GGD - JAARSTUKKEN GGD DRENTHE 2020
Tekst van het document
22
Programma Beschermen Tuberculosebestrijding
In de bestrijding van tuberculose werkt GGD Drenthe samen met het Regionaal Expertise Centrum. Er wordt gescreend bij risicogroepen en indien nodig behandeling ingezet. De dienstverlening wordt uitgevoerd door GGD Groningen via een dienstverleningsovereenkomst. Wat hebben we bereikt? •
Binnen de COVID-19 maatregelen zetten we zo goed mogelijk de tuberculosebestrijding door. Uitstel van screening en vaccinaties gebeurde alleen wanneer dat veilig mogelijk was.
Wat hebben we hiervoor gedaan? Preventie, screening, behandeling Vanwege de COVID-19 maatregelen is de tuberculosebestrijding op een aantal onderdelen aangepast in de periodes maart t/m juni en oktober t/m december. Daarin volgden we de KNCV Tuberculosefonds richtlijn. De eerste screening op tuberculose bij immigranten en asielzoekers uit landen waar een hoog risico op TBC is gingen door. Voor de vervolgscreenings bekeken we of deze uitgesteld konden worden tot begin 2021. Het bron- en contactonderzoek en de controles van tuberculose patiënten en mensen met een latente tbc-infectie gingen wel door. Daarbij namen we de maatregelen in acht. Kinderen onder de twaalf jaar van mensen uit hoog risicogebieden, die nog geen vaccinatie hadden, worden normaal gesproken gevaccineerd. In de lockdown periodes stelden we deze vaccinaties uit tot begin 2021. Pilot ‘tuberculosebestrijding dichtbij huis’ Voor 2020 was de pilot ‘tuberculosebestrijding dichtbij huis’ gepland. Daarbij wilden we de dienstverlening laagdrempeliger maken door met de ‘tuberculose-bus’ in een aantal gemeenten op gezette tijden langs te gaan. Door de coronamaatregelen is deze pilot voorlopig uitgesteld. Integratie tuberculose- en infectieziektebestrijding De integratie van de uitvoeringstaken van de tuberculosebestrijding (screening e.d.) en de infectieziektebestrijding is vanwege COVID-19 on hold gezet.
Het is nog onduidelijk of we deze ontwikkeling in 2021 op kunnen pakken vanwege de aanhoudende inzet op COVID-19.
Jaarcijfers In de tabel zijn de begrote cijfers van 2020 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2020 en de drie voorafgaande jaren. Waar afwijkingen zijn worden deze onder de tabel toegelicht.
Tabel: Tuberculosebestrijding Realisatie 2020
Begroot 2020
Realisatie 2019
Realisatie 2018
Realisatie 2017
Aantal BCG vaccinaties
41
150
125
50
300
Latente tuberculose infectie aangemeld
5
20
12
12
0
1,01
4,06
2,44
2,44
0
Aantal mantouxtesten om TBC vast te stellen
88
350
430
204
550
Aantal röntgenfoto’s van de longen
773
350
470
349
5.000
4
12
11
12
20
0,81
2,44
2,24
2,44
4,08
Aantal opgespoorde latente infecties TBC per 100.000 inwoners in het werkgebied
Aantal nieuwe patiënten Aantal nieuwe TBC gevallen per 100.000 in het werkgebied
Het aantal BCG vaccinaties en mantouxtesten bleef achter vanwege een aangepaste werkwijze. De stijging van het aantal röntgenfoto’s is lastig te verklaren. Mogelijk is het aanbod van cliënten via de GGD groter geweest door COVID-19 beperkingen in de regionale ziekenhuizen.
Programma Beschermen
23
Rijksvaccinatieprogramma Met de uitvoering van het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) worden kinderen beschermd tegen ernstige infectieziekten. Wat hebben we bereikt? Op 32 consultatiebureaus en tijdens groepsvaccinaties zijn 41.599 vaccinaties gegeven. Daarmee zijn kinderen en jongeren beschermd tegen ernstige infectieziekten. Als gevolg van de COVID-19 pandemie en de eerste lockdown in maart/april hebben we in Drenthe noodgedwongen een aantal consultatiebureaulocaties gesloten en hebben we ook de voor april geplande RVP-groepsvaccinatie moeten uitstellen. Ook hebben we als gevolg van de lockdown 20% minder (36) vaccinatiespreekuren georganiseerd voor jongeren die zich alsnog wilden laten vaccineren (‘spijtoptanten’). In mei zijn we begonnen met een nieuwe planning en voorbereidingen voor het kleinschalig en veilig vaccineren volgens COVID-19 richtlijnen. Als gevolg hiervan hebben we de vaccinaties uitgevoerd in 86 dagen in plaats van de geplande 12 dagen en hebben we hiervoor 4 maal zoveel medewerkers moeten inzetten. In 2020 heeft de JGZ van GGD Drenthe voor het eerst een heel kalenderjaar zwangere vrouwen voor de Maternale Kinkhoest gevaccineerd (de 22 weken prik’), in 72 spreekuren zijn in totaal ongeveer 2.500 vrouwen in Emmen, Assen, Borger-Odoorn, Midden Drenthe, Hoogeveen, Noordenveld, De Wolden en Westerveld gevaccineerd.
Wat hebben we hiervoor gedaan? Analyse vaccinatiegraad 2019 Medio 2020 zijn door het RIVM de cijfers inzake de vaccinatiegraad over 2019 bekend gemaakt. De cijfers over 2020 worden pas medio 2021 bekend. Hieronder de analyse over de vaccinatiegraad 2019. Vaccinatiegraad 2019 De landelijke vaccinatiegraad is voor het eerst sinds vijf jaar licht gestegen. • BMR (cohort 2017): is 0,7% landelijk gestegen tot 93,6 %, Drenthe (4.428 kinderen): 95,5% • DKTP (cohort 2017): landelijk 92,6 % Drenthe (4.428 kinderen): 94,5 %. • MenACWY: We bereikten een opkomst van >92% in Drenthe voor de vaccinaties van tieners (14-18 jaar) tegen de Meningokokkenziekte (MenACWY). • HPV: - 51,9% van de meisjes (13 jaar) hebben in Drenthe de HPV ontvangen (44,1% in 2018) - Meer dan 600 meisjes (16 en 17 jaar) hebben in 2019 alsnog besloten zich te laten inenten tegen Humaan Papillomavirus (HPV). Ontwikkelingen 2020 • December 2019 is de maternale kinkhoest vaccinatie (voor zwangere vrouwen) opgenomen in het RVP. Kinderen van deze moeders krijgen in de zuigelingenleeftijd 3x een DKTP vaccinatie (i.p.v. van 4) • De voorbereiding van de introductie van de Rotavirusvaccinatie voor kinderen uit risicogroepen is stopgezet. De vaccinatie zou per 1 juni 2020 worden ingevoerd, uit onderzoek is gebleken dat de effectiviteit van de vaccinatie voor kinderen uit risicogroepen veel lager is dan verwacht.
