Bijlage 1-1-2 Stedenbouwkundig plan
Tekst van het document
POORT VAN HOORN Stedenbouwkundig plan
4 November 2020 1
Voorwoord Je staat als stadsbestuur niet iedere dag - en zelfs niet ieder jaar - voor een keuze die zo bepalend is voor de toekomst van je stad. Al jarenlang vinden we in Hoorn dat het gebied rondom het station beter verdient dan wat het nu is. Het is dan ook een van de laatste plekken van onze stad die eigenlijk onontwikkeld is gebleven. En dat is bijzonder, want het is een plek die van grote betekenis is voor onze stad en regio.
het huidige plan gelegd, toen de gemeenteraad de structuurvisie Poort van Hoorn unaniem aannam. Sindsdien is er veel gesproken over het hóe en in welke volgorde het gebied zich zou moeten ontwikkelen. Een gesprek dat steeds meer uitgaat van gezamenlijkheid, een bestendige koers en de wil om de stad vooruit te helpen. Dat is een compliment aan iedereen die betrokken is, maar zeker ook aan de gemeenteraad.
De Poort van Hoorn opent de stad
Ambitiesprong
Poort van Hoorn opent de stad, letterlijk én figuurlijk. Dit is hét mobiliteitsknooppunt van Hoorn, Westfriesland en de regio Kop van Noord-Holland, dat circa 300.000 inwoners bedient. Dagelijks maken duizenden reizigers en bezoekers gebruik van dit gebied, met directe verbindingen van en naar de Randstad en de regio. Het is dus niet alleen de Poort van Hoorn, maar de poort van een veel groter gebied. Het is dan ook uniek dat juist in dit gebied veel ruimte is voor nieuwe ontwikkelingen.
Complexe opgave
De veelzijdigheid van het gebied en de unieke ligging maakt dit ook een van de meest complexe opgaves uit de geschiedenis van onze stad is. Dat blijkt wel uit het feit dat het denken over de ontwikkeling van de Poort van Hoorn al lang geleden gestart en ook meerdere keren van koers is gewijzigd. Soms door nieuwe inzichten, soms door nieuwe politieke werkelijkheden. Toch werd in 2013 de basis van
2
De afgelopen jaren maakten we als stadsbestuur een ambitiesprong, samen met onze ontwikkelpartners Provincie Noord-Holland, NS Stations en ProRail. Van een gesprek over functies en stenen naar een gesprek over de toekomst, over ‘meer stad’ worden. Voorop staat dat we in de Poort van Hoorn een aantrekkelijke bestemming en verblijfsmilieu willen maken. Een plek waar je graag wilt zijn, waar op alle momenten van de dag reuring is. Kwaliteit is daarin het sleutelwoord; van de bebouwing, maar ook van de inrichting van de openbare ruimte. Dat vind je ook heel sterk terug in dit stedenbouwkundig plan. Daarnaast moet je als bezoeker meteen het gevoel krijgen dat je hier Hoorn bent. De Poort van Hoorn is daarmee het visitekaartje van de stad, dat je uitnodigt om de stad verder te ontdekken. En tot slot maken we een optimaal functionerend multimodaal knooppunt. Een plek waar alle vervoersstromen op een prettige en comfortabele manier bij elkaar komen en op elkaar aansluiten.
Unieke kans
Dit stedenbouwkundige plan is een belangrijke stap in de verbeelding en een belangrijke mijlpaal in het verwezenlijken van onze gezamenlijke ambities, als stadsbestuur en als ontwikkelpartners. Het geeft een eerste beeld van wat we in de toekomst van dit gebied kunnen verwachten. Nieuwe en aantrekkelijke stedelijke woon-werkmilieus, op steenworp afstand van een comfortabel multimodaal mobiliteitsknooppunt, de prachtige historische binnenstad én het grootste stadsstrand van Nederland. Een droom voor ontwikkelaars en beleggers, maar vooral een unieke kans voor onze stad om zich te blijven ontwikkelen als aantrekkelijke en levendige stad. Wethouder Samir Bashara
3
Colofon Projectpartners en adviseurs Gemeente Hoorn NS Prorail Provincie Noord-Holland SITE urban development Stedenbouwkundig ontwerp Karres en Brands Adviseurs Witteveen+Bos Alcedo WeBoost 4 november 2020
4
Inhoud
0. Samenvatting
1. Inleiding
12
Aanleiding Van plannen naar realisatie Scope van het stedenbouwkundig plan Interactief en open planproces Status van het stedenbouwkundig plan
4. Plan
14
Gebiedsontwikkeling Poort van Hoorn Meer stad maken
20
Inhoud 22 1. De schatkaart van de Poort van Hoorn 2. Klimaatrobuuste landschappelijke structuur 24 26 3. Fijnmazig stelsel van verbindingen en verblijfsplekken 28 4. Voetganger en fietser centraal 5. Comfortabel en overzichtelijk overstappen 30 32 6. Goede gebiedsontsluiting en parkeervoorzieningen 34 7. Zorgvuldige inpassing spoorgebonden voorzieningen 38 8. Stedelijke maat en schaal 40 9. Aantrekkelijke plinten 10. Meer stad maken met gebieden met eigen 42 kwaliteiten
5
2. Opgave
3. Visie Openbare ruimte als vormgever
5. Verdieping
46
Voorbeeldverkaveling Beeldregieplan Stationsgebied Zuid Stationskwartier Strandwijk Hoorn
52 60 70
18
Samenvatting
Onbenut potentieel
Poort van Hoorn opent de stad
Een duurzaam en ‘Hoorns’ visitekaartje
De ambitie om meer stad te worden gaat vooral landen in het gebied van 1200 meter rond het OV-knooppunt van Hoorn; de Poort van Hoorn. Het mobiliteitsknooppunt van de regio Westfriesland, met ca 300.000 inwoners is de perfecte plek voor knooppuntontwikkeling. Aanleiding van de gebiedsontwikkeling is naast ‘meer stad worden’ ook het ‘omklappen’ van de stationsfunctie, waarbij het busstation naar de noordzijde wordt verplaatst. Dit leidt tot kansen om de Poort van Hoorn weer een verbindend stuk stad te maken, met gebieden met een eigen karakter en smoel. Waarbij de restruimte transformeert naar een verblijfsplek; een bestemming op zichzelf en een aantrekkelijk woongebied. Het gebied kan tevens een hedendaags visitekaartje zijn van Hoorn, waarbij de kwaliteit van de stad al voelbaar is in de ‘gouden rand’ rondom de historische binnenstad. En een multimodaalknooppunt dat toekomstgericht is maar tegelijkertijd niet sfeerbepalend is. Kortom, een gebied met een groot onbenut potentieel in het hart van Hoorn.
Een eerste uitdaging om het potentieel van het gebied te benutten is het creëren van een duidelijke openbare hoofdstructuur. Zowel landschappelijk als in een logische structuur van routes, plekken en stedelijk programma. Binnen deze structuur kan elk gebied zijn eigen kleuring en identiteit krijgen. Dit openbaar raamwerk biedt houvast en context voor de ontwikkeling van nieuwe bebouwing en programma’s. De Poort van Hoorn wordt hiermee maximaal verbonden met haar omgeving. De leesbaarheid van de stad wordt verbeterd. Met name voor voetgangers en fietsers die intuïtief hun weg kunnen vinden. Op de plek waar eerst een breukzone lag ontstaat een verbindend stuk stad in het hart van Hoorn. Het modaliteitsknooppunt wordt naast haar functie als overstaplocatie ook een sterk onderdeel van de verblijfskwaliteit van de stad. Vanaf het eerste moment van aankomst voel je dat in Hoorn bent en dat Hoorn je komst verwelkomt.
Het dijklichaam met het waterfront en de historische singelstructuur vormen op grote schaal de structuren van de stad. Door deze structuren te versterken krijgt het gebied herkenbaarheid en eigenheid. De singelstructuur wordt in groene vorm doorgetrokken, waardoor de groene krans rond de stad in ere wordt hersteld. De eerste aanblik vanuit het station transformeert naar een duurzaam en ‘Hoorns’ visitekaartje. Er is veel groen, het gebied levert een bijdrage aan de biodiversiteit en bewegen wordt gestimuleerd door lopen en fietsen centraal te stellen. De cultuurhistorie wordt in de etalage gezet. Het dijklichaam krijgt een nieuwe functie voor de stad door de toevoeging van het stadsstrand. Het PelmolenpadPrisma gebied oriënteert zich naar beide landschappelijke structuren. De huidige water- en groenstructuur wordt hierop aangehaakt. Op de Noordelijke zijde van het station worden de lange lijnen zoveel mogelijk vergroend en verbonden met het ommeland.
