WG Accountantsverslag gemeente Hoogeveen 2021.pdf
Tekst van het document
Accountantsverslag 2021 Gemeente Hoogeveen 1 juli 2022
Deloitte Accountants B.V. Eemsgolaan 15 9727 DW Groningen Postbus 980 9700 AZ Groningen Nederland Tel: 088 288 2888 Fax: 088 288 9870 www.deloitte.nl
Aan de gemeenteraad van de gemeente Hoogeveen Postbus 20.000 7900 PA HOOGEVEEN Datum
Geachte leden van de raad,
Graag bieden wij u hierbij ons accountantsverslag aan met betrekking tot de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Hoogeveen. Deze rapportage beschrijft op hoofdlijnen onze controleaanpak en de belangrijkste aangelegenheden die wij tijdens onze controle in overweging hebben genomen. Wij zijn van mening dat de reikwijdte van onze werkzaamheden en de resultaten daarvan een deugdelijke basis vormen voor ons oordeel over de jaarrekening 2021 van de gemeente Hoogeveen.
1 juli 2022
Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Hoogeveen hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt
Ons kenmerk
De jaarrekening 2021 is opgesteld onder verantwoordelijkheid van het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Hoogeveen. Bij deze jaarrekening hebben wij op 1 juli 2022 een goedkeurende controleverklaring voor het getrouwe beeld en de rechtmatigheid verstrekt.
2206E5FBA3/HV Behandeld door
drs. H. Kuperus RA Director 06 5204 8549 DKuperus@deloitte.nl B.K. Bakker RA Manager 06 8333 0130 kbakker@deloitte.nl J. Leeuwendal MSc Manager 06 1321 4454 jleeuwendal@deloitte.nl
Onze controle is uitgevoerd in overeenstemming met onze opdrachtbevestiging van 24 november 2021 en met ons auditplan, dat op 30 november 2021 is besproken in uw auditcommissie. Wij bespreken onze bevindingen met de auditcommissie Wij hebben onze conceptrapportage op 27 juni besproken tijdens de bijeenkomst met uw auditcommissie, en hebben daarbij ook uw vragen beantwoord. De inhoud van dit accountantsverslag is door ons afgestemd met uw portefeuillehouder financiën, met de directie, en met de betrokken medewerkers van de afdeling financiën.
Hoogachtend, Deloitte Accountants B.V. Was getekend: drs. H. Kuperus RA
Op alle opdrachten verricht door Deloitte, behoudens M&A Diensten, zijn de Algemene Voorwaarden Dienstverlening Deloitte Nederland, januari 2020 gedeponeerd bij de Kamer van Koophandel onder nummer 24362837 van toepassing. Deloitte Accountants B.V. is ingeschreven in het handelsregister van de Kamer van Koophandel te Rotterdam onder nummer 24362853. Deloitte Accountants B.V. is a Netherlands affiliate of Deloitte NSE LLP, a member firm of Deloitte Touche Tohmatsu Limited.
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
Inhoudsopgave
Bestuurlijke samenvatting
4
•
Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
5
•
Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
12
Bevindingen jaarrekening
10
•
De financiële positie van uw gemeente
11
•
Belangrijkste bevindingen uit onze controle
16
Interne beheersing
25
•
26
Belangrijkste bevindingen voor de interne beheersing
Overige aangelegenheden
28
•
29
Overige aangelegenheden
Bijlagen
30
•
Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen
31
•
Bijlage A2 - Onzekerheden in de controle
32
•
Bijlage A3 - Tekortkomingen in de toelichtingen
33
•
Bijlage B1 - Bevindingen controle SiSa-bijlage 2021
34
•
Bijlage B2 - Bevindingen controle SiSa-bijlage Tozo 2021
36
•
Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging
37
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
2206E5FBA3/HV/ 3
Bestuurlijke samenvatting
2206E5FBA3/HV/4
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen Getrouwheid en rechtmatigheid
Wij hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor het getrouwe beeld en rechtmatigheid.
Welke verbeteringen zien wij?
Wij zien dat uw organisatie de volgende verbeteringen heeft gerealiseerd:
Belangrijke aandachtspunten
Bestuurlijke samenvatting
De gehanteerde materialiteit voor fouten en onzekerheden bedraagt € 2.1 miljoen respectievelijk € 6.3 miljoen.
•
De kwaliteit van de jaarstukken is verbeterd. Ten opzichte van voorgaand jaar is het aantal correcties verminderd. Op onderdelen dient u echter nog stappen te zetten, deze zijn hierna nader toegelicht onder de ‘belangrijke aandachtspunten’.
•
De communicatie en samenwerking met het kernteam is sterk verbeterd. Wij willen waardering uitspreken over de wijze waarop de samenwerking tussen het auditteam en het kernteam is verlopen. Wij hebben gezien dat de leden van het kernteam, alsook de organisatie daarachter, flinke inzet hebben getoond om het proces zo goed mogelijk te laten verlopen. Een aantal belangrijke functionarissen van de ambtelijke organisatie, waaronder de coördinator van de jaarrekeningcontrole, is gedurende het proces vertrokken. Hierdoor zijn meer verantwoordelijkheden bij het kernteam komen te liggen. Zie ook hierna.
Daarnaast onderkennen wij de volgende belangrijke aandachtspunten: •
Wij merken op dat er binnen de organisatie een coördinator (spin in het web) ontbrak die zorg had moeten dragen voor het bewaken van de tijdige en volledige oplevering van de controle-informatie. Dit was voor uw organisatie een onvoorziene omstandigheid vanwege het wegvallen van de verantwoordelijke coördinator gedurende het voortraject. In onze optiek zijn er als gevolg hiervan teveel taken belegd bij het huidige kernteam en hierdoor heeft de voorgenoemde beoordeling niet in alle gevallen goed plaats kunnen vinden. Het is voor uw organisatie een belangrijk aandachtspunt om ervoor te zorgen dat de functie van coördinator bij iemand wordt belegd in vaste dienst en tevenseen back-up coördinator achter de hand te hebben.
•
Wij constateren dat er een spanningsveld bestaat tussen ‘ambitie’ en ‘capaciteit’. Wij constateren dat de jaarrekeningcontroles van de samenwerkingsorganisatie en de gemeentes De Wolden en Hoogeveen te vroeg in het nieuwe boekjaar starten. Wij stellen voor hettweede jaar op rij vast dat dit een enorme druk legt op de organisatie, deadlines niet worden gehaald en dit ook kwaliteit van bepaalde onderdelen niet ten goede komt. De processen om tot een kwalitatief goede verantwoording en onderbouwing te komen, waaronder een review op de op te leveren stukken, worden hierdoor ook niet in alle gevallen gerealiseerd. Wij adviseren u om het traject van de jaarrekeningcontroles te herzien, en in goed overleg met ons hierover nieuwe afspraken te maken voor het komende jaar.
•
De kwaliteit van de specificaties en toelichtingen van de ‘Overlopende Activa en Passiva’ en de ‘Niet uit de balans blijkende rechten en verplichtingen’ was van onvoldoende niveau. Dit heeft geleid tot een inefficiënte werkwijze en diverse correcties in de jaarstukken op dit onderdeel.
•
Wij merken op dat het controleproces van de SiSa-bijlage niet soepel is verlopen. Het proces van de totstandkoming van een deugdelijke verantwoording in de SiSa-bijlage is op onderdelen van onvoldoende niveau. Dit heeft geleid tot vertraging in het proces alsook diverse doorgevoerde correcties. Hierbij is het wel van belang om te benoemen dat de organisatie in 2021 voor een grote uitdaging iskomen te staan vanwege de sterke toename van het aantal regelingen. Wij adviseren u om maatregelen te treffen om dit proces te verbeteren, bijvoorbeeld door het aanstellen van een SiSa coördinator en het uitvoeren van interne reviews.