24
Programma Beschermen
Toekomstige uitdagingen • Inzicht in vaccinatiegegevens RVP Op individueel niveau is het mogelijk gemaakt kleine veranderingen in de vaccinatiegraad te signaleren door registratie in Praeventis. Zo kon het signaal van de dalende vaccinatiegraad van het RVP snel worden opgepakt. Vanaf 2020 neemt de complexiteit van het vaccinatieschema toe (door individuele keuzes). Om de kwaliteit van de vaccinatiegraadmonitoring op niveau te blijven houden, is dan aanvullende informatie nodig, zoals of een kind prematuur was bij de geboorte en of zijn/haar moeder tijdens de zwangerschap tegen kinkhoest werd gevaccineerd. • COVID-19 crisis De COVID-19 crisis vraagt extra inspanningen van de JGZ om het RVP, ook volgens advies van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO), zoveel mogelijk door te laten gaan. Ook voor inzicht in de gevolgen van deze crisis is de continue monitoring van de vaccinatiegraad van belang. Zowel op reguliere CB’s als de groepsvaccinaties is de uitvoering anders vormgegeven en vraagt dit meer tijd en arbeidscapaciteit. Een belangrijker verwacht effect is dat in dit jaar vanwege COVID-19 de opkomstpercentages voor het RVP lager zullen zijn ten opzicht van voorgaande jaren.
De vaccinatiegraad over 2019 (cijfers RIVM – cijfers 2020 volgen in de tweede helft van 2021):
Tabel: Rijksvaccinatieprogramma Realisatie 2019
Begroot 2020
Realisatie 2018
Realisatie 2017
Realisatie 2016
Vaccinatiegraad DKTP kleuters
93,4%
95,0%
94,0%
92,5%
92,2%
Vaccinatiegraad DTP basisschool
95,6%
95,0%
94,4%
93,5%
93,8%
Vaccinatiegraad BMR basisschool
95,5%
95,0%
98,5%
98,7%
97,6%
Vaccinatiegraad HPV meisjes
51,9%
50,0%
44,1%
44,4%
55,6%
Vaccinatiegraad HPV jongens
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
Vaccinatiegraad Men ACWY
92,9%
90,0%
91,8%
n.v.t.
n.v.t.
Vaccinatiegraad MKV
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
n.v.t.
* inclusief minderjarige asielzoekers
25
Programma Beschermen Tabel: Financieel overzicht beschermen Programma Beschermen
Resultaat 2019
Begroting 2020 voor wijziging
Begroting 2020 na wijziging
Resultaat 2020
Verschil 2020
Crises en incidenten
136
141
140
108
-31
Infectieziektebestrijding
952
918
939
8.886
7.948
Milieu en Gezondheid
484
498
478
467
-11
Openbare geestelijke gezondheidszorg
81
83
85
82
-3
Seksuele gezondheid
230
236
238
219
-20
Technische hygiënezorg
1.204
1.277
1.291
1.229
-62
Tuberculose bestrijding
527
538
542
547
5
3.614
3.692
3.712
11.537
7.825
Crises en incidenten
-107
-141
-140
-108
31
Infectieziektebestrijding
-868
-918
-939
-8.886
-7.948
Milieu en Gezondheid
-467
-498
-478
-467
11
Openbare geestelijke gezondheidszorg
-81
-83
-85
-82
3
Seksuele gezondheid
-212
-236
-238
-219
20
Technische hygiënezorg
-1.133
-1.277
-1.291
-1.229
62
Tuberculose bestrijding
-546
-538
-542
-547
-5
-3.415
-3.692
-3.712
-11.537
-7.825
200
0
0
0
0
Product Baten
Totaal Baten Lasten
Totaal Lasten Totaal Beschermen
NB: Alle bedragen in de financiële overzichten zijn in afgeronde duizendtallen. Hierdoor kunnen afrondingsverschillen ontstaan.
De financiële verantwoording is opgenomen onder paragraaf Financiële verantwoording IZB+ - de opgeschaalde infectieziektebestrijding gericht op COVID-19.
Financiële verantwoording bij het programma Beschermen derden Tabel: Financieel overzicht Beschermen derden Programma
Beschermen - derden
Product
Baten
Geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio Rijksvaccinatieprogramma jeugd
Totaal Baten Lasten
Geneeskundige hulpverleningsorganisatie in de regio Rijksvaccinatieprogramma jeugd
Totaal Lasten Totaal Beschermen - derden
Resultaat 2019
Begroting 2020 voor wijziging
Begroting 2020 na wijziging
Resultaat 2020
Verschil 2020
884
910
904
970
66
1.129
822
922
976
55
2.013
1.732
1.825
1.946
121
-884
-910
-904
-970
-66
-1.129
-822
-922
-976
-55
-2.013
-1.732
-1.825
-1.946
-121
0
0
0
0
0
De financiële verantwoording is opgenomen onder paragraaf Financiële verantwoording IZB+ - de opgeschaalde infectieziektebestrijding gericht op COVID-19.
Programma Bevorderen
26
1.2 Programma Bevorderen Gezondheidsbevordering De GGD adviseert de Drentse gemeenten over interventies en beleid die de gezondheid van de inwoners bevorderen. De interventies zijn effectief en lokaal toepasbaar. De GGD adviseert ook bij lokale en regionale preventienetwerken. We vertalen landelijke initiatieven gericht op het stimuleren van gezond gedrag naar de Drentse context. De resultaten van onderzoek en kennis over de lokale situatie vormen daarvoor de basis. Wat hebben we bereikt? • •
• • • • • •
We droegen bij aan een integrale aanpak van preventie in de 12 Drentse gemeenten. Gemeenten hebben adviezen ontvangen en toegepast bij het gezondheidsbeleid en de keuze voor interventies. De adviezen betroffen onderwerpen zoals roken, alcohol, gezond gewicht, eenzaamheid en mentale druk. Er was aandacht voor de invloed van de coronapandemie op deze onderwerpen. In onze adviezen nemen we achterliggende oorzaken van ongezond gedrag mee. Daarnaast is er aandacht voor het bevorderen van gezondheid vanuit de fysieke leefomgeving. We agendeerden de verbinding met preventie en gezondheid bij de voorbereiding van lokale sportakkoorden. In de gemeenten Coevorden, BorgerOdoorn en Westerveld droegen we bij aan een gecombineerd lokaal sport- en preventieakkoord. We duidden de resultaten van de Gezondheidsmonitor Jeugd samen met gemeenten. In Drenthe is het meerjarenprogramma: ‘Drenthe samen gezond in beweging’ vastgesteld. We droegen bij aan de voorbereiding van het uitvoeringsprogramma dat hierop aansluit. De Omgevingswet biedt mogelijkheden om een gezonde fysieke leefomgeving te realiseren. Onze expertise op een gezonde leefomgeving is bij alle gemeenten en ketenpartners in beeld. Een toenemend aantal gemeenten vroeg advies van de GGD in vergunningstrajecten en bestemmingsplannen. Het ministerie van VWS heeft ons subsidie toegekend.
