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
9
5
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
Wettelijk kader
In 1993 is de Wet Herverdeling Wegenbeheer doorgevoerd. Deze wet voorzag drie wegbeheerders, het Rijk voor rijkswegen, de provincie voor Provinciale wegen, en de gemeenten voor de rest. Uit het gemeentefonds krijgen de gemeenten een uitkering voor het onderhoud van deze wegen. Deze is onvoldoende om de kosten volledig te dekken. In het westen van het land waren er echter een aantal waterschappen die van oudsher het onderhoud deden van de wegen in de polders. Een deel van de waterschappen is dit met name voor de kleinere gemeenten blijven doen. Om de kosten te dekken zijn de gemeente verplicht de uitkering voor het onderhoud af te dragen en kan het waterschap een wegenheffing opleggen. Vervolgens zijn gemeenten en waterschappen gefuseerd en is er een beheersituatie ontstaan die niet meer logisch is. Het proces dat nu loopt is in feite de afronding van de Wet Herverdeling Wegenbeheer. De overdracht van de wegen kan op grond van artikel 26 lid 1 van de Wegenwet en op grond van artikel 160 lid 1 onder d van de Gemeentewet door middel van een overeenkomst geregeld worden die door het college van burgemeester en wethouders wordt vastgesteld. Deze overeenkomst moet overigens nog wel worden goedgekeurd door Gedeputeerde Staten (artikel 18a Wegenwet).
De overdracht van het totale beheerpakket heeft echter dermate grote (financiële) consequenties dat dit raakt aan de bevoegdheden van de gemeenteraad en instemming van de gemeenteraad is derhalve vereist. Er is geen wettelijke verplichting de wegen over te nemen. Wel is er een kans dat als alle andere gemeenten de wegen overnemen de Provincie een aanwijzingsbesluit neemt en de achterblijvende gemeente verplicht dit ook te doen. Voor de netto-betalers is er financieel voordeel te behalen voor de inwoners door de wegen over te nemen. Dit zorgt voor een financieel risico voor de netto-ontvangers, omdat de kosten voor HHNK hoger worden bij het bedienen van minder gemeenten (organisatie in stand houden voor een kleiner areaal en minder inkomsten vanuit gemeentefonds), waardoor de wegenheffing hoger wordt en dus de burger van de gemeenten waarvan de wegen niet zijn overgedragen meer moet gaan betalen.
9
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
10
6
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
Beschrijving werkzaamheden
Na vaststelling van de Buca kan worden gestart met de volgende fase, de uitvoeringsfase, waarin de colleges, gemeenteraden en het CHI het besluit nemen de wegen al dan niet over te nemen en respectievelijk over te dragen. Deze Buca 7.1 geeft een beschrijving van het uiteindelijk overeengekomen scenario in de volgende hoofdstukken: Hoofdstuk 7: Areaal, kosten en mogelijke dekking; Hoofdstuk 8: mogelijke samenwerkingsscenario’s eindsituatie; Hoofdstuk 9: Uitgangspunt staat van onderhoud; Hoofdstuk 10: Financiële randvoorwaarden intentieovereenkomst; Hoofdstuk 11: Businesscase (Financiële consequenties); Hoofdstuk 12: Risico’s; en Hoofdstuk 13: Raakvlakken Hoofdstuk 14: Organisatie Hoofdstuk 15: Communicatie Hoofdstuk 16: Planning besluitvorming en vervolg Nadat de besluitvorming is afgerond verschuift het zwaartepunt van het project van de kant van HHNK naar de gemeente(n). Dit betekent dat de projectorganisatie moet worden aangepast. Waar tot nu toe HHNK het initiatief neemt voor het uitvoeren van werkzaamheden en houden van overleggen pakken de gemeenten dit initiatief als de daadwerkelijke overdracht start. HHNK verleent in die fase op verzoeken van de gemeenten de nodige medewerking om de overdracht tot een goed einde te brengen.
10
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
11
7
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
Areaal, kosten en mogelijke dekking 7.1
Afbakening van het project
De overdracht omvat het eigendom, beheer en onderhoud van de wegen en al dat daartoe behoort of onderdeel daarvan uitmaakt, zoals verhardingen, bermen, fietspaden, voetpaden en trottoirs, duikers, bruggen, openbare verlichting (met inbegrip van ondergrondse bekabeling), wegmeubilair, beplanting en wegsloten. Dit laatste met uitzondering van primaire waterlopen. Primaire waterlopen zijn in het algemeen in het geheel in eigendom bij HHNK, terwijl bij overig water de erfgrens in het hart van de wegsloot loopt.
Een uitzondering wordt gemaakt bij wegen die op een waterkering (dijklichaam) liggen. In dat geval wordt niet het eigendom overgedragen, maar wordt een recht van opstal gevestigd. Dit recht van opstal betreft de weg plus een meter berm, tenzij door bijvoorbeeld hekken een andere afstand logischer is. Werkzaamheden aan de dijk, die leiden tot schade aan het recht van opstal worden hersteld voor rekening van het Hoogheemraadschap.
Principe overdracht Dijkweg. Er is inzicht in het overdrachtspakket per gemeente. De m2 verharding en berm, en de bijbehorende beheerobjecten zoals kunstwerken, bomen en lichtmasten zijn bekend. Bermsloten worden overgedragen, indien gewenst kan voor het uitvoeren van het onderhoud (baggeren) een afspraak met HHNK gemaakt worden dat zij dat op kosten van de gemeente (blijven) doen. 11
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
12
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
Bij gemeentegrensoverschrijdende objecten (bruggen en enkele wegen) moet worden vastgelegd welke gemeente het beheer overneemt. Hierbij wordt gekeken naar een logisch verband met de aansluitende infrastructuur. Uitgangspunt is dat de brug naar de gemeente gaat waar de aansluitende weg in het verlengde van de brug ligt. Dit wordt in onderling overleg afgesproken.
7.2
Het areaal
Het over te dragen areaal bestaat uit de volgende onderdelen:
Asfalt
m2
Koggenland 520.583
Opmeer 213.326
Medemblik 969.360
Hoorn 37.348
Stede Broec 101.139
Enkhuizen 74.445
Drechterland 404.621
Bruggen Bomen
st st
43 5.349
29 3.843
104 10.947
2 282
9 1.147
1 153
12 5.200
Waarvan es Plantsoen
st m2
1.722 24.875
906 3.843
5.208 141.773
8
438 26400
92 396
1.611 31983
Berm Lichtmasten
m2 st
787.073 1.255
304.885 560
1.561.885 2.201
35.963 34
231.733 79
96.842 62
577.585 780
Verkeersborden
1.186
556
1.966
64
173
191
867
st
Kolken Wegsloot
st km
602 86
355 46
1.241 154
16 0,8
35 14,2
6 4,7
578 68
Tabel 1 over te dragen areaal per gemeente Bij het opstellen van de businesscase is het van belang om de omvang van het over te nemen areaal in beeld te hebben. In een gezamenlijke werkgroep hebben de gemeenten en HHNK de aantallen over te dragen beheerobjecten geïnventariseerd. Dit is gebaseerd op het beheersysteem van HHNK en met een nauwkeurigheid van 95%. Deze aantallen zijn nauwkeurig genoeg voor het opstellen van een businesscase. De kosten hiervan zijn verwerkt in de hierna volgende eenheidsprijzen.
