Raadsvoorstel vaststelling Afval(inzamel)beleidsplan gemeente Hoogeveen 2025-2030

Gemeenteraad Onderwerp Afval(inzamel)beleidsplan Hoogeveen 2025-2030 Wij willen Een beleidskader voor de inzameling van grondstoffen en afval in de periode 2025 tot 2030 om invulling te geven aan de gemeentelijke zorgplicht rondom de inzameling van huishoudelijk afval, de gemeentelijke ambities op het gebied van circulariteit en om de financiën beheersbaar te houden. Wij besluiten 1. Het afval(inzamel)beleidsplan gemeente Hoogeveen 2025-2030 vast te stellen met daarin op hoofdlijn de volgende beleidspunten: a. Financiële prikkel: we voeren per 1 januari 2026 een positieve financiële prikkel in op het aanbieden van restafval (volume/frequentie). b. Service instrumenten: we optimaliseren de service op grondstoffen, als randvoorwaarde voor de invoering van een positieve financiële prikkel. c. Communicatie: we continueren en intensiveren voorlichting en communicatie. 2. In te stemmen met de financiële strategie (hoofdstuk 8 van het afval(inzamel)beleidsplan gemeente Hoogeveen 2025-2030). Want 1.1 Het huidige Kaderplan afvalstoffen 2010-2015 is niet meer van toepassing. Het huidige Kaderplan afvalstoffen is inmiddels verouderd en sluit niet langer (voldoende) aan bij de Europese en landelijke ontwikkelingen en doelstellingen op het gebied van duurzaamheid, circulariteit en afvalbeheer.

Ook zorgen innovatie en praktijkervaringen uit andere gemeenten voor nieuwe inzamel- en verwerkingsmethoden en leerervaringen uit de praktijk. Om effectief in te spelen op de nieuwe ontwikkelingen en doelstellingen, is het noodzakelijk om het gemeentelijk beleid te actualiseren. 1.2 Met nieuw beleid kan Hoogeveen haar ambitie en doelen (her)formuleren. In dit nieuwe afval(inzamel)beleidsplan stelt Hoogeveen haar eigen ambitie en doelstellingen opnieuw vast en wordt een samenhangend pakket aan maatregelen geïmplementeerd dat uiteindelijk moet voorzien in de realisatie hiervan. De invoering van een positieve financiële prikkel per 1 januari 2026 stimuleert inwoners om bewuster om te gaan met hun afval, terwijl de optimalisatie van de service op het gebied van grondstoffen ervoor zorgt dat inwoners beter gefaciliteerd worden in het scheiden van herbruikbare/recyclebare materialen. Deze maatregelen worden verder ondersteund door intensieve communicatie en voorlichting, wat essentieel is om draagvlak te creëren en het afvalscheidingsgedrag van inwoners te veranderen. Door deze samenhangende aanpak wordt de effectiviteit van het afval(inzamel)beleid vergroot en wordt er een stap gezet richting duurzaam en circulair afvalbeheer.

1.3 Nieuw afval(inzamel)beleid is nodig om de financiën beheersbaarheid te houden Een nieuw afval(inzamel)beleidsplan is onmisbaar om de financiële beheersbaarheid van deze gemeentelijke taak in Hoogeveen te waarborgen. Het beleidsplan laat zien dat wanneer geen integraal maatregelenpakket wordt geïmplementeerd, de kosten enorm zullen stijgen. Deze kosten worden middels de afvalstoffenheffing doorberekend aan onze inwoners. Doorgaan met het huidige beleid is daarom geen optie. Door het beleid te actualiseren, kan Hoogeveen inspelen op deze ontwikkeling.

2. Het college hecht veel waarde aan het budgetrecht van de gemeenteraad. Het college van Hoogeveen hecht veel waarde aan het budgetrecht van de gemeenteraad en erkent hun verantwoordelijkheid bij het toewijzen van gemeentelijke middelen. De financiële strategie is van cruciaal belang voor de implementatie van de maatregelen in het afval(inzamel)beleid. Door de gemeenteraad actief te betrekken bij de besluitvorming over de financiële strategie, zorgt het college ervoor dat zij op een transparante en rechtmatige wijze uitvoering geeft aan hetgeen door de gemeenteraad is vastgesteld. Maar Succesvol afval(inzamel)beleid staat of valt met een samenhangend pakket aan maatregelen. Als de aanpak bestaat uit losse, onsamenhangende initiatieven, bestaat het risico dat de maatregelen elkaar niet versterken en onvoldoende impact hebben op de gemeentelijke doelstellingen op het gebied van service, milieu en kosten (de afvaldriehoek). Het is essentieel dat de verschillende onderdelen van het beleid goed op elkaar zijn afgestemd en elkaar ondersteunen om zo een effectief en geïntegreerd geheel te vormen. Daarnaast is de medewerking van alle stakeholders cruciaal. Zonder de inzet en betrokkenheid van inwoners, Area, en andere (interne) stakeholders, bestaat de kans dat de doelstellingen niet of in mindere mate worden gerealiseerd.

