LAS LUA Hoogeveen 20230517 v4.pdf

Minder werken in vakdisciplines dit vraagt ook om een verdere uitwerking van waterstructuren maar meer integraal denken. Dit kan niet van de een op de zodat goede ‘blauwe’ verbindingen kunnen worden aangelegd andere dag, maar in de toekomst moet er wel nagedacht en oppervlakte water een goede functie krijgt; worden of de huidige vorm van werken, de meest optimale is.

47

Woningbouwcorporaties Op 1 december 2022 spraken we met woningcorporaties Domesta, Actium Wonen en Woonconcept. We bespraken kansen en risico’s voor klimaatadaptatie vanuit het perspectief van de corporaties. De belangrijkste inzichten uit het gesprek zijn:

• Op basis van het aantal klachten en meldingen is hitte in woningen een urgenter probleem dan wateroverlast. De corporaties krijgen weinig meldingen die betrekking hebben op wateroverlast. Voor hitte gaan de klachten met name over warmte die de woning niet meer uit wil tijdens een hete periode; • De focus van de corporaties ligt daarom op hitte. De corporaties modelleren hitte in woningen om risicovolle woningen voor hitte in beeld te krijgen. De corporaties experimenteren met oplossingen tegen hitte, zoals groene daken; • Bij nieuwbouw wordt klimaatadaptatie meegenomen. Dit zit nog in de pilotfase. De overgang komt eraan dat klimaatadaptatie in de standaard werkwijze wordt opgenomen;

• De woningcorporaties pleiten er voor om meer informatie uit te wisselen over beleid (waar gaan we voor) en onderhoudsplannen. Gemeente en woningbouwcorporaties hebben geen exacte meerjarenplanningen, maar weten grofweg welke buurten er binnen 10 jaar aan groot onderhoud toe zijn; • De woningbouwcorporaties geven alle drie aan de komende jaren veel werk uit te voeren in Hoogeveen; • Prestatieafspraken met woningcorporaties bieden een goede basis voor de samenwerking. Die moet op het thema klimaatadaptatie de komende jaren invulling krijgen; • Domesta biedt nieuwe huurders een ‘basistuin’ aan. Domesta legt die tuin aan. In de basistuin is nagedacht over het vasthouden van water en het buiten houden van warmte door middel van schaduw. Dit is een mooi voorbeeld van het toepassen van klimaatadaptatie.

• De aanpak van het bestaande areaal is lastiger dan nieuwbouw. De uitdaging is om groot onderhoud te combineren met klimaatadaptatiemaatregelen. Hier is samenwerking met de gemeente bij nodig. Want juist groot onderhoud dat de gemeente uitvoert aan riolering of wegen biedt een goed aanknopingspunt voor de woningbouw om óók aan het werk te gaan. De corporaties benoemen specifiek de potentie van wijkuitvoeringsplannen (energietransitie) om werk met werk te maken;

48

Waterschap

Gemeenteraad

Op 6 december 2022 spraken we met waterschap Drents en Overijsselse Delta. Doel van het gesprek was om de knelpunten en maatregelen van gemeente en waterschap af te stemmen, zodat duidelijk wordt waar kansen liggen voor samenwerking. De ruimtelijke resultaten zijn opgenomen in verdieping twee. Algemene inzichten uit het gesprek zijn:

Op 27 maart 2023 spraken we met de gemeenteraad. Over de wensen en ambitie ten aanzien van klimaatadaptatie. De belangrijke resultaten van de avond:

• Gemeente en het waterschap zijn bezig met het dossier ‘overdracht stedelijk water’. Beide organisaties beheren delen van het watersysteem. Samen wordt opnieuw beoordeeld welke delen van het watersysteem bij wie in beheer komen zodat er een logische verdeling ontstaat;

• Het treffen van maatregelen door bewoners en bedrijven is belangrijk. Daarbij is een combinatie nodig van de zachte hand (stimuleren, ondersteunen) en de harde hard. Bij nieuwbouw zijn we strenger, ook als de zachte hand op termijn onvoldoende resultaat geeft in de bestaande omgeving gaan we nadenken over verplichtingen;

• Over het algemeen is er voldoende ruimte in het oppervlaktewatersysteem om extra regenwater te ontvangen. Dat betekent dat de gemeente door kan gaan met het afkoppelen van particulieren. (water aanbieden aan oppervlaktewater in plaats van via de riolering naar de rioolwaterzuivering); • Het waterschap heeft te maken met verschillende belangen in het beheer van het water en dat zorgt voor uitdagingen en spanningen. Als voorbeeld wordt het maaibeleid van de Reest benoemd. Vanuit het perspectief van de afwatering is een intensief maaibeleid beter. Dat verhoogt de afstroming van water en verkleint het risico op (grond)wateroverlast in kernen en bij boeren. Vanuit het perspectief van de natuurlijke dynamiek is een extensief maaibeleid beter. Dat verhoogt de biodiversiteit en in droger perioden wordt water beter vastgehouden.

• Groen en biodiversiteit is een speerpunt. Bij schade aan groen door hitte en droogte is actie nodig;

• De afweging tussen verschillende ruimteclaims is moeilijk en vraagt om maatwerk. Klimaatadaptatie is urgent, maar niet de enige urgente opgave. We hebben ook huizen te bouwen en andere doelen te realiseren. Gemeenteraadsleden denken verschillend over welke opgave leidend moet zijn; • In de toekomst verwachten we een toename aan schade aan infrastructuur als gevolg van bodemdaling. Elim is hier een concreet voorbeeld van. De raadsleden geven bij meerderheid aan dat vasthouden aan het huidige beleid van schade oplossen te beste aanpak is. Ook wanneer de schadekosten in de toekomst toenemen.

49

Samenvatting

Inleiding Hoe adaptief is Hoogeveen? Strategie Uitvoering

Financiering Verdieping

Verdieping 2 overlastlocaties De overlastlocaties zijn bepaald met de klimaatstresstesten als basis. Per theoretisch knelpunt uit de stresstest is met beheerders en partners besproken of overlastlocaties in de praktijk voorkomen en/of de gesimuleerde overlast realistisch is. Op deze manier hebben we de waarschijnlijke overlastlocaties uit de resultaten gefilterd en opgenomen in deze bijlage.

50

Gemeente Hoogeveen: Elim Nr.

(Mogelijke) overlastlocaties

1.

Prieswijk & Perebomenweg

2.

Carstenswijk & Langewijk

3.

Dorpsstraat

4.

Industrieterrein

5.

Locaties op veengronden

1. 4.

2. 3.

6.

5.

Kern Elim

Problematiek

Opgaven en kansen

Wateroverlast: Het watersysteem in Elim voert niet goed af, het is te krap. Hierdoor lopen we in de praktijk bij extreme situaties tegen wateroverlast aan. Ook is het aannemelijk dat op locaties waar nog geen overlast op is getreden dit bij extreme regenval wel kan optreden.