12
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
13
7.3
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
Beheerkosten
In de Buca is gerekend met eenheidsprijzen voor een beheeronderdeel. De beheerders hebben per beheeronderdeel deze eenheidsprijs bepaald. Soms is een voorzien risico ook gekwantificeerd. Op basis van het areaal en de eenheidsprijzen is het benodigde jaarlijkse budget per gemeente bepaald. Deze kosten moet straks structureel opgenomen worden in de gemeentelijke begrotingen. Zie bijlage 2. De businesscase is opgebouwd uit de volgende onderdelen: Onderdeel eenheidsprijs toelichting Asfalt groot onderhoud Asfalt klein onderhoud
€ 1,30/m2 8%
Inclusief opslag voor teerhoudend asfalt. % van groot onderhoud.
Gladheidsbestrijding Vegen/onkruidbestrijding
€ 345,-/km € 175,-/km
Over hele areaal gerekend. Over hele areaal gerekend.
Kunstwerken
€ 600,-/st
Kapitaallasten kunstwerken Duikers
€ 800,- stuk
Jaarlijkse onderhoudskosten, gebaseerd op de gemiddelde brug die een gemeente nu heeft, dit is voor een deel van de over te nemen kunstwerken aan de lage kant, maar kan in eerste instantie gecombineerd worden met de volgende post. Boekwaarden zijn er nu niet, deze komen op termijn.
Bomen
€ 20,-/boom
Niet geraamd, onderhoud zit in baggerwerk, vervangen gebeurt incidenteel. Controle en snoeien.
Essentaksterfte
€ 350,-/boom
Lichtmasten
€ 85,-/mast
Verkeersborden
€ 20,-/bord
Dit is een niet onderbouwd bedrag in lijn met de huidige begrotingen van de gemeenten.
Verkeersmaatregelen Wegsloot baggeren
Zelfde bedrag € 900,- /km
Idem. Bedrag overgenomen van contract van HHNK.
Wegsloot maaien Beschoeiing
€ 410,-/km € 1250,-/km
Idem. Overeenstemming over het bedrag, niet over de methode, zie risico’s. Ingevoerd overeenkomstig tarief 2021 HHNK.
Directe personeelskosten
€ 39,72/uur
Overhead
geen.
Bij Koggenland, Opmeer en Medemblik is gerekend met een invulling in verschillende functieschalen, bij de andere gemeenten met een aantal uren maal gemiddeld uurtarief. Uitgegaan is van het uurtarief van Medemblik zonder overhead. Voor Stede Broec, Enkhuizen en Drechterland is eerst de theoretische toename van personeel per gemeente berekend, vervolgens is dit volgens de SED-sleutel opgenomen (Stede Broec 32.12%, Enkhuizen 37.29% en Drechterland 30.59%). De bestaande overhead van de gemeenten verandert niet door de (beperkte) toename van personeel door de overdracht wegen, de kosten nemen niet toe. Wel vindt er intern een verrekening plaats. Uitgezonderd Medemblik, hier is de toename van personeel groter, waardoor wel extra kosten berekend worden.
Watersysteemheffing
Er is gerekend met kap en aanplant van 7% van het areaal. Inclusief stroomkosten en vervanging lichtpunten.
13
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
14
Risico
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
5%
BTW
Prijsindexatie 2019-2021
3%
Stijging wegenheffing
4%
Stijging OZB
2,3%
Rente
0,5%
Er is gerekend met een algemeen risico van 5%, dit bedrag kan worden toegevoegd aan de bestemmingsreserve wegen. Alle bovenstaande bedragen zijn inclusief BTW, om vergelijking met de bedragen van HHNK mogelijk te maken. BTW-compensatie is mogelijk voor de gemeenten, de overige bedragen zijn exclusief BTW. De businesscase is op prijspeil 2019 opgesteld. De eerste overdracht vindt plaats per 1-1-2022. Voor de berekening van de wegenheffing in 2022 is uitgegaan van tweemaal dit percentage. (zie 10.1) Voor de berekening van de OZB in 2022 is uitgegaan van tweemaal dit percentage.(zie 10.2) De werkelijke OZB-verhogingen wijken af. In de berekeningen wordt bij de kapitaallasten rekening gehouden met dit percentage.
Tabel 2 eenheidsprijzen
7.4
Eenmalige kosten
Bij een overdracht moeten we naast de bovengenoemde beheerkosten ook rekening houden met eenmalige kosten. Deze zijn van incidentele aard en dienen dan ook op die wijze in de begroting van de WF7 te worden opgevoerd. Dit betreft vijf verschillende kostensoorten: de afkoopsom of gewenningsbijdrage, de boekwaarde van de kapitaalgoederen, de frictiekosten, de overdrachtskosten en de implementatiekosten. Deze worden in de volgende paragrafen uitgelegd en de financiële keuzes toegelicht. 7.4.1 Afkoopsom-Gewenningsbijdrage Omdat niet alle gemeenten op hetzelfde moment uittreden bestaat de kans dat HHNK erg wisselend zou moeten gaan heffen om kostendekkend te zijn en blijven. Het kan gebeuren dat er een netto-betaler uittreedt voordat er genoeg netto-ontvangers zijn uitgetreden om de kosten en baten weer in balans te krijgen. Het bestuur van HHNK vindt dat niet wenselijk. Daarom vraagt HHNK van een netto-betaler bij uittreden een bijdrage, een afkoopsom, om de kostenstijging bij de netto-ontvangers te kunnen dekken. Andersom krijgt een netto-ontvanger een gewenningsbijdrage zodat de begroting niet in een klap verhoogd moet worden om alle kosten te dekken, maar in de loop der tijd kan groeien. De gewenningsperiode waarmee is gerekend bedraagt tien jaar. Het gaat hier om forse bedragen.
Omdat de WF7 elkaar steunen hoeft er niet gerekend te worden met afkoopsommen en gewenningsbijdragen. Dit wordt onderling geregeld. Omdat de regio echter een netto-betaler is verwacht HHNK wel € 2 miljoen bedoeld voor gemeenten buiten de regio. Deze € 2 miljoen wordt opgebracht door de netto-betalers, Enkhuizen, Hoorn, Stede Broec. Bij de verdeling van de kosten weergegeven in tabel 3 is uitgegaan van verdeling op inwonertal. Overeenstemming afkoopsom: De afkoopsom wordt opgebracht door de netto-betalers en verdeeld op inwonertal. In de laatste onderhandelingen met het Hoogheemraadschap is een lager totaalbedrag afgesproken voor de afkoopsom, boekwaarden en frictiekosten, zie 7.4.3.
