Verslag raadsavond 5 juli 2021

Allereerst heb ik nog even een vraag aan de heer Janssen en dat is dezelfde vraag die ik aan mevrouw Verheijen heb gesteld. Komen er ook gecoate zonnepanelen? De heer Janssen: Camouflagepanelen? De heer Pomper: Ja, maar goed. De heer Janssen: Het is mij inderdaad bekend dat die nu in een proefopstelling staan, maar daar hebben wij ook nog niet naar gekeken om hier gecoate zonnepanelen toe te staan, of te plaatsen. Dat is iets wat wij nog niet in overweging hebben genomen. Maar het is zeker het onderzoeken waard, dat … De heer Pomper: Oké, dank u. Wacht ik dat af. Nog even een reactie op de heer Moorlag. Inderdaad, heel goed dat PowerField uw advies goed ter harte heeft genomen. Wat ik ook net al tegen mevrouw Verheijen zei van luister inderdaad ook goed naar de heer Moorlag en wellicht dat we daar dan ook nog wel uitkomen. Maar ik had eigenlijk even een vraag aan u. U heeft het over die windmolens. Ik vind het op zich een heel mooi idee. Is dat idee ook al doorgegeven aan het project van de zonneroute? De voorzitter: De heer Moorlag.

De heer Moorlag: Ik … Mag ik het …? De voorzitter: Ja hoor. De heer Moorlag: Ja. Ik ben daar vorige week met PowerField in het veld geweest, met twee mensen van PowerField … Jeffrey zit hier naast me en daar heb ik het inderdaad met hen over gehad. En dat hebben zij ter harte genomen. Ze willen er wel over denken. De heer Pomper: Nee, dat is ook heel positief, maar ik bedoel ook eigenlijk op de plannen voor de zonneroute, A37, dat doet volgens mij PowerField niet. Dat is een initiatief onder andere vanuit de provincie, dus wellicht dat de provincie ook dit initiatief eens wat nader uitgewerkt aan kan schrijven, want ik vind het wel een interessant idee. De voorzitter: Een tip van de heer Pomper. De heer Moorlag: Er is ongeveer 4 of 5 jaar geleden een excursie geweest met natuur en milieu, federatie Drenthe. Daar waren twee ambtenaren van Hoogeveen bij, naar de fabriek in Slochteren waar die windmolens van EAZ gemaakt worden. Ja, als je dat ziet dan word je gewoon ongelofelijk enthousiast, want die dingen die passen heel mooi in het landschap, staat er eentje hier vlakbij Ruinen, kun je er één zien. Heel Groningen staat er inmiddels vol mee. Die lui hebben het verschrikkelijk druk.

Ik vind als je een combinatie neemt van windmolens en zonneparken, dat dat zonnepark kleiner kan worden naarmate je dat nog beter kan inpassen in het landschap en schijnt de zon niet, dan draaien die molens wel. De voorzitter: Dank u wel. De heer Meesters zag ik en daarna kom ik bij de heer Steenbergen van de VVD. De heer Meesters: Dank u wel. De voorzitter: En daarna bij de heer Scheffers. De heer Meesters: Ik heb even een vraag aan de heer Janssen. Ik hoor net de heer Eefting spreken over capaciteitsproblemen van hoe dat werkt. Ik zou graag even een reactie willen op het punt van de capaciteit van de zonneparken. De voorzitter: De heer Janssen. De heer Janssen: Wij hebben gewoon capaciteit om dit zonnepark aan te sluiten, alleen wat ik wel heb gezegd en dat is inderdaad wat u zelf ook allemaal weet, dat het station hier in Toldijk, dat staat vol, dus hebben wij zelf gezocht naar een andere oplossing die wij ook elders in Nederland hebben gedaan, waarbij ook niet is aan… Misschien wel een goede opmerking om te maken, waarbij ook nog een hoger netspanningsveld is aangesloten, dus inderdaad, ik weet heel goed, de discussies die horen we vaker van goh ik kan de stroom van mijn zonnepanelen niet meer kwijt op het dak, maar dat ligt wel aan dat het vaak te maken heeft met het laagspanningsnet.

Dat betekent eigenlijk dat de kabel die in de straat ligt, die is niet toereikend om zoveel stroom wat zoveel opgewekt wordt op particuliere daken, omdat af te kunnen voeren. Wij sluiten wel aan op een ander spanningsnet en dat heb ik ook in onze ruimtelijke onderbouwing beschreven. We hebben dat ook gedaan bij een zonnepark in Buinerveen en in Stadskanaal, waarbij we eigenlijk op het hoogspanningsnet van TenneT hebben aangesloten. De voorzitter: Aanvullende vraag van de heer Meesters.

De heer Meesters: Ja, houdt dit concreet in dat er ook nieuwe kabels gelegd moeten worden richting, weet ik veel, Meppel dergelijks, of is die infrastructuur aanwezig? De heer Janssen: Nee. De heer Meesters: Waar u makkelijk op aan kunt sluiten? De heer Janssen: Nee, er wordt wel een nieuwe kabel voor aangelegd, alleen zullen we daar meerdere zonneparken ook op aansluiten. De voorzitter: Oké. De heer Steenbergen, VVD. De heer Steenbergen: Ja, het komt eigenlijk neer op hetzelfde onderwerp, want dat was ook mijn vraag een beetje van, natuurlijk dat stond in de pers. Gezocht wordt naar een aansluiting tussen Meerboomweg, Fluitenberg, richting Meppel voor een kabel. In mijn beleving was het altijd zo dat er een vergunning wordt afgeleverd als de stroomafzet gegarandeerd is. Ik heb nu een beetje het gevoel en dan kijk ik even naar PowerField, dat er gewoon afzet gezocht wordt uit deze regio om dan te kunnen aansluiten. Is dat gevoel terecht? En ten tweede van wat vindt, bijvoorbeeld de opmerkingen die gemaakt zijn richting PowerField over communicatie en dergelijke waren heel positief, wat geeft dat voor gevoel bij GroenLeven? Misschien dat ze daar ook nog even op reageren De voorzitter: De heer Janssen. De heer Janssen: Volgens mij was de eerste vraag van mij. Nee, wij zoeken gewoon … Kijk, Enexis kijkt gewoon van waar kunnen wij een zonnepark aansluiten.

Dat wil ook niet altijd zijn dat dat in dezelfde gemeente is als waar het zonnepark staat. Dat hoeft niet per se zo te zijn. Enexis, het is wel voor ons ook een blackbox, zoals je dat dan zegt. Wij hebben geen inzicht in de lijst wie allemaal bij Enexis op de lijst staan. Dat mogen zij ook niet delen. Volgens mij, om antwoord op uw vraag te geven van, nee, wij hebben gewoon die capaciteit gereserveerd. Het is dus niet een zoektocht, want voor ons is het uiteindelijk ook alleen interessant en rendabel als het eigenlijk een, ja ik zeg maar, een soort van kralenketting wordt waar je dan meerdere kralen aan kunt rijgen. De voorzitter: Dat kijk ik nog even naar mevrouw Verheijen, over de vraag over de communicatie. Mevrouw Verheijen: Ja, ik moet zeggen dat ik het voor PowerField heel positief vindt dat er zo goed op hen wordt gereageerd. Ik heb zelf het idee dat dat bij ons ook voor een groot deel wel zo is. Het betreurt mij te horen dat meneer Bruins Slot vindt dat wij weinig contact met hem hebben opgenomen. Dat ons contact is beperkt tot een aantal telefoontjes, dat is niet helemaal waar. Hij heeft twee keer ook met mijn collega Michiel Mosterman een fysiek overleg gehad om zijn hele zienswijze door te spreken. Dat daargelaten, de directe aanwonenden om ons zonnepark, onder andere de bewoners aan de Johannes Poststraat 10, 12, alsook nummer 14, daar hebben wij goed contact mee.

