Voorstel raad Hoogeveen.docx

Gemeenteraad Onderwerp Vaststellen Lokale adaptatiestrategie (LAS) en uitvoeringsagenda (LUA) Wij willen De lokale adaptatiestrategie en uitvoeringsagenda (hierna LAS en LUA) door uw raad laten vaststellen. Daarmee willen wij toewerken naar een klimaatbestendige gemeente Hoogeveen in 2050, waarin we voorbereid zijn op extremer weer en inwoners een veilige omgeving kunnen blijven bieden. Wij besluiten 1. Het college stelt voor de Lokale Adaptatiestrategie (LAS) en uitvoeringsagenda (LUA) vast te stellen; 2. De gevolgen voor investeringen en exploitatie te verwerken in de kadernota 2025 en voor benodigde uitgaven deze te verwerken in de GemRap 2024; 3. Vooruitlopend op de integrale afweging van de kadernota te starten met de uitvoering. Want 1. We moeten ons aanpassen aan extremer weer door een veranderend klimaat We worden steeds vaker geconfronteerd met extremer weer, zoals wateroverlast door korte, hevige regenbuien en droogte en hitte. Deze omstandigheden wisselen zich elkaar steeds sneller af. Het is belangrijk dat we onze omgeving hierop aanpassen. Dit noemen we klimaatadaptatie. De huidige inrichting van onze bebouwde omgeving is niet voldoende berekend op de klimaatverandering. Daarom moeten we klimaatadaptatie stevig integreren in de algemene plan- en besluitvorming.

Bij het aanpassen van onze huidige leefomgeving kijken we vooruit en houden we bij het ontwerpen rekening met het toekomstige klimaat. 2. De LAS biedt beleidsmatige handvatten om klimaatadaptatie te implementeren in ruimtelijke ontwikkelingen Het is essentieel om klimaatadaptatie te borgen in ons beleid en handelen. Ruimtelijke projecten en (woningbouw)ontwikkelingen zijn decennialang van invloed op de inrichting van de (openbare) ruimte en leefmilieu. Als we in 2050 klimaatbestendig willen zijn, moeten we daar nu rekening mee houden in onze keuzes. De LAS bevat, aanvullend op het Riool- en Waterprogramma, strategische en beleidsmatige uitgangspunten. We volgen hierin bijvoorbeeld de landelijke ontwikkeling rondom de ‘landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve omgeving’. 3. De LAS biedt een strategische koers voor de komende planperiode Het plan bestaat uit twee delen: de strategie (LAS) en de uitvoeringsagenda (LUA). Door middel van de strategie worden de grootste knelpunten en uitdagingen geïdentificeerd en worden mogelijke oplossingsrichtingen aangereikt. Klimaatbestendigheid staat centraal in onze werkwijze. Om dit te bereiken zijn vijf strategiepunten geformuleerd, waarbij onder andere wordt ingezet op integraal werken en het toepassen van klimaatbestendige maatregelen bij nieuwbouw.

Met deze strategie wordt gestreefd naar een verandering van houding en gedrag binnen de organisatie waarbij klimaat adaptief handelen de nieuwe norm wordt. De uitvoeringsagenda beschrijft hoe we deze doelstelling willen bereiken aan de hand van verschillende acties in de komende planperiode. Pagina 1 van 4

4. Uitwerking van landelijk, regionaal en lokaal beleid De LAS LUA komt voort uit nationale, regionale en lokale ontwikkelingen. Gemeente Hoogeveen heeft zich gecommitteerd aan de landelijke doelstelling van het Deltaprogramma Ruimtelijke Adaptatie om in 2050 een klimaatbestendige gemeente te zijn. Op regionaal niveau is gemeente Hoogeveen partner binnen samenwerkingsverband Fluvius, waar eind 2021 de Regionale Adaptatie Strategie (RAS) is opgeleverd. Bij het vaststellen van deze RAS heeft het college tegelijkertijd besloten een lokale opvolger in de vorm van een LAS LUA op te stellen. Hiermee wordt tevens de visie Klimaatrobuust Hoogeveen (2018) geactualiseerd. Ook wordt met de LAS LUA uitvoering gegeven aan het coalitieakkoord 'Samen: verbinden & verbeteren', waarin wordt opgeroepen onze dorpen, wijken en landelijk gebied aan de effecten van klimaatverandering aan te passen. Maar 1. De klimaatadaptatie opgave is groot en vraagt binnen de organisatie om verandering in kennis, houding en gedrag om van klimaatbestendig handelen de nieuwe norm te maken. Er zijn diverse trends en ontwikkelingen (kamerbrief water en bodem sturend, landelijke maatlat klimaat adaptief bouwen, Rijksprogramma natuur in en om de stad) die helpen het urgentiebesef te vergroten om met klimaatadaptatie en vergroening aan de slag te gaan.

