Rapport onderzoek Toegankelijkheid voor Elkaar

“Toegankelijkheid voor elkaar“ Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten

1 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

Inhoudsopgave 1.

Aanleiding en aanpak ......................................................................................................... 4 1.1

Aanleiding ................................................................................................................... 4

1.2

Aanpak ........................................................................................................................ 6

1.2.1.

Vooronderzoek ................................................................................................... 6

1.2.2.

Onderzoek .......................................................................................................... 6

2

Kernbevindingen en Analyse ............................................................................................ 11

3

Conclusies & Aanbevelingen ............................................................................................ 14

4

Bestuurlijke boodschap .................................................................................................... 16

Bestuurlijke reactie................................................................................................................... 19 Nawoord ................................................................................................................................... 20 Bijlagen: .................................................................................................................................... 21 1.

Nota van Bevindingen .................................................................................................. 22

Bevindingen .............................................................................................................................. 23 1. Is de Hoogeveense Agenda Toegankelijkheid en Inclusie (HATI) in lijn met het VN Verdrag? ............................................................................................................................... 24 2.

Zijn de beleidsdocumenten in het Sociaal Domein in lijn met het VN-verdrag ........... 28

gehandicapten? .................................................................................................................... 28 3.

Welke uitvoeringsplannen zijn er, en zijn deze in lijn met het VN-verdrag................. 30

gehandicapten? .................................................................................................................... 30 4. Garandeert de gemeente Hoogeveen personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen toegang? ........................................................................................ 32 5. Neemt de gemeente Hoogeveen passende maatregelen om te voldoen aan artikel 9 lid 2 van het verdrag? ........................................................................................................... 34 6.

Analyse ......................................................................................................................... 43

Bijlagen bij NvB:........................................................................................................................ 45 A.

Tijdlijn ........................................................................................................................... 46

B.

Brief aan college bevindingen deelvraag 1 .................................................................. 53

C.

Rapportage Scan........................................................................................................... 56

D.

Documentatielijst ......................................................................................................... 57

E.

Lijst geïnterviewden ..................................................................................................... 58

F.

Verslag praktijkdeel ...................................................................................................... 59

G.

Tekst VN Verdrag Gehandicapten ................................................................................ 61

2 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

Leeswijzer

Voor u ligt het eindrapport van het quick scan onderzoek naar de implementatie van het VN Verdrag Gehandicapten “Toegankelijkheid voor Elkaar”.

Dit eindrapport beschrijft in het eerste hoofdstuk de context en de aanpak van het onderzoek. Het tweede hoofdstuk beschrijft de kernbevindingen en de analyse van de bevindingen uit het onderzoek aan de hand van de gestelde normen. De uitgebreide beschrijving van de bevindingen vindt u in de Nota van Bevindingen die u als bijlage bij dit rapport vindt. Het derde hoofdstuk geeft de conclusies weer die de Rekenkamercommissie heeft getrokken op basis van de bevindingen en de analyse van bevindingen, gevolgd door de aanbevelingen van de Rekenkamercommissie. Tot slot geeft de Rekenkamercommissie haar bestuurlijke boodschap. Deze wordt gevolgd door de bestuurlijke reactie van het college van Burgemeester en Wethouders, en een kort nawoord daarop van de Rekenkamercommissie.

3 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

1. Aanleiding en aanpak 1.1 Aanleiding Het VN-verdrag Gehandicapten1 is in zijn huidige vorm van kracht in Nederland sinds 14 juli 2016. Gemeenten hebben een belangrijke rol bij de implementatie hiervan. Zij zijn onder meer verantwoordelijk voor het beleid in het sociaal domein, oftewel de ondersteuning aan inwoners om zelfstandig te kunnen meedoen aan de samenleving. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om het regelen van de juiste zorg, begeleiding bij werk en aanpassingen in woningen. De volledige tekst van het verdrag vindt u op: https://wetten.overheid.nl/BWBV0004045/2016-07-14#Verdrag_2. Om het VN-verdrag Gehandicapten geldig te maken (ratificeren) in Nederland, heeft het parlement twee wetten aangepast. 1. De Wet gelijke behandeling van mensen met een handicap of chronische ziekte (Wgbh/cz) a) Naast wonen, werk, onderwijs en openbaar vervoer gaat de wet nu ook over goederen en diensten. Dit betekent onder andere dat mensen daarover doeltreffende aanpassingen kunnen aanvragen. b) Onder doeltreffende aanpassingen valt nu ook het toelaten van assistentiehonden als iemand daarom vraagt. c) Sinds 1 januari 2017 staat in de wet een norm voor algemene toegankelijkheid. Dat betekent dat bijvoorbeeld scholen, werkgevers en bedrijven dat wat zij bieden, toegankelijk moeten maken. Op die manier hoeven mensen met een handicap steeds minder apart om aanpassingen te vragen.

Het gaat om ‘eenvoudige voorzieningen’. Als het verbeteren van toegankelijkheid ‘onevenredig belastend’ is, hoeft het niet. Dat kan bijvoorbeeld zo zijn als het heel veel geld of tijd kost. 2. De Kieswet is gewijzigd. Hierin staat dat per 1 januari 2019 stemlokalen voor iedereen toegankelijk moeten zijn. De maatregelen die gemeenten moeten nemen om te voldoen aan het Verdrag, zijn vastgelegd in drie wetten: de Participatiewet, de WMO en de Jeugdwet. Deze wetten verplichten gemeenten om stapsgewijs het VN-verdrag Gehandicapten uit te voeren. De landelijke overheid beveelt gemeenten aan om dit te doen middels een integraal plan, oftewel een Lokale Inclusie Agenda. De Wet Gelijke Behandeling op grond van Handicap of Chronische ziekte (WGBH/CZ) is in 2003 in werking getreden. Personen die menen dat zij gediscrimineerd worden op grond van een handicap of een chronische ziekte kunnen een beroep doen op deze wet. De wet verplicht om, indien hierom is verzocht, doeltreffende aanpassingen te verrichten voor De titel is in volledigheid: ‘Verdrag inzake de rechten van personen met een handicap”. Dit onderzoek spitst zich toe op het onderdeel ‘toegankelijkheid’ en betreft daarmee primair artikel 9 lid 1 en lid 2 van dit verdrag.

Waar van toepassing in relatie met artikel 9, wordt bewustwording, en de specifieke situatie van vrouwen en kinderen met een handicap (art 6,7,8) als ook de artikelen 19 t/m 30 zoals het recht op cultuur&recreatie/sport, recht op werk, wonen, mobiliteit, onderwijs, gezondheidszorg , deelname aan politieke en openbare leven, meegenomen. 1

4 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

personen met een handicap of chronische ziekte, tenzij deze aanpassingen een onevenredige belasting vormen. Alle langdurige lichamelijke, verstandelijke en psychische beperkingen vallen onder deze wet. Op deze wet kan een beroep worden gedaan als sprake is van discriminatie door onderwijsinstellingen, werkgevers, aanbieders van woningen en openbaarvervoersbedrijven. Vanaf 2016 is de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte uitgebreid met goederen en diensten. Nu gaat deze ook op voor onder andere horecagelegenheden, musea, winkels, bioscopen, verzekeraars en zorginstellingen. Zij zijn verplicht om aanpassingen te doen voor mensen met een beperking en hulphonden toe te laten. De WGBH/CZ is per 01-01-2020 uitgebreid met toegankelijkheid van trams, tramhaltes en treinstations; en wordt per 01-01-2030 uitgebreid met de toegankelijkheid van treinen.