Die zijn dan ook niet hier om bezwaar te maken tegen het plan. De voorzitter: De heer Scheffers, D66. De heer Scheffers: Eigenlijk een vraag aan de heer Moorlag, of min of meer twee. Indien uw voorwaarden helemaal overgenomen worden door PowerField en ook in de vergunning worden verwoord, trekt u dat uw bezwaar in ten aanzien van PowerField? En eigenlijk is dezelfde vraag min of meer bij GroenLeven. Als al uw

voorwaarden, dassenwerkgroep, noem het maar, enzovoort, overgenomen worden, hoe kijkt u daar dan tegen hem? De voorzitter: Dus de vraag aan de heer Moorlag is als aan al uw wensen wordt voldaan, trekt u dan uw zienswijze in? De heer Moorlag: In overleg met mijn achterban, mijn achterban zegt dat ik mijn zienswijze mag intrekken als PowerField zwart op wit in de vergunning, die punten die ik genoemd heb, die dassenakker ingezaaid met graan en beplant met fruitbomen, enzovoort, enzovoort, al die dingen, dat komt bij ons positief over en dat heb ik de mogelijkheid om mijn zienswijze in te trekken. De voorzitter: Oké, en de vraag ‘…’ …. De heer Moorlag: Maar het moet wel zwart op wit eerst. De voorzitter: En de vraag was ook even ten aanzien van het andere park, want daar vroeg de heer Scheffers ook naar. Ja, ook nog, want hij vroeg voor beide parken. Het ging niet alleen om dit park, maar hij vroeg eigenlijk ook weer van het vorige park. De heer Moorlag: Nee, mijn zienswijze voor GroenLeven, bedoelt u? De voorzitter: Ja. De heer Moorlag: Nee, dat trek ik niet in. De voorzitter: Oké. Daar heeft u uw antwoord, de heer Scheffers. Ik kijk even. De heer Sieders, Gemeentebelangen.

De heer Sieders: Nou, ik vind het antwoord wat de heer Scheffers heeft gekregen nog niet helemaal bevredigend, want u zegt dan heb ik de mogelijkheid, maar gaat u het doen als zij het zwart op wit zetten of niet? De heer Moorlag: Ga ik dat doen als het zwart op wit staat? Jazeker ga ik dat doen. De voorzitter: Nou. Helderder kunt u het niet krijgen, het is uitgezonden, het wordt opgenomen, dus iedereen kan dat terugluisteren. Dan kijk ik even verder ten aanzien van dit park of daar nog … Ja, ik kijk even. Nee, de heer Meester nog. Meesters, sorry. De heer Meesters: Ja. Het is misschien eigenlijk, ik vraag me eigenlijk af of ik ook een vraag aan de wethouder mag stellen op dit moment, want ik hoor over een kabel die wordt aangelegd voor dit huidige zonnepark. Ik weet dat de A37, daar is dan ook een plan voor. Als dat de zonneroute A37 wordt om daar een kabel te leggen. Mijn vraag, is het niet kapitaalvernietiging om eerst hier een aparte kabel richting Meppel aan te laten leggen en vervolgens die hele A37 ook van een kabel te voorzien? Dus mijn vraag is even van kan hier niet integraal naar gekeken worden of gebeurt dat al? De voorzitter: Ik kijk even naar de voorzitter, of sorry, naar de wethouder.

De heer Ten Kate: Ja, u kijkt nu allemaal verwachtingsvol mijn kant op alsof ik precies weet hoe al die kabels lopen, maar dat heb ik echt niet paraat. We kunnen er wel even naar kijken. De voorzitter: U krijgt het in de vakantie toegestuurd, kunt u het dan … Leesvoer voor de vakantie. Nee, dan wil ik u hartelijk danken voor dit tweede onderdeel. Ik kijk even rond van is er behoefte aan even een plaspauze om even de benen te strekken? Ja. Dan schors ik even 5 minuten. Gaan we over 5 minuten even weer verder. 1.5 Omgevingsvergunning Zonnepark Kerkweg 4, Pesse De voorzitter: Dames en heren, als iedereen zijn of haar plek weer wil innemen dan komen we bij de laatste alweer van deze avond. Dat is het Zonnepark aan de Kerkweg 4a in Pesse. En daar komt als eerste een presentatie door de heer Van Ochten namens de initiatiefnemer Kronos en daarna hebben we nog een aantal insprekers en ook hier doen we eerst de presentatie, dan laten we de insprekers aan het woord en dan is er voor de raad gelegenheid om vragen te stellen. Ik weet niet hoelang de presentatie is, maar net als bij de vorige heb ik gezegd, hou het graag even kort en bondig. Dus de heer Van Ochten, aan u het woord. De heer Van Ochten: Ja, goedenavond. Ik had begrepen en 5 minuten, dus dat ga ik proberen aan te houden. Nou ja, zonnepark Pesse aan de Kerkweg. Allereerst de beoogde locatie van het zonnepark.

Hier is die ingetekend. Ten oosten van het Spaarbankbos, achter Kerkweg nummer 4 en dan hebben we hier de uitgangspunten van het zonnepark. De aansluiting van het zonnepark zal lopen via het reeds gerealiseerde zonnepark aan de Fluitenbergseweg, A28. Dit betekent natuurlijk ook dat er geen extra belasting is voor het lokale stroomnet en dat betekent ook dat deze aansluiting reeds geheel gerealiseerd is. Enkel de verbinding tussen dit zonnepark en het zonnepark aan de andere kant van de snelweg dient nog gerealiseerd te worden. We hebben hier ingezet op 50% lokaal eigenaarschap. Ik heb begrepen dat de heren van Pesse Energie Neutraal zo meteen ook inspreken. Ja, we hebben daar op dit moment de intentieverklaring zijn we overeengekomen de afgelopen tijd. De volgende stap die we willen zetten is een samenwerking overeenkomst om zo tot 50% lokaal eigenaarschap te komen. Voor het zonnepark is afstemming geweest met Het Drents Landschap en de milieufederatie. Wij hebben Drents Landschap meerdere keren aangeboden om ook actief een rol te nemen in het zonnepark.

Daar hebben zij uiteindelijk van gezegd dat ze dat afhouden omdat dat voor problemen zou kunnen zorgen met destijds nog een zaak die liep bij De Raad Van State en om daar niet de twee, of de verschillende initiatieven door elkaar te halen, hebben ze daar gezegd dat ze wel mee willen praten, maar geen actieve rol in het zonnepark willen innemen. En we hebben hier rekening gehouden met extra rijafstand tussen de rijen en ook met afstemming met Drents Landschap hebben we hier gekozen voor maximaal 80% afdekking, ten opzichte van de standaard opstelling, zoals die bijvoorbeeld aan de andere kant van de snelweg wordt gerealiseerd. Rechts ziet u de opstelling. Die wijkt niet heel gek veel af van opstelling die mijn collega’s die eerder een presentatie hebben gehouden hebben laten zien. De 1,80 meter, 80 cm aan de onderkant, het is mogelijk om daar schapenbeglazing op toe te passen. Dat hebben we een stukje inpassing en ja, eigenlijk de meest natuurlijke of natuurwaardevolle kant is de kant aan het Spaarbankbos. Hier ziet u een doorsnede van, daar ziet u het bestaande bos, van rechts naar links gezien dat. Een steilwand die er al is en dan een bestaande sloot. Dat slootprofiel dat wordt aangepast zodat daar meer waardes naar boven kunnen worden gehaald. Dan een bosschage en dan een wandelpad, wat aansluit op de wandelpaden in het Spaarbankbos en daarachter komt dan het zonnepark.

En hier is hij nogmaals te zien vanaf de andere kant, met ook maatvoering erbij. Dus vooral het slootprofiel en de reeds bestaande steiloever die de overgang markeert, die worden extra aangezet en dan hier ook het pad wat te zien is wat dat nu aansluit op de wandelpaden in het Spaarbankbos. Hiervan bovenaf, de inpassing van het zonnepark. Hier aan de voorkant, tegen het Spaarbankbos aan, ziet u die bosschage. Daar ligt ook die natuuroever in. Dan in het zuiden hebben we daar een hoekje weggehaald na feedback wat we

hebben gekregen. Dat puntje, dat is wat hoger, dus dat zou qua zicht een veel grotere impact hebben en iets daarboven ziet u ook een poel, dat is het laagstgelegen deel van het gebied en daar wordt een natuurlijke poel gemaakt voor amfibieën. In het zuiden van het zonnepark wordt een kruidenrijk grasland aangelegd. Ja, dat is eigenlijk gedaan om daar ecologisch meer te doen, biodiversiteit en ook om dat deel vrij te houden. Zoals u ziet staan er in het zuiden nog enkele woningen en verder in het Spaarbankbos zit natuurlijk ook nog de Santbrincke, om dat deel vrij te houden. En dan ben ik ook aan het einde gekomen van mijn presentatie. De voorzitter: Kijk. Keurig. Bedankt. Ik zou zeggen, neemt u plaats, dan gaan we alvast naar de eerste inspreker en dat is de heer Van der Meer. U mag even de knop indrukken daar zo en dan gaat het rode lampje branden, even ‘…’ … De heer Van der Meer: Moet ik hem vasthouden of ‘…’? De voorzitter: Nee, nee hoor. De heer Van der Meer: Nee? Oké. De voorzitter: Kijk. De heer Van der Meer: Goed. Douwe van der Meer, woonachtig in De Santbrincke. Zelf ben ik energietechnicus. Ik ben senior energieconsultant bij het bedrijf Technical Valley en daarvoor middenspanningsbedrijfsleider geweest bij Van Gelder Infra en in die hoedanigheid heb ik een aantal zonneparken mogen aansluiten, rechtstreeks op TenneT onder andere.