14
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
15
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
7.4.2 Boekwaarde HHNK heeft per gemeente een waarde van de kapitaalgoederen in de boeken staan, met name voor kunstwerken. Na de wegenoverdracht beheert HHNK geen wegen (en andere assets) meer en heeft dus geen grond meer om belasting te heffen. De balans moet dan dus leeg zijn en daarom moeten ontvangende gemeenten bij een wegenoverdracht ook eventueel aanwezige boekwaarden overnemen van HHNK. Om die reden worden de boekwaarden meegenomen in de op te stellen Businesscase. De boekwaarde van de rotonde A7 is nog niet geactiveerd. De boekwaarden zijn weergegeven in tabel 3. Overeenstemming afschrijving Boekwaarde De boekwaarde wordt overgenomen door gemeente waar de investering gedaan is. Als afschrijvingstermijn wordt een termijn overeenkomstig de termijn van HHNK of het gemeentelijk beleid gebruikt als deze langer is. Er kan zelfs voor gekozen worden op basis van de restlevensduur een nieuwe looptijd te starten. Een opgelegde termijn van 10 jaar is strijdig met de autonomie van de gemeenten en zorgt voor hogere lasten de eerste 10 jaar. In de laatste onderhandelingen met het Hoogheemraadschap is een lager totaalbedrag afgesproken voor de afkoopsom, boekwaarden en frictiekosten, zie 7.4.3.
7.4.3 Frictiekosten en onderhandeling Als de wegen worden overgedragen heeft HHNK nog een deel van haar organisatie en gebouwen over. De kosten die hier mee te maken hebben worden frictiekosten genoemd. Hoe hoog deze kosten zijn en hoe lang hier rekening mee moet worden gehouden is lastig in te schatten, en daarom heeft HHNK een reserve opgebouwd om deze kosten te dekken. Deze reserve was aanleiding voor de gemeenten om het betalen van de afkoopsom en overnemen van de boekwaarden ter discussie te stellen. Als gevolg van deze discussie is een afspraak gemaakt dat de regio drie miljoen betaalt aan HHNK voor afkoop, boekwaarden en frictiekosten. Dit is echter exclusief de rotonde A7 in Hoorn. Totaal moet er dus 4,6 miljoen op tafel komen. In onderstaande tabel staan de oorspronkelijke afkoopsommen, de verwachte boekwaarden op overnamedatum en de overeengekomen verdeling van deze kosten: X € 1.000
Totaal
Koggenland
Opmeer
Medemblik
Afkoopsom
2.000
Boekwaarde/ investering
3.914
372
439
978
Totaal afkoopsom en boekwaarde Voordeel onderhandeling
5.914
372
439
1.314
141
Nieuw bedrag
4.600
231
Hoorn 1.290
Stede Broec 383
Enkhuizen
Drechterland
326
31
226
268
978
1.600 Investering rotonde A7 2.890
414
553
268
73
276
452
134
115
121
367
701
2.045
279
438
146
Tabel 3 Verdeling Onderhandelingsresultaat
15
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
16
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
Overeenstemming verdeling Onderhandelingsresultaat Het onderhandelingsresultaat is opgebouwd uit een vergoeding aan HHNK voor afkoop, boekwaarden en frictiekosten en de toekomstige boekwaarde van de rotonde A7. Er is overeengekomen het voordeel van de onderhandelingen te verdelen op basis van inwonertal. De boekwaarden en afkoopsommen worden hierdoor lager.
7.4.4 Overdrachtskosten De overdrachtskosten zijn opgebouwd uit notariskosten en kadastrale kosten. In de berekeningen is rekening gehouden met verdeling van de kosten 50%-50% tussen HHNK en de Westfriese gemeenten. De kosten zijn geschat op basis van een bedrag per km weg. De werkelijke kosten kunnen afwijken. In verband met de ervaringen van de overdracht in Hollands Kroon is het rekenbedrag in november 2020 verhoogd met € 250,- naar € 1.500,- per km. Deze kosten worden op termijn gemaakt. Met het opstellen van de aktes en het verwerken hiervan bij het Kadaster is de nodige tijd gemoeid. Daarom moet hiervoor geld gereserveerd worden. HHNK
Koggenland
Opmeer
Medemblik
Hoorn
Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
€ 364.400
€ 89.250
€ 38.800
€ 142.300
€ 5.200
€ 13.000
€ 14.400
€ 61.300
Tabel 4 Schatting overdrachtskosten Overeenstemming afschrijving eenmalige kosten: Er wordt aangesloten bij de werkwijze bij boekwaarde: de lasten komen bij de gemeente waarvoor ze gemaakt worden, afschrijvingstermijn overeenkomstig termijn HHNK of gemeentelijk beleid. Deze kosten worden op termijn gemaakt. Hiervoor moet geld gereserveerd worden.
7.4.5 Implementatiekosten Naast de overdrachtskosten moeten we rekening houden met interne kosten voor het overnemen van gegevens in het beheersysteem, het controleren van de overdrachtsaktes, aannemen van personeel vooruitlopend op de overname van de wegen, afsluiten van overeenkomsten. Mogelijk zal een deel van deze taken extern uitgevoerd, zoals het inhuren van een projectleider. De kosten zijn geraamd op 25% van de personeelskosten. Zoals gezegd zal een deel van deze kosten gemaakt worden voor de datum van overdracht van de wegen, daarom moet hiervoor geld beschikbaar gesteld worden.
Implementatie -kosten
Koggenland
Opmeer
Medemblik
Hoorn
Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
€ 95.600
€ 33.900
€ 249.200
€ 6.700
€ 18.500
€ 13.400
€ 73.400
Tabel 5 Schatting implementatiekosten en afschrijvingslasten Overeenstemming afschrijving implementatiekosten: Er wordt aangesloten bij de werkwijze bij boekwaarde: de lasten komen bij de gemeente waarvoor ze gemaakt worden, afschrijvingstermijn overeenkomstig gemeentelijk beleid. Deze kosten worden deels vooruitlopend op de overdracht en deels op termijn gemaakt. Hiervoor moet geld gereserveerd worden.
16
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
17
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
Geadviseerd wordt voor de overdrachtskosten en de implementatiekosten een krediet aan te vragen bij de raad en omdat dit kosten zijn die gerelateerd zijn aan de overdracht kunnen deze kosten in 10 jaar afgeschreven worden. De afschrijvingslasten hiervan worden dan de volgende: KoggenOpmeer Medemblik Hoorn Stede Enkhuizen Drechterland Broec land Totale kapitaallast € 19.714 € 7.743 € 41.503 € 1.264 € 3.385 € 2.962 € 14.372 overdracht en implementatie Tabel 6 kapitaallasten overdracht en implementatie
7.5
Totale kosten
Als we dan alle kosten onder elkaar zetten ontstaat de volgende tabel (zie ook bijlage 2): X € 1.000 totaal KoggenOpmeer Medemblik Hoorn Stede Enkhuizen land Broec
Drechterland
Totaal beheerkosten
5.729
1.259
617
2.421
72
250
142
966
Totaal personeelskosten
2.007
394
140
1.012
28
76
55
302
Toevoeging reserve wegen Toevoeging reserve kunstwerken
394
84
39
175
5
17
10
64
135
29
20
70
1
6
1
12
Kapitaallast boekwaarden Kapitaallast afkoopsom kapitaallast overdracht en implementatie
244
25
13
126
48
-
7
25
139
-
-
-
88
29
22
-
91
20
8
42
1
3
3
14
Totale kosten
8.739
1.811
837
3.846
244
382
240
1.383
Tabel 6a, totale kosten wegenbeheer
7.6
Dekking
Voor bovengenoemde kosten moet dekking gevonden worden, passend binnen de randvoorwaarden van de intentieovereenkomst dat het voor de burger niet duurder mag worden. Dit is uitgewerkt in de hoofdstukken hierna, in het kort zijn er vier dekkingsbronnen afgesproken: 1. De gemeentebegroting: Sinds de overdacht van de wegen krijgt de gemeente geld dat doorgegeven wordt aan HHNK, de uitkering Wet Herverdeling wegen. Dit kan nu als dekking voor een deel van de kosten gebruikt worden. Ook door ombuigingen in de begroting of bezuinigingen kan hier geld gevonden worden, maar dat is aan de gemeenteraden in de begrotingsbehandelingen en wordt hier buiten beschouwing gelaten.