Doe-mee onderzoek NVRR In 2019 heeft de Nederlandse Vereniging van Rekenkamers en Rekenkamercommissies (NVRR) met behulp van subsidie van het ministerie van Binnenlandse Zaken, het initiatief genomen tot een “Doe-Mee onderzoek” naar de stand van zaken ten aanzien van de implementatie van het verdrag van de Rechten van de Mens Gehandicapten bij gemeenten. Het uiteindelijke onderzoek betrof een beleidsscan. De RKC Hoogeveen heeft in haar onderzoeksplan voor 2019-2020 ”Meedoen met NVRRonderzoek toegankelijkheid voorzieningen gehandicapten (Verdrag Rechten van de Mens)” opgenomen, naar aanleiding van het initiatief tot het Doe-Mee onderzoek van de NVRR en de gesprekken hierover met de fracties in winter/voorjaar 2019. Het merendeel van de fracties gaf aan dit onderzoek interessant te vinden. De RKC Hoogeveen heeft zich opgegeven voor het Doe-Mee-onderzoek. Helaas bleek RKC Hoogeveen de 41e aangemelde Rekenkamercommissie te zijn en vielen, ondanks enige creatieve aangedragen oplossingen, “buiten de NVRR-boot”. Na afronding van het onderzoek door de NVRR, is de mogelijkheid geboden om voor 750 euro en een doorlooptijd van 2 maanden alsnog de scan te laten uitvoeren door de NVRR, waarbij van alle relevante documenten door de RKC Hoogeveen aangeleverd moesten worden. De RKC heeft mede gezien bovenstaande, besloten het onderzoek zelf uit te gaan voeren.

Dat gaf de mogelijkheid om de scan versneld uit te voeren, en vervolgens de focus van het onderzoek op de daadwerkelijke situatie in de gemeente te leggen en niet te beperken tot alleen een beleidsscan.

5 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

1.2 Aanpak 1.2.1.

Vooronderzoek

In het vooronderzoek is onderzocht wat de stand van zaken is met betrekking tot de ontwikkeling van het inclusie- en toegankelijkheidsbeleid van de gemeente Hoogeveen. Op basis van de aanpak en uitkomsten van het NVRR Doe-Mee onderzoek heeft de RKC Hoogeveen tijdens dit vooronderzoek zelf de beleidsscan uitgevoerd. De bevindingen hiervan zijn gebruikt als basis voor de aanpak van het onderzoek. De volgende documenten zijn in het kader van dit vooronderzoek bestudeerd: 1. Raadsstukken met betrekking tot de stand van zaken met betrekking tot de lokale inclusie-agenda, de Hoogeveense Agenda Toegankelijkheid en Inclusie (HATI). 2. Rapportages van het Toezicht Sociaal Domein (gezamenlijke Rijksinspecties) naar toegankelijkheid voor licht verstandelijk gehandicapten, bij 5 gemeenten in 2017/20182 3. NVRR Doe Mee-onderzoek: aanpak en rapport 1.2.2. Onderzoek Doelstelling en vraagstelling De doelstelling van het onderzoek is de raad inzicht te verschaffen hoe het in de gemeente en gemeenschap Hoogeveen staat met de implementatie van het VN Verdrag Gehandicapten.

De centrale vraag is: Voldoet Hoogeveen in beleid en uitvoering aan het VN Verdrag Gehandicapten? Uit het vooronderzoek is gebleken, dat Hoogeveen nog geen lokale agenda inclusie heeft, maar deze wel al geruime tijd in voorbereiding is, onder de naam “Hoogeveense Agenda Toegankelijkheid en Inclusie”.3 Deze lokale agenda (HATI) ‘ligt klaar voor besluitvorming’, zo is de raad op 10 oktober jl. gemeld. Dat betekent dat er op het moment van schrijven van het plan van aanpak voor dit onderzoek (d.d. 7 november 2019), nog geen door de raad vastgestelde lokale agenda is. Gezien deze stand van zaken, bestond de voorgestelde aanpak van de Rekenkamer met betrekking tot een onderzoek naar de toegankelijkheid en inclusie in de gemeente Hoogeveen, zoals u is toegezonden in december 2019, uit 2 delen: 1. Ondersteuning aan de raad (“toetsingskader”) bij het komende debat en besluitvorming over de HATI; 2. Toetsing van het Verdrag aan de Hoogeveense praktijk, na vaststelling van het beleidskader HATI. “De praktijk” bestaat uit twee aspecten: 2

Zie: https://www.toegangsociaaldomein.nl/onderzoek/ Hiermee scoort de gemeente Hoogveen ‘gemiddeld’ ten opzichte van de 47 onderzochte gemeenten, die deel uit hebben gemaakt van de beleidsscan van het Doe Mee onderzoek van de NVRR. 3

6 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

I: Beleid en uitvoeringsplannen - Is de HATI in lijn met het verdrag? - Hoe zijn beleid- en uitvoeringsplannen opgesteld: zijn deze in lijn met de HATI en het verdrag? II: Fysieke werkelijkheid - Voldoet Hoogeveen in praktijk aan de kern van het verdrag, zoals opgenomen in artikel 9 van het Verdrag Gehandicapten, qua a) het realiseren van de daadwerkelijke ‘voet van gelijkheid’ zoals genoemd in artikel 9 lid 1, b) het nemen van de passende maatregelen zoals genoemd in art 9 lid 2. Bij de startbijeenkomst van dit onderzoek op 14 januari 2020 is door de gemeentesecretaris aangewezen ambtelijk contactpersoon gemeld, dat de HATI in concept klaar is, en dat deze aan college en raad voorgelegd in de eerste helft van 2020 zal worden. In de programmabegroting 2020 is het volgende opgenomen: “Toegankelijkheid en inclusie De uitvoering van de Hoogeveense Agenda Toegankelijkheid en Inclusie (HATI) heeft de inzet van medewerkers van de gemeente nodig. In beginsel is in de gemeentelijke organisatie menskracht voorhanden om op alle beleidsterreinen toegankelijkheid en inclusie te realiseren. Voor het leggen en stimuleren van verbindingen buiten de gemeentelijke organisatie is geen capaciteit voorhanden en moet menskracht worden aangetrokken.

Wanneer dit niet is te realiseren wordt het moeilijk om de ambitie van het 'VN-verdrag inzake de rechten van personen met een handicap' te realiseren en kunnen we er als gemeente op worden aangesproken door de VN-commissie. We stellen voor om een bedrag van incidenteel € 50.000 te reserveren voor het aantrekken van de benodigde capaciteit. Verder is er een eenmalig bedrag van € 28.000 nodig voor de aanschaf van een monitoringsinstrument. De jaarlijkse onderhoudskosten bedragen € 9.000.”

In goed overleg met de ambtelijk contactpersoon heeft de RKC besloten om de bevindingen ten aanzien van deelvraag 1 van dit onderzoek eerst te delen met de betrokken ambtenaren en college, zodat men deze kon verwerken in de aan college en raad voor te leggen HATI. Dit betekent, dat bovengenoemd onderdeel 1 niet apart naar u is toegezonden, zoals oorspronkelijk het plan was (en zoals u heeft kunnen lezen in de aankondiging van dit onderzoek in onze brief d.d. 10-12-2019). De bevindingen van de RKC Hoogeveen, de uitkomst van deelvraag 1, zoals verzonden aan het College d.d. 17-02-2020 vindt u in Bijlage 1 van de Nota van Bevindingen. De aanbevelingen van de RKC zijn nog niet overgenomen, aangezien er nog geen HATI aan het College en de Raad wordt voorgelegd (d.d. november 2020). In februari 2020, nadat de RKC de bevindingen t.a.v. deelvraag 1 gestuurd had naar college en ambtenaren, is namelijk duidelijk geworden dat de bij PB gereserveerde middelen zijn vervallen in de bezuinigingen. Daarmee is de ook het besluitvormingsproces van de HATI voorlopig stilgezet door de wethouder.