In Elim-west komt een nieuwbouwontwikkeling, er is een rioleringsvervangingsopgave en er wordt een waterhuishoudkundig plan opgesteld. Dit biedt de kans om het watersysteem aan te passen en huidige knelpunten hierin mee te nemen door: Boven- en oppervlakkige afstroming toe te passen Berging en opp. water te benutten en te creëren Normen en beleid uit RWP en Landelijke maatlat meenemen naar ontwikkelaar.

Droogte: Er is sprake van verzakkingen en scheurvorming bij bebouwing en infrastructuur door inklinking van de bodem als gevolg van droogte. Dit speelt zich af op de veengronden.

Inzetten op communicatie en informatievoorziening als het gaat om schade aan gebouwen.

Hittestress: Dorpen als Elim zijn beetje bij beetje uitgebreid. Hierdoor mist de samenhang in de ruimtelijke structuren en is er relatief weinig groen. Dit zorgt voor hogere gevoelstemperaturen en dus hittestress.

Meekoppelen met nieuwbouwontwikkelingen, renovaties openbare ruimte en/of rioleringsopgave. Kiezen voor een hittebestendige en groenere inrichting.

Inzetten op wegenonderhoud om kapitaalvernietiging te voorkomen. Water langer vasthouden en infiltreren. Dit principe meenemen in (vergroenings) maatregelen voor het tegengaan van wateroverlast en hittestress.

Ook inzetten op participatie. Zoek samenwerking met bewoners op en benut (bestaande) initiatieven.

6.

51

Gemeente Hoogeveen: Hollandscheveld Nr.

1

Opgaven en kansen

Het Hoekje, Doorsnijding & Dominee Kooimanstraat

Wateroverlast: Van nature laaggelegen gebied waardoor kans op wateroverlast bij extreme neerslag aanwezig is.

Onderzoeken mogelijke maatregelen in de openbare ruimte en koppelen aan de rioleringsvervangingsopgave die er ligt. Onderzoeken andere meekoppelkansen.

2.

Zuideropgaande

Wateroverlast: Door demping van de greppels/sloten wordt hemelwater niet meer versneld afgevoerd naar het hoofdwater-systeem. Bij extreme neerslag is er daardoor kans op overlast.

Onderzoeken mogelijke maatregelen in de openbare ruimte en koppelen aan de rioleringsvervangingsopgave die er ligt en aan de groen blauwe structuren.

Droogte: Er is sprake van verzakkingen en scheurvorming bij bebouwing en infrastructuur door inklinking van de bodem als gevolg van droogte. Dit speelt zich af op de veengronden.

Inzetten op communicatie en informatievoorziening als het gaat om schade aan gebouwen.

Hittestress: Dorpen als Hollandscheveld zijn beetje bij beetje uitgebreid. Hierdoor mist de samenhang in de ruimtelijke structuren en is er relatief weinig groen. Dit zorgt voor hogere gevoelstemperaturen en dus hittestress.

Meekoppelen met nieuwbouwontwikkelingen, renovaties openbare ruimte en/of rioleringsvervangingsopgave. Kiezen voor een hittebestendige en groenere inrichting.

4.

3.

Problematiek

1.

3.

2

(Mogelijke) overlastlocaties

Locaties op veengronden

Kern Hollandscheveld

Tevens als gemeente inzetten op voorlichting en communicatie waarin de nut en noodzaak van greppels/sloten ten behoeve van de hemelwaterafvoer centraal staat.

Inzetten op wegenonderhoud om kapitaalvernietiging te voorkomen. Water langer vasthouden en infiltreren. Dit principe meenemen in (vergroenings) maatregelen voor wateroverlast en hittestress.

Ook inzetten op participatie. Zoek samenwerking met bewoners op en benut (bestaande) initiatieven.

4.

52

Gemeente Hoogeveen: Pesse Nr.

(Mogelijke) overlastlocaties

Problematiek

Opgaven en kansen Onderzoeken mogelijke maatregelen in de openbare ruimte en koppelen aan de rioleringsvervangingsopgave die er ligt. Onderzoeken andere meekoppelkansen.

1.

Grevenkamp, Grootslag, De Vogelakkers & De Marke

Wateroverlast: de overstort is hier kwetsbaar. Waardoor de kans ontstaat dat het hele systeem volloopt bij extreme neerslag.

2.

De Goornakkers & Lage Landkamp

Wateroverlast: Qua hoogteligging een kommetje ten opzichte van de omgeving. Hierdoor is er kans op wateroverlast bij extreme neerslag.

1. 2.

53

Gemeente Hoogeveen: Noordscheschut Nr.

(Mogelijke) overlastlocaties

1.

Problematiek

Opgaven en kansen

Molenweg

Wateroverlast: de overstort is hier kwetsbaar. Waardoor de kans ontstaat dat het hele systeem volloopt bij extreme neerslag.

Onderzoeken mogelijke maatregelen in de openbare ruimte en koppelen aan de rioleringsvervangings-opgave die er ligt. Onderzoeken andere meekoppelkansen.

2.

Kern Noordscheschut

Wateroverlast: Qua hoogteligging een kommetje ten opzichte van de omgeving. Hierdoor is er kans op wateroverlast bij extreme neerslag.

3.

Kern Noordscheschut

Hittestress: Dorpen als Noordscheschut zijn beetje bij beetje uitgebreid. Hierdoor mist de samenhang in de ruimtelijke structuren en is er relatief weinig groen. Dit zorgt voor hogere gevoelstemperaturen en dus hittestress.

1.

2.

Meekoppelen met nieuwbouwontwikkelingen, renovaties openbare ruimte en/of rioleringsopgave. Kiezen voor een hittebestendige en groenere inrichting. Ook inzetten op participatie. Zoek samenwerking met bewoners op en benut (bestaande) initiatieven.

3.

54

Gemeente Hoogeveen: Hoogeveen (1/2)

3.

1.

2.

Nr.

(Mogelijke) overlastlocaties

1.

Problematiek

Opgaven en kansen

De Holtmaden

Wateroverlast: de overstort is hier kwetsbaar. Waardoor de kans ontstaat dat het hele systeem volloopt bij extreme neerslag.

Onderzoeken mogelijke maatregelen in de openbare ruimte en koppelen aan de rioleringsvervangings-opgave die er ligt. Onderzoeken andere meekoppelkansen.

2.

Bethesdastraat

Wateroverlast: Qua hoogteligging een kommetje ten opzichte van de omgeving. Hierdoor is er kans op wateroverlast bij extreme neerslag.

3.

Parkeerplaats / omgeving Bethesda Ziekenhuis

Hittestress: Deze locatie wordt gekenmerkt door een hoge verhardingsgraad en is er relatief weinig groen. Dit zorgt voor hogere gevoelstemperaturen en dus hittestress.