Een ander risico is dat de kosten van het nieuwe afval(inzamel)beleid in de beginfase hoger kunnen uitvallen dan de directe (waarneembare) besparingen. Dit kan leiden tot kanttekeningen bij de financiële haalbaarheid en effectiviteit van het voorgestelde maatregelenpakket. Het is belangrijk om te benadrukken dat deze investeringen nodig zijn voor het enerzijds in de toekomst beheersbaar houden van de kosten en anderzijds een duurzamere inzameling en verwerking van grondstoffen en afval. Ten slotte is er de uitdaging dat ervaringen uit andere gemeenten niet één-op-één overdraagbaar zijn naar de situatie in Hoogeveen. Wat elders werkt, kan in Hoogeveen mogelijk toch anders uitpakken door lokale omstandigheden en/of gedragsverschillen. Om deze risico's te beheersen, is het essentieel om te investeren in een sterke samenwerking met alle stakeholders en een duidelijke communicatie over de (langetermijn) voordelen van de maatregelen. Achtergrond De ontwikkeling van een nieuw Afval(inzamel)beleidsplan in de gemeente Hoogeveen is gestart met het presenteren van een procesvoorstel aan de gemeenteraad. Dit voorstel schetst de stappen die gezet moeten worden in het proces en omvat een korte toelichting op de verwachte uitkomsten.

Er zal een korte terugblik/toelichting worden gegeven op elk van deze processtappen daar deze onderdeel zijn van de achtergrond van het nu voorliggende concept Afval(inzamel)beleidsplan. Tevens wordt vooruitgekeken naar de noodzakelijke vervolgstappen na vaststelling van het plan door de gemeenteraad. 1. Themabijeenkomst Gemeenteraad Op 24 maart 2023 is de gemeenteraad uitgenodigd voor een themabijeenkomst bij Attero in Wijster. Tijdens deze bijeenkomst kregen de aanwezige raadsleden een rondleiding bij de afvalverwerker Attero. Dit bood hen de gelegenheid om inzicht te verkrijgen in de verwerking van grondstoffen en afval en hoe Attero dit in de praktijk aanpakt. Daarnaast zijn er drie presentaties gegeven, één door een medewerker van Attero, vervolgens één door een medewerker van de NVRD en de laatste presentatie werd verzorgd door een medewerker van de SWO. Allemaal met de insteek om zoveel mogelijk kennis en informatie over het brede onderwerp grondstoffen en afval met elkaar te delen.

2. Inwonersraadpleging Omdat het onderwerp inzameling en -verwerking van grondstoffen en afval alle inwoners van Hoogeveen raakt, is de mening van de inwoners groot belang. De gemeente heeft daarom een inwonersraadpleging georganiseerd. De uitkomsten van deze raadpleging zijn integraal meegenomen in het vervolgproces en vormen een belangrijke basis voor het nieuwe Afval(inzamel)beleidsplan. De samenwerking met de inwoners is cruciaal om uiteindelijk de gestelde doelstellingen te realiseren. 3. Vaststelling Uitgangspuntennotitie Gezien de verschillende keuzes die gemaakt kunnen worden met betrekking tot de afvaldriehoek, is er een uitgangspuntennotitie opgesteld. Deze notitie heeft de gemeenteraad de mogelijkheid geboden om richting mee te geven aan de uitwerking van verschillende scenario’s. De raad heeft de uitgangspuntennotitie ‘Kaderstelling nieuw afval(inzamel)beleid’, die zeven voorkeursscenario’s en enkele aanvullende suggesties bevat, uiteindelijk vastgesteld. Deze vaststelling vormt de basis voor de verdere uitwerkingsrichting van het Afval(inzamel)beleidsplan. 4. Uitwerking concept Afval(inzamel)beleidsplan & input stakeholders Op basis van de inwonersraadpleging en de vastgestelde uitgangspuntennotitie zijn de beleidskeuzes nader uitgewerkt. Deze uitwerking heeft plaatsgevonden in samenwerking met Area, de gemeentelijke uitvoeringsorganisatie.