6
+
= HOORN STAD
STATIONSKWARTIER Stationsplein Noord
Rode Loper
Stationsplein Zuid
Kleine noord
Veemarkt
Veemarkt Kleine Noord
Verbinding met Grote Waal en strand
STRANDWIJK
HISTORISCHE BINNENSTAD
Roode Steen Strand
Strand
Haven
Roode Steen
Haven
Voortborduren op het bestaande netwerk van routes en plekken
Verbindingen versterken, bestemmingen toevoegen en modern multimodaal mobiliteitsknooppunt
Meer stad maken
De huidige verbindingen die de spoorbundel doorkruisen zijn de Koepoortsweg, het Keern en de huidige traverse. De Koepoortsweg is een van de mooiste bewaard gebleven historische routes die vanuit de binnenstad het spoor kruist. Van oudsher vormt het Keern een historische invalsweg naar de binnenstad die ooit aansloot op de Grote- en Kleine Noord. Tegenwoordig vormt het Keern een belangrijke autoverbinding en de aansluiting met de binnenstad is uitgegroeid tot een grote verkeersruimte. De Veemarkt vormt een brede verbinding naar de binnenstad, maar verrommelt richting het station. Het stedenbouwkundig plan richt zich op het aanhelen en verbinden van deze openbare ruimtes. Het bestaande netwerk van straten en plekken wordt versterkt en zoveel mogelijk verbonden met de omliggende buurten zoals De Grote Waal, Hoorn Noord, stadsstrand en binnenstad.
De Veemarkt wordt via een nieuwe traverse verbonden met de noordzijde van het station. Vanaf de singels wordt het PelmolenpadPrisma gebied direct verbonden. De verbindingen met het nieuwe stadsstrand worden verbeterd. De Kleine Noord wordt beter verbonden met het stationsplein en als looproute naar het centrum. Binnen deze structuur is ruimte voor een dicht stratenpatroon met parkjes en pleintjes. De voetgangers en fietsers krijgen ruim baan. Er wordt actief gestuurd op een gemengd stedelijk programma en aantrekkelijke plinten. Het station vormt hierin een brandpunt. De stationslocatie wordt zo ook een eindbestemming in plaats van alleen een plek waar je overstapt. Aan beide zijden komen aantrekkelijke stationspleinen; elk met een eigen identiteit. De reiziger kan zich er optimaal oriënteren en er is een comfortabele overstap tussen modaliteiten. Aan beide zijden zijn royale en goed bereikbare fietsenstallingen voorzien. Aan de noordzijde wordt het busstation en het binnenstads- en P+R parkeren gepositioneerd. Bij het uitstappen van de parkeergarage sta je direct in het centrumgebied van Hoorn.
Een stedenbouwkundig uitgangspunt in de planvorming is een duidelijke keuze voor gebieden met specifieke kwaliteiten en identiteit. Samen vormen deze gebieden een groot centrumgebied met een helder en hoogwaardig netwerk van openbare ruimtes. Op de zuidzijde van het station loopt de binnenstad met haar winkelstraten en pleinen tot aan de deur van het station. Op de noordzijde ontstaat een hoog-intensief Stationskwartier wat complementair is aan de binnenstad met een mix van wonen, werken, cultuur, voorzieningen, reizen en parkeren voor de binnenstad. Er is ruimte voor nieuw en hoogstedelijk wonen; wat nog niet aangeboden wordt in Hoorn. In de Pelmolen-Prisma locatie wordt juist gestreefd naar een duurzame en gezonde stadswijk tussen binnenstad en strand; de Strandwijk. Het zand van het strand waait figuurlijk de wijk in. Deze verschillende gebieden bieden de kans om een diverse uitstraling met verschillende functionaliteiten te ontwikkelen. Op deze manier benutten we in elk deelgebied de eigen specifieke kracht en maken we van Hoorn een breder georiënteerde stad met een gevarieerd aanbod aan woonmilieu’s. Het gebied vormt zo het visitekaartje van de stad en presenteert dat waar de stad voor staat.
7
De stedenbouwkundige hoofdprincipes geven vorm aan de ontwikkeling van de Poort van Hoorn. De Poort van Hoorn ligt tussen de historische binnenstad, stationsomgeving en de gebieden aan de rand van de binnenstad. De Poort van Hoorn gaat om het samenspel tussen deze gebieden. De Poort van Hoorn opent de stad, letterlijk én figuurlijk. Het vormt daarmee een schakelstuk die met een samenbindend netwerk van openbare ruimtes kan uitgroeien tot uitbreiding van het centrumgebied. Er ontstaat een stad met een stedelijke, maar ‘Hoornse’ uitstraling. Een duurzaam stuk stad met een hoge dichtheid, gemengd programma en karakteristieke architectuur. De cultuurhistorie wordt weer in de etalage gezet en er is een comfortabel en aantrekkelijk station. De Poort van Hoorn transformeert van restgebied naar een koppelstuk in de stad.
* Impressie van Poort van Hoorn op de schaal van de stad, temidden van unieke kwaliteiten. 8
* Impressie van stedenbouwkundige volumes rond het openbare ruimte raamwerk. De parcelering en hoogteduidingen zijn indicatief. 9
Stedenbouwkundig plan
10
11
1. Inleiding
Aanleiding
De Poort van Hoorn is een van de grootste stedelijke ontwikkelopgaven waar Hoorn zich in jaren voor gesteld ziet staan. Het gehele gebied wordt gekenmerkt door een gebrek aan comfort en stedelijke kwaliteit. Daar waar de binnenstad en ook diverse ‘buitenwijken’ coherent zijn vormgegeven en een duidelijke structuur en een eigen beeld hebben, is het gebied Poort van Hoorn eerder een verzameling van liefdeloos ingerichte stedelijke restruimtes. En in het gebied ligt het station van Hoorn. De te verwachten groei van de stad biedt kansen dit gebied te vernieuwen en om te vormen tot een fraai stedelijk gebied waarin ruimte is voor divers programma met een hoge verblijfskwaliteit. De aanwezigheid van het station -en daarmee de uitstekende bereikbaarheid met openbaar vervoer- is een belangrijke troef. In dit document worden voor die vernieuwing de stedenbouwkundige kaders geschetst waarmee het gebied verankerd raakt in de omliggende stad en waarmee richting wordt gegeven voor de uitwerking van diverse planonderdelen.
Scope van het stedenbouwkundig plan
De Poort van Hoorn omvat een groot centraal gelegen gebied met sterk uiteenlopende stadsdelen. Vanuit de natuurlijke en fysieke barrières kan de Poort van Hoorn verdeeld worden in deelgebieden. Dit stedenbouwkundig plan richt zich op de uitwerking van de deelgebieden Stationszone en Pelmolenpad-Prisma. Een complex stuk stad waar veel belangen en functionaliteiten samenkomen. Wanneer dit complexe deel goed is ingericht kan het als gebied een katalysator vormen voor de ontwikkeling van omliggende gebieden.
12
Status stedenbouwkundig plan
De basis van het stedenbouwkundig plan vormt een duurzaam ruimtelijk en functioneel organiserend principe. Wat als vanzelfsprekend past in de stad en wat de verknoping van spoorwereld en stad duidelijk structuur en vorm geeft. Met de nadruk op een kwalitatieve openbare ruimte en de nadruk op de voetganger, fietser, groen en interessante functies. Het stedenbouwkundig plan vormt dan ook geen dichtgetimmerd blauwdrukplan, maar legt tegelijkertijd wel de cruciale structurerende lijnen vast. Het verbeeldt de sfeer, beeldkwaliteit, identiteit en samenhang op een wervende wijze. Er is duidelijk verbeeld welke elementen hard zijn en welke zacht, welke zeker en welke intentioneel. Waar unaniem overeenstemming over is en waar ruimte is voor andersoortige uitwerking. Dit maakt ook aan andere belanghebbenden en initiatiefnemers duidelijk wat het plan impliceert.