Daarmee kunnen we Drentse gemeenten extra ondersteunen bij het realiseren van rookvrije omgevingen (zie programma Additioneel). We participeerden in gezondheid gerelateerde programma’s en netwerken.
Wat hebben we hiervoor gedaan? Door COVID-19 is vanaf maart 2020 de ureninzet van de adviseurs gezondheidsbevordering voor de reguliere dienstverlening beperkt. Zij leverden een bijdrage in coördinerende taken en in het proces van voorlichting en communicatie rond COVID-19. De reguliere dienstverlening liep daarnaast zoveel mogelijk door. Eind 2020 is gestart met de inzet van vervangend personeel. Advisering gemeenten De advisering van gemeenten was vooral maatwerk. We bespraken tijdens meerdere contactmomenten per gemeente trends, speerpunten en lokale prioriteiten. We boden aan alle gemeenten de resultaten van de Gezondheidsmonitor Jeugd aan. De resultaten zijn besproken met ambtenaren van verschillende beleidsterreinen. In de gemeenten Emmen, Borger-Odoorn, Meppel en Westerveld is een vervolg afgesproken. We gaan daar in gesprek met lokale partners zoals het welzijnswerk of onderwijs. Samen met hen duiden we de resultaten. We zijn met alle Drentse gemeenten in gesprek over de plek van gezondheid in de Omgevingswet. Bij zes gemeenten zijn we betrokken (geweest) bij het opstellen van de Omgevingsvisie. De andere gemeenten starten hier op een later moment mee. Zij zullen dan een beroep doen op de expertise van de GGD. Alle gemeenten doen mee aan het project ‘aan de slag met preventie in de Drentse gemeenten’. De GGD nam in alle gemeenten deel aan de lokale werkgroep.
De lokale werkgroepen stelden een plan van aanpak op en geven daar uitvoering aan. De GGD adviseerde over mogelijkheden voor een integrale aanpak. De inzet van landelijk erkende interventies daarbij is belangrijk. Daarnaast adviseerde de GGD over het blijven betrekken van inwoners.
Programma Bevorderen
27
Voorbeelden van advisering aan gemeenten Onlinebijeenkomst ‘Gezondheid breed op de agenda’ Eind mei verscheen de landelijke gezondheidsnota ‘Gezondheid breed op de agenda’. Deze nota beschrijft de landelijke prioriteiten op het gebied van publieke gezondheid. Daarmee geeft de nota richting aan het lokale gezondheidsbeleid van gemeenten. De GGD organiseerde een onlinebijeenkomst over de landelijke gezondheidsnota voor ambtenaren van Drentse gemeenten. Aan de bijeenkomst namen ruim 20 deelnemers uit 11 van de 12 Drentse gemeenten deel. De GGD publiceerde gekoppeld aan deze bijeenkomst een infographic. De infographic plaatst de landelijke gezondheidsnota in perspectief met ontwikkelingen en netwerken in Drenthe. Gezondheid in alle domeinen Een belangrijk aspect in de landelijke visie op gezondheidsbeleid is samenwerking. We pakken gezondheidsvraagstukken vanuit een breed perspectief aan. Daarbij zijn verschillende domeinen betrokken: health in all policies. Samen met de gemeenten De Wolden, Hoogeveen en Pharos (GezondIn) organiseerden we de bijeenkomst ‘Gezondheid in alle domeinen’. Ambtenaren van verschillende beleidsterreinen en domeinen uit beide gemeenten gingen op zoek naar domein overstijgende opgaven. Er is een denktank gestart om de opbrengst van de bijeenkomst verder uit te werken.
Gezonde leefomgeving Gemeente Borger-Odoorn werkt met het kwaliteitsteamoverleg al in pilotvorm ‘in de geest’ van de Omgevingswet. Ideeën van initiatiefnemers worden voorafgaand aan het vergunningstraject besproken. Initiatiefnemers krijgen tips mee voor de verdere uitwerking. Bij initiatieven die raken aan gezondheid, vraagt de gemeente advies aan de GGD. Het helpt de gemeente beter inzicht te krijgen wanneer de GGD advies te vragen. Als GGD doen we ervaring op met het integraal adviseren op het gebied van gezondheid en gezonde leefomgeving. Ketenaanpak gezond gewicht In de gemeenten Assen en Emmen zijn we in gesprek over de toepassing van de landelijke ketenaanpak gezond gewicht. Deze ketenaanpak kan onderdeel zijn van de lokale JOGG-aanpak. We begeleidden een onderzoeksstage om perspectieven van ouders en zorgprofessionals beter in beeld te krijgen. Voor volwassenen wordt in Drenthe gewerkt aan implementatie van de Gecombineerde Leefstijl Interventie (GLI). GGD en Gezond in Drenthe (hoofdaannemer GLI) hebben samenwerkingsafspraken gemaakt. Deze afspraken gaan over het inpassen van de GLI in een bredere preventieaanpak.
Ondersteunen lokale uitrol van landelijke campagnes GGD Drenthe ondersteunt gemeenten om de landelijke campagnes IkPas (alcohol) en Stoptober (roken) lokaal meer bekendheid te geven. Deze campagnes dragen bij aan bewustwording van de eigen houding ten aanzien van alcohol en roken. Daarnaast beïnvloeden deze campagnes de sociale norm. In 2020 hebben 1558 Drenten zich geregistreerd als deelnemer aan IkPas. Op de Stoptober website schreven 782 Drenten zich in voor deelname. Bij beide campagnes ligt het aantal Drentse deelnemers aanzienlijk hoger. Registratie is geen voorwaarde voor deelname. Voor het eerst is dit jaar ook de campagne ‘Zien drinken, doet drinken’ ondersteund. De landelijke alliantie alcoholbeleid lanceerde deze campagne. De actieweek richt zich op ouders en andere opvoeders. Het doel van de campagne is hen bewust te maken dat hun drinkgedrag medebepalend is voor het toekomstig drinkgedrag van hun kinderen. Lokale en regionale gezondheid gerelateerde netwerken We namen in 2020 deel aan diverse netwerken. Provinciaal zijn we bijvoorbeeld partner in Drenthe Gezond, Drenthe Doet Mee, Drenthe Beweegt, het Drents Netwerk Positieve Gezondheid en de Alliantie van Kracht. Op Noord-Nederlandsniveau namen we deel aan Kennislab BIOR Noord, FAITH, de Werkplaats Sociaal Domein Noord en Aletta Jacobs School of Public Health. Ook droegen we bij aan landelijke overleggen.
