raadsvoorstel grex Riegmeer Noord 1-11-21 nieuw.docx

Voorstel voor gemeenteraad Hoogeveen Onderwerp Vaststelling grondexploitatie Riegmeer Noord en investering opwaardering rioleringsstelsel Wij willen • •

Voldoende ruimte bieden voor bedrijven om zich te vestigen door de ontwikkeling van het noordelijk deel van Riegmeer ter hand te nemen Het gemeentelijk rioleringsstelstel opwaarderen in de vorm van een technisch robuuste oplossing die een aantal oude problemen oplost en leidt tot schoner oppervlaktewater in de kern Hoogeveen door minder (vervuilende) overstortsituaties, bovendien de ontwikkeling van Riegmeer faciliteert, én in één klap de vestiging van Fage mogelijk maakt

Wij besluiten

1. De grondexploitatie Riegmeer Noord vast te stellen. 2. In te stemmen met het (vooruitlopend op de besluitvorming rondom het

geactualiseerde Watertakenplan in 2022) naar voren halen van een noodzakelijke investering in de opwaardering van het gemeentelijk rioleringsstelsel van € 11,8 mln en deze investering op de daartoe gebruikelijke wijze te dekken via de rioolheffing.

Want

1.1

De grote vraag naar bedrijventerrein maakt het gewenst de ontwikkeling van Riegmeer ter hand te nemen. De grote vraag naar bedrijventerrein die de laatste jaren is ontstaan als gevolg van diverse economische en maatschappelijke ontwikkelingen zorgt voor druk op de markt en op de hoeveelheid beschikbaar bedrijventerrein, zeker voor grote vestigingen. Hoogeveen heeft, zonder de ontwikkeling van Riegmeer, geen ruimte om dergelijke vestigingen te faciliteren. 1.2 De vestiging van Fage is een belangrijke aanleiding de ontwikkeling van Riegmeer Noord op dit moment te starten. Al geruime tijd wordt gesproken met Fage. Fage is een fabrikant van Griekse yoghurt die al geruime tijd op zoek is naar een locatie voor een nieuwe fabriek in Europa. Na een langdurige zoektocht is vanwege de gunstige randvoorwaarden van Riegmeer uiteindelijk gekozen voor Hoogeveen. Fage is voornemens in 2022 ongeveer 15 hectare ineens af te nemen. Inmiddels is een concept-optieovereenkomst ter beoordeling verstrekt aan Fage voor de betreffende gronden, en wordt door Fage samen met onder meer de gemeente Hoogeveen, de provincie Drenthe, de nutsbedrijven, het waterschap en de NOM op alle niveaus hard gewerkt om de vestiging mogelijk te maken.

Fage is voornemens in twee fasen in totaliteit meer dan €300 miljoen te investeren, met een geschatte werkgelegenheid – los van de werkgelegenheid die de bouw en de aanleg van Pagina 1 van 7

alle overige voorzieningen met zich meebrengt - van 250 fte, verdere economische spin-off niet meegerekend. 1.3

De grondexploitatie moet worden vastgesteld voor het deel waar kosten en opbrengsten worden gerealiseerd binnen het bestemmingsplan Buitenvaart II. De grondexploitatie moet worden vastgesteld voor het deel waar gronduitgifte plaatsvindt binnen het bestemmingsplan Buitenvaart II. In de grondexploitatie worden de financiële kaders waarbinnen dit deel van het project wordt uitgevoerd vastgelegd (zie bijlage). De afgelopen tijd is de aan te leggen infrastructuur uitgewerkt en vastgesteld, is een voorstel voor de aanleg van de nutsvoorzieningen ontwikkeld, en zijn de overige in de grondexploitatie op te nemen kostenposten en opbrengsten geconcretiseerd. Voor de verdere achtergronden wordt verwezen naar de grondexploitatie die als bijlage bij dit voorstel is opgenomen. 2.1

Het naar voren halen van een gemeentelijke investering in de opwaardering van het gemeentelijk rioleringsstelsel is noodzakelijk om een aantal bestaande, langdurige problemen op te lossen, voldoende capaciteit te realiseren voor de ontwikkeling van Riegmeer, én de vestiging van Fage mogelijk te maken.