Interactief en open planproces
De afgelopen tijd is een intensief en interactief proces gevolgd. Door de coronamaatregelen heeft dit deels digitaal plaatsgevonden. Daarbij zijn veel waardevolle opmerkingen gemaakt en aandachtspunten benoemd. De ontvangen reacties zijn voor zover relevant verwerkt. In verschillende sessies zijn stakeholders in het gebied, bewoners en raad meegenomen. In informele benen op tafel-sessies zijn belangrijke stappen aan de raad voorgelegd. In digitale spoorcafés zijn geïnteresseerden uitgenodigd om te praten over de planvorming. Tussentijds zijn resultaten getoetst bij verschillende geledingen binnen de gemeente, welstandscommissie en spoorbouwmeester. Hierdoor is het stedenbouwkundig plan steeds geëvolueerd en rijker geworden.
Relatie met mobiliteitsvisie en hoogbouwvisie
Op dit moment lopen er meerdere beleidstrajecten die van invloed zijn op de Poort van Hoorn, zoals de Mobiliteitsvisie en de Hoogbouwvisie die in de loop van 2021 ter besluitvorming aan de raad zullen worden voorgelegd. Bij de verdere uitwerking van dit stedenbouwkundig plan zijn de uitkomsten van die beleidstrajecten leidend
BESLUIT POLITIEK
RAADSBESLUIT UITGANGSPUNTEN GEBIEDSONTWIKKELING
BESLUIT PARTNERS
BESLUIT AMBITIES EN KOERS
2019
MIJLPALEN
ONTWIKKELVISIE NOORD
WERKZAAMHEDEN
O-TEAM TRAJECT
Processchema
13
REKENEN & TEKENEN
RUIMTELIJK & FINANCIEEL RAAMWERK
PROJECTBESLUIT(EN)
SAMENWERKINGSOVEREENKOMST PARTNERS
2020
AMBITIES EN ESSENTIES POORT VAN HOORN
HERIJKING UITGANGSPUNTEN
RAADSBESLUIT STEDENBOUW + BUSINESS CASE+SOK
REALISATIEOVEREENKOMSTEN
2021
STEDENBOUWKUNDIG PLAN + BUSINESS CASE + SAMENWERKINGSOVEREENKOMST
UITWERKING STEDENBOUW & JURIDISCH FINANCIELE SAMENWERKING
UITWERKING STEDENBOUW & DEELPROJECTEN
2022
BESTEMMINGSPLANNEN + DEELPROJECTEN + BEELKWALITEITSPLAN(NEN)
2024
BOUWVOORBERIDING
AANBESTEDING DEELPROJECTEN
2. Opgave Gebiedsontwikkeling Poort van Hoorn Ambitiesprong Hoorn
Hoorn is een compacte stad met een prettige menselijke maat aan het Markermeer. Een prachtige historische binnenstad met aantrekkelijke woon- en recreatiegebieden en goed ontsloten werkgebieden. Goed bereikbaar, zowel via OV, fiets als auto. Parallel wordt er sterk ingezet op de Amsterdam-Hoorn corridor. Hoorn is als gemeente zelf ook volop in ontwikkeling. Er is een significante groei van het aantal woningen tot 2040 voorzien waarbij nieuwe stedelijke woon-werk milieus worden toegevoegd. Met ruimte voor gezinnen, senioren, starters en doorstromers. Op 6 juni 2019 heeft de gemeenteraad dan ook de uitgangspunten ‘Meer stad worden’ vastgesteld. Daarin wordt gesproken over een ambitiesprong in de stedelijke ontwikkeling van Hoorn, met name rond de binnenstad en bij het OV-knooppunt. Bij amendement is dit besluit nog uitgebreid: ‘Woningbouwprojecten voor jongeren tot en met 28 jaar, bij voorkeur en rondom stationsgebied(en) te (laten) realiseren, omdat dit een effectieve bijdrage levert om Hoorn, als kloppend hart van de regio, een vitale stad te laten blijven’.
De Poort van Hoorn speelt een centrale rol in de ambitiesprong
Voor deze ambitiesprong liggen er met name kansen in de cirkel van 1.200 meter rondom het mobiliteitsknooppunt. Dit is het gebied van de Poort van Hoorn. Het projectgebied omvat de hoofdstationzone van de stad en ligt dicht op de historische binnenstad. Door deze centrale ligging is het gebied vervlochten aan diverse vraagstukken die te maken hebben met de hele stad. In de Poort van Hoorn is een onderscheidend stedelijk milieu te ontwikkelen dat bijdraagt aan de externe trekkracht van de regio. Een stedelijk knooppunt met (boven)regionale voorzieningen dat elders in de regio niet te realiseren is. Binnen het gebied moeten diverse mobiliteitsvraagstukken
14
toekomstgericht opgelost worden. De benodigde infrastructurele maatregelen domineren snel de ontwikkelrichting van dit gebied. Er is het besef dat de Poort van Hoorn het laatste grote binnenstedelijke ontwikkelgebied is. Daarom is het ontwikkelen van een duurzame kwaliteit des te meer essentieel.
Omkering Stationsfunctie
Het grootste gedeelte van Hoorn ligt aan de noordzijde van het spoor. Door de ontwikkeling van de Poort van Hoorn ontstaat tegelijkertijd de kans om aan de noordzijde een nieuw complementair en volwaardig beeld van het station te laten ontstaan. Dit wordt temeer mogelijk gemaakt doordat de keuze gemaakt is om het busstation naar de noordzijde van het station te verplaatsen en de parkeerplaatsen voor de binnenstad te concentreren in een nieuwe parkeergarage in Stationsgebied Noord. Daarnaast blijft het vraagstuk om de busremise een goede en logische plek op korte rijtijd te geven. Deze keuzes draaien het functioneren van de vervoersknoop om. Onderdeel van deze omkering is dat de volledige stationsfunctie (incl. ontvangstruimtes, fiets- en parkeervoorzieningen) aan de noord-zijde op een veel hoger plan komen dan nu het geval is. Door deze omkering ontstaan er zowel aan de noord- als aan de zuidzijde voorkanten van het station, die beiden een eigen dynamiek en levendigheid zullen kennen.
Poort van Hoorn met plangrenzen deelgebieden.
Verschillende deelgebieden
De Poort van Hoorn omvat grofweg het gedeelte van de stad dat op bijgaand kaartje is gemarkeerd. Er zijn verschillende deelgebieden te herkennen: • Stationszone: De stationszone is een gebied met twee gezichten; een 19e eeuwse singel-zijde waar met een monumentaal stationsgebouw, en een noordzijde met veel parkeerplaatsen, een grote supermarkt en het Museumstoomtram. • Pelmolenpad-Prisma: Een groot vrijwel onbebouwd gebied tussen de binnenstad en stationsomgeving en de Grote Waal. Op dit moment zijn er aan de randen diverse woningen, in het hart ligt een open (parkeer)terrein die als evenementenruimte wordt gebruikt. • Maelsonstraat en omgeving: De omgeving van het ziekenhuis, een gebied waar naast het ziekenhuis ook kantoren, een school en een nieuwbouw woontoren staan. Door de aanleg van de Maelsonstraat is dit gebied één van de toegangen tot de stad geworden.
15
Een open stuk stad in het hart van Hoorn
Door de historische ontwikkeling is de stad als het ware om de Poort van Hoorn heen gegroeid, waardoor een restruimte in het hart van Hoorn is ontstaan. Daar waar de binnenstad en ook diverse ‘buitenwijken’ coherent zijn vormgegeven en een duidelijke structuur en een eigen beeld hebben, is het gebied Poort van Hoorn een verzameling van stedelijke restruimtes. De huidige situatie wordt dan ook gekenmerkt door een gebrek aan comfort en stedelijke kwaliteit. De ruimte rond het station wordt gedomineerd door auto’s. Aan de zuidzijde is de van oorsprong groene singelsstructuur versteend geraakt met het busstation en stallingsruimte voor fietsen. Een andere problematiek die zichtbaar is, is dat de spoorbundel en spoorfuncties een fysieke barrière vormen tussen noord en zuid. De bestaande traverse fungeert als enige verbinding over de sporen heen, maar deze komt aan de noordzijde op een onaantrekkelijke wijze aan op een grote parkeerplaats. Aan de zuidzijde is er geen uitnodigend entree naar de binnenstad.
Museumstoomtram als openluchtmuseum
Functionele ruimte voor karakteristiek stationsgebouw
Singelstructuur als fietsparkeerterrein
Water en groen in Pelmolenpad-Prisma
Monumentale boom in Noorderplantsoen
Museumstoomtram verscholen achter parkeren
Meer stad maken Kwaliteitssprong
De Gemeente Hoorn en samenwerkingspartners staan achter een ambitiesprong voor Hoorn als gemeente. Deze ambitiesprong moet Hoorn op een duurzame wijze sterker maken voor de volgende generaties. De Poort van Hoorn neemt als ontwikkelgebied nabij het strand en de binnenstad een sleutelpostie in. De ambitiesprong wordt concreet gemaakt vanuit een stevige kwaliteitssprong.