Meekoppelen met nieuwbouwontwikkelingen, renovaties openbare ruimte en/of rioleringsvervangingsopgave. Kiezen voor een hittebestendige en groenere inrichting. Ook inzetten op participatie. Zoek samenwerking met bewoners op en benut (bestaande) initiatieven.

55

Gemeente Hoogeveen: Hoogeveen (2/2)

1. 2.

5. 3.

Nr.

(Mogelijke) overlastlocaties

1.

Stationsgebied

Opgaven en kansen

Wateroverlast: Bij hevige regenval verzamelt het water zich rondom de rotonde. Er is geen mogelijkheid om water af te voeren. Aanliggende panden en tuinen lopen op grote schaal onder water.

Er liggen meerdere meekoppelkansen: Gebiedsvisie Stationsgebied Rioolvervangingsopgave Herontwikkeling A28 met waterberging Onderhoud verkeerssituatie/rotonde Dit biedt de kans om de volgende (onderzoeks) maatregelen mee te nemen: Bovenstrooms water vasthouden Vergroenen parkeerplaatsen Waterberging rotonde en fietspaden Aansluiten op het hoofdwatersysteem (watersysteemanalyse uitvoeren)

2.

Industrieweg, Dr. Anton Philipsstraat & Stephensonstraat

Wateroverlast: Bij extreme neerslag ontstaat hier ondanks voldoende afvoercapaciteit wateroverlast.

Onderzoeken wat de verklaring is voor opgetreden wateroverlast ondanks voldoende capaciteit.

3.

Grote Kerkstraat, De Vos van Steenwijklaan en Bentinckslaan

Wateroverlast: Bij extreme neerslag ontstaat wateroverlast door de verouderde riolering.

Onderzoeken mogelijke maatregelen in de openbare ruimte en koppelen aan de rioleringsvervangingsopgave die er ligt. Onderzoeken andere meekoppelkansen.

4.

Melkweg & Noordoosthoek Krakeel

Wateroverlast: Van nature laaggelegen gebied waardoor kans op wateroverlast bij extreme neerslag aanwezig is.

5.

Blankenslaan-West

Wateroverlast: Door de lage ligging is er sprake van een afwateringsproblemen bij hevige regenval. De straat staat blank en het water stroomt op grote schaal de aangrenzende percelen en panden in.

6.

Winkelcentrum, parkeerplaatsen, bedrijventerreinen en jaren’50 en ‘60 wijken

Hittestress: Deze locaties worden gekenmerkt door een hoge verhardingsgraad en is er relatief weinig groen. Dit zorgt voor hogere gevoelstemperaturen en dus hittestress.

4.

6.

Problematiek

Meekoppelen met nieuwbouwontwikkelingen, renovaties openbare ruimte en/of rioleringsopgave. Kiezen voor een hittebestendige en groenere inrichting. Voor het bedrijventerrein: goede voorbeelden laten zien om transformatie te bewerkstelligen en een goed vestigingsklimaat te bieden voor toekomstige bedrijven Ook inzetten op participatie. Zoek samenwerking met bewoners op en benut (bestaande) initiatieven.

56

Samenvatting

Inleiding Hoe adaptief is Hoogeveen? Strategie Uitvoering

Financiering Verdieping

Verdieping 3 Klimaatadaptatie eisen bij (nieuw)bouw

57

Klimaatadaptatie eisen bij nieuwbouw Deze beslisboom passen we toe bij (nieuw)bouwontwikkelingen Het geheel opnieuw inrichten van het openbaar gebied tussen de erfgrenzen (werkgrenzen)

Het geheel opnieuw inrichten/indelen van (voormalig) bebouwd terrein

PUBLIEK

PRIVAAT

Minimaal 25mm waterberging in wegprofiel en/of wegcunet volgens een civieltechnische standaard

Minimaal 25mm water bergen op eigen terrein en/of gebouw

Wel realiseerbaar

Wel realiseerbaar

Beheer en onderhoud v/d voorzieningen blijft bij de ontwikkelaar/particulier

Wel realiseerbaar

Niet realiseerbaar

Particulier/ontwikkelaar dient voorstel voor voorziening in met de bouwaanvraag of eerder

Het verbeteren van bebouwd terrein binnen gemeentelijk terrein

PUBLIEK / PRIVAAT

Compensatieregeling

Niet realiseerbaar

Ja

Nee, beheer en onderhoud gaat na realisatie naar de gemeente

Afgekeurd – zoek alternatief

Voorzieningen die door de gemeente worden aangenomen: - Oppervlaktewater - Waterdoorlatende/passerend verharding - Infiltratievoorzieningen - Bergingsvoorziening - (zie programma van eisen)

Toetsing / advisering bouwvergunningen

Realisatie

Minimaal 25mm waterberging realiseren in plangebied

Realisatie Toetsing van gekozen voorziening door waterteam op kwaliteit, inpasbaarheid en haalbaarheid

Goedgekeurd 58

Landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve bebouwde omgeving

Klik hier om terug te gaan naar de hoofdtekst

59

Klimaatadaptatie eisen bij nieuwbouw We verwerken eisen voor klimaatadaptatie in onze hemelwaterverordening. Landelijk (maatlat) en regionaal in Fluvius • Een groot deel van de neerslag (tussen 40-70 mm, afhankelijk verband breiden we de eisen uit, op basis van nieuwe inzichten. van wat aan de hand van de gebied specifieke kenmerken reëel We sluiten ons hierbij aan en verwerken de resultaten in ons eigen is) van een hevige bui (70 mm in een uur) verwerkt beleid. (geïnfiltreerd, vastgehouden en/of geborgen) in voorzieningen op privaat terrein of in daarvoor bestemde (extra) Onderstaande wensen nemen we mee als input voor actie 5.2: voorzieningen in het plangebied. De voorzieningen voeren de Uitwerken klimaatadaptatie eisen bij (nieuw)bouw eerste 24 uur daarna vertraagd (niet extra) af en zijn in maximaal 60 uur weer beschikbaar (range 48-60 uur). ontwikkelingen. Wensenlijst eisen bij (nieuw)bouw

• Koele, schaduwrijke verblijfsplekken (minimaal 200 m2) zijn op loopafstand (300 m) aanwezig en openbaar toegankelijk.

• De ruimtelijke ontwikkeling gebeurt minimaal waterneutraal en • Meewegen van de landelijke maatlat voor een groene klimaatadaptieve bebouwde omgeving leidt niet tot extra aan- of afvoer van water t.o.v. de huidige situatie. Waterneutraal definiëren we als: •

De van nature heersende grondwaterstanden worden zo min mogelijk beïnvloed.

•

De afvoer uit het gebied neemt niet toe ten opzichte van de landelijke afvoer.