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22206E5FBA3/HV/5
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Opstel- en controleproces In het najaar van 2021 hebben wij met het bestuur en de ambtelijke organisatie het opstel- en controleproces van de jaarrekening 2020 (evaluatie) geëvalueerd. Naar aanleiding hiervan zijn waar nodig aanscherpingen doorgevoerd in het opstelproces en in de werk- en planningsafspraken voor de jaarrekeningcontrole. Met deze aanpassingen is het proces, waar mogelijk, geoptimaliseerd. Desondanks is het uiteindelijk niet gelukt om het traject binnen de afgesproken originele planning af te ronden. We zijn geconfronteerd met vertragingen en inefficiënties gedurende het proces als gevolg van het niet naleven van diverse afspraken. Wij hebben vervolgens nieuwe afspraken gemaakt met de organisatie. Wij stellen voor om medio 2022 wederom het proces te evalueren om vervolgens te bepalen op welke terreinen/aspecten verdere verbeteringen noodzakelijk zijn om dit in toekomst te voorkomen. Interne beheersing
Op basis van de interim-controle 2021 hebben wij tekortkomingen geïdentificeerd in de interne beheersingsmaatregelen voor de financiële verslaggeving. Onze belangrijkste bevindingen zijn met u gedeeld en zijn besproken op 17 januari 2022. In het voorliggende accountantsverslag vindt u onze bevindingen naar aanleiding van de jaarrekeningcontrole.
Wij hebben vastgesteld dat uw organisatie opvolging heeft gegeven aan de aanbevelingen welke betrekking hadden op de significante tekortkomingen in uw interne beheersing: memoriaalboekingen en het opstellen van een overkoepelende fraude-risicoanalyse. De bevindingen zijn als gevolg hiervan nog niet volledig opgelost, maar wij constateren wel dat uw organisatie de juiste prioriteit geeft aan deze aanbevelingen. Indien de benodigde vervolgstappen worden gezet, verwachten wij dat de bevindingen richting de toekomst zullen worden opgelost. Kwaliteit verslaggeving
Tijdens de controle hebben wij het door het management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingsvraagstukken geëvalueerd. Wij concluderen dat kwaliteit over het algemeen van voldoende niveau is, maar dat op onderdelen ook ruimte is voor verbetering. Er zijn nog diverse correcties doorgevoerd die voorkomen hadden kunnen worden, waaronder correcties in het verloopoverzicht van de Materiële Vaste Activa, de overlopende posten, de ‘Niet uit de balans blijkende rechten en verplichten’ alsook de SiSa-bijlage. Bij processen waarbij wij dat nodig achtten, hebben wij specialisten betrokken. Zo hebben wij specialisten ingezet om de juistheid van de WNT verantwoording te controleren als ook om de uitgangspunten van de twee nieuwe complexen binnen de grondexploitatie te controleren.
Effecten coronacrisis
Waardering vorderingen: als gevolg van financiële problemen of tekorten bij debiteuren bestaat een toegenomen risico op het niet ontvangen van vorderingen. Wij hebben de invorderingsrisico’s en daarmee de waardering van de vorderingen gecontroleerd en wij merken op dat als gevolg van diverse steun- en coulancemaatregelen (door het rijk dan wel de gemeente) nog geen sprake is van grote mutaties in de oninbare vorderingen.
Naleving van de Europese De Europese aanbestedingsfouten zijn nagenoeg gelijk gebleven ten opzichte van vorig jaar. Uit de controle 2021 is een rechtmatigheidsfout aanbestedingsregels gebleken van in totaal circa € 717.000 (2020: € 679.000). Deze rechtmatigheidsfout was in de spendanalyse, die is uitgevoerde door de interne audit afdeling van de gemeente, reeds geconstateerd. Wij hebben in aanvulling hierop zelfstandig controlewerkzaamheden verricht op de naleving van de Europese aanbestedingsregels, en komen tot dezelfde conclusie. Het is wel van belang dat deze rechtmatigheidsfouten richting de toekomst gaan afnemen en de organisatie hiervoor gepaste maatregelen treft.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22206E5FBA3/HV/6
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
Bestuurlijke samenvatting Belangrijkste bevindingen, conclusies en aanbevelingen
Begrotingsrechtmatigheid
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van de overschrijding(en) naar de analyse van de begrotingsrechtmatigheid, zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘overzicht van baten en lasten’ van de jaarrekening. Hiermee legt het college verantwoording af over de rechtmatigheid van de lasten over 2021. De geconstateerde lastenoverschrijdingen die formeel als onrechtmatig zijn aangemerkt, wegen mede op basis van de analyse van het college niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel.
Frauderisicoanalyse
Wij constateren dat u aandacht heeft voor frauderisico’s binnen uw organisatie en de interne-beheersingsmaatregelen heeft ingericht met als doel om (materiële) fraude, waar mogelijk, te voorkomen. Tijdens de jaarrekeningcontrole 2021 hebben wij vastgesteld dat u, in overeenstemming met onze aanbeveling, een eerste concept overkoepelende frauderisicoanalyse heeft opgesteld waarin alle risico’s en beheersingsmaatregelen op één centrale plek samenkomen. Ook hebben wij vernomen dat de organisatie bezig is met het opstellen van beleidsdocument voor frauderisico’s en Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O). Dit is een goede zaak. Wij doen de aanbeveling om dit proces op korte termijn volledig af te wikkelen. Tevens adviseren wij om de overkoepelende frauderisicoanalyse en beleidsdocumenten omtrent fraude en M&O periodiek op de agenda van de directie en het college te plaatsen.
Sociaal domein
De controle met betrekking tot het sociaal domein is goed verlopen. De verantwoorde bestedingen vanuit de productieverantwoordingen van de zorgaanbieders waren eenvoudig aan te sluiten op de financiële administratie. Wij onderkennen in de geleverde zorg in natura voor de Jeugdwet onzekerheden van € 0,51 miljoen. Dit komt door het – vooralsnog – ontbreken van (goedgekeurde) verantwoordingsinformatie door zorginstellingen en ontvangen verantwoordingsinformatie met een afwijkende verklaring (oordeelonthouding). Wij hebben geen rechtmatigheidsfouten geconstateerd bij de geleverde zorg in natura voor de Jeugdwet. Wij onderkennen in de geleverde zorg in natura voor de WMO geen rechtmatigheidsfouten en rechtmatigheidsonzekerheden. Op basis van de door ons uitgevoerde controle kunnen wij de Persoonsgebonden Budgetten (PGB’s) voor zowel WMO als Jeugdwet als rechtmatig aanmerken.
Grondexploitatie
Voor de grondexploitatie hebben wij het proces, de dossiervorming en de onderbouwingen beoordeeld waarop het management de geactualiseerde schattingen heeft gebaseerd. Wij hebben onder andere de realisatie en de geactualiseerde schattingen ultimo 2021 versus de schattingen in de jaarrekening 2020 geanalyseerd (‘backtesting’). Onze controlewerkzaamheden hebben geen (ongecorrigeerde) fouten aan het licht gebracht. Wel hebben wij een risico geïdentificeerd ten aanzien van de uitgifte van de kantorencomplexen binnen uw gemeente. Dit risico ziet toe op de potentiële lagere opbrengsten voor deze complexen omdat, vanwege onvoldoende vraag naar bouwgrond voor kantoren, een mogelijke alternatieve bestemming voor deze gronden gekozen dient te worden. Voor de nieuwe materiële complexen binnen uw grondexploitatie: Riegmeer (bedrijventerrein) en Nijstad-Oost (woningbouw) hebben wij specialisten betrokken bij de uitgevoerde controlewerkzaamheden. Op basis van deze werkzaamheden onderkennen wij een (financieel) risico met een omvang van circa € 1 miljoen ten aanzien van de geraamde plankosten voor complex Riegmeer. De plankosten bedragen circa 7% van de civiele kosten en wijken daarmee af van de in de markt gehanteerde bandbreedtes (25% - 40%). De gemeente heeft de afwijking van de bandbreedte onvoldoende kunnen onderbouwen, waardoor wij hiervoor een risico hebben geïdentificeerd.