7 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

Deelvragen en normen Om de centrale vraag te kunnen beantwoorden, zijn de volgende deelvragen en bijbehorende normen geformuleerd: Deelvraag 1: is in de Hoogeveense Agenda Toegankelijkheid en Inclusie (HATI) in lijn met het VN Verdrag, dat wil zeggen is er in de HATI het volgende opgenomen: -

-

een expliciete verwijzing naar het VN Verdrag? betrokkenheid van ervaringsdeskundigen bij totstandkoming, invoering en uitvoering van het beleid? dat huidig en nieuw beleid moet voldoen aan het verdrag? overkoepelende maatregelen voor de doelgroepen/beleidsvelden onderwijs, thuis, werk & inkomen, vrije tijd, vervoer, welzijn, vrouwen en kinderen? instrumenten voor bewustwording in gemeentehuis en samenleving? instrumenten voor fysieke toegankelijkheid van eigen gebouwen en locaties, en in het publieke domein; en toegankelijkheid van digitale informatie van de gemeente en in het hele publieke domein?4

Norm 1: De Hoogeveense agenda is in lijn met het VN Verdrag. Deelvraag 2a: welke beleidsdocumenten zijn er binnen het sociaal domein, en zijn deze in lijn met het VN-verdrag gehandicapten? Norm 2a: In de beleidsdocumenten zijn verwijzingen naar het inclusiebeleid opgenomen, zijn verwijzingen naar het Verdrag Gehandicapten opgenomen, en de beleidsdocumenten zijn in lijn met het verdrag en de agenda HATI. Deelvraag 2b: welke uitvoeringsplannen zijn er, en zijn deze in lijn met het VN-verdrag gehandicapten? Norm 2b: In de uitvoeringsplannen zijn verwijzingen naar het inclusiebeleid opgenomen, zijn verwijzingen naar het Verdrag Gehandicapten opgenomen, en de beleidsdocumenten zijn in lijn met het verdrag en de agenda HATI.

4

Bron: normen NVRR Doe Mee onderzoek, gebaseerd op VNG index en VN Verdrag

8 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

Deelvraag 3a: Garandeert de gemeente Hoogeveen personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen de toegang tot de fysieke omgeving, tot vervoer, informatie en communicatie, met inbegrip van informatie- en communicatietechnologieën en –systemen, en tot andere voorzieningen en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek, in zowel stedelijke als landelijke gebieden.5 Norm 3a: De gemeente Hoogeveen garandeert personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen de toegang tot en in gebouwen, wegen, vervoer met inbegrip van scholen, huisvesting, medische voorzieningen en werkplekken. De gemeente Hoogeveen garandeert personen met een handicap de toegang op voet van gelijkheid met anderen tot informatie, communicatie en andere diensten, inclusief elektronische- en nooddiensten. Deelvraag 3b: Neemt de gemeente Hoogeveen passende maatregelen om te voldoen aan artikel 9 lid 2 van het verdrag, zijnde: • • • • • • • •

de implementatie van minimumnormen en richtlijnen voor de toegankelijkheid van faciliteiten en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek, te ontwikkelen, af te kondigen en te monitoren; te waarborgen dat private instellingen die faciliteiten en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek aanbieden, zich rekenschap geven van alle aspecten van de toegankelijkheid voor personen met een handicap; betrokkenen te trainen inzake kwesties op het gebied van de toegankelijkheid waarmee personen met een handicap geconfronteerd worden; openbare gebouwen en andere faciliteiten te voorzien van bewegwijzering in braille en in makkelijk te lezen en te begrijpen vormen; te voorzien in vormen van hulp en bemiddeling door mensen, met inbegrip van begeleiders, mensen die voorlezen en professionele doventolken om de toegang tot gebouwen en andere faciliteiten, die openstaan voor het publiek te faciliteren; andere passende vormen van hulp en ondersteuning aan personen met een handicap te bevorderen, teneinde te waarborgen dat zij toegang hebben tot informatie; de toegang voor personen met een handicap tot nieuwe informatie- en communicatietechnologieën en -systemen, met inbegrip van het internet, te bevorderen; het ontwerp, de ontwikkeling, productie en distributie van toegankelijke informatie- en communicatietechnologieën, en communicatiesystemen in een

vroeg stadium te bevorderen, opdat deze technologieën en systemen tegen minimale kosten toegankelijk worden. Norm 3b: de gemeente Hoogeveen neemt passende maatregelen conform art 9 lid 2 van het verdrag Gehandicapten 3. Aanpak

5

Deze maatregelen, die mede de identificatie en bestrijding van obstakels en barrières voor de toegankelijkheid omvatten, zijn onder andere van toepassing op gebouwen, wegen, vervoer en andere voorzieningen in gebouwen en daarbuiten, met inbegrip van scholen, huisvesting, medische voorzieningen en werkplekken; en op informatie, communicatie en andere diensten, met inbegrip van elektronische diensten en nooddiensten. De digitale toegankelijkheid van overheden is in zijn algemeenheid een punt van onderzoek en verbeteringen, dit onderzoek beperkt zich tot ‘gelijke toegang als anderen’

9 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

Onderdeel 1 bestond uit het beantwoorden van 2 deelvragen: - deelvraag 1 betrof de toets van de HATI aan het Verdrag: dit is uitgevoerd middels een scan van de concept HATI (houtskoolschets) en resulteerde in een brief die het college heeft kunnen gebruiken bij de opstelling van de HATI (zie bijlage 1). - Deelvraag 2 betrof de toets van de beleidsdocumenten in het sociaal domein aan het Verdrag. Dit is uitgevoerd middels een scan van de betreffende beleidsdocumenten en interviews bij beleidsambtenaren. De gedetailleerde weergave van de scan van de documenten (HATI en beleidsdocumenten) vindt u in bijlage 6 van de Nota van Bevindingen. Onderdeel 2 (toetsing van het Verdrag aan de Hoogeveense praktijk) bestond uit twee delen. 1.Uitvoeringsbeleid: documentatie, interviews gemeentelijk uitvoerend ambtenaren (deelvraag 2b en 3b) 2.Praktijk: Deelvraag 3a: Deze is uitgevoerd door het Gehandicaptenplatform in maart-juli 2020 (deze tijdsperiode is nodig gebleken i.v.m. door de situatie met Corona en Coronamaatregelen) op basis van een selectie gemaakt door de onderzoeker. Deze selectie is ad random gemaakt, met gebruik van telefoongids en Google Maps. Elke categorie is meegenomen, en verdeeld over stad en buitengebied. Daarnaast zijn via enquête vragen gesteld aan willekeurig geselecteerde organisaties. De selectie is als volgt uitgevoerd: -

-

De organisaties op de adressenlijst, verkregen van de werkgroep HATI6 zijn verdeeld over organisaties die wel en die niet de Thermometer Toegankelijkheid en Inclusie (deze heeft de werkgroep opgesteld en verspreid over alle genodigden destijds) ingevuld hebben (dit waren er uiteindelijk 7) en deze gelijkelijk verdeeld per categorie organisaties op het terrein van openbaar vervoer toegevoegd organisaties die door het GHP worden getoetst niet nogmaals geselecteerd gelet dat organisaties genoemd in interviews in onderdeel 1 in positieve en negatieve zin gelijkelijk verdeeld zijn dekking gehele praktijkdeel (toegankelijkheidstoets GHP en bevraagde organisaties) gegarandeerd voor alle relevante aspecten (dat wil zeggen: onderwijs (en kinderopvang); gebouwen (cultuur, sport, ondernemers, kerken, politie, bibliotheken, wonen, uitzendbureaus (in het kader van werken) en winkels; openbaar vervoer en medisch/welzijn

6

Dit betrof ruim 100 organisaties die uitgenodigd zijn door de werkgroep, voor de eerste bijeenkomst in 2017 (let op: de lijst betrof organisaties alleen in de stad Hoogeveen, en omvatte geen organisaties in de sector openbaar vervoer)

10 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

2 Kernbevindingen en Analyse De gemeente Hoogeveen voldoet niet in beleid, noch in uitvoering aan het VN Verdrag gehandicapten.