Dus ik ben niet tegen zonneparken, ik heb wel bezwaren tegen de manier waarop Kronos de communicatie met de omwonenden heeft gevoerd. Er is in eerste instantie een selectie gemaakt van een aantal mensen en dan denk ik van ja wat is een selectie? Mensen die direct eromheen wonen of mensen die op 100 meter van het park wonen? Dus de wijze van draagvlak creëren, dat is eigenlijk mijn grootste probleem. Het feit dat dat nu wel gaat gebeuren dat is vooral te danken aan de PEN, want de PEN heeft zich uiteindelijk met ons in verbinding gezet om ook de Santbrincke te betrekken bij dit project. De voorzitter: Zou u voor degenen, hè, u heeft de afkorting PEN even kunnen toelichting? De heer Van der Meer: Sorry. Pesse Energie Neutraal, die heeft zich uiteindelijk bij ons gemeld en op die manier zijn ook vlak daarvoor wel zienswijzen gestuurd vanuit de Santbrincke, maar eigenlijk mijn eerste contact en nou, dat zegt iets over de communicatie richting de bewoners en de omgeving, dat ik echt ervan op de hoogte werd gesteld dat er een zonnepark kwam, is pas ongeveer maart, juni vorig jaar geweest. Terwijl 19 oktober al de eerste initiatieven zijn ontplooid. Eigenlijk wat ik alleen nu wil zeggen in deze is, op het moment dat je zoiets ontplooid, neem dan gelijk de omwonenden in zo’n verhaal mee.

Nu moet dat gebeuren door PEN, Pesse Energie Neutraal nog een keer, en daarna moet straks het creëren van het draagvlak gebeuren vanuit een coöperatie. Als ik dan verder de stukken lees dan ben ik ook van mening dat de gemeente die rol vooral neerlegt bij de initiatiefnemer, waarbij ik denk vanuit de regionale energiestrategie dat de gemeente wel degelijk een verantwoording heeft om te zorgen dat het draagvlak onder de bewoners gecreëerd wordt en om dat weg te leggen bij iemand die met een ander belang een zonnepark creëert, daar zit toch vaak financieel belang achter, denk ik dat je daarin tekortschiet. Dus als ik even kijk naar de presentaties die ik tot nu toe gezien heb van GroenLeven, van PowerField en van Kronos, dan zou ik die rangschikken in de vorm van doe het zoals PowerField het doet. Niet om ze nu een veer ergens te steken, omdat ik echt daadwerkelijk van mening ben dat dat de manier is om met omwonenden om te gaan, dat je daarmee draagvlak creëert en dat je ook draagvlak creëert naar toekomstige projecten, want uiteindelijk zullen we met z’n allen iets moeten doen. Nou, dan kom ik nog

even bij een stukje techniek. Dat is een beetje mijn veld en als ik dan hoor dat het terrein dat achter mijn huis voorzien gaat worden van zonnepanelen, even los van de inkleding en de inpassing in het landschap, die vind ik er nog niet eens zo heel raar uitzien, bij niemand trouwens. Dan vraag ik mij af of die aansluiting in Fluitenberg, die is misschien nu wel voldoende, maar woensdag heb ik iemand bij mijn huis staan om zonnepanelen op mijn dak te gooien en als iedereen dat gaat doen dan zul je zien dat de ruimte van Enexis ontoereikend gaat zijn. Dus ook hier kom ik weer richting PowerField die zegt van joh sluit rechtstreeks aan op TenneT, hou opwekking en transport bij elkaar, dus TenneT is de transporteur van energie ook door heel Nederland heen en zorg ervoor dat de Enexissen, de Lianders, of wie dan ook hun distributietaak kunnen uitvoeren zonder enorme investeringen te hoeven plegen. En laat het initiatief niet afhangen van een hele goedwillende en goed georganiseerde coöperatie zoals Pesse Energie Neutraal, want ik vind dat die mannen dat serieus goed doen, daarom heb ik me daar ook bij aangesloten. Bij deze. De voorzitter: Dank u wel, meneer Van der Meer, voor de aandachtspunten die u in ieder geval al heeft meegegeven. Dat wou ik nou door naar de heer Willigenburg, voorzitter van de PEN, Pesse Energie Neutraal.

Nou, is het wel, hebben we de afkorting al 3 keer, volgens mij moet nu iedereen wel weten waar PEN voorstaat. Meneer Willigenburg, gaat uw gang. De heer Willigenburg: En mocht u dat niet weten, komt u er in de loop van de tijd nog verder achter. Voorzitter, dames en heren, dank voor het feit dat wij hier vanavond mogen inspreken. PEN. Wat is PEN? Pesse Energie Neutraal. Heel in het kort, een paar jaar geleden zijn wat mensen bij elkaar gaan zitten in Pesse, inwoners van Pesse, om met elkaar van gedachten te wisselen wat kunnen wij gezamenlijk doen voor de inwoners van Pesse om die energietransitie mogelijk te maken en gezamenlijk te kijken of er met elkaar samenwerken en voordelen zijn te behalen. Daarvoor hebben wij een aantal sessies belegd met inwoners en toen kwam corona en werden we nogal wat gehinderd om dat wat sneller en verder uit te bouwen. Ondertussen hebben we wel het één en ander gedaan. Informatie en voorlichting over energiebeperkingen in woningen, warmtescans om te kijken of de woningen in Pesse, voor degenen die mee willen doen, waar zitten de lekkages en wat zal daaraan gedaan kunnen worden. En eventueel gezamenlijke inkoop. Kijken naar postcoderoos, enzovoort.

Tweede helft van vorig jaar kwamen wij in contact met Kronos en toen moesten wij ons heel snel proberen in te leven in de wereld van energiecoöperaties, in de wereld van subsidies dienaangaande en in de wereld van zonneparken. Maar daar werden we gelukkig goed door geholpen door de gemeente, met name door Bert Schepers die ons al heel vaak op het spoor zat van dan moet je dit doen en dan moet je dat doen en dan leven wij ons in. Kost ons eerlijk gezegd wel wat moeite om toch het netwerk wat we ondertussen we al hebben opgebouwd te krijgen. Zoals gezegd, met Kronos gesproken, maar we waren niets. We waren 5, 6, 7 goedwillende mensen en we hadden geen goed gezicht, dus al spoedig hadden we de conclusie getrokken we moeten een coöperatie vormen. Toen dachten wij iets nieuws bedacht hebben, maar dat was niet zo, dat is al meerdere keren in het noorden uitgevoerd en we zijn daar aan de gang gegaan en in maart van dit jaar is die coöperatie opgericht en zijn wij wat dat betreft een betere gesprekspartner geworden, ook voor Kronos. We hebben ondertussen ook wat huiswerk gedaan en we hebben bijvoorbeeld het aangepaste Afwegingskader zonne-energie Hoogeveen maart 2019 gelezen. Daar wordt gesproken over deelname van de omwonenden en een aanzienlijke inspanning moet gepleegd worden om dat te realiseren.

Hoe dat nu is weet ik niet, maar dat vind ik wel nog een allemachtig zwak aftreksel van hetgeen wat eigenlijk zou gebeuren. Dat zou veel concreter moeten en veel meer gedwongen moeten zijn om die participatie tot leven te krijgen. Wat bedoelen wij, of althans, wat is onze opvatting over participatie? Dat is samen optrekken in een project, zoals een zonnepark. Zoals gezegd, we kwamen in de tweede helft van vorig jaar daarmee in aanraking en Kronos was al heel wat verder en heeft het voor een belangrijk deel al ontwikkeld, met omwonenden waar we zojuist iets van hebben gehoord, gesproken. Eigenlijk, participatie in de zin zoals bedoeld is, is naar de mening van Kronos niet meer mogelijk. Zij zijn daar veel verder.