Dit betrof bijvoorbeeld afstemming met het RIVM over bouwstenen voor een gezonde leefomgeving. We zitten in het gebruikerspanel voor het Loket Gezond Leven van het RIVM. Met GIDS-adviseur voor Drenthe en de Gezondheidsfondsen voor Rookvrij bespreken we regelmatig relevante ontwikkelingen.
28
Programma Bewaken Financiële verantwoording bij het programma Bevorderen Tabel: Financieel overzicht bevorderen Programma Bevorderen
Product Baten
Gezondheidsbevordering algemeen
Totaal Baten Lasten
Gezondheidsbevordering algemeen
Totaal Lasten Reserveringen
Gezondheidsbevordering algemeen
Totaal Reserveringen Totaal Bevorderen
Resultaat 2019
Begroting 2020 voor wijziging
Begroting 2020 na wijziging
Resultaat 2020
Verschil 2020
347
357
363
328
-35
347
357
363
328
-35
-358
-357
-363
-328
35
-358
-357
-363
-328
35
12
0
0
0
0
12
0
0
0
0
0
0
0
0
0
De financiële verantwoording is opgenomen onder paragraaf Financiële verantwoording IZB+ - de opgeschaalde infectieziektebestrijding gericht op COVID-19.
1.3
Programma Bewaken
Epidemiologie De GGD monitort de gezondheid en de leefstijl van de inwoners van Drenthe door de uitvoering van monitoronderzoeken, onderzoek op basis van de registraties van de jeugdgezondheidszorg of andere bronnen. Resultaten en duiding worden teruggekoppeld aan gemeenten en andere partners, en kunnen leiden tot beleidsimpulsen en in te zetten interventies door de gemeenten. Wat hebben we bereikt? • • • • •
We ondersteunden de crisisorganisatie/IZB+ met informatie en surveillance. We hebben iedere gemeente inzicht geboden in de gezondheid, het welbevinden en de leefstijl van jeugd in het voortgezet onderwijs. Op basis van de screeningsgegevens van de JGZ hebben we inzicht gegeven in de psychosociale gezondheid van de jeugd in Drenthe. In het najaar hebben we het veldwerk voor de Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen afgerond. Daarnaast verdiepten we ons in de ontwikkeling van overgewicht in Drenthe door de jaren heen. In het kader van het project Aan de slag met preventie leverden we een bijdrage aan de integrale aanpak van preventie in de 12 Drentse gemeenten.
Wat hebben we hiervoor gedaan? Ook epidemiologen zijn ingezet binnen de IZB+ activiteiten. Ze droegen bij aan wekelijkse (duidings)rapportages, en stelden diverse infographics en online documenten op met ontwikkelingen rondom corona voor de crisisorganisatie. Gezondheidsmonitor Jeugd en Jij en Je Gezondheid We publiceerden de cijfers van de landelijke Gezondheidsmonitor Jeugd (uitgevoerd in het najaar 2019) in een provinciale rapportage. Alle 12 gemeenten ontvingen ook een tabellenboek met gemeentelijke cijfers. De belangrijke uitkomsten zijn in een mooi vormgegeven samenvatting beschreven. Met onze expertise over epidemiologie droegen we bij aan de landelijke innovatie werkgroep Jij en Je Gezondheid (JEJG). Deze werkt aan de vorming van een landelijk dashboard.
29
Programma Bewaken
Gezondheidsmonitor volwassenen en ouderen In 2020 is het veldwerk voor de landelijke Gezondheidsmonitor Volwassenen en Ouderen uitgevoerd. Ruim 20.000 inwoners van Drenthe ontvingen in het najaar een vragenlijst met vragen over o.a. gezondheid, welbevinden, roken, alcohol, bewegen, mantelzorg, leefomgeving en vragen over corona. De respons onder volwassenen viel met 36% iets lager uit dan verwacht. De respons onder 65-plussers was hoog met 62%. We leverden het afgelopen jaar een actieve bijdrage aan de landelijke werkgroepen harmonisatie en vraagstellingen en aan de landelijke bijeenkomsten over de toekomst en innovatie van de gezondheidsmonitors. Informatievoorziening gemeenten en partners In 2020 richtten we ons op de volgende producten voor gemeenten en partners: • Met het themarapport Gezond Gewicht brachten we de ontwikkeling van overgewicht (en de achterliggende problematiek) in Drenthe in beeld. Deze schreven we op basis van de gegevens uit de JGZ-registratie, JGZ-onderzoeken en de data van Lifelines. Bij de totstandkoming van dit rapport werkten we samen met gemeenten en verschillende ketenpartners. Het rapport werd in januari 2021 verspreid. • In een interactieve factsheet presenteerden we gegevens over de psychosociale gezondheid (SDQ) van basisschoolleerlingen voor iedere gemeente.
• Voor het actieprogramma Kansrijke Start maakten we voor de gemeente Midden-Drenthe, Assen en Westerveld infographics met cijfers over de gezondheid en leefstijl van moeders en kinderen. • We ondersteunden gemeenten met cijfers als onderdeel van ‘Aan de slag met preventie in de Drentse gemeenten’. • Met o.a. een webinar voor professionals en ambtenaren droegen we bij aan het landelijke expertisenetwerk Windenergie. GezondheidsGegevensDrenthe.nl Alle publicaties van epidemiologie zijn terug te vinden op onze website GezondheidsGegevensDrenthe.nl. Ook is het mogelijk zelf tabellen of kaartjes samen te stellen op provinciaal, gemeentelijk of gebiedsniveau. In 2020 is onze website bezocht door 2.765 gebruikers. Er zijn 10.550 pagina’s op de website bezocht. Lifelines Met een gegevensbestand van Lifelines werkten we op Noord-Nederlands niveau aan een vergelijking met en een correctie op de resultaten uit de Gezondheidsmonitor rond het onderwerp ‘obesitas’. We bereiden een rapportage voor. AWPGNN en Aletta School of Public Health De samenwerking binnen de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Noord-Nederland is voortgezet. De drie noordelijke GGD’en delen kennis over onderzoeken, wisselen ervaringen uit, en werken samen, bijv. bij het organiseren van stageplekken voor coassistenten.