De doelgroep van het Verdrag wordt op beleidsniveau alleen benaderd vanuit de WMO. Er is dus in het beleid geen sprake van integraliteit op dit aspect. Wel is bij de vorming van het WMO-beleid gewerkt met ervaringsdeskundigen en de adviesraden (deze is pas vastgesteld na inspraak). Er is geen aandacht geweest voor (de doelgroep van) het VN Verdrag in de totstandkoming van het college-akkoord en programmabegrotingen vanaf 2019. De zorgvisie, visie op het Sociaal Domein, visie op onderwijshuisvesting en/of andere beleidsterreinen zijn tijdens het onderzoek niet aangetroffen. In de beleidsdocumenten zijn geen expliciete verwijzingen naar het VN-Verdrag Gehandicapten opgenomen. De beleidsdocumenten zijn maar zeer gedeeltelijk in lijn met het Verdrag (dan wel de voorganger daarvan). Aangezien de HATI in concreto nog afgemaakt en vastgesteld moet worden kan nog niets gezegd worden of de beleidsplannen in lijn zijn met de HATI. Overigens moet daarbij opgemerkt worden dat de gemeente Hoogeveen ervoor gekozen heeft dat de HATI dient als instrument om te komen tot toegankelijkheid: met medewerking van de gemeenschap Hoogeveen speelt de gemeente hooguit een coördinerende rol (middenvelder/spelverdeler).

In de uitvoeringsplannen die er zijn (alleen de nadere regels WMO) zijn geen verwijzingen naar het inclusiebeleid opgenomen, en zijn geen verwijzingen naar het Verdrag Gehandicapten opgenomen. De uitvoeringsplannen zijn niet in lijn met het verdrag, en nog niet in lijn gebracht met de (nog concept-) HATI. De gemeente Hoogeveen neemt, zo is het beeld op basis van een enquête onder tien organisaties, en een steekproef op de toegankelijkheid van 17 fysieke en digitale plaatsen, bijna geen passende maatregelen conform art 9 lid 2 van het verdrag Gehandicapten. Daar waar de gemeente maatregelen neemt of bevordert, is dat alleen binnen de gemeentelijke organisatie.

11 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

De gemeente zelf heeft voor haar eigen gebouwen en websites aandacht voor toegankelijkheid. Landelijke richtlijnen worden gevolgd. Met name het CJG neemt maatregelen voor de implementatie van minimumnormen en richtlijnen voor de toegankelijkheid van faciliteiten en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek. Dit is in uitvoerende zin en niet in de zin van het ontwikkelen, afkondigen en monitoren. De gemeente neemt geen maatregelen om te waarborgen dat private instellingen die faciliteiten en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek aanbieden, zich rekenschap geven van alle aspecten van de toegankelijkheid voor personen met een handicap; buiten het meegeven van de landelijke richtlijnen waar dat van toepassing is. De gemeente neemt binnenshuis bijna geen, en buitenshuis geen maatregelen om betrokkenen te trainen inzake kwesties op het gebied van de toegankelijkheid waarmee personen met een handicap geconfronteerd worden; De gemeente neemt buiten de eigen organisatie geen maatregelen om openbare gebouwen en andere faciliteiten te voorzien van bewegwijzering in braille en in makkelijk te lezen en te begrijpen vormen. Binnen de eigen organisatie is het gebaseerd op de WMO, vertaald in contractafspraken; verder is het binnen de gemeentelijke organisatie met name op basis van pragmatisch maatwerk vormgegeven.

De gemeente neemt bijna geen maatregelen om te voorzien in vormen van hulp en bemiddeling door mensen, met inbegrip van begeleiders, mensen die voorlezen en professionele doventolken om de toegang tot gebouwen en andere faciliteiten, die openstaan voor het publiek te faciliteren; dit gebeurt alleen binnen eigen kring en met name bij het CJG, het werkplein en de gemeentewinkel. De gemeente neemt, waar dat landelijk is voorgeschreven wel, maar verder bijna geen maatregelen om andere passende vormen van hulp en ondersteuning aan personen met een handicap te bevorderen, teneinde te waarborgen dat zij toegang hebben tot informatie. De gemeente doet dit waar het al gebeurt alleen binnen eigen kring. Ook niet ten aanzien van de inhuur van arbeidsgehandicapten. De gemeente neemt wel maatregelen om de toegang voor personen met een handicap tot nieuwe informatie- en communicatietechnologieën en -systemen, met inbegrip van het internet, te bevorderen binnenshuis met betrekking tot de website, ook door het CJG; De gemeente neemt geen maatregelen om het ontwerp, de ontwikkeling, productie en distributie van toegankelijke informatie- en communicatietechnologieën, en communicatiesystemen in een vroeg stadium te bevorderen, opdat deze technologieën en systemen tegen minimale kosten toegankelijk worden.

In de gemeenschap blijkt dat met name de toegankelijkheid voor fysiek beperkten zelden gegarandeerd is, al zijn er positieve uitzonderingen, zoals de kringloopwinkel, de bibliotheek, en de begraafplaats. 12 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

Nr 1

Norm De Hoogeveense agenda is in lijn met het VN Verdrag.

Oordeel Voldoet (nog) niet

2a

In de beleidsdocumenten zijn verwijzingen naar het inclusiebeleid opgenomen, zijn verwijzingen naar het Verdrag Gehandicapten opgenomen, en de beleidsdocumenten zijn in lijn met het verdrag en de agenda HATI.

Voldoet (nog) niet

2b

In de uitvoeringsplannen zijn verwijzingen naar het inclusiebeleid opgenomen, zijn verwijzingen naar het Verdrag Gehandicapten opgenomen, en de beleidsdocumenten zijn in lijn met het verdrag en de agenda HATI. De gemeente Hoogeveen garandeert personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen de toegang tot en in gebouwen, wegen, vervoer met inbegrip van scholen, huisvesting, medische voorzieningen en werkplekken. De gemeente Hoogeveen garandeert personen met een handicap de toegang op voet van gelijkheid met anderen tot informatie, communicatie en andere diensten, inclusief elektronische- en nooddiensten.