•

De infiltratie van regenwater in de bodem neemt op jaarbasis niet af ten opzichte van de oorspronkelijk natuurlijke situatie.

• 5% van het laagste deel van het plangebied wordt vrijgehouden van bebouwing of wordt tijdelijk ingericht of bestemd om te kunnen anticiperen op lange termijn toename van de extreme neerslag.

60

Samenvatting

Inleiding Hoe adaptief is Hoogeveen? Strategie Uitvoering

Financiering Verdieping

Verdieping 4 Maatregelen- catalogus Alle kosten op basis van prijspeil juli 2022 Kosten zijn eenheidsprijzen. Per project is maatwerk nodig om de exacte prijs te bepalen.

61

Natuurlijke wadi (grootschalig) Een wadi is een verlaging in een onverhard oppervlak, waar regenwater tijdelijk wordt geborgen. Het water wordt hierna in de bodem geïnfiltreerd of middels drainage onder de wadi vertraagd afgevoerd. Een wadi is goed geschikt voor verschillende vegetatie. Een begroeiing met bloemrijke gras, bloemrijke ruigte of met struweel is gewenst vanwege de bijdrage aan de biodiversiteit en gaat nauwelijks ten koste van de bergingscapaciteit.

Waterberging

●●●

Waterafvoer

●○○

Droogte

●●●

Hitte

●●○

Voorwaarden van toepassing; • Vooral toepasbaar bij lagere grondwaterstanden (>0,7 m-mv); • Diepte minimaal 0,3 meter en maximaal 0,5 meter; • Wadi talud minimaal 1:3 of flauwer; • Bergingscapaciteit moet 24-48 uur na het eind van een neerslaggebeurtenis weer beschikbaar zijn; • Slokop nodig om het hemelwater af te voeren als ingesteld peil is bereikt binnen de berging (noodoverloop); • Toplaag en bodem van de berging hebben een minimale k-waarde (infiltratiecapaciteit) van 0,5 m/dag.

Grondwater

●●○

Groen en biodiversiteit

●●○

Realiseerbaarheid

●●●

Bergingscapaciteit

0,2 à 0,5 m3/m2

Maatregelen: Hemelwaterriool, oppervlaktewater, verharding vervangen door groen.

Afvoercapaciteit

variabel

Participatie: Burgers betrekken bij vegetatie inrichting: bloemrijke grasland en ruigte voor de biodiversiteit, fruitsoorten (struiken of kleine bomen) voor sier en gebruik. Meervoudig gebruik: speeltuin of sporttoestellen.

% groen oppervlak

90-100 %

Aanlegkosten

€ 60/m2

Biodiversiteit: Ga bij voorkeur uit van de bestaande bodem en werk aan een netwerk van natuurlijke wadi’s door de openbare ruimte, aansluitend op overig groen. Laat de vegetatie op spontane wijze ontwikkelen. Wanneer je toch inzaait, kies een bloemrijk graslandmengsel van genetisch streekeigen materiaal. Een natuurlijke vegetatie bevordert de werking van de wadi. Beheer is minstens zo belangrijk dan de aanleg. Maak een beheerplan gericht op de ontwikkeling van de gewenste vegetatie.

• •

Koppelkansen

•

aanleg wadi inclusief beplanting

Beheerkosten

• • •

€ 5/m2

inspecties 1x per jaar maaien en maaisel afvoeren 20x per jaar bladeren verwijderen en afvoeren 2x per jaar verticuteren 1x per jaar bodem en toplaag vervangen 1x per 10 jaar

Levensduur

40 jaar

62

Stedelijke wadi (kleinschalig) Een wadi is een verlaging in een onverhard oppervlak, waar regenwater tijdelijk wordt geborgen. Het water wordt hierna in de bodem geïnfiltreerd of middels drainage onder de wadi vertraagd afgevoerd. Een stedelijke wadi kenmerkt zich door kleinere oppervlakken, lijnvormige ‘bakjes’, al dan niet met verticale, harde wanden (keermuren of schanskorven). Begroeiing in de wadi is veelal goed mogelijk. Een gevarieerde begroeiing heeft de voorkeur met het oog op de biodiversiteit. Voorwaarden van toepassing: • Vooral toepasbaar bij lage grondwaterstanden; • Diepte minimaal 0,3 meter; • Wadi talud minimaal 1:3 of flauwer, of verticale wand (bijv. schanskorf); • Bergingscapaciteit moet na 24 uur na het eind van een neerslaggebeurtenis weer beschikbaar zijn; • Slokop nodig om het hemelwater af te voeren als ingesteld peil is bereikt binnen de berging; • Toplaag en bodem van de berging hebben een minimale k-waarde (infiltratiecapaciteit) van 0,50 m/dag.

Waterberging

●●●

Waterafvoer

●○○

Droogte

●●●

Hitte

●○○

Grondwater

●●○

Groen en biodiversiteit

●●○

Realiseerbaarheid

●●●

Bergingscapaciteit

0,1 à 0,3 m3/m2

Maatregelen: Hemelwaterriool, oppervlaktewater, verharding vervangen door groen.

Afvoercapaciteit

variabel

Participatie: Burgers betrekken bij vegetatie inrichting: bloemrijke grasland en ruigte voor de biodiversiteit, fruitsoorten (struiken of kleine bomen) voor sier en gebruik. Meervoudig gebruik: speeltuin of sporttoestellen.

% groen oppervlak

50-100 %

Aanlegkosten

€ 70/m2

Biodiversiteit: Kies voor soorten die tijdelijke inundatie verdragen. Maak de aanplant insect-vriendelijk door de keuze voor een groot aandeel bloeiende, nectarproducerende kruiden of heesters. Breng variatie in soorten aan en laat sortimentskeuze over aan een hovenier / groendeskundige met aantoonbare ervaring bij stedelijke wadi’s. Stel een beheerplan op gericht op behoud diversiteit beplanting en goede overwinteringsplekken voor insecten.

• •

Koppelkansen

•

aanleg wadi inclusief beplanting

Beheerkosten

• • •

€ 5/m2

inspecties 1x per jaar Maaien/snoeien en maaisel afvoeren 5x per jaar bladeren verwijderen en afvoeren 2x per jaar verticuteren 1x per jaar bodem en toplaag vervangen 1x per 10 jaar

Levensduur

40 jaar

63

Stedelijke waterloop Een mooie manier om zowel in waterafvoer als -berging te voorzien is het realiseren van een stedelijke waterloop (in plaats van een hemelwaterriool onder de grond). Waar mogelijk worden oude (gedempte) beeklopen weer in ere hersteld. Bijvoorbeeld de Roombeek en Stadsbeek in Enschede. De uitvoering kan op verschillende manieren (natuurlijke taluds of dichte bak; breed/smal; diep/ondiep, etc). De maatregel is vooral gericht op waterafvoer, maar kan ook water bergen. De bijdrage aan droogte is daardoor mogelijk beperkt. Voorwaarden van toepassing: • Groot ruimtebeslag; • Zowel natuurlijke taluds als harde verticale kades (keermuren, schanskorven) zijn mogelijk; aandacht voor veiligheid; • Varianten met gebruik infiltratie bodem (interactie grondwater) of verharde waterbodem (geen interactie grondwater); • Aandacht voor doorstroming en verbinding oppervlaktewater t.b.v. waterkwaliteit.