Er wordt kennis ingebracht in het ZonMw project ‘Aan de slag met preventie in de Drentse gemeenten’. Met Aletta wordt samengewerkt in een onderwijsproject. Een groep PhD studenten volgt een extra cursus met de methode ‘design thinking’. GGD Drenthe is opdrachtgever in een project over mentale druk bij jongeren.
Financiële verantwoording bij het programma Bewaken Tabel: Financieel overzicht Bewaken Programma
Bewaken
Product
Baten
Totaal Reserveringen Totaal Bewaken
Verschil 2020
383
394
403
392
-11
Gezondheidsmonitor jeugd
51
53
53
53
0
434
447
457
445
-11
Epidemiologie
-361
-447
-456
-434
22
Gezondheidsmonitor jeugd
-51
-53
-53
-53
0
-413
-500
-509
-488
22
-13
53
53
42
-10
-13
53
53
42
-10
9
0
0
0
0
Totaal Lasten Reserveringen
Resultaat 2020
Epidemiologie
Totaal Baten Lasten
Resultaat 2019 Begroting 2020 Begroting 2020 voor wijziging na wijziging
Epidemiologie
De financiële verantwoording is opgenomen onder paragraaf Financiële verantwoording IZB+ - de opgeschaalde infectieziektebestrijding gericht op COVID-19.
Programma Jeugd
30
1.4 Programma Jeugd In de jeugd wordt de basis gelegd voor de rest van het leven, dus een goede start is belangrijk. Tegelijkertijd zijn de kindertijd en adolescentie kwetsbare fases in een mensenleven. Er zijn tal van zaken die mis kunnen gaan bij het opgroeien, zowel fysiek als mentaal en sociaal. Met de jeugdgezondheidszorg (JGZ) volgt en beoordeelt de GGD de ontwikkeling van kinderen en jongeren in Drenthe. Op die manier komen ook kwetsbare kinderen zo vroeg als kan in beeld, ook als zij zelf of hun ouders zelf geen vragen formuleren. Voor de groep 0-18 jaar doen we dat in acht Drentse gemeenten. Voor de groep 4-18 jaar doen we dat in alle Drentse gemeenten. Deze gezondheidsbevordering kent vele kanten: van het tijdig opsporen van erfelijke ziektes tot tips voor ouders over opvoeden, van vaccineren tegen gevaarlijke infectieziektes tot het tijdig signaleren van medische of sociaalemotionele problemen. Ook zet de JGZ in op leefstijlverbetering. Daarnaast hebben we een netwerkfunctie: we werken met veel partijen samen, stimuleren hen om alert te zijn op signalen van kwetsbare kinderen en zijn op die manier een spin in het web. Omdat we alle kinderen zien en longitudinaal inzicht hebben in hun ontwikkeling en die van andere kinderen in het gezin, kunnen we een breed perspectief geven als er problemen optreden bij een kind of gezin.
Onze professionals gaan uit van de eigen kracht van ouders en jeugdigen, normaliseren en preventie staan hierbij centraal. Tijdens de contacten met ouders en jongeren signaleren we of er risico’s zijn, op zowel medisch als psychosociaal gebied als in de leefomgeving van een kind. We verwijzen zo nodig naar de juiste hulp of zorg en werken hierbij nauw samen met andere partners. De dienstverlening is vormgegeven volgend het Landelijk Professioneel Kader (LPK). De Covid-19 pandemie heeft zijn weerslag gehad op de werkzaamheden in de JGZ. Tot begin maart verliep het jaar normaal, daarna kwamen we in een stroomversnelling van maatregelen en aanpassingen in onze dienstverlening. Uitgangspunt is steeds geweest om de dienstverlening zo optimaal mogelijk te houden maar ook veilig voor ouders, kinderen en medewerkers. We volgende daarbij de richtlijnen van het RIVM en ook het landelijk kader JGZ.
Wat hebben we bereikt? • • • •
• •
We droegen bij aan het gezond en veilig opgroeien van kinderen en jongeren in Drenthe Ondanks alle beperkingen zijn we het hele jaar bereikbaar geweest voor ouders, jongeren, scholen en ketenpartners. We hebben extra oog gehad voor kinderen die door Covid-19 maatregelen in de knel komen. We zorgden voor de uitvoering van de JGZ (in acht gemeenten voor de doelgroep 0-18 jaar en in vier gemeenten voor de doelgroep 4-18 jaar). We deden dat waar mogelijk vanuit het consultatiebureau en op de (voor)scholen. Waar gebruik maken van fysieke ruimtes niet mogelijk was verliepen de contacten digitaal. We bereikten met onze contacten 31.883 jeugdigen. De contacten werden steeds flexibeler. We hebben in 2020 beeldbelconsulten geïntroduceerd als alternatief voor een fysiek contactmoment. De mogelijkheden voor contact met de JGZ is daarnaast uitgebreid met WhatsApp in aanvulling op de telefonische bereikbaarheidsdienst.
Wat hebben we hiervoor gedaan? Aangepaste dienstverlening JGZ De afgelopen 10 maanden is de dienstverlening op- en afgeschaald op basis van: • Richtlijnen RIVM • Maatregelen specifiek voor uitvoering JGZ • Landelijke richtlijnen GGD GHOR
Programma Jeugd
31
Bij de keuzes die we gemaakt hebben binnen de richtlijnen was steeds de afweging: digitaal doen wat digitaal kan en fysiek doen wat fysiek moet. Bij die afweging werd gekeken naar noodzaak vanuit medisch oogpunt en vanuit de veiligheid van het kind: • Voor de zorg voor de 0-4 jarigen betekende dit dat consulten met een vaccinatie altijd fysiek zijn uitgevoerd. Om voldoende afstand te kunnen houden in de wachtruimte worden er minder mensen per dagdeel uitgenodigd en is de wachtruimte aangepast. • Op 24 maart heeft VWS besloten dat de gehoorscreening bij de pasgeborenen opgeschort moest worden. De hielprik moet plaatsvinden voor de 7de dag, dit is wel continu doorgegaan. Op 4 mei mochten de gehoorscreenings weer worden uitgevoerd en zijn vervolgens alsnog alle pasgeborenen op gehoorproblemen getest. • De zorg voor jeugdigen van 4-18 is beïnvloed door de toegankelijkheid van de scholen. Bij de tijdelijke sluiting van de scholen stopten automatisch de reguliere gezondheidsonderzoeken. De medewerkers hebben zich toen vooral gericht op de zorg voor risicogroepen door: ouders te bellen om te kijken of ze het redden met de kinderen thuis te overleggen met de scholen over (bijvoorbeeld) kinderen die in het afstandsonderwijs buiten beeld bleven. • Inloopspreekuren zijn stopgezet omdat we alleen op afspraak werken.