Wij kijken naar iets anders tegenaan. Natuurlijk zijn ze verder, natuurlijk hebben zij kosten gemaakt om dat te doen, maar dat zou je kunnen inventariseren, dat zou je kunnen delen met elkaar en verder dat project uitvoeren, want echt de grote uitgaven in het kader van investeringen en met name de SDE’s en dergelijke, dat zal allemaal nog plaats moeten vinden. We hebben niet voor niets een zienswijze ingediend om daar wat druk op uit te oefenen. Diverse, of diverse is misschien wat overdreven, maar een aantal gesprekken met Kronos, zowel onder ons, als in dit huis met de wethouders en Kronos, zijn geweest en die sfeer is wat dat betreft helemaal niets mis mee. We gaan nog niet samen op vakantie, maar we spreken dat wel gezamenlijk af. Maar die participatie zoals bedoeld is eigenlijk niet mogelijk, althans de opvatting van Kronos. Het project wat zij aanbieden, wij kunnen het wel overnemen en daar zit voor ons een beetje de moeilijkheid. Men zegt eigenlijk zodra het park up and running is, dan bieden wij het aan aan de markt en als er twee biedingen komen, dan tel je die biedingen bij elkaar op, je deelt ze door twee en dat is de aankoopprijs voor PEN. Er zijn we daar nou gelukkig mee? Nee, dat lijkt ons in ieder geval een vrij duurdere oplossing.

We hebben ondertussen een adviseur, Bronnen VanOns, dat behoort ook tot de coöperatieve wereld voor energietransities en die zegt op dit moment, ook met name in de financiën, het project is feasible op de gegevens die we nu hebben. We hebben van Kronos de business case gekregen en de cijfers, en onze adviseurs hebben daar wat aan zitten rekenen. Echter, als we dat toepassen op PEN, geen geld hebbende, dus zowel vreemd vermogen als eigen vermogen moeten lenen en we gaan dan kijken over de eerste paar jaar, hoe werkt dat uit, dan moet je vaststellen dat dat eindigt met een verlies, dat er een tekort is voor de eerste jaren. Over de hele periode zal dat wel geld kunnen brengen, met name als de leningen zijn afgeschreven, maar goed, en dat zegt Kronos wel terecht, er zijn nog een paar onzekerheden ook, dat zijn de investeringen. We weten allemaal dat de kosten van bouwen gigantisch stijgen en de SDE-subsidie, dat kan ook alle kanten uit. Dat kan zowel naar de linker- of naar de rechterkant. Misschien is dat zelfs wel iets politiek gesproken en dat weet ik even nog niet, maar dat moet nog blijken of dat uit kan. We hebben niet voor niks een intentieverklaring getekend, hoewel ik graag van mening zou zijn om dat toch op de één of andere vorm in deel te nemen.

Wil je als energiecoöperatie toch iets willen betekenen, zeker in een gemeenschap als Pesse, wij moeten nog leden werven, dan moet je eigenlijk iets laten zien, maar een project aanbieden waarvan je zegt het eerste jaar kost dat geld, dat is dan direct niet echt een iets om te zeggen daar werf je de leden mee, dus daar moet nog een oplossing voor komen. De voorzitter: Zou u tot een afronding kunnen komen, meneer Willigenburg? De heer Willigenburg: Hier is niets in uit te sluiten maar wij hebben nog gesprekken te goed met Kronos en wij gaan kijken of daar nog iets aan te doen is. Het is niet zeker dat dat gemaakt wordt. Dus primair willen wij graag participatie in de zin van het woord zoals het bedoeld is. Je zou ook secundair kunnen kijken van er zijn ook zonneparken, beheerders, ontwikkelaars die aan een coöperatie jaarlijks een donatie doen via een fondssysteem, via de gemeente, waarbij je dus de PEN als het ware uit het park haalt, maar dat er toch revenuen uit dat park naar de inwoners vloeien. Dus de vraag voor de raad is eigenlijk. Kunt u maatregelen nemen dat die participatie doorgaat in de zin zoals bedoeld en zo niet, kunt u maatregelen nemen zoals ik secundair heb genoemd om eventueel jaarlijks een donatie te doen in een bepaald fonds? Tot zover. Bedankt voor uw aandacht. De voorzitter: Dank u wel, meneer Willigenburg. En dan ga ik door naar de heer Hurenkamp.

De heer Hurenkamp: Daar drukken, hè? De voorzitter: Hij staat nog aan, dus u hoeft … De heer Hurenkamp: Hij staat al aan.

De voorzitter: U kunt gelijk beginnen met praten. De heer Hurenkamp: Geachte gemeentebestuurders. Graag wil ik u persoonlijk bedanken voor de uitnodiging om op deze dialoogavond aanwezig te zijn. Beter laat dan nooit om een mening te ventileren over plannen en initiatieven die in de samenleving aan de orde zijn. Maar al te vaak gaan overheden aan de burger voorbij, zo ook hier in Hoogeveen. Ik heb dat allemaal zelf ook al eens eerder een aantal jaar geleden aan den lijve ondervonden en ik woon niet voor niks in het Spaarbankbos. Voortschrijdend inzicht, zullen we maar zeggen. Eerder inspraak en participatie is al winst voor het slagen van een project. Op eerste inspraakavond bij de initiatiefnemer aan de Kerkweg had de gemeente naar mijn mening een actievere rol moeten spelen. Helaas waren daar mensen aanwezig die niet of nauwelijks wisten waarom ze daar waren. Energietransitie is een noodzakelijk kwaad. Zonne-energie krijgt te veel aandacht, er is meer en wat ik nog was vergeten te zeggen was dat ik zelf 40 jaar bij Essent en zijn voorgangers gewerkt heb in de energievoorziening, hoogspanning, laagspanning, warmtekrachtkoppeling, windparken en het aansluiten van zonneparken. Alle ideeën om energie te besparen c.q. op te wekken moeten benut worden. Waterstof is in aantocht en niet meer weg te denken. Waar zonnepanelen? Was mijn vraag ook.

Start met zonnepanelen op industrieterreinen en op particuliere daken en dat staat zelf ook in uw planbeschrijving hoe je met energie moet omgaan. Hoeveel megawatt, en dat is mijn vraag aan de raad of aan de ambtenaren, is er inmiddels gerealiseerd op grote daken in de industrie in Hoogeveen? Vervolgens op terreinen met geen agrarische of natuurwaarden en als laatste optie landbouwgrond. Nederland is een klein land en heeft al zijn landbouwgrond hard nodig. Kijk naar mogelijkheden om bijvoorbeeld en ik weet dat dat gebeurd is, om langs de A28 een paar windturbines te bouwen. 8 hectare zonnepark staat tot ongeveer twee windturbines van 4 megawatt. En vanochtend, mijn hart ging weer open toen ik hoorde over die kleine windturbinetjes uit Slochteren, die ook meneer Moorlag wilde plaatsen op de bermen langs de A28. Ik zou dat zeker zeer, zeer, zeer serieus nemen. Windturbines. Het plan zoals het er nu ligt en qua inpassing ziet er goed uit. De initiatiefnemers hebben hier goed over nagedacht, de hekken om het park moeten zo snel mogelijk, naar onze mening, aan het zicht worden onttrokken door directe plaatsing van een hogere begroeiing. De kruidenwei, zoals het ook beschreven staat in het plan, dat is goed voor vogels, insecten, vlinders en natuurontwikkeling.

Het plaatsen van fruitbomen op de kruidenweiden is een goede manier om de bewoners van de Santbrincke te betrekken bij het project. De gemeenteambtenaar die op mijn inschrijving of mijn reactie had geschreven dat het eigenlijk niet nodig was of dat hij het eigenlijk niet goed vond dat er bomen stonden, want dat werd alles aan het zicht onttrokken. Ik ben het niet met hem eens, ik vind dat bomen daar best wel kunnen staan en ze kunnen er voorbij kijken. Vraag is, nog ook aan mijn kant, is de kruidenwei een compensatie voor het kunnen bouwen van huizen op het voormalige hockeyveld? Want daar staat ook niets of heel weinig mensen weten het, dat daar iets mee gedaan is. De handhaving. Het is van groot belang dat de gemeente toezicht houdt op de uitvoering van het plan, zoals in de vergunning staat beschreven. Graag zie ik ook een rapportering over de voortgang van de planning, de werkzaamheden die zijn uitgevoerd aan de direct betrokkenen. De participatie is het punt. Het verbaast de bewoners van de Santbrincke dat een aantal omwonenden ter compensatie zonnepanelen hebben aangeboden gekregen. Het zijn omwonenden die niet of nauwelijks zicht hebben op het park. Waarom zij wel en de Santbrincker niet? Het argument was ja het Spaarbankbos ligt tussen het zonnepark en de Santbrincke. Participatie door PEN in het zonnepark, daar staan wij achter.