Aanvankelijk was de intentie, het afvalwater van Fage rechtstreeks te lozen op de Hoogeveensche Vaart. Dat zou betekenen dat Fage met een (voor eigen rekening en risico) aan te leggen relatief korte leiding op oppervlaktewater zou kunnen lozen. Inmiddels is helder geworden dat de toevoeging van extra fosfaat op oppervlaktewater strijdig is met de Europese Kaderrichtlijn water. Dit probleem speelt niet alleen in Hoogeveen, maar vormt ook elders een groot risico bij andere soortgelijke vestigingen. Het afvalwater van Fage dient – uitgaande van deze situatie- geloosd te worden via een circa 8 km lange persleiding naar de rioolwaterzuivering (RWZI) in Echten, die daartoe flink opgewaardeerd moet worden. In dit scenario investeert het waterschap ca. € 9 mln in de RWZI, waarvan € 1,4 mln voor rekening van Fage komt. Daarnaast betaalt Fage een jaarlijkse heffing aan het waterschap van circa € 1,1 mln. Dit voorstel is door Fage inmiddels geaccordeerd.

De route van het afvalwater naar Echten kan, wanneer de fabriek van Fage volledig operationeel is, niet verlopen via het gemeentelijk stelsel in de kern Hoogeveen, omdat de capaciteit daartoe niet toereikend is; dit zou (als gevolg van een toename van het aantal overstortsituaties met ‘vervuild’ water bij veel neerslag, een ook nu al bestaand probleem dat op termijn opgelost moet worden), leiden tot een onaanvaardbare verslechtering van de waterkwaliteit. Om dit te voorkomen, is het noodzakelijk een nieuwe persleiding te leggen vanaf Riegmeer naar Echten, waar niet alleen Fage op loost, maar ook Buitenvaart 1, DOC, en Hollandscheveld. Voordeel van deze oplossing is dat een langjarig probleem wordt opgelost. DOC loost momenteel tijdelijk op het stelsel van Buitenvaart 1 en zou op termijn ook op het stelsel van de kern van Hoogeveen aangesloten moeten worden, hetgeen ook zou leiden tot teveel ongewenste overstortsituaties. Op termijn zou een dergelijke optimalisatie met bijbehorende investering dan ook sowieso nodig zijn om voldoende capaciteit en robuustheid in het stelsel in te bouwen; als gevolg van de huidige ontwikkelingen op Riegmeer is het noodzakelijk om deze investering naar voren te halen. Bijkomend voordeel is in dit geval dat een belangrijk deel van de investering, meer dan 60%, wordt gedekt door de jaarlijkse rioolheffing die Fage aan de gemeente betaalt.

Op deze wijze wordt, door het naar voren halen van een op termijn sowieso grotendeels noodzakelijke investering, het gemeentelijk rioleringsstelsel flink opgewaardeerd waarbij een belangrijk deel van de kosten door de extra te innen heffing wordt gedekt. We werken toe naar een technisch robuuste oplossing die een aantal oude problemen oplost en leidt tot schoner oppervlaktewater in de kern Hoogeveen door minder (vervuilende) overstortsituaties, bovendien de ontwikkeling van Riegmeer faciliteert, én in één klap de vestiging van Fage mogelijk maakt. Met andere woorden, de investering dient een breder doel en komt ten goede aan de inwoners van onze gemeente. Pagina 2 van 7