We maken gebruik van deze gevoelde urgentie en sluiten met de LAS LUA aan op relevante (beleidsmatige) ontwikkelingen in de organisatie. 2. De uitvoering van de LAS LUA wordt bemoeilijkt door een beperkte personele bezetting. Dit kan resulteren in vertraging bij de uitvoering van bepaalde acties uit de LUA. Om dit zoveel mogelijk te voorkomen hebben we de acties uit de LUA geprioriteerd, evenals de grootste fysieke knelpunten uit de klimaat stresstesten in de gemeente. Om de continuïteit van de uitvoering van de LAS LUA te borgen wordt voorgesteld om, waar dat nodig is, externe expertise in te zetten. 3. Een van de belangrijke voorwaarden voor een integrale, klimaatadaptieve aanpak van de openbare ruimte is inzicht in de vervangingsopgave van de riolering en groot onderhoud aan wegen. Echter is op dit moment de vervangingsopgave nog niet voldoende in beeld. Deze ingrepen in de openbare ruimte moeten benut worden om een straat direct integraal, klimaatadaptief, aan te pakken. Het is daarom van belang dat er meer inzicht komt in deze vervangingsopgave, zodat hierop geanticipeerd kan worden. In het kader van het RWP wordt gewerkt aan het krijgen van dit inzicht. 4. Voor het klimaatbestendig maken van de gemeente Hoogeveen is samenwerking nodig met onze inwoners. Aanpassingen kunnen niet beperkt blijven tot het openbaar gebied.

Ongeveer 60% van de ruimte in de gemeente is in particulier bezit. Op diverse manieren proberen we daarom samen met onze inwoners, ondernemers en andere organisaties te werken aan klimaatadaptatie. Dat gebeurt nu vooral stimulerend. De subsidieregeling Klimaatadaptatie is hier een voorbeeld van. De vraag is of dit voldoende is om ook particulier terrein voldoende klimaatbestendig te krijgen. Verkend wordt welke mogelijkheden er nog meer zijn, waaronder het actualiseren en gericht toepassen van de hemelwaterverordening. Achtergrond Om de gevolgen van klimaatverandering het hoofd te bieden, zetten gemeenten in op klimaatmitigatie en klimaatadaptatie. Met klimaatmitigatie – dat is het tegengaan van klimaatverandering – zetten we onder andere in op de vermindering van de CO2-uitstoot via de energietransitie. Klimaatadaptatie gaat over het aanpassen van onze dorpen en steden aan het veranderende klimaat. Op 20 november 2018 hebben de koepels (Rijk, VNG, UvW en IPO) het Bestuursakkoord Klimaatadaptatie ondertekend. Met het Bestuursakkoord Klimaatadaptatie geven de koepels een impuls aan de aanpak van klimaatadaptatie en uitvoering aan de maatregelen zoals afgesproken in het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie. Het DPRA is een gezamenlijk plan van gemeenten, waterschappen, provincies en het Rijk om Nederland Pagina 2 van 4

klimaatbestendig en waterrobuust in te richten. Het DPRA versnelt en intensiveert de aanpak van wateroverlast, hittestress, droogte en de gevolgen van overstromingen. Op 7 december 2021 heeft het college van Hoogeveen ingestemd met de Regionale Adaptatiestrategie (RAS) en Regionale Uitvoeringsagenda (RUA) die vanuit Fluvius is opgesteld. Met het vaststellen van de RAS en RUA heeft het college ook ingestemd met het opstellen van een Lokale Adaptatiestrategie (LAS) en Lokale Uitvoeringsagenda (LUA). Met de LAS en LUA wordt invulling gegeven aan de lokale opgaven en worden passende (strategische) beleidskeuzes gemaakt. Op 30 mei 2022 is de raad geïnformeerd over het plan van aanpak om te komen tot de lokale adaptatiestrategie en uitvoeringsagenda die nu voorligt. Hierin is vooral uiteengezet uit welke onderdelen de LAS en LUA zullen bestaan. Op 8 november 2022 is de raad geïnformeerd over de klimaatadaptatie opgave. Daarin is ingegaan op de onderdelen: wat is klimaatadaptatie? Wat is de aanleiding voor het opstellen van klimaatbeleid? Wat is het nationale, regionale en lokale beleid en hoe zien we de betrokkenheid van de raad. Participatie Voor het opstellen van de LAS LUA is informatie opgehaald bij inwoners, collega’s, externe organisaties en de raad. Het veranderende klimaat gaat ons immers allemaal aan.