Concretisering van uitgesproken ambities
Voor het stationsgebied zijn drie hoofdambities, vijf planessenties, een indicatief stedenbouwkundig programma van eisen en financieel en ruimtelijk raamwerk opgesteld (Uitvraag Poort van Hoorn 2020). De ambities zijn terecht hoog en gaan over een aantrekkelijke bestemming en verblijfsmilieu, een visitekaartje voor Hoorn en een goed functionerend multimodaal knooppunt. Het stedenbouwkundig plan is dan ook opgebouwd aan de hand van deze uitgesproken ambities.
16
Welkom in Hoorn Poort van Hoorn als hedendaags visitekaartje van Hoorn. De beleving en identiteit van Hoorn start hier. De Poort van Hoorn is een onderscheidend gebied binnen Hoorn en de regio, met autonome eigen kwaliteit. Het gebied moet bezoekers en gebruikers verwelkomen in de stad. Het gebied transformeert naar een duurzaam stuk stad. Er is veel groen en lopen en fietsen staan centraal. Het gebied vormt een waardige toevoeging aan de historische binnenstad, de gebruiker en bezoeker ervaart hier zo de kracht van Hoorn al!
Aantrekkelijke bestemming en verblijfsmilieu
Multimodaal Knooppunt
Het gebied moet zowel autonome eigentijdse kwaliteit kennen als wel een logische aansluiting tot de historische binnenstad. Kwaliteit is daarin het sleutelwoord; van de bebouwing, maar ook voor een klimaatrobuuste inrichting van de openbare ruimte en verbindingen. Het betekent dat er een mix van functies (wonen, werken, recreëren) moet ontstaan, die zorgt voor een levendig en inclusief gebied. En dat de routes door het gebied, gericht op voetgangers logisch en comfortabel zijn. De wisselwerking tussen bebouwing, publieke functies en openbare ruimte moet duidelijke verblijfsplekken creëren. Poort van Hoorn als bestemming betekent het zijn van een verlenging van de binnenstad in eigentijdse vorm. In het gebied moeten min. 1.000 woningen worden toegevoegd. Het gaat dan om vernieuwende stadse woonmilieus die iets toevoegen aan het woningaanbod in Hoorn.
De Poort van Hoorn ontwikkelt zich tot een goed functionerend multimodaal knooppunt voor de regio Westfriesland, waar vervoersstromen (van treinreiziger, bus, fietser tot voetganger) logisch op elkaar aansluiten. Alles gericht op een snelle en comfortabele overstap van het ene naar het andere vervoersmiddel. Omdat het gros van de reizigers en gebruikers niet vanuit de binnenstad komt, is het ook logisch om de noordzijde hiervoor in te richten. Het nieuwe knooppunt omvat wijzigingen in de hoofdinfrastructuur, een busstation, fiets- en autoparkeervoorzieningen. Dit betekent ook effect op de routes voor de bussen. Er wordt ingespeeld op een duurzame wijze van vervoeren met ruimte voor mobiliteitsdiensen, deelauto’s en -fietsen. Het is een ambitie om deze voorzieningen niet de sfeer van het gebied te laten domineren, waarbij de ontvangst in het gebied aan de zuidzijde van de knoop verbeterd wordt. Zodat ook de bezoekers aan de stad de kwaliteitssprong ervaren.
fiets
comfortabel overstappen
MaaS
groen
duurzaam
biodiversiteit
visitekaartje
verblijven
STEDELIJK WONEN voorzieningen 17
OV
veilig buurt
3. Visie Openbare ruimte als vormgever Stations- en stadsontwikkeling gaan hand in hand De opgave voor de Poort van Hoorn vormt een complexe uitdaging, waarbij stations- en stadsontwikkeling hand in hand gaan. In de Stationszone en Pelmolenpad-Prisma komen complexe vraagstukken in programma, stedenbouw, landschap, stationsfuncties en -techniek en een gezonde leefomgeving samen.
Stationsomgevingen zijn gebaat bij een goede mix aan functies, een menselijke maat en naast overstapook verblijfskwaliteit. Daarbij gaat het over meer dan de puzzel oplossen. Het gaat over het maken van prettige plekken waar mensen samenleven, wonen en elkaar ontmoeten. Waar voorzieningen voor de stad bereikbaar zijn en een natuurlijke logica worden gecreëerd waardoor gebruikers en bezoekers zonder bewegwijzering hun weg kunnen vinden. Waar de kracht van Hoorn wordt beleefd en versterkt en waar ook het nieuwe Hoorn wordt gemaakt; Een visitekaartje voor de stad.
Openbare ruimte staat centraal
Daarom vormt een ‘Hoornse’ openbare ruimte en beleving vanuit de bewoner, reiziger en gebruiker het uitgangspunt. Wat ervaar ik op ooghoogte? Hoe ervaar ik een beschut en gezond woonmilieu temidden van de stad? Hoe beleef ik de typische landschappelijke en cultuurhistorische kracht van Hoorn? Hoe word ik als bezoeker van het station als het ware de binnenstad of naar het strand gezogen? Maar ook: hoe stap je comfortabel over van fiets of bus naar trein en vice versa? Hoe fiets ik logisch naar en door het gebied? Waar kan ik prettig wachten? En waar parkeer ik de auto? Kortom “First life, then spaces, then buildings. The other way around never works!”, aldus Jan Gehl.
“First life, then spaces, then buildings. The other way around never works!”
18
Vanuit eigen kracht nieuwe en duurzame stadse milieus ontwikkelen
Om de gebiedsontwikkeling een eigen kleur te geven vormt de eigen kracht van Hoorn het vertrekpunt. Er zijn weinig plekken in Nederland waar deze cocktail aan voorwaarden aanwezig zijn om een aantrekkelijk stuk stad te maken: Hoorn is een aantrekkelijke centrumstad binnen Westfriesland aan het Markermeer. Het is een centrumgemeente met dito voorzieningen. Er is een goed arbeidsmarktpotentieel. De stad heeft een zeer rijke historie en verleden als VOC-stad. Er zijn verschillende culturele trekpleisters als het Westfriesmuseum en Museumstoomtram. En de stad biedt een aantrekkelijk woonklimaat, met het weidse ommeland, het Markermeer en zometeen een nieuw stadsstrand voor de deur. De bereikbaarheid met het OV, auto en fiets is zeer goed. Om de concurrentiekracht te behouden, nieuwe doelgroepen aan te trekken, mensen vast te houden en een coherent woon-, werk-, winkelklimaat te garanderen voor de toekomst, is het echter noodzakelijk de kritische massa te vergroten.
Stad van de Gouden Eeuw
Landschap
Vele monumenten
Strand en Markermeer voor de deur
Historische haven
Groen ommeland en gordel
Museumstoomtram
Watersport
Starter “Ik zoek mijn eerste huurwoning en heb mijn eerste baan gevonden in Amsterdam”
19
De doorstromer “Wij wonen sinds kort samen, wij zoeken een modern appartement zo dicht mogelijk op de leuke binnenstad van Hoorn”
Bereikbaar 30 minuten Amsterdam Fietsstad Regionaal vervoersknooppunt Westfriesland
Jonge gezinnen “Wij zoeken al enige tijd een woning in de stad, maar dan wel mét groen en ruimte.. Een appartement is ons te klein, een grondgebonden woning zou ideaal zijn!”
Senioren “Wij zijn al enige tijd op zoek naar een ruime maar onderhoudsarme woning. Een appartement dicht op de binnenstad, het strand en de binnenstad lijkt ons ideaal”
4. Plan
Concretisering visie
BEBOUWINGSPRINCIPES
Onze stedenbouwkundige visie wordt uiteengezet in samenhangende producten: een stedenbouwkundige plankaart, een beeldregieplan en nadere uitwerkingen van het stationsgebied en de openbare ruimte. Dit hoofdstuk zet het stedenbouwkundig plan uiteen vanuit diverse thema’s. Deze thema’s zijn onderverdeeld bij de drie hoofdambities. Uiteraard is de overlap tussen thema’s en ambities groot en niet rigide. De themakaarten specificeren principes, kansen en uitgangspunten voor de nadere uitwerking.