2.2 De investering in opwaardering van het gemeentelijk rioleringsstelsel loopt vooruit op het geactualiseerde Watertakenplan waarin meerdere investeringen op het vlak van riolering zijn opgenomen. De huidige oplossing betekent dat de nieuw aan te leggen leiding(en) met bijbehorende gemalen en overige toebehoren deel uitmaken van het gemeentelijk rioleringsstelsel. Daarmee is de gemeente (en niet Fage) eigenaar, en de investerende partij. Hoewel Fage rioolheffing betaalt waarmee een aanzienlijk deel van de investering gaandeweg terugverdiend wordt, is de investering hiermee nog niet volledig gedekt. Het watertakenplan wordt vierjaarlijks geactualiseerd. Uiterlijk in het tweede kwartaal van 2022 wordt het geactualiseerde watertakenplan aan de raad ter vaststelling aangeboden. Naast de in dit voorstel beschreven investering in opwaardering van het gemeentelijk stelsel, wordt in het geactualiseerde plan zoals gebruikelijk ook het totale investeringsprogramma in de riolering voor de komende jaren aangekondigd, om ook voor de toekomst een adequaat rioolstelsel te garanderen. De rioolheffing is daarentegen al geruime tijd (meer dan 10 jaar) niet verhoogd/ geïndexeerd. Bij niet indexeren zal de voorziening riolering eind 2025 de nulstand hebben bereikt; jaarlijks wordt er een bedrag ten laste van de voorziening gebracht, omdat de kosten hoger zijn dan de opbrengsten.

De in dit voorstel beschreven investering wordt daarmee onderdeel van een noodzakelijke, gefaseerde indexering van de rioolheffing. In het nieuwe watertakenplan wordt de rioolheffing op langere termijn doorgerekend en onderbouwd. Middels een indexering van 3 % wordt de huidige investering – samen met de door Fage jaarlijks te betalen heffing- volledig gedekt, echter blijft ook dan de prognose dat eind 2025 de voorziening zal zijn uitgeput. Een verdere verhoging van de rioolheffing op termijn blijft, om de rioolvoorziening op termijn op peil te kunnen houden, noodzakelijk zoals ook altijd de bedoeling is geweest volgens het huidige, door de raad vastgestelde watertakenplan. Bij een indexering van 3% bedraagt de meeropbrengst voor de rioolheffing ongeveer € 140.000,- op jaarbasis. Om de vestiging van Fage mogelijk te maken, is echter op korte helderheid nodig met betrekking tot het besluit inzake de (investering in) de persleiding naar de RWZI. Fage kan niet wachten op de besluitvorming rondom de actualisatie van het watertakenplan, omdat zij in toenemende mate verplichtingen aangaat en op korte termijn onomkeerbare investeringen doet in vestiging op Riegmeer.

Om deze reden wordt de huidige investering met dit voorstel nu reeds aan u voorgelegd, en wordt uw raad gevraagd om, vooruitlopend op het nieuwe watertakenplan, in te stemmen met het naar voren halen van de beschreven investering. Vooruitlopend op de actualisatie van het watertakenplan wordt uw raad vervolgens in december gevraagd om, als onderdeel van het vaststellen van de verordening op de rioolheffing, in te stemmen met een indexering van de rioolheffing met 3 % om de heffing kostendekkend te houden. Maar 3.1 Risico’s grondexploitatie In het verleden heeft de gemeente Hoogeveen grote bedragen moeten afboeken op de ontwikkeling van onder meer Riegmeer. Ook nu brengt het ontwikkelen van het noordelijk deel van Riegmeer risico’s met zich mee, omdat een actieve ontwikkeling door de gemeente nu eenmaal nooit zonder risico’s is. Desalniettemin geven een aantal belangrijke ontwikkelingen aanleiding om vast te stellen dat het gemeentelijk risico in de huidige situatie wezenlijk beperkter is dan voorheen: de grote vraag naar bedrijventerrein die de laatste jaren is ontstaan als gevolg van diverse economische en maatschappelijke ontwikkelingen zorgt voor druk op de markt en op de hoeveelheid beschikbaar bedrijventerrein, zeker voor grote vestigingen. Pagina 3 van 7