Daarnaast hebben we extra inspanningen verricht om zichtbaar, vindbaar en bereikbaar te zijn voor ouders en jongeren: • De telefonische bereikbaarheidsdienst is uitgebreid om de 50% toename in hulpvragen te kunnen opvangen. De verpleegkundigen van de bereikbaarheidsdienst kregen meer complexe vragen waarvan de beantwoording meer tijd kostte. De telefonische bereikbaarheid was ook vaak een vervanging voor de inloopspreekuren. De bereikbaarheidsdienst is vanaf september ook via WhatsApp bereikbaar. • De ouders van jeugdigen waarvan het gezondheidsonderzoek niet door kon gaan hebben daar bericht van gehad met de uitnodiging om bij vragen contact op te nemen. Ook is er door artsen en verpleegkundigen proactief contact opgenomen met veel gezinnen. Het aantal contacten met ouders en jeugdigen via mail en telefoon is dan ook fors toegenomen van 11.000 naar 16.119. Inzet JGZ bij IZB+ (bestrijding Covid-19 pandemie) Tot en met de zomer is door de IZB+ organisatie een groot beroep gedaan op JGZ medewerkers om een bijdrage te leveren aan: het Covid-19 Callcenter, de informatielijn voor huisartsen, de teststraat en het bron- en contactonderzoek. Na de zomer is het aan Covid-19 gerelateerde werk door externe medewerkers overgenomen.
Inlopen van achterstanden Door de inzet voor IZB+, het werken conform de Covid-19 richtlijnen, de sluiting van de scholen en hoger ziekteverzuim is er achterstand ontstaan in de JGZ werkzaamheden. Het aantrekken/vinden van extra artsen om achterstanden in te lopen is moeilijk. Om de ontstane achterstanden in te lopen hebben we de volgende keuzes gemaakt: • Het consult 3 jaar en 9 maanden in een verkorte vorm uit te voeren waarbij van ouders die dat kunnen wat meer voorwerk gevraagd wordt • De consulten van 2 en 3 jaar samen te voegen tot 2½ jaar consult (met uitzondering van kinderen waarbij ingeschat wordt dat beide consulten wenselijk zijn) • De gezondheidsonderzoeken die in het schooljaar 2019-2020 niet hebben plaatsgevonden worden niet ingehaald. Ondanks deze maatregelen is er eind 2020 nog een achterstand die in 2021 ingelopen moet worden. Het gaat dan met name van consulten van peuters, kinderen op het speciaal onderwijs en spreekuurafspraken op scholen. Ook is er voorlopig, i.v.m. de RIVM richtlijnen, meer tijd nodig om de werkzaamheden uit te voeren. Dit geldt zowel voor de vaccinaties als de afspraken op locatie waar rekening gehouden moet worden met extra ruimte tussen de afspraken. Om dit allemaal te realiseren zijn eind 2020 extra verpleegkundigen aangetrokken, die snel ingewerkt werden en gericht ingezet werden.
JGZ COVID-19 aandacht functionarissen voor scholen De scholen stonden voor veel uitdagingen. GGD Drenthe is veelvuldig benaderd met vragen vanuit het onderwijs hoe ze om moesten gaan met besmettingen en de maatregelen. In het laatste kwartaal is het beantwoorden van informatievragen van scholen en van ouders met vragen die verband houden met school en opvang belegd bij een aantal JGZ medewerkers die hiervoor specifiek intern zijn opgeleid. Hiermee werden de andere informatielijnen ontlast, maar zeker zo belangrijk, werd de natuurlijke band die JGZ heeft met (voor)scholen goed benut.
“Wij (4 Jeugdverpleegkundige en 1 Jeugdarts) zijn afwisselend contactpersoon voor de scholen en kinderopvang bij vragen rondom COVID-19. We krijgen vooral vragen van schooldirecteuren en kinderdagverblijfleidsters over op COVID-19 positief geteste leerkrachten, stagiaires en of leerlingen. Ze willen weten wat ze moeten doen, soms vragen ze of klassen of scholen gesloten moeten worden. Wij maken een inschatting van de risico’s door goed door te vragen over: eerste ziektedag, wanneer laatste contact, wat voor soort contact (nauw of niet nauw), welke nauwe contacten in besmettelijke periode, hoeveel besmettingen in dezelfde klas, schoolgrootte etc. Hoe is de situatie, zijn het losse besmettingen of is er een uitbraak? Daarbij ook veel uitleg, zoals wat wordt verstaan onder een nauw contact. We hebben voorbeeldbrieven die scholen naar ouders kunnen sturen. We werken nauw samen met IZB+. Door goede informatie kan onrust vaak worden voorkomen.”
Programma Jeugd
32
Leefstijl Aan de thema’s van het preventie akkoord hebben we weinig specifieke aandacht kunnen besteden. De geplande activiteiten, zijn grotendeels niet doorgegaan. • Het signaleren van kinderen met overgewicht is beperkt doordat veel fysieke contactmomenten niet door konden gaan. • Het introduceren van GIZ (Gezamenlijke Inschatting Zorgbehoefte) is ook gestagneerd. Dit is een evidence based methodiek die breed gebruikt kan worden door partners in zorg en onderwijs, waarin met de ouder of jongeren op een eenvoudige manier alle levensterreinen in kaart gebracht worden. • Onze bijdrage aan de Alliantie van armoede is dit jaar beperkt gebleven. Wel is aandacht geweest bij medewerkers voor het bespreekbaar maken van financiële problemen, nu die extra aan het licht komen door corona. JGZ in Flow: meer zorg op maat! Covid-19 heeft het belang van een wendbare JGZ laten zien, die ook onder veranderde omstandigheden de continuïteit van de dienstverlening kan waarborgen. Om dit te bereiken zijn wij in 2020 gestart met de Drentse vertaling van de Landelijke Strategische koers en ontwikkelagenda JGZ. Het Algemeen Bestuur heeft eind 2020 deze voorgenomen ontwikkeling geaccordeerd en financiële middelen beschikbaar gesteld.
Zorg op maat voor ieder Drents kind! Daar gaan we naar toe werken in het programma JGZ in Flow: naar meer zorg op maat! In dit programma wordt gewerkt aan: • Online betrouwbare informatie op maat; • Bereikbaarheid binnen en buiten kantoortijden; • Aanvullende online en offline dienstverlening; • Klant centraal in het leveren van de beste zorg op maat; Hiermee in lijn is vanaf juni al een start gemaakt met de implementatie van beeldbellen vanuit het kind dossier (KD+), dit als vervanging en/of aanvulling op de face tot face contactmomenten. Ook zijn de kanalen voor vragen over opvoeding, opgroeien en gezondheid uitgebreid, de bereikbaarheidsdienst JGZ is sinds september 2020 te benaderen via WhatsApp. Ouders geven aan deze aanvullende dienstverlening erg op prijs te stellen. De eerste groep gebruikers is om een reactie op deze nieuwe service gevraagd. Gemiddelde score op een schaal van 5 was 4.9. “Ik kreeg snel een reactie op mijn vraag en het antwoord was duidelijk. Ik vind het sowieso prettig dat je nu via WhatsApp kunt sturen.”