Openbaar raamwerk, duurzaamheid en bebouwingsprincipes
Het stedenbouwkundig plan vormt geen blauwdruk, maar geeft de noodzakelijke concretisering van ambities en visie. Het legt daarom hoofdlijnen vast en maakt een gefaseerde en flexibele doorontwikkeling mogelijk. In het stedenbouwkundig plan wordt zodoende een helder openbaar raamwerk geboden voor ontwikkeling. Het openbaar raamwerk definieert de belangrijkste verblijfsplekken en vormt een basis voor deeluitwerkingen en verdere inrichting. Daarnaast worden bebouwingsprincipes aangegeven waarbinnen verschillende verkavelingen en gebouwuitwerkingen mogelijk zijn. Duurzaamheid is een breed thema en gaat zowel over sociale, fysieke als organisatorische elementen. Het stedenbouwkundig plan geeft hier fysiek uiting aan door het plan op te bouwen vanuit het landschap, openbare ruimte naar bebouwing. Op de volgende pagina’s wordt het stedenbouwkundig plan aan de hand van de drie hoofdambities uiteengezet:
20
Aantrekkelijke bestemming en verblijfsmilieu
10. Meer stad maken met gebieden met eigen kwaliteiten 9. Aantrekkelijke plinten 8. Stedelijke maat en schaal
OPENBAAR RAAMWERK
Multimodaal knooppunt 7. Zorgvuldige inpassing spoorgebonden voorzieningen 6. Goede gebiedsontsluiting en parkeervoorzieningen 5. Comfortabel en overzichtelijk overstappen 4. Voetganger en fietser centraal
Welkom in Hoorn 3. Fijnmazig stelsel van verbindingen en verblijfsplekken 2. Klimaatrobuuste landschappelijke structuur 1. De schatkaart van de Poort van Hoorn
* Impressie van stedenbouwkundige volumes rond het openbare ruimte raamwerk. De parcelering en hoogteduidingen zijn indicatief. 21
1. De schatkaart van de Poort van Hoorn
De stedenbouwkundige uitwerking vertrekt vanuit de bestaande landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten. Het gebied leest zo als een ‘schatkaart’. Ondanks een functionele inrichting van het gebied, geven verschillende zichtbare en verborgen kwaliteiten een basis voor nieuwe ontwikkelingen. Het geeft karakter en eigenheid. Tezamen met nieuwe kwaliteiten geeft het plan zo uiting aan een warm welkom in Hoorn. 1
Groen- en waterstructuur
De historische singelstructuur als open ruimte is nog intact met een prachtige groenstructuur en verschillende karakteristieke bomen. Zo zijn in het Noorderplantsoen een aantal herdenkingsbomen geplant, waaronder een Hollandse linde ter herinnering aan de kroning van koningin Wilhelmina in 1898. Ook in het Pelmolenpad-Prisma gebied biedt de groen- en waterstructuur een specifieke kwaliteit dat een belangrijk ingrediënt vormt voor de gekozen stedenbouwkundige opzet. 2
Veemarkt en Kleine Noord
Het Hoornse binnenstadsgevoel start nu pas bij de Veemarkt en Kleine Noord. De tussenruimte is functioneel, maar rommelig ingericht. De kans is er om sfeer van de binnenstad letterlijk tot aan de deur van het station te trekken. De bezoeker moet als het ware de binnenstad ingezogen worden.
22
3
Cultuurhistorie als identiteitsdrager
Binnen het gebied zijn verschillende cultuurhistorische elementen aanwezig. Er zijn een aantal rijksmonumenten, gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden in het gebied. Aan de zuidzijde geven de historische bebouwing van de binnenstad, het oude stationsgebouw en de busremise identiteit en karakter. De Noorderkerk is zichtbaar vanaf het station en vanaf de nieuwe traverse. Aan de noordzijde van het station is het gebouw van Museumstoomtram een belangrijk herkenningspunt. Door deze gebouwen weer vol in de etalage te zetten, met een aantrekkelijke openbare ruimte ervoor vormen deze ankerpunten in het gebied. De spoorse wereld is een belangrijk onderdeel van de cultuurhistorie van Hoorn. Deze wereld, waar nieuw en oud elkaar tegenkomen, wordt door het nieuwe traverse letterlijk en figuurlijk opnieuw verbonden met en getoond aan de stad. In het Pelmolenpad-Prisma gebied vormt het Pelmolenpad aanleiding om te integreren in de nieuwe structuur. 4
5
Openluchtmuseum Museumstoomtram
Aan de noordzijde wordt het gebied momenteel gedomineerd door asfalt en auto’s, een grote supermarkt en diverse spoorgebonden voorzieningen. Het Museumstoomtram ligt enigzins verscholen in dit geheel. Een karaktervol gebouw, waarbij het materieel en de beleving uit het verleden zich als een ‘openluchtmuseum’ tonen. Met de geplande uitbreiding ontstaat de kans om het openluchtmuseum meer te integreren in de stad.
Verleden gebruiken ter inspiratie
Naast de zichtbare elementen kan er op verschillende wijze uiting gegeven worden aan de cultuurhistorische lading van de plek. Op de kruising van de Kleine Noord, Keern en Singelstructuur lag de voormalige Noorderpoort. Het rondeel en de Noorderpoort zijn eeuwenlang bepalend voor Hoorn geweest en worden afleesbaar gemaakt. Zeker in een situatie wanneer het Keern wordt afgewaardeerd. In de gracht lag ter plaatse van de huidige looproute van het station naar Veemarkt een beer (dam), een stenen muur in de gracht met een puntige bovenkant (ezelsrug). Hieraan kan subtiel gerefereerd worden door een getoogde verbinding aan te leggen. Ook langs het voormalige ‘Pelmolenpad’ lagen verschillende molens. In een nieuwe stedenbouwkundige situatie kunnen aan deze elementen worden verwezen.
Cultuurhistorie met aantrekkelijke openbare ruimtes. Impressie van mogelijke sfeer van Stationsplein Zuid.
5
3
1 2 4
Legenda Noorderpoort bolwerk Noorderkerk Historische panden stationsgebied Kop van Kleine noord Museumstoomtram spoorbundel Historische binnenstad Voormalig locaties Historische molens Veemarkt
23
2. Klimaatrobuuste landschappelijke structuur
Op basis van de bestaande kwaliteiten vormt een robuuste landschappelijke structuur de drager in het gebied. Het landschappelijke karakter en sfeer komt op verschillende schaalniveau’s tot uiting. Tegelijkertijd vormt dit houvast om een klimaatbestendig en natuurinclusief gebied na te streven. 1
Herstel historische singelstructuur
De historische singelstructuur die de binnenstad omringt en waaraan ook het station is gelegen wordt hersteld. Door deze structuur zichtbaar te maken ontstaat een afleesbare afbakening van de historische binnenstad zonder de verbinding met het omliggend gebied te verliezen. 2
Het Noorderplantsoen is door zijn mooie groenstructuur waardevol voor de stad. Door de singelstructuur te verbinden ontstaat weer een sterke en doorlopende groenstructuur rond de binnenstad. Vooralsnog wordt dan ook geen water teruggebracht in de singel. Het water kan wel terugkomen in verschillende waterelementen, waardoor deze beleefbaar en aanraakbaar gemaakt kan worden. Dit kan in de vervolgfase, met uitwerking tot inrichtingsplannen, verder worden uitgewerkt. Door deze keuze bestaat de kans om de ruimte te gebruiken voor bijvoorbeeld tijdelijke evenementen of objecten. Zo ontstaat, net als in de tijd van de koeienen paardenmarkt, een multifunctionele ruimte.
3
Robuuste groenstructuur
Naast de singelstructuur worden straten in het plan zoveel mogelijk begeleid door bomen, waardoor een robuuste groen- en waterstructuur ontstaat. Grote bomen in de volle grond geven de straten karakter en duiden de hiërarchie in het plan. In de openbare ruimte worden bestaande boomstructuren versterkt en groenstroken en waterstructuren worden op elkaar aangesloten. Waarbij ook aandacht is voor de grondwaterstanden en effecten daarvan op bebouwing en het spoor. Divers gebruik van boomsoorten Het streven in de straten is om een divers gebruik van boomsoorten toe te passen. Uniformiteit is vaak de gangbare norm, maar om meer karakter, resistentie tegen ziekten en plagen, meer ruimte voor biodiversiteit en betere omgang met het veranderende klimaat te verkrijgen is divers gebruik van beplanting de ambitie. Hierdoor ontstaat ook in de seizoenen een prettige variatie aan kleuren en vormen. Natuurinclusief bouwen Vergroening vindt niet alleen in de openbare ruimte plaats maar ook in bebouwing. Door aan de voorzijde hierop te sturen wordt bijgedragen aan een vitale (nieuwe) biodiversiteit. Er wordt natuurinclusief gebouwd. Denk aan nestelstenen- en verblijfsplaatsen voor de huismus, gierzwaluw en vleermuis integreren in de bouw.