17
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
18
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
2. Binnen de SED is er een regeling voor de verdeling van personeelskosten. De kosten van extra personeel voor Drechterland worden hierdoor automatisch gedeeltelijk gedragen door Enkhuizen en Stede Broec. 3. Belastingheffing. De wegenheffing van HHNK vervalt, dit biedt ruimte om de gemeentelijke belasting te verhogen. In aanmerking komt de OZB heffing. Dit is niet voor iedere gemeente voldoende om de kosten volledig te dekken. Daarom is er 4. Onderlinge steun: De netto-betalers, Hoorn, Enkhuizen en Stede Broec gebruiken de heffingsruimte om de andere gemeenten te steunen voor een periode van 12 jaar. Deze steun wordt in een keer uitgekeerd (dit zorgt voor een kleine rentelast extra) en de ontvanger kan deze als reserve gebruiken om de OZB geleidelijk op het benodigde niveau te brengen. Dit is ook weer een begrotingsvraagstuk waar de gemeenteraden over gaan. In onderstaande tabel zijn de posten tussen () extra uitgaven, waar ook dekking voor gevonden moet worden, deze kosten zijn verwerkt in de op te brengen OZB. Ter vergelijk is ook de geraamde wegenheffing van HHNK voor 2022 vermeld in de tabel. X € 1.000
totaal
Koggenland
Opmeer
Medemblik
Hoorn
Stede Broec
Enkhuizen
Drechterland
Uitk. Wet Herverdeling wegen Onderlinge steun
3.001
718
347
1.098
97
140
111
489
(0)
317
91
1.126
(1.133)
(336)
(286)
222
OZB
5.748
776
398
1.621
1.285
580
417
672
Totale dekking
8.749
1.811
837
3.846
249
384
242
1.383
Wegenheffing HHNK 2022
7.616
933
474
1.729
2.405
665
641
767
Tabel 6b, voorgestelde dekking.
18
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
19
8
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
Samenwerkingsscenario’s
Voor het onderzoek naar samenwerkingsscenario’s in de eindsituatie zijn twee bijeenkomsten gehouden met medewerkers van verschillende disciplines van gemeente en HHNK, zodat er vanuit alle kanten naar gekeken is. Er zijn dertien mogelijke scenario’s en denkrichtingen geschetst, waarvan een viertal kansrijk bleken en nader zijn uitgewerkt. omschrijving
Kansrijk?
beoordeling
0
iedere gemeente regelt de wegenoverdracht individueel met HHNK.
ja
Voorstel HHNK, Opmerking: voldoet niet aan de uitgangspunten van de intentieovereenkomst
1
Financieel samen regelen, uitvoering apart
ja
Verschillende opties
2
wegentaak onderbrengen bij een bestaand samenwerkingsverband in Westfriesland een nieuw samenwerkingsverband wegen opzetten Gemeentelijke herindeling
ja
Met kanttekeningen, duurder
ja
Met kanttekeningen, duurder
nee
5
Schuiven gemeentegrenzen, zodat het inwonertal van iedere gemeente in verhouding staat met de wegen en koste
nee
bestuurlijk lastig, vraagt langere organisatietijd dan voor overdracht wegen wenselijk is. bestuurlijk lastig, veel administratieve verhuizingen van bewoners en bedrijven.
6
Beheerorganisatie Openbare ruimte
nee
7
Centrumgemeente, een gemeente regelt het onderhoud Taakverdeling per gemeente
nee
Uitbesteden, het onderhoud wordt via gebiedscontract aanbesteed, kosten verdeeld Samenwerking op onderdelen
nee
11
Wegenfonds, HHNK blijft eigenaar van de wegen en heft belasting, gemeenten regelen onderhoud
nee
12
Wegenbelasting, een nieuwe belasting zoals de wegenheffing
nee
3
4
8 9
10
te complex om een oplossing te kunnen zijn binnen de projectopdracht overdracht wegen. Kan een toekomstig groeimodel zijn in het kader van het Pact 7.1 splitsing binnen en buiten de kom blijft bestaan.
nee
afstand tot politiek. Buitenruimte wordt versnipperd, geen integraliteit in de uitvoer discussie ontstaat over de kwaliteit en kosten bij gewenste herinrichting.
nee
te veel mogelijkheden, er wordt op een aantal vlakken al samengewerkt. niet wenselijk vanuit HHNK, juridisch waarschijnlijk niet in stand te houden
wettelijk grondslag ontbreekt, rest van het land heeft die belasting ook niet
Tabel 7 samenwerkingsscenario’s
19
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
20
9
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
De Staat van Onderhoud
De werkgroep die het overdrachtspakket heeft opgesteld heeft ook het gewenste onderhoudsniveau gedefinieerd. Er is een verschil in het onderhoudsniveau binnen en buiten de bebouwde kom. Hier volstaat een iets lager onderhoudsniveau op een aantal plaatsen. Vervolgens is de onderhoudsstaat gecontroleerd en blijven we dit ook doen. Gemiddeld is het onderhoudsniveau van de HHNK wegen in Westfriesland op orde. Wel is de vraag of dat gemiddelde voor iedere gemeente geldt. HHNK blijft tot aan de feitelijke overdracht het geplande reguliere onderhoud uitvoeren. Als de planning voor 2020 en 2021 bij HHNK bekend is, kan bepaald worden of de wegen in 2022 in de huidige staat worden overgedragen, of dat er nog een onderhoudsbijdrage wordt gegeven. Voor de definitieve overeenkomst wordt gesloten moet dit in beeld zijn. Een overzicht van de afspraken over de staat van onderhoud wordt gegeven in bijlage 3.
20
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
21
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
10 Randvoorwaarde intentieovereenkomst. De manier waarop de kosten van het wegenbeheer gedekt worden bij gemeenten of HHNK verschilt. Hierdoor is het niet mogelijk de wegen over te dragen zonder dat dit financiële consequenties heeft. Een van de uitgangspunten in de intentieovereenkomst is: “De totale gemeentelijk lasten in elk van de Westfriese gemeenten mogen als gevolg van de overdracht van wegen vanuit het hoogheemraadschap niet hoger worden dan de huidige gemeentelijke belastingen, vermeerderd met de huidige wegenheffing uit de waterschapslasten. Uitgezonderd is de trendmatige verhoging.”