Dan is er ook nog gesproken over een voetpad. Het doortrekken van het voetpad dat aansluit bij de bestaande voetpaden op de Spaarbankbos is een goede zaak, maar het Spaarbankbos is alleen toegankelijk voor wandelaars. Weet iedereen dat wel? Maar niet iedereen weet het. Zie de borden van Het Drents Landschap. Aangelijnde honden of honden die onder controle zijn, zijn welkom. Plaats belemmeringen zodat er geen paarden, mountainbikers en motoren het bos in kunnen, want ik erger me soms rot om die dingen. Verder wil ik zeggen, ik noemde net Het Drents Landschap, dat is ook al een aantal keer genoemd. Ik heb zelf ook contact gehad met Het Drents Landschap, de heer Buruma en die zei mij ook van ja wij hebben geen bezwaar, ik

trouwens ook niet, maar ik ga niet verder omdat je kunt tot de Raad van State gaan, maar ze geven je toch geen toestemming om dat tegen te houden. Dus wat dat betreft, Het Drents Landschap ziet af van het ja, ze willen wel meewerken, maar niet tegen zijn. En de meeste mensen bij ons in de buurt zijn ook niet tegen, dus dat wou ik nog even daaraan toevoegen. Dank u wel. De voorzitter: Dank u wel. Ik zou zeggen, neemt u plaats en dat wil ik vragen ‘…’ … De heer Hurenkamp: Ja, dank u wel. De voorzitter: Om de heer Offringa naar voren te komen en ik had begrepen dat daar een presentatie klaargezet is. En ook aan u het verzoek om even kort en bondig uw standpunt, zienswijze ‘…’ … De heer Offringa: Ja, ik heb gevraagd … Moet ik nog? Oh, het knopje is al ingedrukt. De voorzitter: Ja, dat geluid is aan en ze zijn bezig om de presentatie in beeld te krijgen. Dus er moet even wat omgezet worden. Ja, daar is al iets van een … Dit herkent u? De heer Offringa: Ja. Prima. Bedankt. Mijn complimenten voor de zorgvuldigheid waarmee alle zienswijzen behandeld zijn en ons toegestuurd zijn. Ik heb deze presentatie geprobeerd om die in 3 minuten te houden, ik heb daar een dag aan voorbereiding tegenaan gegooid. Normaal, of ik gaf in het verleden les en dan had je een half uur voorbereiding voor een uur lesgeven ongeveer en nu is het omgekeerd. Maar goed, het eerste plaatje.

Dat gaat over gewoon over zonnepanelen en de hoek waaronder ze staan enzovoort. Nu heeft de gemeente gezegd het mag maximaal 1,80 meter hoog zijn. Prima. Als ik dat uitga rekenen dan kom ik op een lengte van 3,80 meter en dat zou die afstand onderling, die a, die zou 10 meter worden. Nu heb ik bij bestaande zonneparken gezien dat ze de boel gaan in elkaar schuiven, dan krijg je dus schaduwwerking enzovoort en dan wordt het een beetje hopeloos als je 30% minder afstand neemt, dan krijg je al 6% minder opbrengst. Dus die noord-zuidopstelling is niet zo gunstig. Tenminste, als dat gebeurt, uitgevoerd wordt zoals ik dat zie daar bij dat park wat hier al gerealiseerd is. Daar heb je midden overdag al een bult schaduw. Mag ik het volgende plaatje? Het volgende plaatje is dan de opbrengst van een gewoon zonnepaneel, als je de paarse lijn volgt, dat is op zuid georiënteerd. Maar als je de boel dus dichter bij elkaar brengt dan krijg je die rode lijn erbij in, dan gaat het wat steiler naar beneden, dan begint het pas om een uur of 8 iets te leveren terwijl hij normaal om 6 uur al begint te leveren. En er is ook nog een oost-westopstelling. Als we dan het volgende plaatje even ter oriëntatie krijgen. Dit heet dat oost-west. De vakmensen zullen wel weten hoe dat dan ook steekt.

Dan heb je de linker zonnepanelen gaan naar het oosten en de anderen naar het westen, dus dan krijgen ze eerder de zon te pakken en dan krijgen we het volgende plaatje over de opbrengst en dat is weer gelijk aan de vorige. Dat is dan de blauwachtige, de stippellijn, die begint dus veel eerder en op het hoogste punt dan zitten ze ietsje minder in de opbrengst, dus dan is dat wat lager, maar als je nou, dan wordt er gezegd meer opbrengsten in de middag en meer opbrengst aan de … Nee, sorry. Meer opbrengst in de middag en in de ochtend wat betere opbrengst, maar dat wordt nog verbeterd als je dus de panelen niet in elkaar gaat schuiven. Het voordeel is dan dat je over de dag gezien een betere opbrengst krijgt en ga je dat nogmaals met wind combineren, kleine windmolens, dan kun je een stelletje qua vermogen op hetzelfde oppervlakte dus veel meer energie opwekken. Dank u wel. De voorzitter: Keurig, precies binnen de 3 minuten, ik vind het knap. Ik zou zeggen neemt u plaats en dan kijk ik de raad rond of er vragen zijn en dan zo ja, aan wie. De heer Scheffers, D66.

De heer Scheffers: Dank u, voorzitter. Ik heb eigenlijk een vraag even aan Kronos. Zij hebben het gehad over 15% lokaal eigenaarschap. Misschien is het even handig als ja, gezegd wordt wat daarmee bedoeld wordt, want ik snap dat niet helemaal. Misschien is het ook voor de PEN van belang om dat goed te weten. De voorzitter: Ja. Had u ook meer vragen of was dit … De heer Scheffers: Nou, misschien kom ik nog wel met een vraag, voorzitter. De voorzitter: Oké. De heer Scheffers: Dat weet u ook wel, hè. De voorzitter: Dat weet ik. Daarom vroeg ik het ook. De heer Van Ochten, de 50% eigenaarschap, zou u dat even kunnen toelichten even ook in relatie tot de PEN. De heer Van Ochten: Ja, ik denk, ik hoop in ieder geval, daar ga ik wel vanuit dat PEN inmiddels goed bekend is met 50% en wat dat dan precies betekent. Daar gaat in dit geval om 15% lokaal eigenaarschap en eigenaarschap als in het overnemen van de aandelen, dus daadwerkelijk ook zeggenschap hebben, mede-eigenaar zijn van het zonnepark. Dus niet zozeer, wat al eerder vandaag hoorden, bijvoorbeeld een postcoderoosproject of een donatie of een bijdrage. In dit geval ben je 50% mede-eigenaar en bezit je dus 50% van de aandelen. De voorzitter: De heer Steenbergen, VVD. De heer Steenbergen: Ja, dank u, voorzitter. Ook even de vraag aan PEN.

Ik had als ik het goed gehoord heb van de heer Willigenburg, is het feit van dat die aangaf van er is een intentieovereenkomst en die gaan we nu wel of niet ondertekenen. Als dat gebeurt dan wordt er een zienswijze ingetrokken, maar het feit dat die de financiering van de coöperatie en de mogelijkheden om dan wat te doen voor de omgeving, als die voldoende duidelijk zijn dan komt u tot een volgende stap of heeft u nu de zienswijze al ingetrokken? De voorzitter: De heer Willigenburg. De heer Willigenburg: Wij hebben de intentieverklaring getekend op grond van het feit dat wij de discussie met Kronos hebben gevoerd, maar dat we nog niet zover kunnen zijn dat wij een uitspraak kunnen doen over de overname, zoals zojuist door de heer Laurens is gezegd. Dat hoeft ook niet, want we hebben voldoende tijd om samen met Kronos te kijken van wat gaat het nu uiteindelijk worden en mocht het aan het eind van de rit c.q. zodra dat park gereed is, niet interessant zijn voor PEN, dan gaan wij ook niet over tot aankoop van. De intentieverklaring die staat in op 5 juli en 5 augustus, daar is wat verwarring over. Wij hebben samen afgesproken dat we voor 5 augustus nog een verdergaande samenwerking zullen proberen overeen te komen. De voorzitter: Oké, dank u wel. De heer Pomper van de SP. De heer Pomper: Dank u.