Hiervoor zijn klimaatgesprekken gevoerd met de gemeenteraad, collega’s door middel van meerdere ‘expert bijeenkomsten’, de woningcorporaties en Waterschap Drents Overijsselse Delta. Ook zijn er onder inwoners enquêtes uitgezet. De financiële gevolgen zijn Om aan de klimaatadaptatie opgaven te kunnen werken is structurele dekking nodig. Dit vraagt om een nieuwe financieringsconstructie én om een andere kijk ten aanzien van de kosten en baten. Tot op heden was de klimaatadaptatie opgave in Hoogeveen voornamelijk water gerelateerd en werd er gefinancierd uit het watertakenplan. Klimaatadaptatie overstijgt echter verschillende domeinen (van openbare ruimte tot wonen, verkeer en groen) en vraagt dus een integrale aanpak die niet alleen gefinancierd kan worden vanuit de rioolheffing. De volgende financiele uitgangspunten vormen de basis: 1. Nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen gebeuren standaard klimaatadaptief. Dit kan leiden tot hogere kosten binnen het projectbudget. Klimaatadaptatie wordt gefinancierd vanuit het projectbudget. 2. Nieuw investeringsbudget klimaatadaptatie voor huidige knelpunten In bestaand bebouwd gebied zijn een aantal locaties extra gevoelig voor de gevolgen van klimaatverandering. Deze zijn met de LAS LUA inzichtelijk gemaakt. Het is niet gewenst om met de aanpak van deze knelpunten te wachten tot regulier groot onderhoud en vervanging aan de orde is.

Er wordt een tijdelijk investeringsbudget opgevoerd in de planperiode (2023-2028) voor klimaatadaptieve maatregelen om bestaande knelpunten versneld op te lossen. Om in de planperiode (2023-2028) voortvarend van start te kunnen met de opgaven en knelpunten wordt een extra exploitatie- en investeringsbudget gevraagd voor klimaatadaptieve maatregelen. Dit extra budget kan en mag niet gefinancierd worden vanuit de voorziening riolering. Dit budget is daarom aanvullend op het budget klimaatadaptatie vanuit het RWP dat al in de kadernota is opgenomen. Het budget uit het RWP (jaarlijks €200.000) is niet toereikend om alle maatregelen uit de LAS LUA uit te voeren. Ook mogen niet alle maatregelen uit de rioolheffing bekostigd worden, omdat het ook om maatregelen en activiteiten gaat die niet rechtmatig gedekt kunnen worden vanuit de rioolheffing (denk aan het aanplanten van bomen om hittestress te verminderen).

Pagina 3 van 4

Uit een voorlopige inschatting denken we in totaal €2.080.000 extra nodig te hebben. Dit budget zetten we als plus in om bestaande knelpunten en opgaven versneld (binnen deze planperiode en vooruitlopend op groot onderhoud) op te kunnen lossen. Doen we dit niet, dan kunnen extra klimaatadaptieve maatregelen bijvoorbeeld pas getroffen worden als zich een grote vervangingsopgave voordoet, met als gevolg behoud van een vergroot risico op ongewenste overlastsituaties. Het extra budget zoals weergegeven in de tabel is eerder dit jaar opgenomen als PM in de kadernota 2024. Inmiddels zijn met de oplevering van de LAS LUA de financiele consequenties in beeld. De gevolgen voor investeringen en exploitatie worden verwerkt in de kadernota 2025 en benodigde uitgaven in 2024 worden verwerkt in de GemRap. Alternatieven Het alternatief is om geen LAS LUA vast te stellen. Echter hebben we in dat geval geen actueel beleid om aan de klimaatadaptatie opgaven te werken. Dit brengt het risico met zich mee dat we onvoldoende voorbereid zijn op de negatieve effecten van klimaatverandering. Dit kan niet alleen leiden tot fysieke schade aan gebouwen en infrastructuur, maar ook tot een verminderde leefbaarheid en een negatieve sociale impact (baten klimaatadaptatie). Bijlagen Bijlage I – Concept lokale adaptatiestrategie en uitvoeringsagenda (LAS LUA)

Hoogeveen, Burgemeester en Wethouders van Hoogeveen,

Jelmer Mulder gemeentesecretaris

Pagina 4 van 4

Karel Loohuis burgemeester