33
Programma Jeugd Jaarcijfers
In de tabel zijn de begrote cijfers van 2020 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2020 en de drie voorafgaande jaren. Waar afwijkingen zijn worden deze onder de tabel toegelicht. Tabel: Jeugdgezondheidszorg Realisatie 2020
Begroot 2020
Realisatie 2019
Realisatie 2018*
Realisatie 2017*
0-4 jaar
12.444
12.000
12.526
nb
nb
4-12 jaar
40.411
40.000
40.526
nb
nb
12-18 jaar
35.969
35.000
37.393
nb
nb
Totaal in zorg
88.824
87.000
90.445
0
0
0-4 jaar
10.936
12.000
12.067
nb
nb
4-12 jaar
13.616
14.000
14.018
nb
nb
12-18 jaar
6.340
9.000
9.291
nb
nb
Totaal bereik
30.892
35.000
35.376
0
0
0-4 jaar
44.947
51.000
51.954
nb
nb
4-12 jaar
19.956
21.500
21.934
nb
nb
12-18 jaar
6.421
12.000
11.925
nb
nb
Totaal individuele contacten
71.324
84.500
85.813
0
0
in zorg *1:
Bereik *2:
Aantal individuele contacten *3:
* Per 2019 zijn we overgegaan op andere prestatie-indicatoren. Hierdoor ontbreken realisatiecijfers over 2018 en 2017. *1 aantal jeugdigen waarvan GGD Drenthe dossier beheerd. *2 aantal individuele jeugdigen waar dit jaar contact mee is geweest. *3 aantal contacten hetzij fysiek hetzij digitaal.
Financiële verantwoording bij het programma Jeugd Tabel: Financieel overzicht Jeugd Programma
Jeugd
Product
Baten
Alle kinderen in beeld
Resultaat 2020
Verschil 2020
102
106
107
106
-1
4.688
4.644
4.748
104
Jongerenconsult
1.181
1.217
1.241
1.211
-29
Preventieve gezondheidsonderzoeken
4.064
3.709
4.023
4.143
120
Risicokind centraal
1.025
1.056
1.070
1.064
-5
10.953
10.775
11.084
11.274
189
-102
-106
-107
-106
1
-4.580
-4.688
-4.644
-4.748
-104
-1.196
-1.217
-1.241
-1.211
29
Preventieve gezondheidsonderzoeken
-4.050
-3.709
-4.023
-4.143
-120
Risicokind centraal
-1.025
-1.056
-1.070
-1.064
5
-10.952
-10.775
-11.084
-11.274
-189
0
0
0
0
0
Alle kinderen in beeld
Jongerenconsult
Totaal Jeugd
Begroting 2020 na wijziging
4.580
Gezondheidszorg 0 tot 4 jarigen
Totaal Lasten
Begroting 2020 voor wijziging
Gezondheidszorg 0 tot 4 jarigen
Totaal Baten Lasten
Resultaat 2019
De financiële verantwoording is opgenomen onder paragraaf Financiële verantwoording IZB+ - de opgeschaalde infectieziektebestrijding gericht op COVID-19.
Programma Additioneel
34
1.5 Programma Additioneel Jeugdgezondheidszorg additioneel In het verlengde van de basistaken van de jeugdgezondheidszorg voert de GGD additionele taken uit voor diverse gemeenten. Kansrijke start en Nu Niet Zwanger In 2019 is het landelijke actieprogramma Kansrijke start begonnen. Dit programma richt zich op drie fasen: voor de conceptie, tijdens de zwangerschap en tijdens de eerste twee jaar van het kind (de eerste 1.000 dagen). De GGD is actief in elk onderdeel. • In de fase voor de conceptie heeft o.a. het programma Nu Niet Zwanger een rol. In 2020 zijn 2 extra gemeenten hieraan deel gaan nemen: Assen en De Wolden. In de gemeenten Aa en Hunze, Emmen, Borger-Odoorn en Hoogeveen liep het programma al. De projectperiode hiervan is eind 2020 afgelopen, de regie en uitvoering van het programma is door de externe partij, Impology, overgedragen aan GGD Drenthe. • In Emmen is in navolging van Hoogeveen, een start gemaakt met het groepsgewijs aanbieden van de bezoeken aan het consultatiebureau (Samen Ouder). De groepen zijn al gevormd in de zwangerschapsperiode bij de verloskundige (Samen Zwanger). Ook in Assen bestaat belangstelling om dit aanbod te realiseren. Door corona is de uitvoering gestagneerd. • De JGZ biedt in een aantal gemeenten Prenatale Huisbezoeken, Prézorg en Voorzorg aan zwangeren aan die specifieke vragen hebben of in kwetsbare positie verkeren.
Ondanks corona is de vraag naar dit aanbod niet afgenomen en we zien in de meeste gemeenten juist een groei. De intensivering van de samenwerking in de geboorteketen werpt zijn vruchten af. Huisarts Ondersteuner Jeugd gemeente Emmen De jeugdverpleegkundigen als Huisarts Ondersteuner Jeugd worden in Emmen door steeds meer huisartspraktijken ingezet. Het aantal casussen is ondanks een periode waarin er nauwelijks mensen naar de huisarts gingen en er dus ook geen verwijzingen kwamen toch licht gestegen van 203 (in 2019) naar 212. Ouders en jongeren kunnen snel terecht met opvoed- en opgroeivragen. De ondersteuning is laagdrempelig, dicht bij huis en in nauwe samenwerking met andere betrokkenen in buurt of school. Een eventuele verwijzing naar specialistische zorg kan hierdoor beter onderbouwd worden. Extra ondersteuning gezinnen en jeugd als partner in het voorliggend veld In de gemeenten Midden–Drenthe, Borger-Odoorn, Emmen de Wolden en Hoogeveen heeft de JGZ een aanvullende taak vanuit de Jeugdwet. Het gaat om extra ondersteuning van de gezinnen. De jeugdverpleegkundige geeft opvoedondersteuning in de gezinnen. Ook kan zij gezinnen ondersteunen in de toeleiding naar hulp en deze coördineren en monitoren. Dit gebeurt in nauwe samenwerking met de toegang Jeugd of het sociaal team van de gemeente. Ook wordt met de partners in het veld afgestemd.