Voldoet niet

De gemeente Hoogeveen neemt passende maatregelen conform art 9 lid 2 van het verdrag Gehandicapten

Voldoet grotendeels niet

3a

3b

Voldoet grotendeels niet

13 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

3 Conclusies & Aanbevelingen Op basis van de bevindingen en de analyse van deze bevindingen langs de vooropgestelde normen, komt de RKC tot de volgende aanbevelingen:

Conclusie 1: Er is in Hoogeveen nog geen door de raad vastgestelde lokale agenda voor toegankelijkheid en inclusie. Er is een concept HATI, die nog niet aan de raad is voorgelegd. Het concept is nog niet in lijn met het VN Verdrag. Aanbeveling 1: Zorg voor een Hoogeveense agenda, in lijn met het VN Verdrag. Bepaal eerst, op basis van de wettelijke verplichtingen, de rol en verantwoordelijkheid die je bij de gemeente Hoogeveen vindt passen. Zorg voor de implementatie van de aanbevelingen in de brief aan het college en betrek materiedeskundigen bij de verdere ontwikkeling. Conclusie 2a: In de beleidsdocumenten van het sociaal domein zijn geen verwijzingen naar de HATI of het Verdrag opgenomen. Aanbeveling 2a: Zorg dat in de aanstaande nieuwe Participatieverordening en tevens in de WMO-verordening en Jeugdverordening, en aanvullende beleidsregels, verwezen wordt naar het VN Verdrag. Zorg dat als de lokale agenda toegankelijkheid en inclusie is vastgesteld, dat de verordeningen en nadere beleidsregels in het sociaal domein in lijn zijn met het VN Verdrag en de lokale agenda. Conclusie 2b: In de uitvoering wordt op sommige plaatsen weliswaar aandacht geschonken aan het aspect toegankelijkheid en inclusiviteit, echter dit is voor wat betreft de inzet van de gemeentelijke organisatie alleen intern gericht, en gebeurt niet samenhangend en/of gestructureerd.

Aanbeveling 2b: Zorg intern binnen de gemeentelijke organisatie voor kennis over en aandacht voor toegankelijkheid, en het gebruik van de juiste regels. Vul, op basis van de vast te stellen Lokale Agenda, je rol en verantwoordelijkheden in de gemeenschap in. Conclusie 3a: De gemeente Hoogeveen garandeert personen met een handicap niet voldoende op voet van gelijkheid met anderen, de toegang tot en in gebouwen, wegen, vervoer met inbegrip van scholen, huisvesting, medische voorzieningen en werkplekken. De gemeente Hoogeveen garandeert personen met een handicap niet voldoende de toegang op voet van gelijkheid met anderen tot informatie, communicatie en andere diensten, inclusief elektronische- en nooddiensten.

Aanbeveling 3a: 14 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

Zorg in ieder geval binnen de gemeentelijke organisatie dat de toegankelijkheid van de gebouwen, werkplekken, informatie, communicatie en andere diensten, inclusief elektronische- en nooddiensten voor iedereen is gegarandeerd. Zorg op basis van de wettelijke verplichting en de rol en verantwoordelijkheid die je past, vastgelegd in de lokale agenda, in de gemeenschap voor toegankelijkheid van wegen, vervoer, scholen, huisvesting, medische voorzieningen, werkplekken, informatie, communicatie en andere diensten, inclusief elektronische- en nooddiensten. Conclusie 3b: De gemeente Hoogeveen neemt onvoldoende passende maatregelen conform art 9 lid 2 van het verdrag Gehandicapten Aanbeveling 3b: Neem passende maatregelen conform art 9 lid 2 van het verdrag Gehandicapten.

Dit betekent, dat de gemeente zorgt dat er uitvoering gegeven wordt aan: • de ontwikkeling, afkondiging en monitoring van de implementatie van minimumnormen en richtlijnen voor de toegankelijkheid van faciliteiten en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek; • het waarborgen dat private instellingen, die faciliteiten en diensten hebben die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek aanbieden, zich rekenschap geven van alle aspecten van de toegankelijkheid voor personen met een handicap; • het trainen van betrokkenen inzake kwesties op het gebied van de toegankelijkheid waarmee personen met een handicap geconfronteerd worden; • voorzien van openbare gebouwen en andere faciliteiten van bewegwijzering in braille en in makkelijk te lezen en te begrijpen vormen; • het voorzien in vormen van hulp en bemiddeling door mensen, met inbegrip van begeleiders, mensen die voorlezen en professionele doventolken om de toegang tot gebouwen en andere faciliteiten, die openstaan voor het publiek te faciliteren; • het bevorderen van andere passende vormen van hulp en ondersteuning aan personen met een handicap, teneinde te waarborgen dat zij toegang hebben tot informatie; • het bevorderen van de toegang voor personen met een handicap tot nieuwe informatie- en communicatietechnologieën en -systemen, met inbegrip van het internet; • het bevorderen dat ontwerp, de

ontwikkeling, productie en distributie van toegankelijke informatie- en communicatietechnologieën, en communicatiesystemen in een vroeg stadium plaatsvinden, opdat deze technologieën en systemen tegen minimale kosten toegankelijk worden.

15 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

4 Bestuurlijke boodschap Geacht college, geachte raad, Ook de gemeente Hoogeveen is gebonden aan de uitvoering van het VN-verdrag inzake de toegankelijkheid van voorzieningen voor gehandicapten. De Rekenkamercommissie Hoogeveen heeft onderzoek gedaan naar de mate waarin de gemeente aan dit verdrag voldoet. Wij danken de ambtenaren van de gemeente voor het geven van alle benodigde inlichtingen en de openhartige medewerking aan dit onderzoek, we danken de Hoogeveense organisaties die hun medewerking hebben verleend aan de enquête en we danken met name het Gehandicaptenplatform voor hun inzet om het praktijkdeel van het onderzoek te realiseren. We zijn niet blij met onze bevindingen. Bevindingen die via ambtelijk hoor en wederhoor geverifieerd zijn. We hebben harde conclusies getrokken. Samengevat is de hoofdconclusie dat de gemeente Hoogeveen niet in beleid, noch in uitvoering aan het VN Verdrag Gehandicapten voldoet. Er is in Hoogeveen nog geen door de raad vastgestelde lokale agenda voor toegankelijkheid en inclusie. Er is een concept HATI (Hoogeveens Actieprogramma Toegankelijkheid Instellingen), maar die is nog niet aan de raad is voorgelegd. Het concept is bovendien nog niet in lijn met het VN Verdrag.

In de beleidsdocumenten van het sociaal domein zijn geen verwijzingen naar de HATI of het Verdrag opgenomen In de uitvoering wordt op sommige plaatsen weliswaar aandacht geschonken aan het aspect toegankelijkheid en inclusiviteit, maar dit is voor wat betreft de inzet van de gemeentelijke organisatie alleen intern gericht, en gebeurt niet samenhangend en/of gestructureerd. De gemeente Hoogeveen garandeert personen met een handicap niet voldoende op voet van gelijkheid met anderen, de toegang tot en in gebouwen, wegen, vervoer met inbegrip van scholen, huisvesting, medische voorzieningen en werkplekken. De gemeente Hoogeveen garandeert personen met een handicap niet voldoende de toegang op voet van gelijkheid met anderen tot informatie, communicatie en andere diensten, inclusief elektronische- en nooddiensten. De gemeente Hoogeveen neemt onvoldoende passende maatregelen conform het verdrag Gehandicapten. We hebben u een groot aantal aanbevelingen gedaan om tot een Hoogeveense agenda, in lijn met het VN-verdrag te komen. In de aanbevelingen staat ook dat het van belang is om als gemeente de rol te kiezen die past bij verantwoordelijkheden en bevoegdheden, en aan die rol vast houden. U vindt dit terug in aanbeveling 2: “Vul, op basis van de vast te stellen Lokale Agenda, je rol en verantwoordelijkheden in de gemeenschap in”.