10.1 Inkomsten Hoogheemraadschap HHNK financiert de wegentaak uit drie bronnen: 1. Een afdracht van de gemeente uit het gemeentefonds speciaal voor het onderhoud van de wegen buiten de bebouwde kom (bijdrage WHW). De hoogte van dit bedrag is afhankelijk van de wegen die HHNK in onderhoud heeft in de gemeente. Als de wegen zijn overgedragen vervalt de afdracht, en dekt dit een deel van de kosten die de gemeente dan heeft. 2. De wegenheffing. Deze wordt alleen geheven in gemeenten waar HHNK wegen beheert. De heffing is gelijk voor alle inwoners in het gehele gebied van HHNK en kent vier categorieën: ingezetenen (huishoudens), gebouwd, ongebouwd en natuur. Als de wegen worden overgedragen vervalt deze heffing in de betreffende gemeente. 3. Een bijdrage uit de watersysteemheffing, met name bij de dijkverzwaringen. Deze bijdrage wordt verder buiten beschouwing gelaten omdat deze alleen van toepassing is bij dijkverzwaringen en dit in de toekomst ook zo zal zijn. Bij wegen op waterkeringen wordt alleen de weg overgedragen. Als de dijk in de toekomst moet worden aangepast worden de kosten van de heraanleg van de weg hierin meegenomen. Doordat alle huishoudens hetzelfde bijdragen aan de wegenheffing is er sprake van netto-betalers (Hoorn, Stede Broec, Enkhuizen) en netto-ontvangers (Drechterland, Medemblik, Koggenland, Opmeer).
De inwoners van een gemeente met veel inwoners zoals Hoorn betalen samen veel wegenheffing, maar het HHNK heeft er weinig wegen in beheer. Het omgekeerde geldt voor de netto-ontvangers. Samen zijn de Westfriese gemeenten een netto-betaler. De kosten voor het onderhoud aan de wegen in Westfriesland liggen voor HHNK lager dan het bedrag aan belastingen dat HHNK daar int. Door de wegen over te nemen is er dus een voordeel voor de Westfriese inwoners te behalen. In een overzicht van inkomsten en uitgaven ontstaat voor 2022 het onderstaande beeld: X € 1.000
Bijdrage WHW Wegenheffing
Koggenland Opmeer Medemblik Hoorn Stede Broec Enkhuizen Drechterland
718 347 1.098 97 140 111 489
933 475 1.729 2.405 665 641 766
WF7
3.001
7.616
Totaal Kosten HHNK Saldo inkomsten 1.652 2.103 821 862 2.865 3.916 2.503 151 805 409 752 301 1.225 1.635 10.617
Tabel 8 inkomsten en uitgaven HHNK in Westfriesland
21
9.376
-451 -40 -1.088 2.352 396 451 -379 1.241
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
22
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
Zoals aangegeven heeft de wegenheffing vier categorieën: huishoudens, gebouwd, ongebouwd en natuur. Dit is een hele andere manier van heffen dan de OZB van de gemeenten, waar geen grondslag voor ongebouwd en natuur is. De opbrengst van HHNK in een keer doorschuiven naar de OZB zou een flinke verschuiving van kosten opleveren. In de gemeente wordt nog wel hetzelfde opgehaald, maar anders betaald. Inzicht in de verdeling tussen de categorieën is daarom wenselijk. Voor 2022 (berekend op basis van de heffing van 2020) gelden de volgende ramingen: X € 1.000
ingezetenen
gebouwd
ongebouwd
natuur
Totaal
Koggenland Opmeer
390 201
342 177
202 97
.2 .3
933 475
Medemblik Hoorn
789 1.386
664 987
277 32
.4 .02
1.730 2.406
Stede Broec Enkhuizen
383 360
258 259
24 22
.2 .05
665 641
Drechterland
341
288
138
.2
767
2.974
791
1
7.616
totaal 3.850 Tabel 9 Wegenheffing per gemeente
HHNK heeft in haar collegeprogramma 2019-2023 (19.907223) als beleid vastgelegd de wegenheffing jaarlijks met 4% te laten stijgen. Opgemerkt wordt dat het heffingssysteem van HHNK uitgaat van omslag over alle ingezetenen. Als een grote netto-betaler de wegen overneemt zal de heffing voor de achterblijvende gemeenten stijgen. Op termijn wordt het daardoor steeds voordeliger de wegen over te nemen. Door het uittreden van netto-ontvanger Hollands Kroon was de stijging in 2020 overigens beperkt tot 1%.
10.2 Inkomsten Gemeenten De gemeenten hebben twee inkomstenbronnen voor dekking van de kosten van de wegen van HHNK: 1. de eerder genoemde bijdrage uit het gemeentefonds die nu direct doorbetaald wordt aan HHNK en 2. de Onroerende zaak belasting OZB.1 Er zijn natuurlijk meer belastingen, maar die zijn door hun aard of omvang ongeschikt om de kosten van het onderhoud van de wegen te dekken. De bijdragen uit het gemeentefonds zijn volstrekt onvoldoende om de kosten van het wegenonderhoud van de over te dragen wegen te dekken. Dit leidt tot het verhogen van de OZB (als er geen andere begrotingsruimte is). Iedere gemeente is autonoom in zijn heffingen, wel zijn er randvoorwaarden verbonden aan de verhoging van de heffing. Een verhoging min of meer gelijk aan de wegenheffing die vervalt moet geen probleem zijn. Het gehanteerde uitgangspunt in de intentieovereenkomst (waarbij de gemeentelijke lasten voor de inwoners van Westfriesland niet hoger worden dan de huidige gemeentelijke belastingen plus de wegenheffing) is voor de netto-betalers geen probleem, voor de netto-ontvangers echter wel.