Waterberging

●●○

Waterafvoer

●●●

Droogte

●●○

Hitte

●○○

Grondwater

●●○

Groen en biodiversiteit

●○○

Realiseerbaarheid

●○○

Koppelkansen

Bergingscapaciteit

Maatregelen: Hemelwaterriool, oppervlaktewater, verharding vervangen door groen.

0,1-0,5 m3/m2

Afvoercapaciteit

variabel

Participatie: Koppelen aan afkoppelprogramma tuinen omgeving, participatie in uitstraling en ligging waterloop.

% groen oppervlak

0-25 %

Aanlegkosten

>€ 100/m1

Biodiversiteit: Werk aan een netwerk van blauwe structuren door de openbare ruimte. Benut de beschikbare ruimte door een uitgekiend ontwerp, waarin (af- of door-)stroming en berging worden gecombineerd met passende standplaatsen voor begroeiing. Gebruik daarbij de hoogteligging van het terrein en maak gebruik van de grondsoorten en grondwaterstanden. Combineer bv. een plantenrijke plasberm met waterberging. Laat de water- en oevervegetatie bij voorkeur spontaan ontwikkelen. Gebruik (gemetselde) kademuren een groeiplaats voor muurvegetatie of hang er plantenbakken aan met (onderwater) beplanting. Maak een beheerplan gericht op handhaving en stimulering van de gewenste begroeiing.

•

aanleg waterloop

Beheerkosten • • •

€ 5 /m1

inspecties 1x per jaar waterloop en kunstwerken reinigen 1x per jaar waterbodem reinigen 1x per 10 jaar

Levensduur

> 40 jaar

64

Oppervlaktewater Tijdens een regenbui wordt het regenwater in het oppervlaktewater opgeslagen. Dit kan in een beekloop, maar ook in een stedelijke waterpartij (vijver, gracht, beek). De omgeving kan zorgen voor waterafvoer naar het nieuwe oppervlaktewater. In de basis heeft dit oppervlaktewater een bergende functie, maar kan zo mogelijk ook water afvoeren. Kan bij hoge grondwaterstanden drainerend werken, of infiltrerend bij lage grondwaterstanden. Combinaties met groen zijn uitermate goed mogelijk (beleving/biodiversiteit). Voorwaarden van toepassing: • Grote ruimtevraag; • Op alle bodemsoorten toepasbaar; • Verdere voorwaarden zijn afhankelijk van type (primaire, secondaire), functie (berging, afvoer, recreatie),bijdrage aan natuurwaarden; • Dimensionering in afstemming met beheer en onderhoud (al dan niet in overleg met waterschap).

Waterberging

●●●

Waterafvoer

●●●

Droogte

●●●

Hitte

●○○

Grondwater

●●○

Groen en biodiversiteit

●○○

Realiseerbaarheid

●●●

Bergingscapaciteit

0,3-0,5 m3/m2

Afvoercapaciteit

variabel

% groen oppervlak

variabel (0-25 %)

Aanlegkosten

€ 160/m3

Koppelkansen Maatregelen: Hemelwaterriool, wadi, verharding vervangen door groen, aanpassen maaiveldhoogte. Participatie: Mogelijkheid om burgers te betrekken in het ontwerpproces. Biodiversiteit: Werk aan een netwerk van blauwe structuren door de openbare ruimte. Vijvers kunnen daarin een stapsteen zijn. Benut de beschikbare ruimte door een uitgekiend ontwerp, waarin (af- of door)stroming en berging worden gecombineerd met passende standplaatsen voor begroeiing. Combineer bv. een plantenrijke plasberm met waterberging. Stem het oeverontwerp af op het aangrenzende groen en gebruik ervan en houd rekening met beheer en eisen vanuit het waterschap. Laat de water- en oevervegetatie bij voorkeur spontaan ontwikkelen. Indien wordt aangeplant gebruik genetisch streekeigen materiaal. Maak een beheerplan gericht op handhaving en stimulering van de gewenste begroeiing en biodiversiteit.

•

aanleg oppervlaktewater inclusief beschoeiing

Beheerkosten •

€ 0,2/m2

Baggeren 1x per vijf jaar

Levensduur

N.v.t

65

Waterbergende wegfundering Een waterbergende wegfundering kan snel veel water absorberen bij stevige buien. Door een open verharding of via kolken verdwijnt het water naar de fundering van de weg. Vervolgens kan het water worden afgevoerd naar een andere plek of kan het de bodem infiltreren. Afhankelijk van de uitvoering kan het voor verschillende typen straten toegepast worden (draagkracht, stabiliteit). Voorwaarden van toepassing: • Minimale ontwateringsdiepte 0,6 m –mv; • Uitgangspunt TOR: fundatiedikte 0,45 m, totale pakket 0,6 m; • Relatief veel ruimte nodig, maar goed te combineren met verharding die sowieso al benodigd is; • Toepasbaar op alle bodemsoorten, afhankelijk van de bodemsoort moeten specifieke afvoermaatregelen genomen worden (bijvoorbeeld drainage); • Beheer en onderhoud van het systeem is essentieel.

Koppelkansen Maatregelen: Hemelwaterriool, aanpassen maaiveldhoogte. Participatie: Mogelijkheid om burgers te betrekken. (bovengrondse afvoer van particulier terrein naar voorziening).

Waterberging

●●●

Waterafvoer

●○○

Droogte

●●○

Hitte

○○○

Grondwater

●●●

Groen en biodiversiteit

○○○

Realiseerbaarheid

●●●

Bergingscapaciteit

0,05-0,25 m3/m2

Afvoercapaciteit

variabel

% groen oppervlak

0%

Aanlegkosten

€ 80150/m2

• •

aanleg wegfundering afhankelijk van ontwerp constructie (draagklasse/dikte)

Beheerkosten • • •

€ 2/m2

Reinigen kolken en ledigen zandvang 2x per jaar Doorspoelen vuldrains 2x per twee jaar Doorspoelen ledigingsdrains 1x per vijf jaar

Levensduur

> 40 jaar

66

Ondergrondse bergingsvoorziening Voorbeelden van ondergrondse bergingsvoorziening zijn infiltratiekratten en bergingskelders. Ze worden ondergronds geplaatst en zijn bedoeld om regenwater op te vangen en langzaam te laten infiltreren naar het grondwater. Door de grote mate van holle ruimte is op een relatief klein oppervlak veel berging te realiseren. Belangrijk aandachtspunt is de mogelijkheid om de voorziening te inspecteren en reinigen. De ruimte boven de voorziening kan op allerlei manieren worden ingericht (groen, parkeren, sportveld, plein, etc). Voorwaarden van toepassing: • Voldoende lage grondwaterstanden zijn noodzakelijk; • Voorziening toepassen boven gemiddeld hoogste grondwaterstand; • Type constructie afhankelijk van toepassing, denk aan verschil bijvoorbeeld aanleg in tuin of onder wegdek; • Toepasbaar op alle bodemsoorten, afhankelijk van de bodemsoort moeten er (geknepen) afvoermaatregelen genomen worden (bijvoorbeeld bij klei bodem).