In het onderzoek zijn we tegengekomen dat 16 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

dit voor Hoogeveen nog een zoektocht is. Daarin is de gemeente en gemeenschap Hoogeveen geen uitzondering, maar onzes inziens wel nog verwijderd van het doel. Zoals gezegd: specifiek op toegankelijkheid is de Hoogeveense achterstand groot. Bovendien zijn er gezien de huidige Hoogeveense situatie beperkte financiële middelen. Daarnaast heeft de situatie rondom Corona zijn weerslag op zowel de financiële middelen als het kunnen realiseren van toegankelijkheid. Daarom ziet de Rekenkamercommissie grote uitdagingen voor uw college en raad om de aanbevelingen te kunnen implementeren. U als raad zult zich eerst moeten committeren aan de gedachte dat ook Hoogeveen aan het verdrag moet voldoen en dat ook in woord en daad bekrachtigen. Daar is ook geld voor nodig, en dat is er nauwelijks of niet. Wellicht wordt het tijd voor een andere weg: eerst de wil en de overtuiging, dan het opdoen van kennis om die wil en overtuiging gestalte te geven, samen met de gemeenschap. De verandering van de gemeente als hiërarchisch bepaler, naar medespeler in een netwerk. Een doel als de implementatie van dit verdrag dit kan de gemeente niet halen door traditionele instrumenten als verordeningen en subsidies. Het is tijd voor een ander bestuurlijk paradigma. De gemeente heeft netwerkpartners nodig om invulling aan dit doel te geven.

Overigens is deze paradigma-verandering ook nodig om andere doelen in te zetten zoals de duurzaamheidsdoelen van de gemeente: De gemeente moet dan een verbindende, stimulerende rol gaan spelen, geen regisserende of directieve rol. Hoe dit 'ander bestuurlijk paradigma' en die 'activerende' houding in te vullen, is een resultante van een gezamenlijke zoektocht van gemeente en gemeenschap naar de rolinvulling van eenieder. En betekent ook een verandering voor de gemeenteraad. In een netwerk zijn de actoren gelijkwaardig en kunnen dus niet hun wil aan anderen opleggen. 'Sturen' in een netwerk betekent vooral zoeken naar de juiste partners om samen met hen de gemeenschappelijke belangen en doelen te bepalen. Dit vereist dienstbaarheid van de gemeentelijke politiek. Een politiek die ruimte geeft, zaken mogelijk maakt, die verbindt en soms fungeert als smeerolie. Interactie en wederzijdse afhankelijkheid tussen partijen staat daarbij centraal. De inzet van enkel de klassieke sturingsinstrumenten zoals de stok (regelgeving), de wortel (geld) en de preek (communicatie) is dan onvoldoende. Lastig is die situatie waarin de overheid de maatschappelijke dynamiek wil faciliteren. Dan moet zij rekenschap geven van de grenzen van haar bemoeienis.

Stelt de overheid in zo’n situatie helemaal geen (inhoudelijke) eisen? Maar wel voorwaarden? Hoe wordt publiek rekenschap vormgegeven? Als antwoord hierop zijn geen pasklare antwoorden, aanpakken of 'blauwdrukken' te geven; in elke situatie, bij elk onderwerp en op elke plaats kan (en moet misschien wel) dit anders vormgegeven worden. Dat kan alleen in dialoog vormgegeven worden. Een dialoog tussen college en raad, en tussen gemeente en gemeenschap. Dit gaat logischerwijs op voor meer dan alleen het programma HATI van de gemeente Hoogeveen, maar geldt zeker voor de vraag 'hoe kan Hoogeveen voldoen aan het VN Verdrag Gehandicapten en haar ambities en doelstellingen van het programma HATI behalen?'. Een sterkere verbinding met de wijken en inwoners kan het draagvlak voor het programma verder uitbouwen. In andere gemeenten zijn goede voorbeelden te vinden hoe dat vormgegeven kan worden, bijvoorbeeld door de verbinding van sociale thema’s en duurzaamheid. Dit begint bij de wil en overtuiging; dat zijn in onze ogen randvoorwaarden voor het maken van plannen van aanpak en implementatie. 17 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

Kortom, op weg naar toegankelijkheid voor en met elkaar. Als u daar een eind mee op streek bent zullen wij als Rekenkamercommissie over een aantal jaren de implementatie toetsen aan onze aanbevelingen.

18 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

Bestuurlijke reactie

19 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

Nawoord De Rekenkamercommissie dankt het college van Burgemeester en Wethouders voor de positieve, duidelijke reactie en is verheugd dat het college de conclusies en aanbevelingen volledig onderschrijft.

20 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

Bijlagen:

21 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

1. Nota van Bevindingen

Nota van bevindingen Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten “Toegankelijkheid voor elkaar”

22 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

Bevindingen In dit hoofdstuk worden de antwoorden op de onderzoekvragen gegeven. Elke paragraaf geeft de bevindingen per deelvraag weer, en geeft aan of er voldaan wordt aan de betreffende norm. In §1 wordt deelvraag 1 behandeld: is de Hoogeveense Agenda voor Toegankelijkheid en Inclusie in lijn met het VN Verdrag Gehandicapten §2 behandelt welke beleidsdocumenten er zijn er binnen het sociaal domein, en of deze in lijn met het VN-verdrag gehandicapten zijn §3 behandelt welke uitvoeringsplannen er zijn, en of deze in lijn zijn met het VN-verdrag gehandicapten. §4 geeft de praktijk weer: garandeert de gemeente Hoogeveen personen met een handicap op voet van gelijkheid met anderen de toegang tot de fysieke omgeving, tot vervoer, informatie en communicatie, met inbegrip van informatie- en communicatietechnologieën en –systemen, en tot andere voorzieningen en diensten die openstaan voor, of verleend worden aan het publiek, in zowel stedelijke als landelijke gebieden? §5 geeft antwoord op de vraag: neemt de gemeente Hoogeveen passende maatregelen om te voldoen aan artikel 9 lid 2 van het verdrag. §6 geeft de analyse van alle bevindingen langs het normenkader weer.

23 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

1. Is de Hoogeveense Agenda Toegankelijkheid en Inclusie (HATI) in

lijn met het VN Verdrag? In deze paragraaf wordt antwoord gegeven op deelvraag 1: is de Hoogeveense Agenda voor Toegankelijkheid en Inclusie in lijn met het VN Verdrag Gehandicapten, dat wil zeggen is er in de HATI het volgende opgenomen: - een expliciete verwijzing naar het VN Verdrag? - Betrokkenheid van ervaringsdeskundigen bij totstandkoming, invoering en uitvoering van het beleid? - dat huidig en nieuwe beleid moet voldoen aan het verdrag? - overkoepelende maatregelen voor de doelgroepen/beleidsvelden onderwijs, thuis, werk & inkomen, vrije tijd, vervoer, welzijn, vrouwen en kinderen? - instrumenten voor bewustwording in gemeentehuis en samenleving? - instrumenten voor fysieke toegankelijkheid van eigen gebouwen en lokaties, en in het publieke domein; en toegankelijkheid van digitale informatie van de gemeente en in het hele publieke domein?

Er is een concept HATI Er is d.d. juli 2020 een plan van aanpak in concept (HATI houtskoolschets januari 2019). De start voor het opstellen van de HATI is ingegeven door de raadsmotie van 2016; deze was op basis van het VN-verdrag van 2016 opgezet. De HATI is met een werkgroep opgesteld. De werkgroep bestond en bestaat d.d. juli 2020 uit: gehandicaptenplatform (tot eind 2017, daarna heeft deze zich uit de werkgroep teruggetrokken) Seniorenraad, WMO-raad, WAC en een inwoner van Hoogeveen. Ten bate van de opstelling van de HATI is een 0-meting vormgegeven door de werkgroep HATI in 2017 (Thermometer Toegankelijkheid en Inclusie). Deze TTI bestaat uit 5 toetsingslijsten; een toetsingslijst voor grote bedrijven, één voor ervaringsdeskundigen, één voor scholen, één voor het MKB, en één voor de sector Welzijn. Deze TTI is onder 100 organisaties en betrokkenen verspreid. Vervolg heeft plaatsgevonden met 40 organisaties. Het gemeentelijk beleid lijkt inclusiviteit als algemene norm te hanteren; de HATI is met name gericht op toegankelijkheid en inclusiviteit voor mensen met een handicap. Bij de Programmabegroting 2020 zijn de middelen gealloceerd ten bate van de uitvoering van de voor te leggen HATI: er is de mogelijkheid gecreëerd om inzet van iemand aan te stellen die verbindingen legt buiten de gemeentelijk organisatie.