4
Beleving van water
De omgang met de dynamiek van water ligt dichtbij het DNA van Hoorn. Door op verschillende wijzen in de openbare ruimte het water beleefbaar te maken wordt dit tastbaar gemaakt. Dit kan zowel door fonteinen, spiegelvijvers en door natuurlijke taluds naar het water. 5
Water organiseert Pelmolenpad-Prisma In het Pelmolenpad vormt het water het organiserend principe. De waterverbinding met de singel wordt hersteld en er ontstaat in het hart van het gebied een carré van water met een natuurlijk talud. Dit vormt de basis voor een eigen woonkwaliteit.
Klimaatadaptieve inrichting
Het klimaat verandert en dit vraagt om de omgeving klimaatbestendiger maken. Er wordt dan ook gestreefd naar een groene en klimaatadaptieve inrichting. Zowel in de openbare ruimte als op binnenterreinen, daken en gevels kan het inpassen van groen het ontstaan van hitte eilanden voorkomen. Daarnaast is het ook niet meer wenselijk om al het regenwater af te voeren naar het riool. Schoon water hoeft immers niet gezuiverd te worden en mag zo terug worden gegeven aan de natuur.
Groene straten met ruim baan voor fietser en voetganger
In een vervolgfase wordt een duurzame inrichting nader uitgewerkt.
Beleefbaar water
24
3
2 1 4
5
25
3. Fijnmazig stelsel van verbindingen en verblijfsplekken Om de Poort van Hoorn weer het schakelstuk in de stad te laten vormen is een fijnmazig stedelijk weefsel van verbindingen en verblijfsplekken essentieel. De voetganger en fietser krijgen de voorrang. De openbare ruimte definieert hiermee de bebouwingsvlakken. Het stedelijk weefsel wordt uit verschillende lange en korte verbindingen opgebouwd. Verbindingen 1
Rode Loper
De eerste verbinding is een aantrekkelijke route vanuit de binnenstad naar de noordzijde van het station: ‘De Rode Loper’. In het verlengde van de Veemarkt wordt een continue route doorgetrokken, met een nieuwe ‘opgetilde straat’ over het spoor: de traverse. Het station krijgt hierdoor twee voorkanten, in plaats van een voor- en achterkant. Het bezoek aan de binnenstad begint hiermee al op het station. 2
Traverse als verbinding en Podium
De traverse vervult meerdere functionaliteiten. Allereerst als toegang tot het stationsdomein: de aansluitingen tot de perrons. Daarnaast functioneert het als interwijk-verbinding: een logische verbinding tussen noord en zuid. Als laatste vormt de traverse een eigentijds icoon: de nieuwe traverse is een identiteitsdrager voor zowel het stationsgebied als de stad Hoorn. De traverse is een integraal onderdeel van het nieuwe stedelijke weefsel. Omdat het diverse functionaliteiten zal bekleden is voor de nieuwe traverse de werktitel ‘Podium’ gehanteerd. Naast een functionele oversteek en toegang tot de perrons zal dit Podium ook eigen verblijfskwaliteit bieden met zitplekken, groen en een ruimte om droog te wachten. De verblijfskwaliteit biedt een sterke positieve impuls voor de totale beleving van het stationsgebied en Hoorn als gemeente. In de nadere uitwerking zal worden onderzocht op welke wijze programmering op een logische wijze onderdeel kan vormen van het Podium. 26
3
Centrale structuur in Pelmolenpad-Prisma
Naast de ‘Rode Loper’ worden nieuwe verbindingen met Pelmolenpad-Prisma gemaakt. Centraal door het gebied wordt een centrale autoluwe structuur ingezet. De bestaande straten worden hierop aangetakt. Het gebied wordt zo direct aangehaakt op de binnenstad. Ook ontstaat de kans om deze structuur door te zetten in de ontwikkeling van de Grote Waal. Haaks op deze dragende structuur worden straten en plekken gepositioneerd. 4
Bereikbaar stadsstrand
Vanuit het hart van het Pelmolenpad-Prisma wordt een aantrekkelijke verbinding gelegd met het stadsstrand. Speciale aandacht gaat uit naar een veilige oversteek over De Weel. De uitwerking ervan is nog afhankelijk van het besluit op diverse deelprojecten. Vanuit het stationsgebied worden routes zo duidelijk en aantrekkelijk mogelijk vormgegeven. 5
Stoomtrampromenade
Aan de noordzijde van het station wordt dwars op de Rode Loper een nieuwe verbinding gelegd. Deze verbinding integreert de (nieuwe) loodsen van het Museumstoomtram met de omliggende stad. De loodsen zullen op speelse wijze in relatie staan tot de openbare ruimte. Karaktervolle inkijkjes op het museum versterken de kwaliteit van het gebied. Aan het einde van de promenade vormt een nieuw plein een ankerpunt in de buurt. Tegelijkertijd ontstaat zo een samenhangend stadsdeel in Noord.
Verblijfsplekken
Binnen dit weefsel ontstaan op verschillende brandpunten nieuwe verblijfsplekken. Deze kunnen ofwel een stedelijke- of buurtfunctie hebben. Bestaande plekken zoals het plein van de Kleine Noord, het Noorderplantsoen en Stationsplein Zuid worden op natuurlijke wijze geïntegreerd.
6
Stationspleinen op Noord en Zuid als visitekaartje
Binnenstad tot aan de deur van het station
De belangrijkste brandpunten zijn de stationspleinen aan beide zijden van het station. Aan de zuidzijde wordt de huidige ruimte ‘leeggeveegd’ en wordt verblijfskwaliteit toegevoegd. De verharding van de binnenstad wordt letterlijk tot aan de deur van het station doorgevoerd. De wanden van het Stationsplein Zuid worden gevormd door een nieuw kopgebouw bij de traverse en het huidige busremise gebouw. De traverse landt vrij aan op het plein en de trappen hebben ruimte om in de zon te zitten. 7
Referentie Pelmolenpark. Voorbeeldproject Weezenlanden Zwolle. Karres en Brands
Stationplein Noord als ‘fruitbomenplein
Aan de noordzijde wordt een geheel nieuw plein geformeerd. Met de aanlanding van de nieuwe traverse en het gebouw van de Museumstoomtram aan de ene kant en nieuwbouw aan de andere kant wordt een compact plein toegevoegd. Een plein wat met streekeigen beplanting, zoals fruitbomen, divers stedelijk programma, de nieuwe traverse en de uitgangen van het fiets- en autoparkeren een nieuw stadsplein aan Hoorn toevoegd. 8
Singelstructuur met gebruiksfunctie
De aangetaste singelstructuur wordt hersteld. De groene verbinding tussen het Noorderplantsoen en de singel wordt ter plekke van de Noorderveemarkt vergroend, waarbij in de toekomst bij aanpassing van het Keern, de mogelijkheid blijft bestaan om het water terug te brengen. Door in het Noorderplantsoen ruimte te bieden voor gebruiksfuncties, zoals evenementen, wordt een nieuwe type ruimte aan de stad toegevoegd. 9
Trappen van traverse zijn toegankelijk en comfortabel.
Buurtpleintjes en parken
Aan de noordzijde van het station en in Pelmolenpad geven verschillende pleintjes en parken plekken van samenkomst in de buurt. Elke plek krijgt zijn eigen karakter; van het Stoomtramplein, het Pelmolenpark tot buurttuin Pelmolen.
Stationspleinen met karakteristieke bebouwing en verblijfskwaliteit.
Verbindingen met Hoorn-Noord
Stationsplein Noord
7 9
Stoomtrampromenade
Stoomtramplein
5 2
6 1 8
Kleine Noord
9 Buurttuin
3
Pelmolenplein
9
Verbindingen met Grote Waal Verbindingen met Stadsstrand
4
27
Stationsplein Zuid Noorderplantsoen
4. Voetganger en fietser centraal
Naast een warm welkom in Hoorn geeft een optimaal functionerend multimodaal knooppunt vorm aan het stedenbouwkundig raamwerk. Daarbij vormt de fiets-trein combinatie en een inrichting gericht op de voetganger een sleutel voor het succes van het knooppunt.
met circa 3700 fietsen, waarvan 2000 in noord en 1700 in zuid. In de verdieping op het stationsgebied is onderzocht dat er nog diverse parkeervarianten mogelijk zijn. Belangrijk is dat de stalling zich op natuurlijke wijze zal vullen, zodat het gebruiksgemak en de veiligheid goed geborgd worden. In de uitwerking tot deelprojecten zal vanuit deze uitgangspunten het fietsparkeren verder uitgewerkt worden.