Waterberging

●●●

Waterafvoer

●○○

Droogte

●●○

Hitte

○○○

Grondwater

●●●

Groen en biodiversiteit

○○○

Realiseerbaarheid

●●○

Bergingscapaciteit

0,70-0,95 m3/m2

Afvoercapaciteit

variabel

% groen oppervlak

0%

Aanlegkosten

€ 165500/m3

Koppelkansen Maatregelen: hemelwaterriool, oppervlaktewater, verharding vervangen door groen. Participatie: Stimuleren bij particulieren als afkoppelmaatregel op eigen terrein. Biodiversiteit: Indien er bovengronds een groenvoorziening wordt aangebracht zijn er veel kansen voor biodiversiteit. De ondergrondse bergingsvoorziening biedt de kans om extra bodemvocht aan het groen te leveren. Dit geldt met name voor diep wortelende struiken en bomen en sommige kruidachtigen.

•

Afhankelijk van type oppervlak, diepte en bovenbelasting verschillen de aanlegkosten

Beheerkosten •

€ 3/m2

Reiniging en inspectie 1x per 2 jaar

Levensduur

> 50 jaar 67

Lijnvormige afvoer Voor de inzameling en afvoer van water kunnen ook verschillende lijnvormige afvoermogelijkheden worden gekozen. Te denken valt aan molgoten in het (hellende) maaiveld, lijn- of roostergoten, verholen goten (bijv. centrum Enschede), infiltratiegoten (permeoblokken), kolkloze straat (al dan niet met koppeling waterbergende wegfundering of infiltratiekratten). Kan infiltrerend werken afhankelijk van gekozen uitvoering. Voorwaarden van toepassing: • Het afstromende water moet ergens naartoe worden afgevoerd (alleen infiltratiecapaciteit is veelal niet voldoende); • Afstemmen op bomen in de omgeving (bladafval); • Stedenbouwkundig bepalen in straatprofiel.

Waterberging

○○○

Waterafvoer

●●○

Droogte

●○○

Hitte

○○○

Grondwater

○○○

Groen en biodiversiteit

○○○

Realiseerbaarheid

●●●

Bergingscapaciteit

nihil

Afvoercapaciteit

variabel

% groen oppervlak

0%

Aanlegkosten

€ 50100/m1

Koppelkansen Maatregelen: Hemelwaterriool, oppervlaktewater, verharding vervangen door groen. Participatie: Stimuleren bij particulieren als afkoppelmaatregel op eigen terrein.

•

Afhankelijk van type lijnelement en omvang aanleg

Beheerkosten •

€ xx/m2

Reiniging en inspectie 1x per jaar

Levensduur

> 50 jaar 68

Hemelwaterriool Hemelwaterriool (HWA) wordt in een gescheiden rioleringssysteem aangelegd voor het afvoer van hemelwater. De buis zorgt dat het schonere regenwater niet naar de zuivering wordt afgevoerd. Het water kan afgevoerd worden naar een infiltratievoorziening of het oppervlaktewater. Het stelsel heeft beperkte bergingscapaciteit.

Waterberging

●○○

Waterafvoer

●●●

Droogte

○○○

Voorwaarden van toepassing: • Overal toepasbaar; • Aandacht voor (hoogte)ligging kabels en leidingen.

Hitte

○○○

Grondwater

○○○

Groen en biodiversiteit

○○○

Realiseerbaarheid

●●●

Bergingscapaciteit

3-4 mm

Afvoercapaciteit

variabel

% groen oppervlak

0%

Aanlegkosten

€300800/m1

Koppelkansen Maatregelen: Wadi, oppervlaktewater, infiltratiekratten / bergingskelder, waterbergende wegfundering. Participatie: Mogelijkheid aanbieden voor burgers om particuliere terreinen aan te koppelen. Biodiversiteit: Indien het hemelwaterriool wordt aangesloten op oppervlaktewater heeft dit vaak een positieve invloed op de kwaliteit en doorstroming van een vijver of samenhangend watersysteem. Daarmee worden de kansen voor biodiversiteit vergroot. Wees alert op foutieve aansluitingen ook in de toekomst.

•

aanleg riolering, incl. kolk- en huisaansluitingen

Beheerkosten •

€XX/m1

reinigen en inspectie 1x per 7 jaar

Levensduur

> 40 jaar

69

DT/IT-riool (drainage/infiltratie) Een drainage-/infiltratie-transportriool zorgt ervoor dat water kan worden opgevangen in het riool en tegelijkertijd de lokale grondwaterstand helpt reguleren. Door perforaties in de rioolbuizen kan bij lage grondwaterstanden water de bodem infiltreren. Bij hoge grondwaterstanden kan het grondwater instromen en werkt het riool als drainage.

Waterberging

○○○

Waterafvoer

●●●

Droogte

●○○

Voorwaarden van toepassing: • DT: belangrijk om te weten of er ijzerhoudend gw aanwezig is. Zo ja, dan moet het onder de GLG gelegd worden. Onderhoud is essentieel anders verlies je drainage functie; • IT: Moet boven de GHG gelegd worden om te kunnen infiltreren. Als er ijzerhoudend gw aanwezig dan is het belangrijk dat er geen grondwaterfluctuaties optreden.

Hitte

○○○

Grondwater

●●●

Groen en biodiversiteit

○○○

Realiseerbaarheid

●●○

Bergingscapaciteit

nihil

Afvoercapaciteit

variabel

% groen oppervlak

0%

Aanlegkosten

€175/m1

Koppelkansen Maatregelen: Hemelwaterriool, oppervlaktewater, verharding vervangen door groen. Participatie: Mogelijkheid aanbieden voor burgers om particuliere drainage aan te sluiten op DT/IT-riool. Biodiversiteit: De verandering van de grondwaterstand biedt een andere standplaats aan de vegetatie. Bestaande bomen kunnen mogelijk hinder ondervinden. Stem nieuwe beplanting goed af op de veranderde grondwaterstanden.