Ja, dezelfde vraag natuurlijk aan de heer Van Ochten over zonnepanelen die gecoat zijn met camouflagekleuren of in ieder geval onopvallende kleuren. De heer Van Ochten: Ja, we kunnen daar inderdaad, net als mijn collega’s hebben aangegeven, prima naar kijken. Ik moet wel zeggen, ik heb ze een paar jaar geleden voor het eerst op een beurs zien staan. Vraag is natuurlijk altijd hoe werkt dat op de lange termijn. Wat gebeurt er met die coating over 10 jaar, 25 jaar. Wat zijn de effecten op de ondergrond? Nu hebben we daar natuurlijk onderzoeken naar gedaan en weten we wat

het risico is bijvoorbeeld van uitloging en hoe je dat kunt beperken, maar zo’n coating bijvoorbeeld, kan dat uitlogingsrisico met zich meebrengen of niet. Dus dat zijn wel dingen die we denk ik serieus ook moeten onderzoeken voordat je overgaat tot het plaatsen van dergelijke nieuwe panelen of nieuwe ontwikkelingen voor 25 jaar. De voorzitter: Ja, de heer Van Rijn, SGP. De heer Van Rijn: Ja, ik denk dat ik eerst even een vraag moet stellen aan meneer Willigenburg van PEN, maar dan ook uitsluitend aan die van Kronos, want beide gaat het weer over die 50% participatie. Ik snap heel goed dat PEN, je begint en je hebt natuurlijk geen financiële middelen, je moet proberen daar een constructie in te bedenken, maar is het nou ook zo, als je daar 50% eigenaar van dat park bent, dat je dan ook 50% van de opgewekte energie voor Pesse kunt behouden en dat ook gewoon als energieleverancier aan de inwoners van Pesse kunt verkopen. Dan heb je een bepaalde bron van inkomsten en dat ik denk dat dat de financiering wel wat makkelijker gaat worden en dan vraag ik ook is dat mogelijk om te zeggen van oké die 50% wat het park, of van het totale park, 50% wat er geleverd wordt blijft behouden voor de inwoners van Pesse. Is daar een scheiding in te maken? Dank u wel. De voorzitter: Oké, dan kijk ik even wie van de twee als eerste. Ze wijzen naar elkaar. Nee, nee. De heer Van Ochten.

De heer Van Ochten: Ja, goed. Allereerst de vraag, 50%. Ja, je bent dan 50% mede-eigenaar. Het betekent natuurlijk wel dat op het moment dat je 50% eigenaar bent dat je natuurlijk met elkaar ook in gesprek gaat en dat je er dan met elkaar dan uitkomt. Wat gebruikelijk is bij dit soort projecten is dat je een zogenaamde PPA afsluit. Van belang daarbij is natuurlijk de partij die de stroom afneemt ook goedgekeurd wordt door de financier. In het verleden zijn daar ook kleinere initiatieven geweest, die hebben gezegd wij willen graag die stroom afnemen, maar uiteindelijk is dan je project financieel niet haalbaar omdat de bank zegt ja oké maar voordat wij financieren willen we wel zien dat er een partij achter zit, een Essent, een ENGIE, een Greenchoice. Maar met partijen bijvoorbeeld als Greenchoice en ook de adviseur van PEN, Bronnen VanOns, heeft er ook ervaring mee. Ja, dat zijn intussen substantiële partijen geworden die ook voor een financier volstaan. Kun je het scheiden dat een deel van de stroom enkel in Pesse wordt afgenomen? Dat is een beetje als dat je een contract hebt voor groene stroom. Uiteindelijk komt er natuurlijk niet alleen groene stroom uit je stopcontact, daar komt alles door elkaar uit je stopcontact.

Alleen het contract wat je het getekend met je energieleverancier, die heeft daar een certificaat voor dat hij groene stroom heeft ingekocht en dat is een beetje de vraag. Kun je garanderen dat de stroom van dit zonnepark naar Pesse stroomt? Uiteindelijk gaat hij de weg van de minste weerstand en je zou eventueel kunnen kijken bijvoorbeeld een Greenchoice of een Bronnen VanOns, om dat in ieder geval met certificaten administratief zou in te regelen dat je dat voor elkaar kunt krijgen. De voorzitter: Oké, dan ga ik nu even naar de heer Willigenburg, want die was ook ‘…’ … De heer Willigenburg: Ja, ik zou er nog het volgende aan toe willen voegen. Participatie zegt maximaal 50% deelname. Dat hoeft geen 50% te worden, in de onderhandelingen kan het ook iets anders worden. In de coöperatieve energiewereld hebben wij geleerd ondertussen dat er ook een coöperatie is Energie VanOns en Energie VanOns die koopt groene energie op en verkoopt dat ook weer aan hun klanten. Wij kunnen onze leden groene energie aanbieden via certificaten en eventueel. Dit is een onderhandelingspunt, dat zouden wij dus nog met Kronos kunnen bespreken als dat voor de business case een interessant onderwerp is dan maken we het ervan.

Wij houden ons op dit moment bij de hoofdlijn worden wij het eens over deze deal? Zo ja, dan zullen er natuurlijk nog een aantal andere onderdelen besproken moeten worden van iets mindere relevantie en het punt

bijvoorbeeld ook is, dan wil ik er ook nog even kwijt, is wij doen nu onderzoek naar. Hebben een adviseur. We maken kosten, maar we hebben geen geld. Een coöperatie net begonnen heeft geen geld. Toch zijn er mogelijkheden om die aankoop te financieren, zowel vreemd vermogen als eigen vermogen en de kosten die wij maken, nou, daar kom ik nog een keer met de gemeenteraad over spreken, van stel dat wij kosten maken, het feest gaat niet door, hebben wij kosten en daar willen wij natuurlijk met u nog wel eens even over spreken of u daar een bijdrage aan zou willen leveren en dank voor de kans die u mij hiertoe gaf. De voorzitter: Oké. We zien u dus vast en zeker terugkomen. De heer Kroezen van het CDA. De heer Kroezen: Ja, bedankt, voorzitter. Ik denk dat u wel op de hoogte bent van de Drentse KEI? De heer Willigenburg: Daar zijn we lid van. De heer Kroezen: Daar bent u lid van. Die geeft toch ook allerlei mogelijkheden om startkosten te betalen? Of heb ik dat mis. De heer Willigenburg: Dat heeft u volkomen terecht, maar ik heb liever twee bronnen waar dat uitkomt dan geen bronnen, dus ik pak alles beet wat wij onderweg tegenkomen en u bent er één van. Dank u. De heer Kroezen: Dat begrijp ik.

Ik heb nog even een andere vraag en misschien, ik ben geen financieel deskundige, als een PEN wil participeren voor 50% in het park, aan hoeveel geld moet je dan denken? De heer Van Ochten: Ja, dat is lastig om daar op dit moment een antwoord op te geven. De heer Kroezen: Het hoeft niet tot achter de komma hoor. De heer Van Ochten: Nee, maar als we aanhouden ongeveer dat je, laten we grofweg uitgaan van een half miljoen ongeveer per, houden we het makkelijk, per hectare. Dan heb je hier dus te maken met ongeveer 8 hectare, zit je op 4 miljoen, is dan de totale investeringssom. Vanuit de subsidieregeling in Nederland is voorgeschreven dat je minimaal 20% eigen kapitaal in dient te brengen, anders maak je geen aanspraak op het SD-tarief. De vraag is natuurlijk of je met 20% eigen kapitaal aan alle verschillende ratio’s kunt voldoen die de bank natuurlijk weer voorschrijft, want wat we op dit moment vaker zien is dat het eigen kapitaal hoger ligt dan 20%, om aan die ratio’s te voldoen die de bank als voorwaarde hanteert. De voorzitter: Ja, de heer Willigenburg. De heer Willigenburg: Ook hier zou ik aan toe willen voegen, het vreemd vermogen is vrij eenvoudig te verkrijgen middels de energiecoöperaties die daarvoor ingericht zijn en daar dus aan de bank een zekerheidsinstelling kunnen geven.