Het complex Riegmeer heeft per 31 december 2021 een positief projectresultaat. Omdat binnen het complex nog geen opbrengsten zijn gerealiseerd, is er nog geen sprake van een tussentijdse winstneming (POC-methode) en heeft dit risico nog geen effect op de resultaatneming in 2021. Wij adviseren om de plankosten in de komende periodes nauwkeurig te monitoren en te evalueren of raming hiervan toereikend is.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22206E5FBA3/HV/7
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
Onze opdracht is ongewijzigd uitgevoerd Met de opdrachtbevestiging heeft u ons opdracht gegeven tot het controleren van de jaarrekening 2021. Naast de opdrachtbevestiging zijn bepalend (geweest) voor onze controle: •
Het Besluit accountantscontrole decentrale overheden (Bado).
•
Het normenkader 2021, dat op 5 oktober 2021 is vastgesteld door het college.
De reikwijdte van onze controle staat omschreven in de opdrachtbevestiging. Er is gedurende het verloop van de controle op geen enkele wijze sprake geweest van een beperking of wijziging in de reikwijdte van onze controle. Wij achten de reikwijdte van onze controle voor 2021 voldoende voor de doelstelling van onze controle.
Bij de jaarrekening 2021 van de gemeente Hoogeveen hebben wij een goedkeurende controleverklaring verstrekt Wij hebben de controle van de jaarrekening 2021 van de gemeente Hoogeveen uitgevoerd en hebben een goedkeurende controleverklaring verstrekt voor zowel getrouwheid als rechtmatigheid. Wij hebben geen niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot het vermogen en het resultaat Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze minimumdrempel, die van invloed zijn op het vermogen en/of het resultaat van de gemeente. Wij hebben deze niet-gecorrigeerde controleverschillen opgenomen in Bijlage A1 - Niet-gecorrigeerde controleverschillen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Wij hebben controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot rechtmatigheid
Er zijn geen belangrijke wijzigingen in de verslaggevingsregels
Wij constateren een rechtmatigheidsfout van € 717.000 als gevolg van het niet naleven van de Europese aanbestedingsregels. De omvang van deze afwijking is lager dan de materialiteit en heeft geen effect op de strekking van de controleverklaring voor de rechtmatigheid.
Significante verslaggevingsgrondslagen en de toepassing hiervan zijn belangrijk voor de presentatie van de financiële positie en de resultaten van uw gemeente. Daarnaast vereisen zij van het management het toepassen van oordeelsvorming ten aanzien van moeilijke, subjectieve en complexe posities, vaak vanwege de noodzaak om inschattingen te moeten maken over het effect van zaken die inherent onzeker zijn.
De overige in de jaarrekening verantwoorde baten en lasten, alsmede de balansmutaties over 2021, zijn in alle van materieel belang zijnde aspecten rechtmatig tot stand gekomen, in overeenstemming met de begroting en met de in de relevante wet- en regelgeving opgenomen bepalingen, zoals opgenomen in het normenkader 2021. Op basis van onze controlewerkzaamheden en de toelichting in de jaarrekening (hoofdstuk: ‘overzicht van baten en lasten’) constateren wij geen begrotingsoverschrijdingen welke meewegen in ons rechtmatigheidsoordeel. Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot SiSa Wij hebben geen controleverschillen (fouten en/of onzekerheden) in de verantwoorde informatie in de SiSa-bijlage 2021 geconstateerd.
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van de gemeente zijn uiteengezet in de toelichting op de jaarrekening 2021, onder ‘Grondslagen voor waardering en resultaatbepaling’. Wij hebben het door het college en het ambtelijk management toegepaste proces met betrekking tot belangrijke verslaggevingspraktijken geëvalueerd, en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Wij hebben specialisten betrokken bij de controle van de nieuwe complexen binnen de grondexploitatie: Riegmeer en Nijstad Oost. Wij zijn van mening dat de verslaggevings-vraagstukken en de toegepaste inschattingen goed onderbouwd en redelijk zijn, en consistent zijn gebruikt.
Geen feitelijke niet-gecorrigeerde controleverschillen geïdentificeerd met betrekking tot de Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) Wij hebben tijdens onze controle geen nietgecorrigeerde feitelijke afwijkingen geïdentificeerd groter dan onze rapporteringsdrempel, die van invloed zijn op de WNT. Voor de controle van de WNT hebben wij onze interne specialisten ingezet.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22206E5FBA3/HV/8
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
Bestuurlijke samenvatting Onze belangrijkste conclusies als basis voor de controleverklaring
Wij zijn onafhankelijk van de gemeente Hoogeveen Ons zijn geen relaties bekend tussen Deloitte Accountants B.V. en haar zuster- en/of dochterondernemingen of de member firms van Deloitte Touche Tohmatsu Limited en hun respectievelijke zusteren/of dochterondernemingen en de gemeente, die naar ons professionele oordeel mogelijk van invloed kunnen zijn op onze onafhankelijkheid.
De programmaverantwoording vormt samen met de verplicht voorgeschreven paragrafen (over onder andere weerstandsvermogen en risicobeheersing, bedrijfsvoering en verbonden partijen) het jaarverslag.
Onze volledige onafhankelijkheidsbevestiging is te vinden in Bijlage C - Onafhankelijkheidsbevestiging.
Op basis van de Nederlandse wetgeving en de Nadere Voorschriften Controle- en Overige Standaarden (NVCOS) 720 is de accountant verplicht bepaalde werkzaamheden uit te voeren met betrekking tot het jaarverslag en de andere informatie die in de jaarstukken is opgenomen. Als onderdeel van dit vereiste hebben wij de volgende werkzaamheden uitgevoerd:
De grondslagen van de jaarrekening zijn aanvaardbaar
•
De belangrijkste verslaggevingsgrondslagen van uw gemeente zijn uiteengezet in de waarderingsgrondslagen in de jaarrekening 2020.
Wij hebben vastgesteld dat het jaarverslag de vereiste informatie bevat op basis van artikel 24 lid 2, artikel 25 en artikel 26 BBV.
•
Wij hebben, voor zover wij kunnen beoordelen, vastgesteld dat de verklaringen van het college van burgemeester en wethouders in het jaarverslag, en de andere informatie zoals opgenomen in de jaarstukken, verenigbaar zijn met de beweringen en verklaringen die in de jaarrekening zijn opgenomen.
•
Wij hebben vastgesteld dat de verklaringen in het jaarverslag overeenstemmen met de resultaten van de door ons uitgevoerde controlewerkzaamheden.
De grondslagen zijn toegepast met inachtneming van de voorschriften zoals opgenomen in het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten. De grondslagen zijn aanvaardbaar. Het jaarverslag is verenigbaar met de jaarrekening.
De jaarstukken 2021 van uw gemeente bestaan uit: •
Het jaarverslag 2021 (programmaverantwoording en verplichte paragrafen).
•
De jaarrekening 2021 (balans met toelichting, overzicht van baten en lasten met toelichting en de SiSa-bijlage).
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22206E5FBA3/HV/9
Bevindingen jaarrekening
2206E5FBA3/HV/10
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
De vermogenspositie van uw gemeente is verbeterd. Het BBV, de verslaggevingsregels voor gemeenten, maakt een duidelijk onderscheid tussen resultaatbepaling en resultaatbestemming. Alle baten en lasten dienen via het overzicht van baten en lasten in de jaarrekening te lopen. Er mogen geen baten of lasten rechtstreeks in het eigen vermogen worden gemuteerd. De mutaties in het eigen vermogen vinden plaats door middel van de resultaatbestemming.