-

-

-

-

-

De aan Fage verstrekte optie en geplande verkoop van ruim 15 van de in totaliteit circa 41 ha zorgt ervoor dat een groot deel van het terrein ineens en op korte termijn wordt uitgegeven, waardoor reeds in het begin van de looptijd van de grondexploitatie sprake is van een grote grondopbrengst. Voor een groot deel van de overige gronden worden momenteel concrete gesprekken gevoerd. De kostenstructuur van de grondexploitatie draagt, als gevolg van de afboekingen op Riegmeer in het verleden, en omdat de bestemming in het verleden reeds is geregeld en de gronden in het verleden al zijn aangekocht, een totaal ander karakter dan normaal gesproken het geval zou zijn bij de ontwikkeling van een bedrijventerrein. Omdat in de voorliggende grondexploitatie veel minder (plan- en verwervings)kosten gemaakt hoeven te worden dan gebruikelijk, hoeft de gemeente minder te investeren en is het risico voor de gemeente daardoor kleiner. Verdere beperking van het gemeentelijk risico vindt plaats door de ontwikkeling te faseren aan de hand van de uitgifte. Zo wordt infrastructuur die nog niet direct nodig is, pas aangelegd indien de gronduitgifte als gevolg nieuwe bedrijfsvestiging(en) daartoe aanleiding geeft. Dat betekent dat geen sprake kan zijn van onnodige investeringen die in een later stadium niet nodig blijken te zijn.

Hoewel momenteel sprake is van een grote vraag naar bedrijventerrein is het, om het gemeentelijk risico verder in te perken, gewenst een behoudende uitgifteprognose te hanteren in de vorm van een looptijd van 10 jaar. Immers, indien de uitgifte sneller verloopt dan 10 jaar, wordt de grondexploitatie positiever en is er geen reden tot zorg. In de grondexploitatie is ervoor gekozen in de kostenopzet rekening te houden met de kosten van aanleg van een aanvullende interne ontsluitingsstructuur om ook kleinere vestigingen tot 0,5 hectare te kunnen faciliteren. Het is goed mogelijk dat deze aanvullende kosten in geval van grotere vestigingen niet gemaakt hoeven te worden. Omdat deze infrastructuur pas wordt aangelegd wanneer dat nodig is, is de kans op financiële meevallers aan de kostenkant aanwezig.

3.2 Risico’s investering opwaardering rioleringsstelsel De gemeentelijke investering in de opwaardering van het gemeentelijk rioleringsstelsel is globaal doorgerekend. Omdat sprake is van een globale doorrekening, is – om het risico op kostenoverschrijdingen te beperken- in de raming rekening gehouden met een risico-opslag en een post onvoorzien. Daarnaast beperken we het gemeentelijk risico ook door de verdere uitwerking pas te starten nadat de optie-overeenkomst door Fage is ondertekend; mocht de vestiging van Fage niet doorgaan, dan kunnen de voorbereidingskosten worden gedekt uit de optievergoeding die Fage in dat geval verschuldigd is. Daarnaast wordt pas tot daadwerkelijke aanbesteding van de te nemen maatregelen overgegaan nadat de kavel aan Fage definitief is verkocht. Dit omdat op dat moment absolute zekerheid bestaat dat de vestiging van Fage doorgaat; de door Fage te betalen rioolheffing vormt immers in belangrijke mate de dekking voor de betreffende investering. Achtergrond De raad heeft op 8 december 2016 het besluit genomen om de grondexploitatie voor het bedrijventerrein Riegmeer te beëindigen. Wel is destijds besloten de gronden in het bedrijventerrein Riegmeer in eigendom te houden, de bestemming bedrijventerrein te handhaven en een nieuwe grondexploitatie vast te stellen op het moment dat een concrete vestiging daartoe aanleiding geeft.