Binnen de gemeentelijke organisatie is voldoende menskracht aanwezig, heeft de organisatie aangegeven. De concept HATI (Hoogeveense Agenda Toegankelijkheid en Inclusie) lag in concept klaar d.d. januari 2020 om voor te leggen aan B&W. Het voorstel voor B&W omvat ook het abonnement op Ongehinderd.nl. Dit is een landelijke organisatie, opgericht door mensen met een beperking, die een monitoringsysteem heeft ontwikkeld. Zij verzorgen advies en metingen.

24 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

De gemeente kiest bewust geen leidende rol De Concept HATI (Houtskoolschets juni 2019) geeft het volgende aan: “De HATI richt zich op onderdelen van het VN verdrag waar we invloed op hebben”. Daarbij is aangesloten op de onderwerpen die in de ogen van organisaties, belangengroepen en inwoners belangrijk zijn en op de aandachtspunten die wij als werkgroep zien”, zo staat vermeld. De werkgroep wil aansluiten op bewegingen die al ingezet zijn in de gemeenschap en daar waar nodig ‘een eerste steen in de vijver gooien’. De werkgroep wil graag iedereen positief motiveren op het werken aan de doelen van toegankelijkheid en inclusie’. De agenda moet gezien worden als een leidraad om samen doelen te bereiken. Er is 1 wethouder verantwoordelijk. Als punten van belang worden genoemd: elkaar (leren) kennen en spreken; concreet en op actie; werk aan beeldvorming, bewustwording, begrip (dus communicatie en voorlichting); gemeente heeft een grote(re)verantwoordelijkheid (bevorderend en coördinerend); groter bereik naar organisaties en ondernemers; prioriteren (stappenplan). De gemeente zal zich in de eerste fase met name richten op communicatie, voorlichting, openbare ruimte, gebouwen en personeelsbeleid. De werkgroep houdt de voortgang van de actiepunten in de gaten. Hiertoe is een planning opgenomen. Deze ziet er als volgt uit:

• •

Opmerking: De te ondernemen activiteiten zullen uiteindelijk nader worden uitgewerkt. Zie hier https://www.ongehinderd.nl/ voor informatie over de app ongehinderd.”

Het Hoogeveens beleid kent nog geen koppeling met het VN-verdrag In overkoepelend beleid (hiervoor is uitgegaan van de kadernota Sociaal Domein 2014) zijn geen specifieke passages (meer dan een percentage van personen met een handicap in de WMO) over c.q. maatregelen voor de doelgroep terug te vinden. Ook is niet terug te vinden of, en hoe nieuw beleid getoetst wordt aan het VN Verdrag. Wel is een deel van het beleid in het sociaal domein (participatie en WMO) gebaseerd op de voorganger van het verdrag, de zogenaamde de Hoogeveense Agenda 22. Er zijn enige instrumenten, en er zijn enige maatregelen voor doelgroepen en beleidsvelden

25 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

In een agenda inclusiviteit kunnen op basis van het Verdrag 8 domeinen c.q. aandachtsgebieden worden voorzien van maatregelen7. Dit zijn: 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8.

Onderwijs en ontwikkeling Thuisomgeving Werk en inkomen Vrije tijd Vervoer Welzijn Vrouwen Kinderen

Ad 1:

De adviesraad SD geeft aan in haar advies van juli 2019 dat dit onderdeel nauwelijks aandacht krijgt, en een grotere prioriteit moet krijgen.

Ad 2:

In de concept HATI, actieplanning, is op basis van het advies van de adviesraad SD opgenomen, dat in bouwbesluiten (voorwaarden bij opdrachten) het punt van de toegankelijkheid van gehandicapten wordt opgenomen.

Ad 3:

Dit is niet expliciet terug te vinden in de concept HATI.

Ad 4:

Sportverenigingen zijn opgenomen in de actielijst van de concept HATI.

Ad 5:

Dit is niet expliciet opgenomen in de concept HATI. Wel is een actiepunt ‘verkeersbesluit’ opgenomen.

Ad 6:

Gezinsleven en Welzijn staan op de langere-termijn actielijst.

Ad 7 & 8:

Dit is niet expliciet terug te vinden in de concept HATI

Samengevat: De Hoogeveense agenda Toegankelijkheid en Inclusie d.d. februari 2019 is nog niet in lijn met het VN Verdrag. Dit kan ook niet omdat er nog geen vastgestelde agenda is. In de concept HATI (houtskoolschets juni 2019) is: ➢ een expliciete verwijzing naar het VN Verdrag opgenomen ➢ is betrokkenheid van ervaringsdeskundigen bij totstandkoming, invoering en uitvoering van het beleid de intentie. In oktober 2017 is het Gehandicaptenplatform uit de werkgroep gestapt en niet meer betrokken. In het

7

Bron: VN Verdrag Gehandicapten Art 9 en VNG index Lokale Inclusie Agenda

26 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

➢ ➢ ➢ ➢

vervolg zou een abonnement op www.ongehinderd.nl worden geïmplementeerd. Door de bezuinigingen is dit komen te vervallen. Is niet opgenomen dat huidig en nieuwe beleid moet voldoen aan het verdrag Zijn deels overkoepelende maatregelen voor de doelgroepen/beleidsvelden onderwijs, thuis, werk & inkomen, vrije tijd, vervoer, welzijn, vrouwen en kinderen opgenomen Is het punt van ‘instrumenten voor bewustwording in gemeentehuis en samenleving’ wel als prioriteit opgenomen voor de gemeente; maar er zijn nog geen concrete maatregelen aan verbonden Zijn geen instrumenten voor fysieke toegankelijkheid van eigen gebouwen en lokaties, en in het publieke domein; en toegankelijkheid van digitale informatie van de gemeente en in het hele publieke domein opgenomen. Op het terrein van digitale toegankelijkheid is ook nog geen aandacht benoemd.

De conceptagenda, zoals deze er nu ligt, is daarmee ook nog niet in lijn met het VN Verdrag. Daartoe zal het volgende geregeld moeten worden: - de betrokkenheid van ervaringsdeskundigen - opname dat huidig en nieuw beleid moet voldoen aan het VN Verdrag - overkoepelende maatregelen voor alle doelgroepen/beleidsvelden (onderwijs en ontwikkeling, thuisomgeving, werk en inkomen, vrije tijd, vervoer, welzijn, vrouwen en kinderen) - concrete instrumenten voor bewustwording in gemeentehuis en samenleving - instrumenten voor fysieke en digitale toegankelijkheid van eigen gebouwen en lokaties, en in het publieke domein voor mensen met een beperking