Het gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten over het boekjaar 2021 bedraagt € 13 miljoen voordelig. Per saldo is tussentijds € 0,95 miljoen aan de reserves toegevoegd, zodat het uiteindelijk gerealiseerde resultaat over 2021 circa € 12,1 miljoen voordelig bedraagt. Dit resultaat is afzonderlijk vermeld onder het eigen vermogen in de balans.
Eigen vermogen (x € 1.000)
2021
2020
2019
Eigen vermogen per 1 januari
12.719
13.681
21.337
Tussentijdse resultaatbestemming
-/-953
-/- 865
-/- 3.836
Gerealiseerd resultaat
12.126
-/- 962
-/- 7.655
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
13.080
-/- 97
-/- 3.819
Eigen vermogen per 31 december
25.799
12.719
13.681
In het overzicht hiernaast hebben wij de ontwikkeling van het eigen vermogen opgenomen. De omvang van het eigen vermogen bedraagt ultimo 2021 circa 13,1% van het balanstotaal (ultimo 2020: 6,3% van het balanstotaal) en is verbeterd ten opzichte van 2020. Saldo baten en lasten Het feitelijke saldo van baten en lasten in een jaar is weergegeven als het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten. Daarnaast kent de gemeente het gerealiseerde resultaat. Dit is het gerealiseerde totaalsaldo van baten en lasten plus of min de tussentijdse resultaatbestemming. Deze tussentijdse resultaatbestemming bestaat uit de onttrekkingen aan en stortingen in reserves gedurende het boekjaar. Deze mutaties in reserves vinden plaats op basis van door de gemeenteraad genomen besluiten. Het gerealiseerde resultaat is dus mede het gevolg van de eerdere politieke besluitvorming.
Exploitatieresultaat (x € 1 miljoen)
Wat het voorgaande concreet betekent voor uw gemeente hebben wij in het overzicht hiernaast weergegeven.
Bij: onttrekkingen aan reserves
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Totale baten
209,997
Totale lasten
-/- 197,871
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten
12.126
Af: stortingen in reserves
-/- 11.393 12.346
Saldo mutaties reserves
953
Gerealiseerd resultaat
13.080
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22206E5FBA3/HV/11
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Het overzicht van baten en lasten over het boekjaar 2021 laat een voordelig gerealiseerd totaalsaldo van baten en lasten van € 13,0 miljoen zien, ten opzichte van een begroot nadelig saldo van € 0,2 miljoen (begroting na wijziging). De jaarrekening 2021 sluit – na verwerking van de mutaties in reserves – met een voordelig gerealiseerd resultaat van circa € 12,1 miljoen. In de programmaverantwoording geeft het college per programma op hoofdlijnen een verklaring voor de gerealiseerde afwijkingen ten opzichte van de begroting na wijziging.
De gemeente heeft de belangrijkste verschillen toegelicht en heeft de financiële impact ervan in kaart gebracht. In de paragraaf Begrotingsrechtmatigheid van onze rapportage gaan wij nader in op de verschillen tussen de begrote en de werkelijke lasten in het kader van de begrotingsrechtmatigheid.
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen) 15 10 5 (5) (10) 2019
2020
2021
Mutaties in reserves (x € 1 miljoen) 5 3
1 (1) (3) (5) 2019
2020
2021
Gerealiseerd resultaat (x € 1 miljoen) 15 10 5 (5) 2019
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
2020
2021
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22206E5FBA3/HV/12
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Kengetallen voor gemeente Hoogeveen (begroot en werkelijk over de periode 2019-2021)
Solvabiliteit
20%
10%
Gerealiseerd totaalsaldo baten en lasten (x € 1 miljoen)
Grondexploitatiequote 15
8%
15%
6%
10%
13
4%
5%
10
2%
0%
0% 2019
2020
Begroot
2021
8 2019
Werkelijk
2020
Begroot
2021 5
Werkelijk
3 -
Netto schuldquote
Structurele exploitatieruimte
100%
6%
80%
4%
60%
2%
40%
0%
20%
-2%
0%
-4%
2019 Begroot
Bestuurlijke samenvatting
2020
2021
Werkelijk
Bevindingen jaarrekening
(3) (5) (8) (10)
2019 Begroot
Interne beheersing
2020
2021
Werkelijk
Overige aangelegenheden
2019
Begroot
2020
2021
Begroot na wijziging
Werkelijk
Bijlagen
22206E5FBA3/HV/13
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Voorspellende waarde van uw begroting De jaarrekening 2021 sluit met een positief gerealiseerd resultaat van circa € 12,1 miljoen. De begroting is voor uw gemeente een belangrijk sturingsinstrument. Het is een kaderstellend document waarmee de gemeenteraad financiële en beleidsmatige kaders vaststelt waarbinnen het college haar beleid en doelen kan realiseren. Wij constateren in boekjaar 2021 een aanzienlijk verschil tussen het begrote saldo van baten en lasten en het gerealiseerde saldo van baten en lasten. Tevens zijn ook aanzienlijke verschillen zichtbaar tussen de gerealiseerde en begrote baten en lasten op programmaniveau. Dit duidt erop dat er ruimte is om de voorspellende waarde van uw begroting verder te verhogen.
In dit licht adviseren wij u dit nader te onderzoeken en eventueel maatregelen te nemen om de voorspellende waarde van de begroting van zowel de investeringen als de baten en lasten en de uitvoeringskracht ervan dichter bij elkaar te brengen.
Saldo baten en lasten | Begroting vs realisatie (x € 1 miljoen) 15 10 5 (5)
Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021
Baten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 240 210 180 150 120 90 60 30 Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021
Lasten | Begroting vs realisatie (excl. mutaties reserves) (x € 1 miljoen) 240 210 180 150 120 90 60 30 Begroting Realisatie Begroting Realisatie 2020 2020 2021 2021
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22206E5FBA3/HV/14
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
De financiële positie van uw gemeente Samenvatting ontwikkelingen in vermogen en resultaat van uw gemeente
Het weerstandsvermogen is toegenomen. Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de benodigde weerstandscapaciteit op basis van de door de gemeente geschatte risico’s. Beiden zijn gemuteerd in 2021; de ratio weerstandsvermogen is met 1,68 toegenomen (2020: 0,08 naar 2021: 1,76).
Uw weerstandscapaciteit van € 22,7 miljoen is toereikend in relatie tot de berekende risico’s van € 12,9 miljoen. Dit heeft het college inhoudelijk nader toegelicht in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag.
Weerstandscapaciteit (x € 1 miljoen)
Beschikbare weerstandscapaciteit De door uw gemeente berekende beschikbare weerstandscapaciteit bedraagt € 22,7 miljoen (2020: € 1,06 miljoen). De beschikbare weerstandscapaciteit is toegenomen ten opzichte van voorgaand jaar. Naast het positieve rekeningresultaat is ook het saldo van diverse bestemmingsreserves overgeheveld naar de algemene reserve, waarmee de relatief hoge stijging kan worden verklaard.