1 Naast de OZB kan de gemeente de volgende belastingen heffen: : roerende zaak belasting, baatbelasting, forensenbelasting,
toeristenbelasting, parkeerbelasting, hondenbelasting, reclamebelasting, precariobelasting, rioolheffing, leges. 22
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
23
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
In onderstaande tabel is de geraamde OZB-heffing in 2022 (basis 2020) weergegeven: X € 1.000
Eigenaren woning
Eigenaren geen woning
Gebruikers geen woning
Totaal
Koggenland Opmeer
1.832 1.366
581 375
473 291
2.885 2.033
Medemblik Hoorn
3.797 7.343
1.477 1.781
1.149 1.461
6.423 10.585
Stede Broec Enkhuizen
3.009 1.704
428 1.216
297 915
3.733 3.835
Drechterland 1.841 Tabel 10 OZB-heffing per gemeente
379
306
2.527
10.3 Referentie De intentieovereenkomst geeft aan dat: “De totale gemeentelijk lasten in elk van de Westfriese gemeenten mogen als gevolg van de overdracht van wegen vanuit het hoogheemraadschap niet hoger worden dan de huidige gemeentelijke belastingen, vermeerderd met de huidige wegenheffing uit de waterschapslasten. Uitgezonderd is de trendmatige verhoging.” De gemeentelijke belastingen bestaat naast de OZB ook rioolrecht en afvalstoffenheffing. Als de wegen overgenomen worden mogen de meerkosten ervan alleen gedekt worden uit de OZB en niet uit de andere belastingen. Voor de referentie kijken we daarom alleen naar de OZB. In onderstaand schema is de heffing voor 2022 weergegeven. X € 1.000
Wegenheffing HHNK 2022
Koggenland
933
OZB gemeente 2022 2.885
Totale heffingsdruk 3.819
Opmeer Medemblik
474 1.729
2.033 6.423
2.508 8.153
Hoorn Stede Broec
2.406 665
10.585 3.733
12.991 4.398
Enkhuizen Drechterland
641 767
3.835 2.527
4.475 3.293
Tabel 11 totale heffing wegen en OZB per gemeente Omdat er een verschil zit in de wijze van heffing tussen HHNK en de gemeente, kan het zijn dat de gemeentelijke lasten over het geheel wel gelijk blijven, maar de burger dit wel in zijn portemonnee merkt. Daarom is ook bepaald wat de gemiddelde woning nu en straks aan wegenheffing en OZB betaalt. Bij de wegenheffing worden gebruiker en eigenaar van een woning apart aangeslagen, terwijl bij de OZB alle kosten op de eigenaar verhaald worden. Het verschil geldt waarschijnlijk nog meer voor de bedrijven, een bedrijf op een bedrijventerrein betaald aan HHNK alleen gebouwd. In de OZB is de heffingsverdeling anders, waardoor het bedrijf meer zal moeten betalen. Bij een agrarisch bedrijf wordt voordeel verwacht door het vervallen van de heffing op onbebouwd. 23
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
24
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
Koggenland
Gemiddelde WOZ-waarde (2020) 234.000
Wegenheffing HHNK
OZB gemeente
Totale heffing
€ 71,28
€ 187,58
€ 258,87
Opmeer Medemblik
232.000 217.000
€ 71,04 € 69,18
€ 266.35 € 184.86
€ 337,38 € 254,03
Hoorn Stede Broec
183.000 191.000
€ 64,96 € 65,95
€ 192,38 € 310,02
€ 257,34 € 375,98
Enkhuizen Drechterland
180.000 229.000
€ 64,59 € 70,66
€ 179,14 € 202,75
€ 243,74 € 273,41
Tabel 12 raming totale heffing wegen en OZB voor gemiddeld huishouden in 2022 Uitgaande van bedrijventerrein de Veken in Opmeer is van een gemiddeld bedrijf de WOZ waarde € 464.000,-. Dit bedrijf betaalt nu € 57,31 aan HHNK voor gebouwd. Een agrarisch bedrijf heeft een veel complexere heffing, in de OZB zijn een aantal vrijstellingen in het gebruikersdeel opgenomen. Uitgaande van Opmeer heeft een gemiddeld bedrijf 16 ha. Grond en heeft een WOZwaarde van € 706.487,--. De afdracht aan HHNK is dan € 656,03. De uitsplitsing per heffingsonderdeel is achterwege gelaten in het overzicht:
Koggenland
Gem Bedrijf WOZ € 464.000 HHNK Gemeente Totale heffing OZB € 57,31 € 991,10 € 1.048,62
Agrarisch 16 ha WOZ € 706.487 HHNK gemeente Totale heffing € 656,03 € 1.401,31 € 2.057,34
Opmeer Medemblik
€ 57,31 € 57,31
€ 1.282,96 € 1.287,14
€ 1.340,47 € 1.344,65
€ 656,03 € 656,03
€ 1.814,32 € 1.823,84
€ 2.470,36 € 2.479,87
Hoorn Stede Broec
€ 57,31 € 57,31
€ 1.455,99 € 1.527,95
€ 1.513,50 € 1.585,47
€ 656,03 € 656,03
€2.058,98 € 2.159,37
€ 2.715,01 € 2.815,40
Enkhuizen Drechterland
€ 57,31 € 57,31
€ 2.492,14 € 1.252, 80
€ 2.549,66 € 1.310,31
€ 656,03 € 656,03
€ 3.535,16 € 1.771,45
€ 4.191,19 € 2.427,48
Tabel 13 heffing wegen en OZB bedrijven
24
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
25
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
11 Businesscase (financiële consequenties) In de businesscase 1.9 zijn vier scenario’s financieel doorgerekend. Dit zijn: Scenario 0, het individueel met HHNK regelen, Scenario 1, financieel samen, uitvoering apart, Scenario 2, aansluiten bij een bestaand samenwerkingsverband en Scenario 3, een nieuw samenwerkingsverband. Uiteindelijk is overeenstemming bereikt over scenario 1, optie 3, variant 2. Dit hoofdstuk is aangepast, zodat alleen dit scenario nog vermeld is, en de punten van overeenkomst zijn aangegeven in blauwe kaders.
11.1 Scenario 1, financieel samen, uitvoering apart Dit scenario gaat er van uit dat iedere gemeente zelf de wegen onderhoudt, maar dat de gemeenten elkaar steunen zodat dit niet leidt tot lastenverhoging voor de inwoners van een aantal gemeenten. Het belang van de netto-betalers is tegengesteld aan het belang van de netto-ontvangers. Een netto ontvangende gemeente wil graag een oneindig durende samenwerking zien, waarbij jaarlijks een afgesproken vast bedrag aan steun wordt ontvangen van de netto betalende gemeenten. Daarmee verzekeren zij zich van een permanente steun waardoor haar gemeente (inwoners) financieel gezien zo min mogelijk merkt van de wegenoverdracht. En mogelijk zelfs ook een voordeel kunnen behalen. Een netto betalende gemeente daarentegen, heeft belang bij een zo kort mogelijke periode waarin de netto-ontvangende gemeente gesteund wordt. Het financieel voordeel is dan groter.
25
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
26
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
11.1.1 verdeling kosten/voordeel Door de overname van de wegen is er een gezamenlijk voordeel te bereiken voor de inwoners van Westfriesland. Uitgangspunt is dat niemand er op achteruitgaat. Door het verschil in heffingsgrondslag kunnen we niet de heffing van HHNK als uitgangspunt nemen voor de gemeentelijke heffing. De gekozen optie 3 gaat er van uit dat de netto-ontvangers minimaal de wegenheffing zonder het deel onbebouwd ophalen. Op deze basis komen de afschrijvingslasten van de eenmalige kosten. In verband met het verschil in uittreedjaar zijn de beheerkosten hieronder voor 2023 weergegeven. Het verschil zit in een rentecomponent. Overeenstemming kostenverdeling: Het voordeel komt zoveel mogelijk ten goede van de netto-betalers, Hoorn, Enkhuizen, Stede Broec. De netto-ontvangers Drechterland, Koggenland, Medemblik, Opmeer, gaan er niet op achteruit.
X € 1.000
Referentie heffing HHNK
Beheerkosten min WHW 2022
Scenario 1.3 Financieel samen, uitvoering apart
Koggenland Opmeer
933 474
1.092 487
776 396
Medemblik Hoorn
1.729 2.406
2.744 145
1.617 1.285
Stede Broec Enkhuizen
665 641
242 129
580 417
Drechterland
767
896
673
WF7 7.616 5.737 Tabel 14 scenario 1, optie 3, in vergelijking met heffing HHNK en beheerkosten
5.745
11.1.2 gevolgen huishoudens Op basis van bovengenoemde bedragen kan, uitgaande van de huidige OZB heffing bepaald worden hoeveel een huishouden in een woning met de gemiddelde WOZ-waarde van die gemeente bij deze opties ongeveer zou gaan betalen. De referentiewaarde en scenario 0 zijn ook bijgevoegd om het verschil te laten zien.