Eigen vermogen is wat moeilijker omdat dat dus ook risicodragend is en dat maakt het ook veel duurder. Dat maakt ook voor ons de business case niet interessant. In sommige gemeenten wordt dat risico afgedekt, dus ook dat geef ik u mee om te kijken die verhoogde enzovoort en ik heb begrepen dat Hoogeveen toch een gemeente is die royaal bij kas zit, dus daar zou best een bijdrage geleverd kunnen worden om dat, dank u wel. De voorzitter: Ja. De heer Scheffers en daarna kom ik bij de heer Meesters. De heer Scheffers: Ik heb nog even een vraag over de inrichting van het plan. Bij de vorige twee hebben we gesproken over de hekken rondom het plan. Hier worden hekken ook geplaatst. Zou Kronos in overweging willen

nemen om, althans van onze kant uit, om eens even te kijken naar de inrichting van het plan zodat het plan eigenlijk gerealiseerd kan worden met zo min mogelijk hekken? De voorzitter: De heer Van Ochten. De heer Van Ochten: Ja, daar kunnen we zeker naar kijken. Van belang is wel dat je vaak ziet dat hekwerken natuurlijk noodzakelijk zijn vanuit de verzekering. Je wil natuurlijk voorkomen dat ja, onbedoeld iemand op het terrein terechtkomt die daar slechte bedoelingen heeft. Niet dat een hekwerk altijd helpt, daar hebben we bij onze zonneparken ook ervaringen mee opgedaan. Dat mensen inderdaad de panelen los hebben geknipt van de stellages en mee hebben genomen. Daar zit natuurlijk wel een behoorlijk risico aan, op het moment dat je die kabels doorgeknipt dan kun je dat het beste ‘s nachts doen, zou ik zeggen. Maar … Dus, dat is wel om eventjes in het achterhoofd te houden, maar er is wel degelijk een reden natuurlijk voor die hekwerken. Om het natuurlijk niet te veel als een obstakel daar neer te zetten wordt wel natuurlijk altijd gewerkt met grof gaashekwerk, met ruwe houten palen, zodat in ieder geval dat doorzicht blijft en dat het wegvalt tegen de beplanting. Ja. De voorzitter: De heer Meesters. De heer Meesters: Ja, ik heb eigenlijk aan een aantal verschillende personen vragen.

Ik wou eigenlijk even beginnen met de heer Offringa, want die heeft een mooi technisch betoog gehouden over de plaatsing van zonnepanelen, maar mijn vraag aan de heer Offringa is eigenlijk heeft u bezwaren tegen dit park en zo ja, wat zijn die? Want dat is mij dat niet duidelijk geworden. De voorzitter: Helemaal achterin, de heer Offringa. De heer Offringa: Nou ja, ik heb mijn laatste sheet niet laten zien. Daar staat een soort conclusie in van hoe je nou lager kunt bouwen, want die 1,80 meter dat zit heel veel mensen hoog. Als je dat oost-westverhaal verder uitwerkt dan kun je met een hoogte van 1 meter volstaan. Dan leg je ze onder een kleine hoek, pak hem beet een graad of 10 en dan als een oost-west georiënteerd en dan ja, dan is misschien een hekwerk zelfs niet eens meer nodig, maar je kunt er wel makkelijker overheen kijken en daar gaan heel veel bezwaren ook over heb ik gezien. Maar ik ben niet tegen zonnepanelen hoor, echt niet. De heer Meesters: Nou, oké, dan is die mij helder inderdaad. Vervolgens wou ik even de heer Van der Meer een vraag stellen. U had een probleem met de wijze van draagvlak creëren door Kronos. U heeft nu contact via Pesse Energie Neutraal. Bent u nu wel tevreden over de wijze van communiceren of zitten er je nog punten waarvan u zegt van hé wacht even, daar moeten we het nog wel even over hebben.

De heer Van der Meer: Nou, ik heb verder niet echt punten waar we het over moeten hebben. Wat eigenlijk mijn betoog was dat als je draagvlak wil creëren voor dit soort projecten, nu en in de toekomst, en met de opbrengsten van die projecten nieuwe projecten wil creëerden, wat de PEN voorstaat, dan moet je dat aan de voorkant zuiver doen en dan moet je dat niet alleen laten liggen bij de partij die het project uitvoert, want hoe je het ook wendt of keert, daar ligt toch nog een ander belang dan het belang van omwonenden. Ik heb in het verleden gezien in projecten die ik heb gedaan, waarvan de TT Assen er eentje is, dat het meenemen van omwonenden en andere stakeholders in projecten aan de voorkant, dat is ook gebeurd in de centrales in de Eemshaven van Nuon en van de RWE, daar zijn de milieufederaties aan de voorkant direct bij betrokken geweest, waardoor er een stuk milieu gecreëerd is naast de centrales. Dat heeft weliswaar 14, 15 miljoen gekost, maar op een centrale is dat natuurlijk peanuts. Wat ik eigenlijk gewoon vind is dat eraan voorbijgegaan wordt, er wordt gekeken naar een heel klein select clubje mensen wat in eerste instantie betrokken wordt bij de

communicatie en dat geeft mensen het gevoel, dat wordt ook uitgesproken, alsof we zeggen van joh laten we er maar zo min mogelijk mensen bij betrekken, dan krijgen we zo min mogelijk weerstand. Terwijl juist het omgekeerde effect je daarmee creëert, dat is veel en vele malen erger. We moeten niet denken aan alleen een zonneparkje. Hoe krijgen we Hoogeveen energieneutraal in 2030? Want ik heb ook een paar alternatieve methodieken voorgesteld. Die zou je bijvoorbeeld met het zonnepark van Kronos kunnen voeden, door lage temperatuurnetwerken toe te passen in hun woningen, want we moeten ook nog eens een keer van het gas af. Dus de hele energietransitie is niet alleen eentje van zonneparken, dat is er eentje van windmolens, dat is er eentje van waterstof, dat is er eentje van alternatieve vormen van energie als zijnde laag temperatuurnetwerk die prima toegepast kunnen worden. Als jullie er ooit eens wat van willen weten, nodig me gerust uit. En de hele digitale automatisering van dit hele feestje en de onderlinge samenhang daarin. De heer Meesters: Uw punt is mij in ieder geval helder. Dan wil ik toch nog even naar de heer Willigenburg, met uw goedvinden, voorzitter.

De voorzitter: Ja, hoeveel vragen heeft u nog? En dan nog één, denk ik, dan nog voor de heer Hurenkamp en de heer Van Ochten? De heer Meesters: Meneer Hurenkamp, die sla ik even over, die was wat mij betreft helder genoeg, maar ik hoorde de heer Willigenburg ook zeggen dat Kronos de taak van participatie niet goed heeft opgepakt. De participatie zoals bedoeld was niet mogelijk, zegt u. Hoe ziet u de participatie? Wat had u graag willen zien? Had u meer een vorm van co-creatie willen zien, dat u gezamenlijk een plan ontwerpt voor een zonnepark of hoe ziet u dat? De voorzitter: De heer Willigenburg. De heer Willigenburg: Ik hoef de heer Van Ochten van Kronos niet te verdedigen, maar het feit is wel dat zij al veel langer met dit park in ontwikkeling waren voordat er een PEN was en zij hebben ons daar wel op enig moment benaderd, maar waren dus al vrij ver en daar is eigenlijk de opvatting van hun op gestoeld, dat participatie in de werkelijke zin zoals dat bedoeld is eigenlijk niet meer mogelijk is om samen op te starten. Wij kijken daar iets anders naar, wij zeggen ja oké jullie hebben al wat werk verricht, je hebt voorwerk gehad, je hebt kosten gemaakt. Die zou je kunnen inventariseren, samen delen, je gaat verder samen op pad, maar daar zit dus het probleem op dit moment.

Het verschil van opvatting en Kronos biedt dus aan, zoals ik zojuist verteld heb, van prima, aan het einde van de rit, kan ook iets anders, maar op het einde van de rit betaal je de marktprijs en dan kan je de helft kopen en als je nog iets meer biedt kan je het allemaal wel kopen, maar dat laatste maak ik er zelf bij. Even nog … Ik grijp nu de kans aan om de heer Van Ochten ook te bedanken, want hij gaf mij een tip zojuist over wat er mogelijk is als er geen hekken zijn. Als de onderhandelingen niet helemaal lopen zoals wij denken, dan zou het best kunnen zijn als het park operationeel is en hij komt er ‘s morgens, dat het niet werkt. En dan weet ik wie er ‘s nachts is geweest met de kniptang. De heer Meesters: Nou. Voorzitter, dan kom ik aan mijn laatste vraag toe, hoor. De voorzitter: Ja. De heer Meesters: Ja, dat is zoals u wellicht al aanvoelt naar de heer Van Ochten. We hebben het nu natuurlijk gehad over participatie en hoe dat gezien wordt door andere partijen en ik vraag u eigenlijk, wilt u een reactie geven over hoe u tegen die participatie aankijkt en wat u daarvan vindt?