25 20 15 10 5 2019
Benodigde weerstandscapaciteit De inventarisatie van risico’s – die in de paragraaf ‘Weerstandsvermogen en risicobeheersing’ van het jaarverslag is opgenomen – geeft een indicatie van de financiële omvang van de belangrijkste (specifieke) risico’s, inclusief een schatting van de kans dat het geïdentificeerde risico zich voordoet, om daarmee de benodigde weerstandscapaciteit te kunnen bepalen. Daarbij geeft het college een doorlopend inzicht in de grootste risico’s (qua financiële impact en kans) voor uw gemeente, en is vermeld welke risico’s zijn vervallen en/of nieuw zijn geïdentificeerd. Ook is een inhoudelijke toelichting gegeven op nieuw gedefinieerde en gewijzigde risico’s in de top van de belangrijkste risico’s. Uw gemeente heeft op basis van deze risicoinventarisatie berekend wat de benodigde weerstandscapaciteit is. Het berekende bedrag voor specifieke risico’s bedraagt € 12,9 miljoen (2020: € 13,9 miljoen). Ten opzichte van 2020 is hiermee sprake van een afname van de gekwantificeerde risico’s met € 1,0 miljoen. Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
2020
2021
Benodigde weerstandscapaciteit Beschikbare weerstandscapaciteit
Ratio weerstandsvermogen 2,00 1,75 1,50 1,25 1,00 0,75 0,50 0,25 2019
Interne beheersing
2020
2021
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22206E5FBA3/HV/15
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
De voorraad onderhanden werk De balanspost met de belangrijkste schattingen in de jaarrekening betreft de voorraad onderhanden werk, waaronder de bouwgronden in exploitatie (grondexploitatie). Deze balanspost is door het saldo ultimo 2021 ad € 15,5 miljoen relevant voor de accountantscontrole, maar ook door de schattingen die een rol spelen bij het ramen van de in 2022 e.v. nog te realiseren baten ad € 46,2 miljoen en lasten ad € 14,8 miljoen. De nog te realiseren baten en lasten vormen samen met de boekwaarde de basis voor de waardering in de jaarrekening, oftewel het verwachte resultaat bij afsluiting van de projecten. Dit leidt tot een voorziening indien het college verwacht dat het project verlieslatend is en tot (tussentijdse) winstneming bij een verwachte winst. Voor de waardering van grondexploitatie dient de gemeente per individueel project te bepalen of de gemeente de boekwaarde plus de in de toekomst nog te realiseren kosten en opbrengsten, naar beste schatting, terugverdient. Ultimo 2021 gaat het om 19 individuele projecten.
•
De gemeente Hoogeveen schat ultimo 2021 in dat de totale omvang van de niet terug te verdienen kosten op de gehele grondexploitatie circa € 7,9 miljoen bedraagt (2020: € 7,8 miljoen). Hiervoor is een voorziening getroffen. Deze voorziening is geheel in mindering gebracht op de bouwgronden in exploitatie.
•
Het controleproces van de waardering van de voorraad onderhanden werk De risico’s voor de grondexploitaties zijn in essentie terug te brengen tot vijf P’s:
•
•
•
Totale boekwaarde bouwgronden in exploitatie (x € 1 miljoen)
Planning: is de tijdsplanning van de projecten afgestemd op de (on)mogelijkheden in de markt. Immers, de marktbehoefte bepaalt welke projecten op welk moment te realiseren zijn.
20,00 15,00
Programmering: in de afgelopen jaren hebben economische ontwikkelingen geleid tot belangrijke wijzigingen in vooral de woningbehoefte. Is er een kritische analyse gemaakt van de ‘mix’ van woningen (huur, koop, vrije kavels, appartementen, etc.) in de projecten, in relatie tot de huidige marktvraag in de gemeente?
10,00 5,00 2019
Parameters: zijn de parameters voor kosten en opbrengstenstijgingen opportuun, beredeneerd vanuit de huidige situatie en de best mogelijke inschatting van de toekomstige ontwikkeling van de grondprijzen en de plankosten?
De 5 P’s vormen de basis voor de actualisatie van de grondexploitaties zoals opgenomen in uw paragraaf ‘Grondbeleid’.
2021
Ontwikkeling boekwaarde
Prijs: de verkoopprijzen van woningen, en dus van grond, hebben langere tijd onder druk gestaan. Deze situatie is omgeslagen in een grote vraag naar woningen en grond, waardoor de grondprijs zich in een hoog tempo in positieve zin ontwikkelt. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke grondprijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de positieve marktontwikkelingen? Plankosten: door de toenemende vraag naar woningen en dus naar bouwcapaciteit is sprake van een toenemende stijging van de bouwkosten. Is afgewogen welke prijzen kunnen worden gehandhaafd en welke prijzen bovenwaarts moeten worden bijgesteld als gevolg van de grotere vraag en de hierbij horende prijsontwikkelingen?
2020
Overzicht nog te realiseren baten en lasten per project (x € 1 miljoen) 50 40 30
20 10 2020
2021
Nog te realiseren baten Nog te realiseren lasten
Uit deze figuren blijkt dat de boekwaarde nagenoeg gelijk is gebleven de afgelopen jaren. De geraamde baten en lasten van de bouwgronden in exploitatie in 2021 zijn fors toegenomen.
De belangrijkste oorzaken hiervan zijn de toename van de baten en lasten van de nieuwe complexen: Riegmeer (Baten: € 24,7 miljoen en lasten € 7,2 miljoen) en Nijstad Oost (Baten: € 6,5 miljoen en lasten € 3,2 miljoen). Verder zijn op de bestaande complexen € 10,4 miljoen opbrengsten gerealiseerd en € 1,5 miljoen aan kosten gemaakt. .
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22206E5FBA3/HV/16
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie)
Bij onze beoordeling van de door de gemeente gehanteerde veronderstellingen voor het actualiseren van de grondexploitaties – vooral de uitgangspunten voor planning (fasering), programmering en prijsbeleid, maar ook de parameters voor kosten- en opbrengstenstijging en de gehanteerde rekenrente (rente-omslagmethode), hebben wij het volgende in overweging genomen:
•
•
Of de afzonderlijke veronderstellingen redelijk lijken, onderling afhankelijk en intern consistent zijn, en of de veronderstellingen redelijk lijken wanneer ze collectief of in samenhang met andere veronderstellingen worden beschouwd. Of de veronderstellingen in de markt de waarneembare veronderstellingen op passende wijze weerspiegelen, met andere woorden: is er consistentie met de algemene economische omgeving en de economische omstandigheden in/bij de gemeente?
•
Of de veronderstellingen aansluiten op de (vastgestelde) plannen (besluiten) van de raad.
•
Of de veronderstellingen consistent zijn met de ervaringscijfers van de gemeente (met andere woorden: is historische informatie representatief voor toekomstige situaties?).
Tussentijdse winstneming In juli 2019 heeft de commissie BBV de notitie ‘Grondbeleid in begroting en jaarstukken’ gepubliceerd. Hierin is opgenomen dat gemeente voor tussentijdse winstneming de ‘Percentage Of Completion methode’ (POC-methode) moeten toepassen. Hierbij geldt dat gemeenten, indien aan een aantal voorwaarden is voldaan, tussentijds winst moeten nemen. Voor het toepassen van de POC-methode is het van belang dat uw gemeente het resultaat betrouwbaar kan schatten. Ook moet er sprake zijn van verkochte grond en gerealiseerde kosten.
Op grond van de POC-methode heeft uw gemeente in het boekjaar 2021 voor € 2,2 miljoen aan tussentijdse winst genomen op de grondexploitatie (2020: € 1,7 miljoen).
Bevindingen jaarrekening
Als onderdeel van de controle van de waardering van de bouwgronden in exploitatie voeren wij een risicoanalyse uit ter bepaling van het risicoprofiel van de individuele grondexploitaties en de hierdoor bestaande kans op een materiële fout in de waardering ervan. Hierbij betrekken wij de huidige boekwaarde, het geprognosticeerde resultaat, en de aard en omvang van de nog te realiseren baten en lasten (liggen hier bijvoorbeeld al contracten of overeenkomsten aan ten grondslag of niet). Naast de hiervoor genoemde elementen spelen bij de risicoclassificatie van de individuele projecten ook de aard van het project, de programmering en de doorlooptijd een belangrijke rol. Zo zorgt binnenstedelijke herstructurering normaliter voor een grotere complexiteit, doordat de gemeente de bestaande ruimte herontwikkelt en dit type projecten hierdoor (financieel gezien) gevoeliger is voor risico’s dan volledig nieuw uit te leggen locaties. Een langere doorlooptijd van de projecten zorgt voor een hoger risicoprofiel, doordat de schatting van kosten en opbrengsten van de projecten subjectiever is naarmate de doorlooptijd toeneemt. Op grond van onze risicoanalyse hebben wij geconcludeerd dat de grondexploitaties Riegmeer, Nijstad oost, Buitenvaart 1 en Pesse fase 1 de belangrijkste projecten binnen uw gemeente zijn.