Referentie heffing
Scenario 0 Systeem HHNK
Scenario 1.3 Financieel samen, uitvoering apart
Koggenland Opmeer
€ 258,87 € 337,38
€ 260,27 € 331,67
€ 240,95 € 323,15
Medemblik Hoorn
€ 254,03 € 257,34
€ 256,15 € 213,10
€ 236,06 € 219,78
Stede Broec Enkhuizen
€ 375,98 € 243,74
€ 351,86 € 197,41
€ 361,61 € 199,31
Drechterland € 273,41 Tabel 15 scenario 1, gevolgen huishouden
€ 280,16
€ 259,61
26
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
27
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
11.1.3 Gevolgen bedrijven Opgemerkt moet worden dat er een verschuiving van belastingdruk van agrarische bedrijven naar de andere bedrijven plaats zal vinden, omdat de heffing van onbebouwd door bebouwd opgebracht moet worden. Bedrijf WOZ € 464.000
Referentie heffing
Scenario 0 Systeem HHNK
Scenario 1.3 Financieel samen, uitvoering apart
Koggenland Opmeer
€ 1.048,62 € 1.340,47
€ 1.356,55 € 1.592,17
€ 1.259,40 € 1.551,83
Medemblik Hoorn
€ 1.344,65 € 1.513,50
€ 1.724,83 € 1.580,07
€ 1.601,50 € 1.620,11
Stede Broec Enkhuizen
€ 1.585,47 € 2.549,66
€ 1.758,63 € 2.711,93
€ 1.812,43 € 2.734,71
Drechterland € 1.310,31 Tabel 16 scenario 1, gevolgen bedrijven
€ 1.686,21
€ 1.571,18
Referentie heffing
Scenario 0 Systeem HHNK
Koggenland
€ 2.057,34
€ 1.918,01
Scenario 1.3 Financieel samen, uitvoering apart € 1.780,65
Opmeer Medemblik
€ 2.470,36 € 2.479,87
€ 2.251,60 € 2.444,04
€ 2.194,56 € 2.269,28
Hoorn Stede Broec
€ 2.715,01 € 2.815,40
€ 2.234,46 € 2.485,37
€ 2.291,07 € 2.561,41
Enkhuizen Drechterland
€ 4.191,19 € 2.427,48
€ 3.846,93 € 2.384,29
€ 3.879,24 € 2.221,63
Agrarisch Bedrijf WOZ € 706.487
Tabel 17 scenario 1, gevolgen Agrarische bedrijven Het scenario voldoet als we naar de bedrijven kijken niet aan de intentieovereenkomst. 11.1.4 Solidariteit op lange termijn Uitgangspunt van de intentieovereenkomst is dat de overname van de wegen niet tot lastenverzwaring mag leiden. Als de financiële steun permanent zou zijn is dit aantrekkelijk voor de netto-betalende gemeenten. Maar omdat de belangen tegengesteld zijn en de Wet herverdeling Wegen er destijds vanuit ging dat iedere gemeente het zelf regelde, zijn er ook varianten (optie in solidariteit) te bedenken waarbij de steun wordt afgebouwd. Of dit strijdig is met de uitgangspunten van de intentieovereenkomst is zeer de vraag. Twee systemen op de achtergrond, die niet doorgerekend zijn zorgen, er voor dat dit niet het geval is namelijk: - In theorie kan HHNK de heffing met 4% verhogen, meer dan de inflatiecorrectie. Dit betekent dat op termijn iedere gemeente zelf de voor de gemeente benodigde gelden opbrengt. -Als iedere gemeente solo de wegen over zou nemen, (er is financieel voordeel voor een nettobetalende gemeente) zouden de lasten voor achterblijvers stijgen als er een netto-betaler uitstapt. De kleine netto-ontvangers worden dan in eens netto-betaler en het wordt interessant de wegen over te nemen. Uiteindelijk blijft dan de grootste netto-ontvanger alleen over die zelf alle kosten dekt.
Een eindige solidariteit is daarom niet in strijd met de intentieovereenkomst. Er is daarom gekozen voor een variant met een einde: 27
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
28
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
Variant 2: de gemeenten steunen elkaar over een periode van twaalf jaar met een gelijke bijdrage en daarna moeten de gemeenten het zelf regelen. Dit geeft een behoorlijke sprong in kosten bij met name Koggenland, Medemblik en Drechterland. Door de bijdrage in een keer over te maken heeft de gemeente de ruimte om te zorgen voor een gelijkmatige stijging van de heffingen. De dekking van de kosten van de wegenoverdracht zoals hierboven geschetst is een voorbeeld. Dit is wat nodig is om binnen de voorwaarden van de intentieovereenkomst de kosten te dekken, er van uitgaande dat er in de gemeentebegroting geen ruimte is. Het is aan de gemeenteraad om te bepalen wat de dekking van alle kosten in de gemeentebegroting wordt en hoeveel de OZB daarvoor mag stijgen. X € 1.000
Wegenheffing HHNK 10 jaar
WF7 10 jaar
WF7 12 jaar
Koggenland Opmeer
9.330 4.740
7.655 3.969
9.159 4.746
Medemblik Hoorn
17.290 24.060
15.271 12.786
18.250 15.163
Stede Broec Enkhuizen
6.650 6.410
5.755 4.132
6.879 4.940
Drechterland
7.670
6.566
7.838
WF7
76.160
56.135
66.975
Tabel 18 scenario 1, kosten eerste 10 en 12 jaar
Overeenkomst solidariteit: De portefeuillehouders zijn overeengekomen dat de steun gelijk blijft over een periode van 12 jaar en er wordt ruim voor het einde van de gekozen periode een evaluatie gehouden, waarbij ook gekeken wordt naar andere regionale samenwerkingsverbanden. 11.1.5 Overname moment: Een punt waar de gemeenten niet op een lijn zitten is het moment van de overname. Dit heeft voor een deel met de omvang van het areaal te maken. Gemeenten Hoorn en Opmeer streven naar overdracht per 1 januari 2022, terwijl Drechterland, Enkhuizen, Koggenland, Medemblik en Stede Broec de wegen een jaar later over willen nemen. Dit levert voor de duur van de steun problemen op, er wordt immers op verschillende momenten begonnen en geëindigd. Een oplossing hiervoor kan zijn de steun voor een over een te komen termijn te berekenen en in een keer uit te keren. Dit voorkomt administratieve rompslomp en een mogelijke discussie in de toekomst. Omdat de rente op het moment vrij laag is, zijn de financiële consequenties voor een betalende gemeente ook vrij beperkt. Voor een betalende gemeente gaat het dan als volgt werken: de gemeente betaalt eenmalig een bedrag aan de ontvangende gemeenten en kwalificeert dit bedrag als vooruitbetaald op de balans. Met de toekomstige belastingopbrengsten wordt dit bedrag gedurende de overeengekomen termijn van de balans afgeboekt.
Dus als de bijdrage 1 miljoen is voor 10 jaar, boekt de betalende gemeente jaarlijks, gedurende 10 jaar, 100.000 van dit vooruitbetaalde bedrag af.