In het stationsgebied wordt iedereen voetganger
De uitgang van de fietsenstalling is op het Stationsplein Noord en rechtsreeks gericht op de trappen van de nieuwe traverse. In Stationsgebied Zuid wordt de stalling bereikbaar gemaakt vanaf de Stationsstraat. De uitgang is wederom rechtstreeks voor de traverse. De fietsparkeervoorziening biedt plaats aan circa 1700 fietsen. De overstap tussen fiets en trein is zo comfortabel, logisch en aantrekkelijk vormgegeven.
1
Elke overstap tussen modaliteiten vraagt om te lopen. In het stedenbouwkundig plan wordt dan ook letterlijk lucht gegeven aan de voetganger met een bijbehorende vriendelijke inrichting, zodat een ‘walkable city’ ontstaat. Dit betekent dat het gebied niet alleen een transferfunctie heeft, maar ook uitnodigt om te verblijven. Plekken om in de zon of juist in de schaduw te zitten, uitnodigende functies in de plint en een aantrekkelijke inrichting dragen hier aan bij.
Comfortabele en snelle overstap fiets en trein 2
Naast ruimte voor de voetganger vormt de fietstrein combinatie een sleutel voor het succes van het station. Deze overstap moet dan ook optimaal zijn. In het stationsgebied worden openbare fietsenstallingen gerealiseerd die rekening houden met de geprognotiseerde groei van gebruikers. De ingangen liggen op een logische plek gekoppeld aan de hoofdfietsroutes. Vanuit de van Dedemsstraat voert een tweerichtingen fietspad rechtstreeks de fietsenstalling in. Er is in het stedenbouwkundig ontwerp rekening gehouden
28
Brede fietspaden naar fietsenstallingen
Comfortabel de fietsenstalling in
Ruim baan voor de voetganger
Toegankelijk voor verschillende vervoersmiddelen
Fietsenstallingen integreren in bouwblokken 3
Vanuit kwaliteitsoverwegingen voor het gebied worden beide stationsfietsenstallingen ondergebracht in stedenbouwkundige volumes. De fietsenstallingen worden daarmee als bouwopgave gecombineerd met bijvoorbeeld woningen, voorzieningen en/of andere programma’s. Daarnaast worden de overige fietsenstallingen, voor de woningen en voorzieningen, zoveel mogelijk inpandig opgelost.
2
3
2
1
Legenda Hoofdfietsroutes Wandelroutes Voetgangers Fietsers parkeergarage openbaar Indicatie ondergrondsparkeren Collectief Bewoners fietsenparkeren
29
5. Comfortabel en overzichtelijk overstappen
Een tweede sleutel in het succesvol functioneren van het multimodaal knooppunt vormt de overstapfunctie. Deze moet comfortabel, veilig en overzichtelijk zijn. Het busstation is dichtbij de trein gesitueerd. Aan beide zijden van het station zijn kiss en ride en taxistandplaatsen duidelijk zichtbaar. 1
Toekomstbestendig busstation
Het busstation wordt verplaatst naar het Noordelijk Stationsgebied. Het nieuwe busstation is op een zo compact mogelijke wijze langs de Van Dedemstraat ingepast en wordt omgeven door bebouwing, waardoor het als pleinruimte aanvoelt. Het busstation moet als efficiënt en veilig OVknooppunt kunnen functioneren. Dit betekent dat er beperkte loopafstanden mogen zijn tussen trein/ bus, fiets/trein en fiets/bus. Er moet vlot kunnen worden overgestapt, waardoor gekozen is om te werken met een statische toewijzing van lijnen aan vaste perrons. Bussen moeten zo veel mogelijk onafhankelijk van elkaar op het station en de halteplekken kunnen arriveren en vertrekken. Op het busstation is voldoende ruimte beschikbaar voor de afwikkeling van de loopstromen. Het is wenselijk dat de bussen op korte afstand van het busstation kunnen stallen en lang-laden. Met de bus-consessieverleners (provincie en vra) wordt in een parallel traject het programma van eisen van het busstation en de busremise opgesteld. Vooralsnog blijven twee bushaltens aan de zuidzijde mogelijk. 2
Logische plek voor kiss en ride en taxi’s
Naast de bus vormen de overige ketenvoorzieningen een belangrijk onderdeel van het mobiliteitsknooppunt. De kiss en ride en taxi’s worden voor het ziekenhuis gepositioneerd. 30
Er is direct zicht op de nieuwe stationsentree op de noordzijde. Daarnaast blijven er kiss en ride mogelijkheden aan de zuidzijde. 3
Comfortabel wachten
Tijdens het overstappen kunnen er verschillende wachtmomenten zijn. De kwaliteit van de reis wordt mede bepaald door de kwaliteit van het wachten. Dit betekent droog en uit de wind kunnen staan of juist mogelijkheden om een broodje te eten of zelfs langer te wachten of te werken of te verblijven. Wachtruimtes voor de trein zullen in het vervolg verder ingepast en vormgegeven worden. Zowel aan de noord- en zuidzijde zijn hier verschillende mogelijkheden voor. Daarnaast zijn er kansen om de nieuwe traverse, als breed Podium, hier ook voor te benutten. Het nieuwe busstation moet niet als een grote verkeersruimte aanvoelen, maar als een aantrekkelijke stedelijke ruimte. Dit zou bijvoorbeeld onder een nieuwe buskap kunnen plaatsvinden, wat tegelijkertijd de herkenbaarheid van het station vergroot. Hierbij zijn verschillende kapvormen denkbaar, van groot tot klein. In een vervolgfase wordt dit nader uitgewerkt. Daarnaast wordt het comfortabel wachten vergroot door goede stationsvoorzieningen. Aan beide zijden van het station moet hier ruimte voor zijn. 4
Reizen zonder obstakels
Het station moet zelfstandig toegankelijk zijn. Dit betekent niet alleen dat alle perrons en nieuwe traverse bereikbaar moeten zijn met trappen en liften, maar ook toiletten zelfstandig en veilig gebruikt moeten kunnen worden. Zo wordt de toegankelijkheid vergroot. Braille-bewegwijzering op trapleuningen, op de incheckpoortjes bij toegang tot de stations, de toepassing van dubbele leuningen en ribbelige geleidingslijnen. Belangrijke details die een groot effect kunnen hebben.
Duurzaamheid integreren zoals zonnepanelen
Prettig en beschut wachten
Groen, Biodiversiteit en klimaat adaptatie
Een buskap kan verschillende functies samenbrengen
Verschillende kapvormen mogelijk
2
3 1
4
Legenda Bussen K+R
Kiss en ride Taxi’s Fietsenstalling Treinstation
31
6. Goede gebiedsontsluiting en parkeervoorzieningen
De Poort van Hoorn en de binnenstad blijven goed bereikbaar voor de auto. Tegelijkertijd is het de uitdaging om de auto een minder dominante rol in het straatbeeld te laten vervullen. Openbaar parkeren is daar waar mogelijk verdekt en uit het zicht ontworpen en aan de noordzijde gepositioneerd. 1
Gebiedsontsluitingswegen
Het noordelijke stationsgebied is vanuit een hoge dichtheid aan functies en functionaliteiten ontworpen. De compacte opzet moet tegelijkertijd toekomstbestendig ruimte bieden aan de diverse stationsfuncties én het moet in beleving prettig en aantrekkelijk zijn voor de nieuwe gebruikers en bewoners. Om die reden is de Van Dedemstraat ontworpen als gebiedsontsluiting met functionele inprikkers voor bus en auto. Het doel is dat gemotoriseerd verkeer zo weinig mogelijk het gebied belast. Deze inprikkers bieden op een zo efficient en veilig mogelijke wijze toegang tot het busstation, het bewonersparkeren en een openbare parkeervoorziening. Tegelijkertijd is het plan ontworpen zodat het functioneren van het Museumstoomtram optimaal blijft. De belangrijkste fietsroutes tot de omgeving, de Koepoortsweg en het Keern, worden op een prettige en veilige wijze verbonden via het nieuwe profiel van de Van Dedemstraat. Het stationsgebied is met zijn bus- en treinverbindingen bij uitstek goed verbonden met de omgeving. Conform landelijke aanbevelingen voor stationsgebieden is daarom een lagere parKeernorm van toepassing. Deze norm speelt in op de directe beschikbaarheid van het openbaar vervoer, het speelt in op behoeftes van bewonersdoelgroepen die geen autobezit nastreven en het houdt rekening met het autobezit die in het centrum van Hoorn gemeten is.