Tevens zijn de ontwikkelingen van de kantorenlocaties binnen uw gemeente relevant vanwege de geconstateerde onzekerheden in voorgaand jaar.
De grondexploitaties zijn door het college voor de jaarrekening 2021 opnieuw doorgerekend (geactualiseerd), en waar nodig zijn de verwachtingen bijgesteld, waarmee tevens is beoordeeld of het onderhanden werk in de jaarrekening op een juiste wijze is gewaardeerd, en of er mogelijk een (aanvullende) verliesvoorziening noodzakelijk is.
Bestuurlijke samenvatting
. elangrijkste bevindingen inzake waardering B grondexploitaties
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22206E5FBA3/HV/17
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Voorraad onderhanden werk (grondexploitatie) Van deze (deel)projecten hebben wij de aannemelijkheid van de nog te realiseren kosten en opbrengsten getoetst en is tevens de getroffen verliesvoorziening of de verantwoorde (tussentijdse) winstneming gecontroleerd. Voor de nieuwe materiële complexen binnen uw grondexploitatie: Riegmeer (bedrijventerrein) en NijstadOost (woningbouw) hebben wij specialisten betrokken bij de uitgevoerde controlewerkzaamheden. Op basis van deze werkzaamheden onderkennen wij een (financieel) risico met een omvang van circa € 1.0 miljoen ten aanzien van de geraamde plankosten voor complex Riegmeer. De plankosten bedragen circa 7% van de civiele kosten en wijken daarmee af van de in de markt gehanteerde bandbreedtes (25% - 40%). De gemeente heeft de afwijking van de bandbreedte onvoldoende kunnen onderbouwen, waardoor wij hiervoor een risico hebben geïdentificeerd. Het complex Riegmeer heeft per 31-12-2021 een positief projectresultaat. Omdat binnen het complex nog geen opbrengsten zijn gerealiseerd, is er nog geen sprake van een tussentijdse winstneming (POC-methode) en heeft dit risico nog geen effect op de resultaatneming in 2021. Wij adviseren om de plankosten in de komende periodes nauwkeurig te monitoren en te evalueren of raming hiervan toereikend is.
Verder hebben onze specialisten op een aantal onderdelen binnen deze nieuwe complexen geconstateerd dat de onderbouwing verder kan worden verstevigd. Wij doen hiervoor de volgende aanbevelingen: •
Riegmeer: Een regionale comparatieve analyse of residuele grondwaardeberekening opstellen ter onderbouwing van gehanteerde prijzen zoals opgenomen in de ‘Nota grondprijzen’.
•
Nijstad Oost: De kostenramingen actualiseren op basis van huidige situatie/marktomstandigheden.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
•
•
•
Nijstad Oost: Bij de raming van plankosten onderscheid te maken tussen planontwikkelingskosten en voorbereidingskosten.
Nijstad Oost: Recentere bronnen te hanteren voor de onderbouwing van de prijs per vierkante meter voor de gezamenlijke erven. Nijstad Oost: Bij het bepalen van de VON-prijs onderscheid te maken tussen de verschillende woningtypen.
Op basis van uitkomsten van de beoordeling door onze vastgoedspecialisten in voorgaande jaar, onze beoordeling van deze uitkomsten en de ontwikkeling in het huidige boekjaar, achten wij de planning en programmering van kantoren aannemelijk. Echter constateren wij, net als in voorgaand boekjaar, voor complex Stationsgebied A wel een risico. Er is namelijk sprake van een enkele concrete kandidaat voor de uitgifte van een groot deel van dit gebied (circa 11.000m2), waarmee op dit moment nog geen overeenkomst is gesloten. Indien deze transactie niet plaats zal vinden, is de vraag of er voldoende interesse is in dit gebied voor het realiseren van kantoren. De opbrengstpotentie van een alternatieve uitgifte is door ons niet onderzocht
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt Wij hebben op grond van de door ons verrichte werkzaamheden inzake de waardering van de grondexploitaties vastgesteld dat uw gemeente: •
Beschikt over actuele ramingen van de nog te realiseren baten en lasten.
•
Beschikt over een deugdelijke onderbouwing van de gehanteerde uitgangspunten in de grondexploitaties.
•
Een niet onaannemelijk niveau heeft bepaald van de nog te maken plan- en civiele kosten.
De uitgangspunten die in de grondexploitaties en dus in de jaarrekening 2021 zijn verwerkt, zijn door ons getoetst en als aannemelijk aangemerkt. Uitgezonderd het hiervoor benoemde risico ten aanzien van de geraamde plankosten binnen complex Riegmeer en de onzekerheid omtrent de planning en programmering van de kantoren. Verder merken wij volledigheidshalve op dat wij voor de waardering van de grondexploitatie per 31 december 2021 de per die datum vastgestelde projectkaders en genomen besluiten betrokken hebben bij de controle van de waardering. Er is geen rekening gehouden met de effecten van eventuele toekomstige, nog vast te stellen, ambities van uw gemeente.
Daarnaast identificeren wij een maximale schattingsonzekerheid van € 487.000 voor Stationsgebied D omdat hiervoor op dit moment concrete interesse ontbreekt. Wij adviseren u ten slotte om de behoefte aan kantoren binnen uw gemeente onderdeel uit te laten maken van een behoefteonderzoek naar bedrijventerreinen op gemeenteniveau.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22206E5FBA3/HV/18
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid
Het begrotingscriterium is verder verfijnd en uitgewerkt in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de Commissie BBV. Het overschrijden van de begroting is altijd onrechtmatig, maar hoeft de accountant niet in alle gevallen mee te wegen in zijn rechtmatigheidsoordeel. De kostenoverschrijdingen moeten dan wel goed herkenbaar in de jaarrekening zijn opgenomen en zijn in te delen in de categorieën als genoemd in de Kadernota rechtmatigheid 2018 van de commissie BBV. In het kader van de begrotingsrechtmatigheid moeten wij kijken naar de lastenoverschrijdingen per programma. Wij hebben in de figuur hieronder de programma’s met lastenoverschrijdingen opgenomen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Wij willen u verder wijzen op het advies van de commissie BBV om kaders op te nemen in de financiële verordening, indien specifieke budgetten bij onderuit putting op jaareinde in bestemmingsreserves worden opgenomen. Kredietoverschrijdingen Kredietoverschrijdingen vereisen conform de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV – vergelijkbaar met kostenoverschrijdingen in het overzicht van baten en lasten – autorisatie van de gemeenteraad. Indien een overschrijding niet door de raad is geautoriseerd, is deze strikt genomen onrechtmatig. Afspraken hierover tussen de gemeenteraad en het college kunnen zij nader vastleggen in de financiële verordening ex art. 212 Gemeentewet.
Programma 9
Programma 10
Programma 8
Programma 7
Programma 6
Programma 5
10 9 8 7 6 5 4 3 2 1 (1) (2)
Programma 4
Het systeem van budgetbeheer en -bewaking moet waarborgen dat de lasten binnen de begroting blijven en het college belangrijke wijzigingen of dreigende overschrijdingen tijdig meldt aan de gemeenteraad, zodat zij hierover tijdig (binnen het begrotingsjaar) een besluit kan nemen. Een systeem met onvoldoende waarborgen voor tijdige melding aan de gemeenteraad van budgetoverschrijdingen heeft het risico in zich dat het college inbreuk maakt op het budgetrecht van de gemeenteraad.