•

aanleg riolering, incl. kolk- en huisaansluitingen

Beheerkosten • •

€7/m1

Reiniging 2x per jaar Inspectie 1 x per twee jaar

Levensduur

> 40 jaar

70

Verharding vervangen door groen Tegenwoordig bestaan veel tuinen en openbare ruimtes uit verharding. Veel verharding kan verschillende nadelige gevolgen hebben, zoals het veroorzaken van wateroverlast bij hevige regenval, schade bij droogte en het veroorzaken van hittestress. Bestaande verharding vervangen door groen kan deze gevolgen verhelpen en beperken. Water kan beter infiltreren in de bodem, het zorgt voor verkoeling middels verdamping en schaduwwerking op hete dagen, het bevorderd daarnaast de biodiversiteit en de gezondheid van de bodem, leefomgeving en mens.

Waterberging

●○○

Waterafvoer

●○○

Droogte

●●●

Hitte

●●●

Voorwaarden van toepassing: • Overal toepasbaar, impact van beperken wateroverlast is afhankelijk van bodemsoort.

Groen en biodiversiteit

●●●

Grondwater

●●○

Realiseerbaarheid

●●●

Bergingscapaciteit

variabel

Afvoercapaciteit

variabel

% groen oppervlak

90-100 %

Aanlegkosten

€25100/m2

Beheerkosten

€2/m2

Levensduur

N.v.t.

Koppelkansen Maatregelen: Hemelwaterriool, oppervlaktewater, regenwatervijver. Participatie: Actie Steenbreek, Tegelwippen (landelijke competitie), tegel voor grasmat voetbalclub, (positieve) tegeltax. Biodiversiteit: Maak een plan voor beschikbare groene ruimte en sluit daarbij aan op de groene omgeving. Maak ook een plan voor het beheer. Verbeter de bodem alleen als dat nodig is. Een kruidenbegroeiing doet het vaak prima op een schrale ondergrond. Kies voor inheemse kruiden, struiken en bomen. Zorg voor nectarbloemen van februari t/m oktober. Bollen en stinzegewassen bloeien bijv. vaak al vroeg. Werk aan gelaagdheid van vegetatie en streef niet naar ‘glad, strak en netjes’; laat bijvoorbeeld in de winter dode stengels staan en blad liggen. Bij vervanging van verharding door gras is bodemverbetering noodzakelijk voor succesvolle ontwikkeling van het gras.

71

Maaiveldaanpassing Door bijvoorbeeld het aanbrengen van drempels (verhoging), het verlagen van trottoirbanden, het lokaal verlagen van het maaiveldniveau of het aanpassen van de wegverkanting, kunnen waterstromen gericht worden gestuurd. Hiermee kan wateroverlast op bepaalde locaties worden voorkomen. Aandachtspunt is dat het water dan ergens anders naartoe stroomt, waar het niet voor (toenemende) problemen mag zorgen. Door visuele elementen (goten of andere markeringen) toe te passen worden de waterstromen zichtbaar gemaakt. De mate van waterberging is afhankelijk van de maaiveldaanpassing.

Waterberging

●○○

Waterafvoer

●●●

Droogte

○○○

Hitte

○○○

Grondwater

●○○

Groen en biodiversiteit

○○○

Realiseerbaarheid

●●○

Participatie: Bewustwording vergroten door water zichtbaar over maaiveld te sturen.

Bergingscapaciteit

nihil

Biodiversiteit: Maaiveldaanpassing in groen biedt kansen voor waterberging én zorgt voor lokale verschillen in temperatuur en bodemvochtigheid. Dit verhoogt de biodiversiteit. Pas de beplanting aan op tijdelijk inundatie. De beplanting kan bestaan uit bloemrijk grasland, ruigte, struweel (wilgen, meidoorn en sleedoorn) en bosplantsoen met relatief veel elzen, wilgen populier en es. Maak een ontwerp- en beheerplan met aandacht voor gelaagdheid en een lange bloeiboog (nectar beschikbaar van februari t/m oktober).

Afvoercapaciteit

variabel

% groen oppervlak

0%

Aanlegkosten

€5/m2

Beheerkosten

€0/m2

Voorwaarden van toepassing: •

Goed weten wat de stroombanen zijn;

•

Bij verlagen van wegen goed rekening houden met ondergrondse voorzieningen.

Koppelkansen: Maatregelen: Hemelwaterriool, oppervlaktewater.

•

Geen stijging

Levensduur

N.v.t. 72

Koele ontmoetingsplekken Tijdens hittegolven en hete zomerdagen is het belangrijk dat je verkoeling kunt vinden. Niet alle mensen hebben een tuin met schaduw. Daarom is het belangrijk dat er koele plekken in de buurt zijn waar je bij hitte snel naartoe kunt. Dat is niet alleen prettig, maar ook beter voor de gezondheid. Dat laatste geldt vooral voor kwetsbare mensen, zoals ouderen en kinderen, omdat zij minder goed tegen hitte kunnen. Verder zijn koele plekken extra waardevol in stedelijk gebied, omdat het daar in de zomer vaak warmer is dan in de omliggende landelijke gebieden. Elk huis moet een aangename koele plek hebben binnen een loopafstand van 300 meter. Een goed ingerichte koele ontmoetingsplek kan naast een lagere gevoelstemperatuur ook een bijdrage leveren aan de biodiversiteit.

Voorwaarden van toepassing: • Minimaal 200m2 aan schaduwoppervlak; • Voldoende zitgelegenheid; • Sociaal veilig; • Voldoende groen; • Diversiteit (zon + schaduw).

Waterberging

●○○

Waterafvoer

●○○

Droogte

●●○

Hitte

●●●

Grondwater

●○○

Groen en biodiversiteit

●●●

Koppelkansen: Maatregelen: Verharding vervangen door groen, oppervlakte water, natuurlijke wadi.

Realiseerbaarheid

●●●

Participatie: Bewustwording vergroten door water zichtbaar over maaiveld te sturen.

Bergingscapaciteit

variabel

Biodiversiteit: Plant klimaatbestendige bomen en struiken, bij voorkeur inheems en drachtplant voor insecten. Indien toch cultivars worden geplant, kies voor types die nectar en stuifmeel bieden voor bijen en andere insecten. Waar gazon wordt aangebracht, combineer deze met bolgewassen en/of sla de eerste maairondes tot mei over t.b.v. laagblijvende kruiden. Werk aan gelaagdheid van de begroeiingen streef niet overal naar ‘glad, strak en netjes’. Laat bijvoorbeeld in hoeken dode stengels staan en takken en blad liggen.