In het betreffende raadsbesluit is dit als volgt verwoord:

Pagina 4 van 7

“Indien zich na het beëindigen van de grondexploitatie een grootschalige vestiging aandient, is het mogelijk de ontwikkeling van Riegmeer alsnog te starten. Op dat moment wordt aan de hand van de dan haalbare grondprijs een nieuwe grondexploitatie opgesteld voor fase 1 van Riegmeer. In een vroegtijdig stadium zal uw raad in een dergelijke situatie vertrouwelijk worden geïnformeerd omtrent de financiële gevolgen van een dergelijke vestiging” De raad is, in lijn met bovenstaande afspraak, op meerdere momenten vertrouwelijk en onder geheimhouding geïnformeerd over de ontwikkelingen, vooruitlopend op verdere besluitvorming. De ontwikkelingen zijn nu zodanig vergevorderd dat het momenteel opportuun is de grondexploitatie voor het noordelijk deel van Riegmeer aan uw raad ter vaststelling voor te leggen. Groot economisch en financieel belang voor Hoogeveen Zowel in economisch als financieel opzicht is de ontwikkeling van Riegmeer Noord van groot belang voor Hoogeveen, en voor de regio. Alleen al de vestiging van Fage zorgt, met een investering van honderden miljoenen en in de eindsituatie 250 fte werkgelegenheid, voor een mate spin-off in termen van economische ontwikkeling en werkgelegenheid die voor de hele regio van belang is.

Daarnaast is het – in het behoudende ontwikkelingsperspectief met een looptijd van 10 jaar waar de grondexploitatie vanuit gaat – financiële belang voor Hoogeveen met een te verwachten positief resultaat van € 7,1 mln (netto contante waarde) zeer groot te noemen, zeker in relatie tot de noodzakelijke afboekingen uit het verleden. Dit alles leidt ertoe dat de grondexploitatie met dit voorstel ter vaststelling aan de raad wordt voorgelegd. Investering opwaardering rioleringsstelsel De totale investering in de persleiding, gemalen en overige toebehoren is geraamd op € 11,8 mln. De rioolheffing is kostendekkend, hetgeen betekent dat investeringen in de riolering via de heffing gedekt worden. Onderstaande tabel maakt de financiële gevolgen van deze investering inzichtelijk. Exploitatiekosten Structurele jaarlast beheer en onderhoud

€

46.300

Opbrengst rioolrecht Fage (jaarlijkse heffing)

€

235.600

Restant extra heffing, ter dekking van de investering Rekenrente

€

189.300

1.10%

Totale investering

€

11.839.410.00

Kapitaallasten 60 jaar

1e jaar €

327.557

Dekking heffing verschil

€ €

189.300 138.257

Afschrijftermijn 60 jaar 10e jaar €

308.022

Het voorgaande impliceert dat, uitgaande van een kostendekkende rioolheffing, na deze investering jaarlijks een tekort resteert van € 138.257,- ten opzichte van de opbrengst Pagina 5 van 7

van de rioolheffing die Fage betaalt. Als beschreven onder punt 2.1 en 2.2 is deze investering onderdeel van een gefaseerde verhoging van de rioolheffing met in eerste instantie 3% (meeropbrengst becijferd op € 140.000), vooruitlopend op de verdere besluitvorming rondom het geactualiseerde Watertakenplan met bijbehorend investeringsprogramma in 2022. Hiermee is de volledige investering gedekt. De financiële gevolgen zijn Financiële gevolgen grondexploitatie De grondexploitatie heeft aan de kostenkant een inbrengwaarde voor de gronden en van reeds gemaakte voorbereidingskosten van in totaal € 8.874.295,-. Om de gronden woonrijp te kunnen opleveren moet nog voor € 7.329.763,- worden geïnvesteerd. Dit gaat vooral om kosten voor het bouw- en woonrijp maken van het bedrijventerrein. Aan grondverkopen wordt een opbrengst verwacht van € 24.771.800,-.Het saldo van de grondexploitatie sluit daarmee op € 7.143.532,- positief op netto contante waarde. Hiermee is sprake van een economisch uitvoerbare ontwikkeling. Financiële gevolgen investering opwaardering gemeentelijk rioleringsstelsel De totale investering in de persleiding, gemalen en overige toebehoren is geraamd op € 11,8 mln. De rioolheffing is kostendekkend, hetgeen betekent dat investeringen in de riolering via de heffing gedekt worden.