32
2
Het versimpelen van het kruispunt Keern - De Weel.
In een parallel traject wordt de mobiliteitsvisie uitgewerkt. Een mogelijkheid om een aantrekkelijke openbare ruimte naar de binnenstad te creëren is om kruispunt Keern - De Weel af te waarderen en uit elkaar te trekken tot twee T-splitsingen. De stationsweg die nu afslaat naar de Noorderveemarkt wordt rechtdoorgetrokken naar het Keern. Dit zorgt ervoor dat de Noorderveemarkt enkel nog voor busverkeer noodzakelijk is. De T-splitsingen zorgen voor een efficiënter ruimtegebruik en een veiligere oversteek voor fietsverkeer. De barrière werking van het kruispunt tussen Grote Waal en binnenstad wordt hiermee verminderd en de bereikbaarheid van de binnenstad verder verbeterd. 3
Pelmolenpad-autoluw in het hart.
Om het Pelmolenpad wordt gebruik gemaakt van een ring-ontsluiting. Het parkeren wordt direct vanaf deze ring in parkeerhubs, maaiveldparkeren langs de straat en in verscholen parkeerkoffers ontsloten. Het hart van het gebied kan hierdoor autoluw worden gemaakt.
Autoparkeren, gericht (smart mobility) en uit het zicht 4
In de bouwvelden in zowel het Pelmolenpad als het Stationsgebied wordt intern de logistiek opgelost. Hierbij is het uitgangspunt om gezamenlijk collectieve parkeervoorzieningen en mobiliteitsconcepten aan te bieden. Dit kan in aparte mobiliteitshubs of gebruik van parkeerplaatsen op maaiveld of ondergronds. De parkeereis kan gereduceerd worden door middel van deelconcepten, fietsen en Mobility as a Service (MaaS) toepassingen.
Door collectieve parkeervoorzieningen ontstaat ruimte om in de ‘volle grond’ bomen te planten; een kwaliteit voor het wonen. Wanneer er geen gezamenlijke oplossing mogelijk is, wordt het parkeren op eigen kavel uit het zicht opgelost. Een belangrijk deel van de nieuwe bewoners zal gebruik maken van de fiets. Comfortabele en gemeenschappelijke fietsenstallingen worden van begin af aan integraal meegenomen. Logistiek en goederenvervoer wordt slim georganiseerd, bijvoorbeeld in afgiftepunten. 5
Openbare autoparkeervoorziening
Onderdeel van het stedenbouwkundig plan is het realiseren van een openbare parkeervoorziening, geschikt voor het parkeren van minimaal 1.050 auto’s. Op basis van de uitgevoerde onderzoeken is dit ruim voldoende om de verschillende doelgroepen te laten parkeren. Dit is ook in lijn met de raadsbesluiten van 24 september 2019 en 25 februari 2020.
(transformatie). Als bij de bouw wordt gekozen voor een iets grotere verdiepingshoogte, kan de ruimte wél worden omgevormd ten behoeve van een andere functie. Bij de verdere concretisering van de plannen is dit een belangrijk aandachtspunt. In het stedenbouwkundig plan is de parkeervoorziening vormgegeven in een ondergronds én een bovengronds deel. Het streven is om het aandeel ondergronds zo groot mogelijk te maken. Ook dit is een belangrijk aandachtspunt bij de verdere uitwerking van het stedenbouwkundig plan. Daarbij moet een optimum worden gezocht tussen ruimtebeslag, functionaliteit (comfort en sociale veiligheid) en kosten. De zoektocht naar optimalisatie – in lijn met het raadsbesluit van 25 februari – gaat daarom na dit raadsbesluit nog door.
Het is van belang om ten aanzien van het aantal parkeerplaatsen de nodige flexibiliteit in te bouwen. In de loop van de tijd kan het immers noodzakelijk blijken om meer of minder parkeerplaatsen te realiseren.
Schaalbare parkeerhub
Schaalbaarheid is daarom een belangrijk begrip. Schaalbaar wil zeggen: rekening houden met de mogelijkheid dat in de loop van de tijd parkeerplaatsen worden toegevoegd of verwijderd. Meer parkeerplaatsen zijn bijvoorbeeld mogelijk door de mogelijkheid te creëren dat ook op het dak van de parkeergarage wordt geparkeerd. Mocht blijken dat op termijn minder parkeerplaatsen nodig zijn, dan is het van belang om hiermee met de verdiepingshoogte rekening te houden. Dat wil zeggen: bij een standaard verdiepingshoogte voor een parkeergarage is de betreffende ruimte niet of nauwelijks geschikt voor andere functies
Parkeervoorziening als onderdeel van stedenbouwkundige ensembles
1 5
4
4 2
3
4
Legenda Auto verkeer 2 richtingen Auto verkeer 1 richting Bovengrondse parkeervoorziening Indicatie ondergrondsparkeren
33
7. Zorgvuldige inpassing spoorgebonden voorzieningen Een kans voor de ontwikkeling van de Noordelijke zijde van het stationsgebied vormt een efficiëntere inrichting van de spoorbundel en het herschikken van technische installaties. Hierdoor wordt ruimte gewonnen voor andere stedelijke functies. Efficiënter inrichten spoorbundel
De huidige spoorbundel beslaat zo’n 12 sporen en herbergt diverse functies. Er is een Rail Inzet Plaats, waar groot materieel bij het spoor kan komen en om werkzaamheden aan het spoor uit te kunnen voeren. Er zijn behandel- en opstelsporen waar de treinen gereinigd worden of worden geparkeerd los van hoofdrijbaan. Ook zijn er sporen die het Museumstoomtram gebruikt voor de trams. In nauw overleg met ProRail en Museumstoomtram is gekeken of deze spoorbundel efficiënter kan worden ingericht. Door het uitplaatsen, verplaatsen en /of samenvoegen van functies en loodsen ontstaat er een efficientere indeling, waardoor meer en betere bouwvelden kunnen worden ontwikkelend, maar ook een betere aansluiting voor Museumstoomtram in het gebied.
Herschikking technische installaties
Aan de noordzijde van het stationsgebied zijn er diverse spoorgebonden en technische installaties welke in eigendom zijn van ProRail. De installaties (een onderstation, een relaishuis en een gelijkrichterinstallatie) zijn van essentieel belang voor het functioneren van het treinverkeer. Met het ontwikkelen van het stationsgebied aan de noordzijde staan de functies van zowel boven- als ondergronds (kabels en leidingen) in de weg. Met ProRail is er gezocht naar andere locaties en het combineren van deze functies.
34
1
Onderstation en gelijkrichterstation Toekomstbestendige inpassing van het onderstation en gelijkrichterstation op een voorkeurslocatie van ProRail. De gekozen positie houdt rekening met de mogelijkheid van een eventuele toekomstige aanleg van de fietstunnel onder het spoor door. Rail Inzet Plaats Dampten De huidige railinzetplaats wordt verplaatst naar de strook langs het spoor aan het Dampten. Hierdoor blijft een goede ontsluiting voor zwaar verkeer mogelijk en wordt overlast en ruimtebeslag in het plangebied beperkt. 2
3
Porto-cabin en perscontainer locatie De porto-cabins en perscontainer lijken te kunnen worden ingepast aan de kop van het spoor (3a). Onderzocht kan worden of de porto-cabins als alternatief ook in de toekomstige bebouwing kunnen worden geïntegreerd (3b). Dit geeft naast een opgeruimder beeld van de spoorzone ook meer flexibiliteit voor het aanleggen van een fietstunnel in de toekomst. Ook biedt dit ruimte voor de wens vanuit de spoorsector om de behandel- en opstelsporen te verlengen. 4
Relaishuis Het relaishuis kan mogelijk op zijn huidige locatie worden gehandhaafd (4a). Waarbij voldoende aandacht in het ontwerp moet zijn voor de kabels en leidingen in het gebied. Onderzocht moet worden of deze in de architectuur van het bouwblok geïntegreerd kan worden. Een technisch onderzocht alternatief is om het relaishuis in de aanlanding van de traverse te verwerken (4b). Een eventuele open ruimte onder de traverse wordt dan deels opgevuld met installaties.