Afvoercapaciteit

variabel

% groen oppervlak

90 - 100 %

Aanlegkosten*

€14/m2

Beheerkosten*

€0,20/m2

•

per jaar

regulier maaien en snoeien

Levensduur *kosten van een boom

>30 jaar

73

Groen(blauwe, bruine) daken Door het aanleggen van een groen dak wordt in het begroeide deel (substraatlaag) regenwater opgevangen en geborgen. Het toevoegen van een drainagelaag onder de substraatlaag maakt het een groenblauwdak. De drainagelaag voert overtollig water vanaf het dak af naar de omgeving. Als de waterberging in de substraatlaag vol is, loopt het water over naar de daaronder liggende drainagelaag. Vanuit beide lagen kan het water verdampen naar de atmosfeer. Tijdens hevige neerslag wordt zoveel mogelijk water geborgen en vertraagd afgevoerd en tijdens droogte houdt het dak zoveel mogelijk water vast. Planten blijven hierdoor goed gevoed. Door de isolerende werking van een groenblauw dak zijn de panden een stuk koeler in de zomer en warmer in de winter. Daarnaast draagt het dak bij aan een betere luchtkwaliteit door (minimaal) fijnstof te filteren en verhoogd het de kwaliteit van afstromend regenwater door de zuiverende functie van dakbeplanting. Voorwaarden van toepassing: • Dakconstructie van het pand moet het extra gewicht aankunnen van de substraatlaag (en drainagelaag); • Dakhelling van 0 tot 35 graden; • Aandacht voor onderhoud.

Waterberging

●●○

Waterafvoer

●●○

Droogte

○○○

Hitte

●○○

Grondwater

○○○

Groen en biodiversiteit

●●○

Realiseerbaarheid

●●○

Participatie: Subsidie, samenwerkactie (Regenwaterambassadeurs).

Bergingscapaciteit

variabel

Biodiversiteit: Groen dak: bijvoorkeur spontane vestiging van de begroeiing. Dit geeft meer biodiversiteit dan een sedumbegroeiing. Groendak met dik substraat (80 – 120 cm): kies voor gelaagdheid in beplanting en veel nectaren besdragende planten. Substraat blauw dak: water met daarin water- en oeverplanten. Breng inheemse soorten aan (tuincentra bieden nog veel exoten aan). Substraat bruin dak: schelpen en steentjes (voor visdiefjes en scholeksters) met plaatselijk ruigtebegroeiing. Ook dood hout past hier.

Afvoercapaciteit

variabel

% groen oppervlak

100 %

Aanlegkosten

€75/m2

Beheerkosten

€150/jaar

Koppelkansen: Maatregelen: Regenwatervijver, vergroenen tuinen.

•

Inspectie en kleinschalig onderhoud

Levensduur

N.v.t. 74

Geveltuin Voor woningen in straten met een smalle straatprofiel en veel verharding zijn geveltuinen een simpele maatregel om op een kleine oppervlakte groen te realiseren. Deze strook groen ligt vaak in de openbare ruimte maar wordt door de bewoner van desbetreffende huis onderhouden. Door een of twee rijen stoeptegels langs de gevel weg te halen en planten aanleggen. Tijdens hevige neerslag kan het water gemakkelijker opgenomen worden door de bodem en stroomt niet regelrecht naar het – steeds vaker overbelaste – riool.

Waterberging

●○○

Waterafvoer

○○○

Droogte

●○○

Hitte

●○○

Grondwater

●○○

Groen en biodiversiteit

●●○

Koppelkansen: Maatregelen: Hemelwaterriool, oppervlaktewater.

Realiseerbaarheid

●●●

Participatie: Subsidie, samenwerkdagen, koppelen aan aanpak openbare ruimte.

Bergingscapaciteit

variabel

Afvoercapaciteit

nihil

% groen oppervlak

100 %

Aanlegkosten

€5/m2

Beheerkosten

€0,2/m2

Voorwaarden van toepassing: • Overal toepasbaar.

Biodiversiteit: Kies voor robuuste, droogtetolerante soorten als vlinderstruik, muskuskaasjeskruid, stokroos, lavendel, wilde marjolein en wegedoorn. Breng klimplanten aan als klimop, vuurdoorn en kamperfoelie en heggerank. Combineer geveltuinen met nestkasten voor mezen, huismus, zwaluwen of vleermuis.

•

Vrijwel geen stijging, beperkt onderhoud

Levensduur

N.v.t. 75

Regenwatervijver Regenwatervijvers vangen tijdelijk regenwater op en laten het aan de randen langzaam wegzakken in de ondergrond. Hiermee helpen ze om het grondwater aan te vullen en droogteschade te beperken. Een regenwatervijver heeft daarom wisselende waterstanden: vol na een regenbui en bijna leeg als het lang droog blijft. Het is daarom het mooiste om een regenwatervijver met groene oevers aan te leggen. De wisselende waterstanden zorgen dat er veel verschillende planten en dieren kunnen leven. Daarnaast zuiveren oeverplanten het water en helpen ze mee om de tuin in de zomer koel te houden. Voorwaarden van toepassing: • Overal toepasbaar, impact van beperken; wateroverlast is afhankelijk van bodemsoort • Vijver moet diep genoeg aangelegd worden – diepste deel moet minimaal 70 cm diep zijn; • Regenwateropslag is beperkt – overstort voorziening moet mogelijk zijn; • Bij droogte zorgen dat het tot minstens 40 cm is aangevuld voor waterdieren in leven houden.

Koppelkansen Maatregelen: Groen(blauwe)daken, vergroenen tuinen.

Waterberging

●●●

Waterafvoer

●○○

Droogte

●●○

Hitte

●○○

Grondwater

●●○

Groen en biodiversiteit

●●○

Realiseerbaarheid

●●○

Bergingscapaciteit

variabel

Afvoercapaciteit

variabel

% groen oppervlak

10-15 %

Aanlegkosten

€50/m2

Participatie: Subsidie, Tuiny Pool (IVN). Biodiversiteit: Goede bezonning is belangrijk; liefst de helft van de dag zon (let op schaduw van bomen en schuttingen). Zorg voor tenminste 1.50m diepte voor goede temperatuurregulering in het water. Breng inheemse water- en oeverplanten (tuincentrum verkopen nog veel exoten). Zet liefst geen vissen uit (dat scheelt belasting door visvoer en amfibieën kunnen zich zonder vis beter voortplanten). Breng veel vaste planten en struiken aan in de nabijheid van de vijver (schuilgelegenheid amfibieën). Rommellige plekken zoals een houtstapel, takkenhoop ,stapel stenen of composthoop zijn ideale schuil- en overwinteringsplaats voor amfibieën. Meer informatie: Tuiny-poelhandleiding_2023.pdf (ivn.nl).

•

Inclusief folie, waterplanten, instructies (via Tuiny Pool ook toegang tot e-learning modules)

Beheerkosten •

€0/m2

Inspectie en kleinschalig onderhoud

Levensduur

N.v.t. 76