28
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
29
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
Een ontvangende gemeente heeft de keuze dit bedrag in een reserve te storten, om daarmee het onderhoud van de wegen jaarlijks te kunnen bekostigen zonder de OZB (extra) te moeten verhogen. De onderling verrekening zou er dan zo uit kunnen zien: Gemeente X betaalt aan Y in jaar
12 jaar x € 1.000
Hoorn aan Opmeer in 2022 Enkhuizen aan Drechterland in 2023
€ 1.090 € 645
Enkhuizen aan Koggenland in 2023 Hoorn aan Koggenland in 2023
€ 1.521 € 2.279
Hoorn aan Medemblik in 2023 Stede Broec aan Medemblik in 2023
€ 10.231 € 3.285
Totale kosten Enkhuizen Totale kosten Hoorn
€ 2.166 € 13.600
Tabel 19 onderlinge verrekening Overeenkomst overname: De gemeenten Hoorn en Opmeer nemen de wegen per 1 januari 2022 over, de gemeenten Drechterland, Enkhuizen, Koggenland, Medemblik en Stede Broec per 1 januari 2023. Deze werkwijze biedt de netto-ontvangende gemeenten de mogelijkheid om een groeimodel voor de heffing in te zetten zodat het gat in de toekomst al langzaam kleiner wordt. Noot: Zoals ook in hoofdstuk 10 vermeld: als een netto-betalende gemeente de wegen overneemt stijgen de kosten voor de achterblijvende gemeenten. Een aantal gemeenten die nu ontvanger zijn worden dan automatisch betaler en het wordt voordeliger voor de inwoners de wegen over te nemen.
29
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
30
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
12 Risico's Aan de overname van de wegen hangen een aantal inhoudelijke risico’s. Een risico is de kans op een onvoorziene kostenpost. Waarbij onvoorzien kan betekenen dat niet duidelijk is of de kosten er zullen komen, of dat zeker is dat de kosten komen, maar niet in te schatten is wanneer. De benoemde risico’s worden hierna kort toegelicht: Risicoreservering: iedere gemeente heeft een paragraaf in de begroting waarin de risico’s van de kapitaalgoederen beschreven worden. Deze paragraaf moet herzien worden op basis van de toename van de bezittingen. In de Buca is 5% opgenomen voor onvoorzien. BTW: BTW is compensabel voor gemeenten. Het BTW-compensatiefonds heeft echter een plafond. De verwachting is dat door de aantrekking van de economie het plafond bereikt wordt en de BTW niet volledig compensabel is. Het gaat om een totaalbedrag van ca. een miljoen. De Buca is opgesteld exclusief BTW. Teerhoudend asfalt en verontreinigde ondergrond: de meeste wegen in het buitengebied liggen er vele jaren. De kans dat de ondergrond verontreinigd is, is daarom reëel. Teer in de aanwezige verharding zal naar verwachting meer regel dan uitzondering zijn. Hier wordt geen onderzoek naar gedaan, een onderzoek is namelijk beperkt geldig, en naar aanleiding van het resultaat wordt de weg niet aangepakt. Onderzoek vindt pas plaats als onderhoud noodzakelijk is.
Voor een deel geldt dit ook voor de gemeentelijke wegen. Teerhoudend asfalt is in de businesscase (Buca) meegerekend in de eenheidsprijs voor het asfalt. Wat betreft de aanwezigheid van bodemverontreiniging is het uitgangspunt dat dit aanwezig is en niet verplaatst. Verontreiniging met olieproducten verplaatst wel, maar is goed in kaart gebracht. Er is gekozen voor een onderhoudsmethodiek waarbij het vervangen van funderingen geminimaliseerd wordt. Dit kan omdat kabels en leidingen en (druk)riolering in het buitengebied meestal in de berm liggen. Hierdoor blijven de kosten beperkt. Minimale onderhoudsmaatregel: In principe neemt HHNK onderhoudsmaatregelen die er voor moeten zorgen dat er binnen 10 jaar geen onderhoud meer nodig is. Het is bekend dat er hier en daar afgeweken wordt van de adviezen en er een mindere maatregel genomen wordt. Dit kan er voor zorgen dat de weg eerder aan onderhoud toe is. Dit is een gevolg van budget-gestuurd werken en gebeurt ook bij de gemeenten. Kunstwerken: aanwezigheid van Chroom-verf kan leiden tot hoge onderhoudskosten. De wijze van financiering van de kunstwerken verschilt per gemeente. Een brug wordt over het algemeen afgeschreven in 40 jaar, maar gaat vaak langer mee.
Op grond van de ramingen in de begrotingen van Opmeer, Stede Broec en Drechterland is er daarom gekozen voor kapitaallasten van vervanging van kunstwerken hetzelfde bedrag op te nemen als wordt geraamd voor onderhoud. Duikers: Het onderhoud van duikers wordt meegenomen in het baggerwerk. Duikers worden alleen vervangen bij risico op verzakking of wegreconstructie, kosten hiervoor zijn derhalve niet geraamd. Leeftijd en onderhoudstoestand zijn niet bekend. Openbare Verlichting: Inhoud schakelkasten en de kabels van het eigen Openbare verlichting netwerk zijn niet in beeld. Omdat de leidinggegevens niet bekend zijn kunnen deze via de WIBON (Wet informatie-uitwisseling bovengrondse en ondergrondse netten en netwerken) niet uitgewisseld worden naar grondroerders. Hierdoor kan bij graafwerkzaamheden schade optreden 30
Buca 7.1 Overdracht wegen HHNK-WF7
Pagina
31
Datum
Registratienummer
24 februari 2021
20.
aan de kabels. Omdat deze kabels vaak samen met andere kabels in een sleuf liggen en de lichtmasten bovengronds zichtbaar zijn is de kans op schade laag. Om de kosten voor inwinning van gegevens te dekken is de eenheidsprijs van een lichtpunt met 5% verhoogd. HHNK werkt er aan de ligging inzichtelijk te maken. Essentaksterfte: Essentaksterfte is een schimmelinfectie. Hoe snel deze om zich heen grijpt is niet helemaal duidelijk. Er staan bijna 10.000 essen in het beheergebied, totaal gaat het dus om een groot bedrag. Om dit probleem beter in beeld te krijgen wordt 25% van de essen gecontroleerd op onderhoudstoestand. Bij de overige bomen wordt 10% gecontroleerd. Er is landelijk verschil van inzicht over hoe hard de essentaksterfte om zich heen grijpt. In de Buca is rekening gehouden met kap en vervangen van 7% van het areaal per jaar. Er zijn meer exoten die problemen veroorzaken in het groen onderhoud: reuzenberenklauw, Japanse duizendknoop, fluitekruid/APV, eikenprocessierups, de gevolgen voor kosten frequenter maaien zijn niet mee genomen. Bermen maaien: in een deel van de bermen zijn greppels aanwezig voor de afwatering. Het maaien van deze bermen wordt gedaan door het personeel van HHNK, hierdoor is er geen inzicht in de lengte van de greppels of de meerkosten van dit onderhoud. Dit personeel zit in de financiering van de wegen meegenomen van HHNK en dus ook in de Buca.