De uitwerking heeft geleid tot concrete plannen en maatregelen die zowel financieel zijn doorgerekend als praktisch uitvoerbaar zijn. 5. Vervolgstappen na vaststelling Afval(inzamel)beleidsplan door gemeenteraad Na vaststelling van het Afval(inzamel)beleidsplan door de gemeenteraad worden ook de Afvalstoffenverordening en het daarmee samenhangende verzameluitvoeringsbesluit geactualiseerd zodat deze bij invoering van de maatregelen op 1 januari 2026 volledig up-to-date zijn. De financiële gevolgen zijn Zoals in het Afval(inzamel)beleidsplan naar voren komt zijn er financiële gevolgen (zowel structureel als eenmalig) verbonden aan het implementeren van het voorgestelde maatregelenpakket. Het is hierbij goed op te merken dat de financiële afvalboekhouding een gesloten systeem is, los van de algemene gemeentelijke begroting, en volledig wordt gedekt door de opbrengst van de afvalstoffenheffing. De gemeenteraad stelt jaarlijks de hoogte van de gemeentelijke belastingen waaronder de afvalstoffenheffing vast. Bij de berekening van de variabele tarieven met betrekking tot de afvalstoffenheffing wordt rekening gehouden met het gemiddelde aantal aanbiedingen van restafval. De egalisatievoorziening reiniging (stand per ultimo 2023: € 1,8 miljoen) wordt gebruikt om tegenvallers op te vangen en kan gedeeltelijk ingezet worden voor de financiering van het maatregelenpakket.

Het financieren van de eenmalige projectkosten (€ 213K) en de eerste twee jaren van extra PO-kosten (€ 580K/jaar) uit deze voorziening voorkomt een verhoging van de afvalstoffenheffing en brengt de voorziening terug naar een verantwoord en acceptabel niveau i.c. 10% van de operationele kosten voor afvalinzameling, hetgeen op basis van de begroting 2025 neerkomt op een bedrag van circa € 700 K. Verwacht wordt dat door nu te investeren in dit pakket aan maatregelen de kosten de eerste jaren weliswaar stijgen, maar na verloop van enkele jaren beheersbaar blijven en in het meest gunstige geval lager worden. Eventuele verhogingen van de afvalstoffenheffing vanaf 2027 zijn hierdoor lager dan zonder de maatregelen het geval zou zijn geweest. De taakstelling uit het rapport “Schone lei” (€ 960K/jaar) is reeds gedeeltelijk ingevuld d.m.v. implementatie van twee interventies (de beperking van de gratis aan te leveren hoeveelheden op de milieustraat incl. wijziging van de afrekenmethodiek en de beprijzing van het op afroep ophalen van grof huishoudelijk afval). Collectieve kostenbesparingen en individuele besparingen voor inwoners die beter afval scheiden geven verder invulling aan voornoemde taakstelling. Een gedetailleerde

weergave van de financiële gevolgen m.b.t. de (financiering van de) kosten is weergeven in hoofdstuk 8 van het Afval(inzamel)beleidsplan. Tevens wordt hier aangegeven wat de gevolgen zijn voor de afvalstoffenheffing en de egalisatievoorziening. Bij diverse onderdelen van het Afval(inzamel)beleidsplan wordt aandacht besteed aan het besparingspotentieel. Alternatieven Het niet, of gedeeltelijk, vaststellen van het afval(inzamel)beleidsplan en de bijbehorende doelstellingen heeft aanzienlijke gevolgen op alle componenten van de afvaldriehoek (service, milieu en kosten) voor de gemeente Hoogeveen. Het ontbreken van een beleidsplan kan leiden tot minder doeltreffende service voor de inwoners uit Hoogeveen, minder grondstoffen die separaat worden ingezameld en daarmee kunnen bijdragen aan een circulaire economie en een verwachte stijging van (de kosten voor de verwerking van) restafval. Dit alles legt een extra financiële druk op zowel de gemeente als haar inwoners, die geconfronteerd kunnen worden met een (als maar) stijgende afvalstoffenheffing. Bijlagen 1. Concept Afval(inzamel)beleidsplan Hoogeveen 2025-2030 2. Concept raadsbesluit Afval(inzamel)beleidsplan Hoogeveen 2025-2030.

Hoogeveen, Burgemeester en Wethouders van Hoogeveen,

Jelmer Mulder gemeentesecretaris

Martijn Breukelman burgemeester