Lastenoverschrijdingen (x € 1.000)
Programma 3
Naast de controle op de rechtmatige totstandkoming van de baten, lasten en balansmutaties in de jaarrekening 2021, hebben wij een controle uitgevoerd op de begrotingsrechtmatigheid. De toe te passen normen voor het begrotingscriterium zijn gebaseerd op de artikelen 189, 190 en 191 van de Gemeentewet en moet de gemeenteraad zelf nader invullen en concretiseren. Dit gebeurt met het vaststellen van de begroting en via de financiële verordening ex artikel 212 van de Gemeentewet.
Voor de begrotingsrechtmatigheid kijken wij naar de lastenoverschrijdingen per programma. In de figuur hieronder hebben wij de programma’s met een lastenoverschrijding opgenomen. De mingetallen zijn onderschrijdingen.
Programma 2
Begrotingsoverschrijdingen zijn adequaat toegelicht in de jaarrekening
Programma 1
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
Wij verwijzen voor een inhoudelijke analyse van en toelichting op deze overschrijdingen naar de analyse begrotingsrechtmatigheid zoals opgenomen in het hoofdstuk ‘overzicht van baten en lasten’ in de jaarrekening. Hiermee legt het college aan de gemeenteraad verantwoording af over de begrotingsrechtmatigheid van de lasten over 2021.De geconstateerde kostenoverschrijdingen wegen niet mee in ons rechtmatigheidsoordeel, en hebben ook geen invloed op de strekking van het rechtmatigheidsoordeel in de controleverklaring.
Wij hebben vastgesteld dat er geen sprake is van overschrijdingen van kredieten. Wel willen wij u nog wijzen op het advies van de commissie BBV ten behoeve van de actualisatie van de financiële verordening voor boekjaar 2022. Dit advies is overgenomen uit het addendum bij de kadernota rechtmatigheid 2018 (gepubliceerd in 2021). De commissie BBV adviseert om afspraken tussen college en raad over verschuivingen van uitgaven tussen jaarschijven in een investeringsbudget vast te leggen in de financiële verordening ex artikel 212 Gemeentewet.
Voor een toelichting verwijzen we naar de volgende pagina.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22206E5FBA3/HV/19
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Begrotingsrechtmatigheid
Begrotingsoverschrijdingen Omschrijving
Toelichting
Conclusie
Programma 3. Werken aan werk Totaal € 1,6 miljoen
De hogere lasten op dit programma zijn gerelateerd aan mutaties in de grondexploitaties. Deze lasten worden volledig gecompenseerd door direct gerelateerde baten met betrekking tot de grondexploitatie.
De overschrijding telt niet mee voor ons oordeel omdat deze wordt gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten.
Grondexploitatie € 1,6 miljoen Programma 5. Aantrekkelijk wonen Totaal € 0,8 miljoen
De hogere lasten op dit programma zijn gerelateerd aan mutaties in de grondexploitaties. Deze lasten worden volledig gecompenseerd door direct gerelateerde baten met betrekking tot de grondexploitatie.
Grondexploitatie € 0,8 miljoen
De hogere lasten op dit programma zijn voor € 1,70 miljoen gerelateerd aan het project Regeling Reductie Energieverbruik. Deze lasten worden gecompenseerd door een rijksbijdrage.
Programma 8. Duurzamer Hoogeveen Totaal € 1,32 miljoen
De hogere lasten op dit programma zijn voor € 0,23 miljoen gerelateerd aan de overschrijdingen op een drietal overige subsidieprojecten ten aanzien van duurzaamheidsinitiatieven. Deze lasten worden gecompenseerd door een rijksbijdrage.
SiSa-regelingen € 1,32 miljoen
Programma 9. Veilig Hoogeveen Totaal € 0,14 miljoen
SiSa-regelingen als gevolg van corona € 0,14 miljoen
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
De hogere lasten op dit programma zijn voor € 0,14 miljoen gerelateerd aan de ondersteuning van de controle van Covid-19 toegangsbewijzen. Deze lasten worden gecompenseerd door een rijksbijdrage.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
De overschrijding telt niet mee voor ons oordeel omdat deze wordt gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten.
De overschrijding telt niet mee voor ons oordeel omdat deze wordt gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten.
De overschrijding telt niet mee voor ons oordeel omdat deze wordt gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten.
De overschrijding telt niet mee voor ons oordeel omdat deze wordt gecompenseerd door direct gerelateerde opbrengsten.
Bijlagen
22206E5FBA3/HV/20
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Fraude, integriteit, en naleving wet- en regelgeving
De beoordeling door het college van burgemeester en wethouders van het risico van materiële fouten in de jaarrekening als gevolg van fraude of van het overtreden van wet- en regelgeving Bij onze controle vragen wij u jaarlijks inzicht te geven in de eigen inschatting van het risico dat de jaarrekening een materiële afwijking kan bevatten door fraude of het overtreden van wet- en regelgeving (corporate compliance), inclusief de aard, omvang en frequentie van de inschattingen, het proces dat u daarbij hanteert, en de communicatie daarover met het personeel en met de gemeenteraad. Tijdens deze gesprekken heeft uw organisatie aangegeven zich bewust te zijn van frauderisico’s, waaronder het belang van corporate compliance en de analyse van corruptievraagstukken. In onze managementletter aan de Samenwerkingsorganisatie De Wolden Hoogeveen hebben wij u geattendeerd op het belang van periodieke (fraude)risicoanalyses als vast onderdeel van uw interne beheersomgeving. Tijdens de jaarrekeningcontrole 2021 hebben wij vastgesteld dat u, in overeenstemming met onze aanbeveling, een eerste concept overkoepelende frauderisicoanalyse heeft opgesteld waarin alle risico’s en beheersingsmaatregelen op één centrale plek samenkomen. Ook hebben wij vernomen dat de organisatie bezig is met het opstellen van beleidsdocument voor frauderisico’s en Misbruik en Oneigenlijk gebruik (M&O).
Dit is een goede zaak. Wij doen de aanbeveling om dit proces op korte termijn volledig af te wikkelen.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Geen wijzigingen in onze initiële inschatting van het frauderisico en geen aanwijzingen voor fraude De primaire verantwoordelijkheid voor het voorkomen en detecteren van fraude berust bij het college, inclusief het invoeren en onderhouden van interne beheersingsmaatregelen voor de betrouwbaarheid van de financiële verslaggeving, de werking en efficiency van de bedrijfsvoering, en de naleving van de van toepassing zijnde wet- en regelgeving. Als accountant verkrijgen wij een redelijke, maar geen absolute, zekerheid dat de jaarrekening als geheel geen afwijkingen van materieel belang bevat, als gevolg van fraude of fouten.
Bij fraude is het risico dat een afwijking van materieel belang niet ontdekt wordt groter dan bij fouten, doordat sprake kan zijn van samenspanning, valsheid in geschrifte, het opzettelijk nalaten transacties vast te leggen of verkeerd voorstellen van zaken, of het doorbreken van de interne beheersing. Onze controle is uitgevoerd met een hoge, maar geen absolute mate van zekerheid, waardoor het mogelijk is dat wij tijdens onze controle niet alle fouten en fraudes hebben ontdekt. Wij hebben de accountantscontrole professioneelkritisch uitgevoerd en professionele oordeelsvorming toegepast, in overeenstemming met de Nederlandse controlestandaarden, ethische voorschriften en de onafhankelijkheidseisen.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Fraude en integriteit De wet normalisering rechtspositie ambtenaren in werking getreden. Hierin is het volgende opgenomen: “Een overheidswerkgever maakt jaarlijks een verantwoording met betrekking tot de uitvoering van dit artikel openbaar.”