Zoals is aangegeven onder punt 2.1 en 2.2 en onder het kopje ‘achtergrond’ dient de heffing hiertoe noodzakelijkerwijs opgehoogd te worden met 3% (meeropbrengst becijferd op € 140.000), vooruitlopend op de verdere besluitvorming rondom het geactualiseerde Watertakenplan met bijbehorend investeringsprogramma in 2022. Hiermee is de volledige investering gedekt. In zekere zin versnellen we met de beoogde investering in de opwaardering van het gemeentelijk rioleringsstelsel de uitvoering van het GRP. Dit heeft effect op de gemeentelijke solvabiliteit en netto schuldquote: Solvabiliteit 2022 2023 2024 2025

Zonder investering 12 % 13 % 16 % 20 %

Met investering 11 % 13 % 15 % 19 %

Netto schuldquote 2022 2023 2024 2025

Zonder investering 79 % 78 % 75 % 70 %

Met investering 86 % 85 % 81 % 76 %

Afschrijvingstermijnen De investering in opwaardering van het rioleringsstelsel wordt afgeschreven in 60 jaar. Het vastgestelde gemeentelijk financieel kader, waarin ons beleid omtrent afschrijving en activering is opgenomen, biedt daartoe de ruimte. In het financieel kader is hieromtrent het volgende opgenomen: Riolering

Pagina 6 van 7

Vrijvervalriolering

60 - 65 jaar overeenkomstig het GRP

Druk- en vacuümriolering Mechanisch, elektrisch en pompen

30 jaar

Overige riolering

Afhankelijk en overeenkomstig de in het

15 jaar overeenkomstig het GRP

plan van aanleg genoemde termijnen. In dit geval is de ingreep als ‘overige riolering’ aan te merken conform het gemeentelijk financieel kader, en is om die reden extern advies ingewonnen omtrent de in dit geval te hanteren afschrijvingstermijn. Dit advies treft u bijgaand aan. Hieruit blijkt dat een afschrijvingstermijn van 60 jaar realistisch is. Overigens is dit financieel kader vastgesteld in 2017. Overeenkomstig door de raad vastgestelde financiële verordening in juni 2021 is een beleidsnotitie rondom waarderen, activeren en afschrijven van vaste activa in voorbereiding. Hierin komt in ieder geval de termijnen en methodieken voor afschrijvingen van vaste activa aan de orde. We zullen de hierboven genoemde nieuwe inzichten voor wat betreft de afschrijvingstermijnen rondom de riolering, hierbij betrekken. Alternatieven • •

Het niet vaststellen van de grondexploitatie. In dat geval wordt Riegmeer Noord niet ontwikkeld en worden de voorbereiden voor de vestiging van Fage en andere partijen gestaakt. Het niet investeren in de persleiding en het rioleringsstelsel. In dat geval is de vestiging van Fage, met een investering van honderden miljoenen en 250 fte directe werkgelegenheid, een veelvoud daarvan in de bouwfase en mogelijke spin-off na realisatie, niet mogelijk en wordt de uitwerking met Fage gestaakt. Ook is Riegmeer dan niet geschikt voor andere grote bedrijven met grotere hoeveelheden afvalwater, en is op termijn alsnog een aanzienlijke investering in het gemeentelijk rioleringsstelsel noodzakelijk.

Bijlagen

1. Grondexploitatie Riegmeer Noord (vertrouwelijk)

2. Onderbouwing afschrijvingstermijn investering opwaardering riolering Hoogeveen, Burgemeester en Wethouders van Hoogeveen, de secretaris, de burgemeester,

J. SCHOLTEN

Pagina 7 van 7

K.B. LOOHUIS