27 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

2. Zijn de beleidsdocumenten in het Sociaal Domein in lijn met het VN-verdrag gehandicapten? In deze paragraaf wordt antwoord gegeven op deelvraag 2a: welke beleidsdocumenten zijn er binnen het sociaal domein, en zijn deze in lijn met het VN-verdrag gehandicapten? De bevindingen worden getoetst aan de norm: ➢ in de beleidsdocumenten zijn verwijzingen naar het inclusiebeleid opgenomen, ➢ zijn verwijzingen naar het Verdrag Gehandicapten opgenomen, ➢ en de beleidsdocumenten zijn in lijn met het verdrag en de agenda HATI”. De beleidsdocumenten De volgende beleidsdocumenten zijn van toepassing: 1. Kadernota 2014 2. Jeugd: verordening 2015 (2020) en beleidsplan 2017 3. Participatie: verordening 2020 en beleidsplan reintegratie en participatie 2015-2018 (er is een nieuwe in de maak, welke in mei 2020 verwacht werd; voor dit onderzoek is het plan uit 2015 gebruikt) 4. WMO 2017 (2019): verordening en beleidsplan 2015, nadere regels 2019 Of het VN Verdrag Gehandicapten d.d. 2016 toegepast is, kan logischerwijs alleen getoetst worden aan de verordeningen en het Jeugdplan 2017 en de nadere regels WMO 2019. Echter; de 22 standaardregels van de VN uit 1993 is wel als basis meegenomen in de “Hoogeveense Agenda 22”: thema's daaruit zijn opgepakt in beleid WMO en participatie geeft de organisatie aan (bron: houtskoolschets HATI). 1.

Kadernota 2014 De Kadernota SD uit 2014 vermeldt niets meer over deze doelgroep dan de aantallen volwassenen met verstandelijke of zintuigelijke of lichamelijke beperking in de WMO op 1-115 (49%). 2. Participatie Er wordt niet verwezen naar het VN verdrag of zijn voorganger. Er is in de verordening en het beleidsplan ‘reïntegratie en participatie’ aandacht voor de instroom vanuit Wsw en Wajong. Aantallen cliënten Wajong en Wsw zijn opgenomen en de %-verdeling over soorten handicap. Er is aangegeven dat beschut werk, wordt opgenomen in combinatie met zorg en Wmo. Het beleid bevat geen concrete maatregelen. De doelgroep Wajongers wordt bij zaken rond beroepenkeuze en opleidingskeuze benoemd in de zin van ‘begeleiding school-werk’ en ‘tegen uitval’; de rest van de doelgroep wordt niet genoemd. Het beleid bevat geen maatregelen voor het bevorderen van de werkgelegenheid en het vergroten van kansen op de arbeidsmarkt, de aanpassing van of ondersteuning bij de aanpassing van de werkplek of om een inkomen en passende levensstandaard te garanderen. Er wordt in het beleid geen specifieke aandacht besteed aan de positie van vrouwen met een beperking en ook niet aan de rol van de gemeente als werkgever. Overigens wordt, zo is gemeld in interviews, reeds dankbaar gebruik gemaakt van de bevindingen in dit onderzoek bij de opstelling van het nieuwe beleidsplan.

28 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

3. Wmo Er wordt niet verwezen naar het VN- verdrag of zijn voorganger. Vertegenwoordigers van ervaringsdeskundigen in WMO raden en participatieraden zijn betrokken geweest bij de totstandkoming, invoering en uitvoering van het beleid. Hoofdstuk 3 betreffen de opgenomen doelstellingen expliciet de doelgroep. De doelgroep wordt expliciet genoemd bij de zaken betreffende het bevorderen van zelfstandig wonen, stimuleren van deelname aan de maatschappij, sport (alleen het bekostigen van een sportrolstoel), bevorderen persoonlijke mobiliteit en het beschikbaar stellen van hulpmiddelen, toegang tot de gezondheidszorg en de ondersteuning van families en inwoners. Er wordt niet gerept over deelname aan het culturele leven voor de doelgroep. Voor vrouwen en kinderen binnen de doelgroep is geen aparte aandacht, meer dan het noemen van huiselijk geweld, beschermd wonen en de samenhang met het beleidsterrein jeugd. 4. Jeugd Er wordt niet verwezen naar het VN- verdrag of zijn voorganger. Over de inzet van evaringsdeskundigen is niets terug te vinden en de doelgroep wordt niet benoemd. Er zijn geen vermeldingen met betrekking tot zelfstandig wonen van jongeren met een handicap, stimuleren van jongeren met een handicap aan de maatschappij, sport, of culturele leven deel te nemen, of de mobiliteit te bevorderen.

Ook is er niets terug te vinden over de ondersteuning van handelingsbekwaamheid van deze jongeren of hu families, is er geen speciale aandacht voor meisjes, of de specifieke belangen van gehandicapte kinderen. Samengevat: De doelgroep van het Verdrag wordt op beleidsniveau alleen benaderd vanuit de WMO. Er is dus in het beleid geen sprake van integraliteit op dit aspect. Wel is bij de vorming van het WMO beleid gewerkt met ervaringsdeskundigen en de adviesraden (deze is pas vastgesteld na inspraak). Er is geen aandacht geweest voor (de doelgroep van) het VN Verdrag in de totstandkoming van het college-akkoord en programmabegrotingen 2019 en 2020. De zorgvisie, visie op het Sociaal Domein, visie op onderwijshuisvesting en/of andere beleidsterreinen zijn tijdens het onderzoek niet aangetroffen. In de beleidsdocumenten zijn geen expliciete verwijzingen naar het VN-Verdrag Gehandicapten opgenomen. De beleidsdocumenten zijn maar zeer gedeeltelijk in lijn met het verdrag (dan wel de voorganger daarvan). Aangezien de HATI in concreto nog afgemaakt en vastgesteld moet worden kan nog niets gezegd worden of de beleidsplannen in lijn zijn met de HATI.

Overigens moet daarbij opgemerkt worden dat de gemeente Hoogeveen ervoor gekozen heeft dat de HATI dient als instrument om te komen tot toegankelijkheid: met medewerking van de gemeenschap Hoogeveen speelt de gemeente hooguit een coördinerende rol (middenvelder/spelverdeler).

29 Eindrapport Quick Scan Onderzoek Implementatie VN Verdrag Gehandicapten; “Toegankelijkheid voor Elkaar” Versie: Definitief

3. Welke uitvoeringsplannen zijn er, en zijn deze in lijn met het VN-verdrag gehandicapten? Deze paragraaf behandelt deelvraag 2b: welke uitvoeringsplannen zijn er, en zijn deze in lijn met het VN-verdrag gehandicapten? De bevindingen worden getoetst aan de norm: ➢ er zijn in de uitvoeringsplannen verwijzingen naar het inclusiebeleid opgenomen, ➢ er zijn verwijzingen naar het Verdrag Gehandicapten opgenomen, ➢ en de beleidsdocumenten zijn in lijn met het verdrag én de agenda HATI.

Er zijn binnen het Sociaal Domein alleen nadere regels voor de WMO Nadere uitvoeringsregels op de beleidsdocumenten in het sociaal domein zijn er alleen op het beleidsterrein WMO. Hiervoor geldt hetzelfde als voor de beleidsnota en verordening WMO: Er wordt niet verwezen naar het VN- verdrag of zijn voorganger. Vertegenwoordigers van ervaringsdeskundigen in WMO raden en participatieraden zijn wel betrokken geweest bij de totstandkoming, invoering en uitvoering van het WMO-beleid. Als we kijken vanuit de vraag: is toegankelijkheid binnen de domeinen/beleidsvelden genoemd in de VNG-index en de aspecten in het VN Verdrag, opgenomen in (WMO)beleid en nadere uitvoeringsregels, dan zien we het volgende beeld: Aspecten VN Verdrag/domeinen VNG index Gebouwen Wegen Vervoer/vervoer Scholen /Onderwijs Huisvesting/ Thuis Medische voorzieningen/Welzijn Werkplekken/W&I Informatie en communicatie Vrije tijd Vrouwen Kinderen