Met de invoering van deze wet is sprake van een inhoudelijke toespitsing, omdat voortaan een verantwoording met betrekking tot de uitvoering van het integriteitsbeleid wordt vereist en deze jaarlijks openbaar gemaakt dient te worden. Het college verantwoord via de jaarstukken 2021 over stand van zaken rondom het integriteitsbeleid waarmee invulling wordt gegeven aan het doel van het beleid, de tot nog toe uitgevoerde acties, de plannen die uw heeft en de incidenten in het afgelopen jaar. Jaarlijks verkrijgen wij inzicht in de integriteitsmeldingen, die wij vervolgens doorspreken met het hoofd juridische zaken. Wij hebben op basis van onze controle en de besprekingen geen fraudegevallen geconstateerd.
Onze conclusie is voorts dat uw gemeente op een adequate wijze opvolging geeft aan geïdentificeerde integriteitskwesties, en hierover tijdig met ons in contact treedt.
Bijlagen
22206E5FBA3/HV/21
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen Naleving van de Europese aanbestedingsregels Uw gemeente voert in het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit, die in samenspraak met ons tot stand komt en waarbij de organisatie voorbereidende werkzaamheden uitvoert op basis van onze selecties.
De Europese aanbestedingsfouten zijn nagenoeg gelijk gebleven ten opzichte van vorig jaar. Uit de controle 2021 is een rechtmatigheidsfout geconstateerd van in totaal circa € 717.000 (2020: € 679.000). De omvang van deze fout heeft geen invloed op de strekking van onze verklaring. Op basis hiervan concluderen wij dat uw gemeente nog niet voldoende maatregelen heeft getroffen om (nieuwe) onrechtmatigheden te voorkomen. De geconstateerde fouten zijn divers van aard, waaronder de inhuur van medewerkers, diensten voor drukwerk en schuldhulpverlening. Wij adviseren u daarom om daadkrachtig te handelen en hiermee de oorzaken, die hieraan ten grondslag liggen, weg te nemen. Hiernaast hebben wij een aantal maatregelen opgenomen die uw organisatie dient te treffen om de rechtmatigheidsfouten richting de toekomst te verminderen. Om de implementatie van deze maatregelen effectief te kunnen monitoren is het van belang dat hieraan door de organisatie deadlines worden gekoppeld.
Maatregelen
Voorzieningen
a.
Algemeen
b.
Een plan van aanpak opstellen voor het opzetten van een effectieve interne beheersing om Europese aanbestedingsfouten te verminderen. Een plan van aanpak opstellen per geconstateerde rechtmatigheidsfout. Hier dient uit te blijken op welke wijze deze fouten richting de toekomst worden opgelost, en wanneer deze fouten zich niet meer zullen voordoen.
Interne audit voert in het kader van de controle op de naleving van de Europese aanbestedingsregels jaarlijks een uitgebreide ‘spendanalyse’ uit. Uit deze analyse zijn alle bovenstaande fouten aan het licht zijn gekomen. Wij hebben in aanvulling hierop zelfstandig controlewerkzaamheden verricht op de Europese aanbestedingsregels, en komen tot dezelfde conclusie.
Subsidieverstrekkingen Wij hebben formele rechtmatigheidsafwijkingen geconstateerd bij termijnbepalingen en bevoegdheden. U bent op de hoogte van deze afwijkingen en heeft waar nodig passende acties ondernomen. De afwijkingen hebben geen directe financiële gevolgen, maar nemen wij op basis van de Kadernota Rechtmatigheid van de commissie BBV verplicht op in het accountantsverslag.
U kunt als gemeenteraad dan periodiek terugkoppeling vragen over de voortgang van de implementatie van deze maatregelen en de gerealiseerde resultaten. Indien nodig kunt u vervolgens ook tijdig maatregelen treffen als de voortgang achterblijft.
Bestuurlijke samenvatting
Bevindingen jaarrekening
Uw gemeente heeft voorzieningen gevormd voor verliezen, risico’s of verplichtingen die hun oorsprong vinden in het huidige boekjaar of eerdere boekjaren, maar waarvan de (verwachte) uitgaven in de toekomst liggen.
Binnen de voorzieningen maakt u, conform het BBV, onderscheid naar voorzieningen voor ‘verplichtingen, verliezen en risico’s’ en ‘voor middelen van derden waarvan de bestemming gebonden is’. Vooral de voorziening voor verplichtingen, verliezen en risico’s is naar zijn aard gebaseerd op veronderstellingen en schattingen van het management en het college. Zij schatten op basis van hun kennis van de gemeente en haar omgeving in wat het effect van de te voorziene risico’s, verplichtingen en kosten zal zijn in de komende jaren en wat de omvang van de voorziening moet zijn. Wij hebben het schattingsproces beoordeeld en hebben gegevensgerichte controlewerkzaamheden uitgevoerd. Onze werkzaamheden hebben niet geleid tot correcties.
Voorziening middelen derden Als de gemeente op grond van wet- en regelgeving of contractuele afspraken verplicht is ontvangen middelen aan een bepaald doel te besteden, dan is sprake van zogenaamde ‘beklemde middelen’. Op grond van het BBV vormt de gemeente in dat geval een voorziening middelen derden (met uitzondering van de van de Europese en Nederlandse overheidslichamen ontvangen voorschotbedragen voor uitkeringen met een specifiek bestedingsdoel, die de gemeente verantwoord onder de overlopende passiva). Wij hebben vastgesteld dat deze voorzieningen voor reiniging en riolering op een adequate wijze tot stand zijn gekomen in de jaarrekening 2021. Wij hebben geen controleverschillen geconstateerd.
Interne beheersing
Overige aangelegenheden
Bijlagen
22206E5FBA3/HV/22
Accountantsverslag jaarrekening 2021 Gemeente Hoogeveen
Belangrijkste bevindingen uit onze controle Overige bevindingen
Voorzieningen (vervolg)
Wet Normering Topinkomens (WNT) geconstateerd
SiSa
De Wet normering bezoldiging topfunctionarissen publieke en semipublieke sector (WNT) is met ingang van 2013 van toepassing. Doelstelling van de wet is te verhinderen dat instellingen in de publieke en semipublieke sectoren rechtens in staat zijn bovenmatige bezoldigingen toe te kennen.
De procedure die uw gemeente moet naleven bij de aanlevering van de bestanden aan het CBS is ten opzichte van vorig jaar niet wezenlijk gewijzigd. Uw gemeente dient in een vast, voorgeschreven stramien diverse documenten aan het CBS aan te leveren. Wij hebben de SiSa-bijlage gecontroleerd op basis van de Nota verwachtingen accountantscontrole SiSa 2021. Hierbij evalueren wij de getrouwheid en de rechtmatigheid van de in de SiSa-bijlage verantwoorde gegevens (indicatoren). Wij willen benadrukken dat u als gemeente zelf verantwoordelijk bent voor de volledigheid van de te verantwoorden indicatoren zoals opgenomen in de SiSa-bijlage. Indien een ‘0’ is ingevuld, zijn wij bij uw organisatie nagegaan of deze ‘0’ terecht is ingevuld. U hebt dit aan ons bevestigd. De (verplichte) tabel met fouten en onzekerheden wat betreft de specifieke uitkeringen is opgenomen in bijlage B2 van dit accountantsverslag. Tijdens de controle hebben wij geen (ongecorrigeerde) financiële fouten of onzekerheden geconstateerd. Wel merken wij op dat het controleproces van de SiSabijlage niet soepel is verlopen. Het proces van de totstandkoming van een deugdelijke verantwoording in de SiSa-bijlage is op onderdelen van onvoldoende niveau. Dit heeft geleid tot vertraging in het proces als ook diverse doorgevoerde correcties.