De heer Van Ochten: De participatie bij de andere projecten? De heer Meesters: Ik heb het over de participatie met betrekking tot dit project, waarbij PEN aangeeft van hé wij hadden het toch anders voor ons gezien, waarbij omwonenden aangeven wij hadden eerder betrokken willen worden. Dus daar wordt toch iets gezegd over uw organisatie en over de wijze waarop er gecommuniceerd wordt en daar vraag ik een reactie op. De heer Van Ochten: Duidelijk. Het is zoals de heer Willigenburg zojuist aangeeft. Je ziet natuurlijk steeds meer overal in Nederland en daar hebben wij op dit moment verschillende projecten lopen waar je met een energiecoöperatie aan de voorkant, dus helemaal in het begin, met elkaar optrekt. Wat je dan vaak hebt is dat er een locatie ligt die beschikbaar is, die goed valt binnen het beleid en dat je vanaf dat moment gezamenlijk in zee gaat met elkaar en het park gezamenlijk ontwikkelt. Nu is het hier zo dat, ik weet niet helemaal zeker uit mijn hoofd, maar ik denk dat de eerste gesprekken in 2018 zijn begonnen, bij de gemeente het intakegesprek. Misschien was het 2019. Nou ja, ik hoor al 2019 is het intakegesprek bij de gemeente geweest. Ja, daarna is het project best wel lang eigenlijk of blijven liggen of vertraging opgelopen.

Toen hebben we uiteindelijk in juni vorig jaar de eerste keer contact gezocht met Pesse Energie Neutraal, toen we hoorden dat er een energiecoöperatie zou worden opgericht, dat het in ieder geval in de planning stond. Ja, daar zit aan de kant van Pesse Energie Neutraal natuurlijk ook een stukje oprichting. Je moet je op één of andere manier structureren, je moet je oprichten en uiteindelijk is dat nu sinds begin dit jaar, maart zeg ik uit mijn hoofd, is de oprichting voltooid en hebben we nu ook een tegenpartij waar je mee om tafel zit, maar dit betekent natuurlijk wel dat wij van onze kant nu ruim twee jaar ontwikkeling eigenlijk achter de rug hebben en dat we nu vandaag hier bij de gemeenteraad zitten en uit mijn hoofd is de volgende raadsvergadering over dit onderwerp in september en dan de derde midden september. Dus dat je in dat vergunningstraject eigenlijk relatief ver aan het einde zit en dat is voor ons de reden geweest om te zeggen oké, we zitten in dat vergunningstraject, dat zijn we gestart. We willen die 50% lokaal eigenaarschap mogelijk maken, dan doen we dat aan de achterkant tegen een marktprijs. De markt heeft ook gewoon een rendement wat ze eraan verdienen. Dus op dat moment weet je dat je kunt instappen en een project zonder risico, met een marktconform rendement erop.

Dat is denk ik uit mijn optiek, zou ik zeggen, dat is voor een beginnende energiecoöperatie toch een heel mooi startpunt. Zonder risico een marktconform rendement. De voorzitter: Ja, ik zie toch nog een vingertje van de heer Scheffers en daarna mevrouw Bouius en dat wou ik ook die twee als laatste … Ah, en de heer Bisschop. De heer Scheffers: Toch nog even een vraag aan Kronos. Bent u van plan om dit park, als het gerealiseerd is, te verkopen? Of wilt u dat zelf exploiteren? De heer Van Ochten: Het streven bij alle zonneparken is het eindelijk dat we dat zelf exploiteren, maar we moeten ook realistisch genoeg zijn dat we natuurlijk een ontwikkelaar zijn en we ontwikkelen zonneparken en dat is duur. Dat kost geld en in sommige gevallen heb je daar liquide middelen voor nodig. Een ander bijkomend feit is natuurlijk dat als je alleen maar zonneparken hebt, dat je daar best wel veel risico aangaat. Op het moment dat de elektriciteitsprijzen gaan veranderen, op het moment dat dadelijk een ander tarief komt voor teruglevering overdag ten opzichte van ‘s nachts bijvoorbeeld en je hebt alleen maar zonneparken als bedrijf, dan ben je daar natuurlijk best wel een groot risico aan overgeleverd. Dus ja, het streven is inderdaad om de zonneparken zelf te exporteren, maar ik zou liegen als ik daar op dit moment een garantie op kan geven voor de toekomst.

Dat zou denk ik ook geen goede bedrijfsvoering zijn als we dat zouden doen. De voorzitter: Mevrouw Bouius.

Mevrouw Bouius: Ja, ik heb een vraag aan de heer Van Willigenburg over die coöperatie. Is dat een voordeel in de toekomst voor de eigenaren van de coöperatie of profiteren alle Pessenaren daarvan? En kunt u ook als coöperatie nog iets doen aan die tarieven die u dan voor de inwoners van Pesse? De heer Willigenburg: In principe is het de bedoeling, we zijn net gestart om dus leden te werven en bij voorkeur zoveel mogelijk mensen, woningen, uit Pesse en ondernemers. Een coöperatie heeft nu eenmaal als eigenschap dat de resultaten aan de leden toevallen. Wij zijn geen commerciële organisatie in die zin dat wij daar echt bezig zijn om zoveel mogelijk winsten te maken, daar gaat het ons niet om. De middelen die wij verkrijgen daaruit gaan ook niet in principe naar de leden direct, maar worden gebruikt om de energietransitie verder mogelijk te maken. Dan moet u denken dat wij adviseurs inhuren om in sommige situaties een postcoderoos op te zetten enzovoort. Daar zijn de middelen voor, maar blijft er heel veel geld over, wat ik absoluut niet verwacht, maar dan is dat voor de leden en niet voor de overigen.

De bedoeling is ook en ik hoop dat eenieder dat zich realiseert en meewerkt om zoveel mogelijk mensen vanuit Pesse daarin mee te krijgen en ik hoop dus ook als, corona is nu weer voorbij, dat we weer kunnen beginnen met ledenwerving en wat dat betreft, dus dat is het antwoord op de vraag. Is er financieel voor mensen, nou, wij hebben voorbeelden gehoord uit het netwerk van ons dat er bijvoorbeeld kansen, mogelijkheden zijn om zonnepanelen te plaatsen op daken waar mensen financieel zelf niet in staat zijn om dit te doen. Die situaties zijn er, maar ik zeg u, we zijn net begonnen, we hebben afgesproken wij gaan eerst Kronos scheren, enzovoort en daarna willen we met de postcoderoos verder, enzovoort. Het is vrijwilligerswerk, maar dat is wel de optie waar u over spreekt. En ik wil vandaag niet de inwoners van Pesse het gevoel geven dat zij op veel geld kunnen rekenen, want het is net wat er gezegd wordt, vanuit de overheid kan er nog van alles gebeuren, zodanig dat er van zo’n project echt niet zoveel overblijft. De voorzitter: Dank u wel. En dan als laatste de heer Bisschop. De heer Bisschop: Dank u wel, voorzitter. Ik had nog even de vraag aan Kronos. Ik zie een nieuwe markt ontstaan, een nieuwe markt van handel in zonneparken. Bij verkoop, wat gebeurt er dan met die SDE-subsidie, want daar ben ik nog wel even benieuwd naar.

De heer Van Ochten: Nou ja, een SDE-subsidie is gevonden aan de installatie. Dus in zoverre denk ik het antwoord daarop, de SDE wordt gemeten door middel van een bruto-productiemeter die in de installatie zit. Ja, en die wordt uiteindelijk daarop afgerekend, dus die hangt samen met de installatie. Ja. De voorzitter: Ja, ik zag wel even mevrouw Bouius. Daar was nog enige onduidelijkheid? Mevrouw Bouius: Nou, nog even een uitsmijter, misschien dat we daarmee ook af kunnen sluiten. Ik ben wel blij dat dan dus ook de mensen die niet het kapitaal hebben om daarmee in te stappen niet vergeten worden, dat daar dan ook, want anders is weer de mensen die wat spaarcenten hebben, die kunnen meedoen en de armeren niet, maar daar heeft u dus wel aandacht en zorg voor. De heer Willigenburg: Ik zeg niks toe. Ik kan niets beloven, maar het is geen commerciële organisatie en in principe moet eenieder binnen Pesse meekunnen. Mevrouw Bouius: Dank u wel. De voorzitter: Oké. Dank u wel voor die afsluiting.