Deze werkzaamheden hebben in 2021 wel doorgang gevonden maar soms in andere vorm. Inzet in de zorgstructuur op scholen en trainingen voor ouders en kinderen In de gemeenten Emmen, Hoogeveen, Midden-Drenthe, Coevorden en Borger-Odoorn heeft de Jeugdverpleegkundige extra tijd om aan te sluiten bij de zorgstructuur van de basisscholen. Tijdens de sluiting van de scholen is het contact wel onderhouden maar vielen reguliere zorgoverleggen stil. In een aantal gemeenten zijn afspraken gemaakt over de extra inzet voor activiteiten als SOVA (sociale vaardigheden) en KIES (kinderen in echtscheiding situaties) trainingen, workshops seksuele weerbaarheid. Deze groepen hebben dit jaar nauwelijks doorgang kunnen vinden. Preventieve logopedie Preventieve logopedie werd in de gemeenten Assen, Coevorden, Hoogeveen, Midden-Drenthe, Noordenveld, De Wolden, Westerveld, Aa en Hunze en Borger-Odoorn uitgevoerd. We bieden digitale vragenlijsten voor preventieve logopedie aan ouders aan van kinderen in de groepen 1 en 2 van het basisonderwijs. Ouders maken goed gebruik van het preventief consult bij de 0-4-jarigen. Ze krijgen in een vroeg stadium adviezen over de taalspraakontwikkeling van hun kind. Pilot koemelkallergie In Emmen bieden we aan ouders met jonge kinderen de koemelkallergietest aan.
Door op het consultatiebureau de test uit te voeren (in plaats van bij de huisarts of kinderarts) is de test laagdrempelig en klantvriendelijk. Een van de jeugdartsen is opgeleid deze test uit te voeren. De test wordt door een aantal zorgverzekeraars vergoed. In 2020 zijn 3 testen uitgevoerd. De pilot wordt geëvalueerd om te kijken of en hoe we dit aanbod in stand willen houden. Verzuimbegeleiding 18+ In Emmen hebben de MBO scholen ook de mogelijkheid om leerlingen ouder dan 17 jaar voor verzuimbegeleiding naar de jeugdarts te verwijzen. Er zijn 5 leerlingen verwezen.
Programma Additioneel
35
Gezonde school: Gezonde School is een programma dat scholen helpt om te werken aan een gezonde leefstijl. Er wordt gewerkt aan vier pijlers; Educatie, Beleid, Schoolomgeving, Signaleren, zodat een gezonde leefstijl vanzelfsprekend wordt. De kenmerken van Gezonde School zijn: kwalitatief goede preventieprogramma’s en maatregelen en structurele aandacht voor gezondheid binnen het onderwijs. De jeugdverpleegkundigen adviseren en begeleiden scholen bij elke stap van de Gezonde Schoolaanpak als gezonde schooladviseur. In het schooljaar 2020/2021 krijgen 29 scholen in Drenthe het Ondersteuningsaanbod Gezonde School toegekend. Het gaat om 13 basisscholen, 8 voortgezet onderwijsscholen en 8 Mbo-opleidingen In Drenthe zijn er 98 Gezonde Scholen: • 81 Basisscholen • 16 Voorgezet onderwijs • 1 Middelbaar beroepsonderwijs Jong leren eten Jong leren eten heeft als doel dat kinderen en jongeren van 0 tot 18 jaar meer weten van (duurzaam geproduceerd) voedsel zodat ze later gezonde en bewuste keuzes kunnen maken. Jong leren eten wordt in Drenthe uitgevoerd door IVN Noord en GGD Drenthe. De eerste 4 jaar Jong Leren Eten hebben in Drenthe het onderstaande opgeleverd. • 98 gezonde scholen waarvan 34 met het vignet voeding.
• 140 basisscholen met EU-schoolfruit • 23 coaches Gezonde kinderopvang • 37 scholen en 9 kinderopvang organisaties hebben de lekker naar Buiten subsidie ontvangen • 2 kookboeken rondom Kindermenu 2.0 gepubliceerd. Vanwege het succes en om er voor te zorgen dat er een goede borging plaatsvind wordt het programma met 4 jaar verlengd.
Gezondheidsbevordering additioneel Gemeenten maken gebruik van aanvullende gezondheid bevorderende activiteiten en op vraag adviseren bij projecten en beleid die de gezondheid beschermen of bevorderen. Aan de slag met preventie in de Drentse gemeenten ‘Aan de slag’ is een vierjarig project gesubsidieerd door ZonMw. De partners zijn: de 12 gemeenten van Drenthe, GGD Drenthe, SportDrenthe, CMO STAMM, de Werkplaats Sociaal Domein Noord en de Academische Werkplaats Publieke Gezondheid Noord-Nederland. GGD Drenthe is penvoerder. Het doel is door middel van integrale inzet op preventie een mix van interventie(s) te volgen en hiervan te leren met elkaar. Dit draagt uiteindelijk bij aan de gezondheid van Drentse inwoners. In 2020 stelden alle gemeenten in de lokale werkgroep een uitvoeringsplan vast. Er zijn tien bovenlokale leernetwerken geweest. De Hanze Hogeschool en CMO STAMM hebben een theoretisch kader en onderbouwing gegeven voor het aspect ‘leren’. Met de Werkplaats Sociaal Domein is een Webinar aangeboden over inwoners in een kwetsbare situatie. Er is een monitoringplan opgesteld. Als gevolg van COVID-19 heeft ZonMw drie maanden budget neutrale verlenging toegekend. Project ‘Kwetsbare ouderen: de nieuwe uitdaging voor de publieke gezondheid’.
In 2020 is een vierjarig onderzoeksproject gestart van het lectoraat Public Health en Healthy Aging Hanzehogeschool Groningen, RIVM en de drie noordelijke GGD’en. NWO (Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek) financiert het project. Het onderzoek richt zich op twee sporen. Enerzijds brengt het onderzoek de spreiding van kwetsbaarheid bij ouderen in beeld. Daarbij is aandacht voor het opsporen van specifieke risicogroepen en risicofactoren. Anderzijds richt het onderzoek zich op het ontwikkelen, uitvoeren en evalueren van interventies in de praktijk. Het gaat hierbij om interventies om kwetsbaarheid voor te zijn en een gezonde en vitale derde levensfase te bevorderen. De inzet vanuit GGD Drenthe in het project is het inbrengen van praktijkvragen vanuit Drentse gemeenten. Daarnaast ‘voeden’ we Drentse gemeenten met kennis en expertise die vanuit het project is opgedaan. GO! Noord-Nederland Het project Gezond Leefomgeving Noord-Nederland is een samenwerking tussen Hanzehogeschool Groningen, RIVM en de drie noordelijke GGD’en. Het project is gestart in 2018 en duurt vier jaar. Het doel is stapsgewijs samen met inwoners kansen identificeren en benutten om de directe leefomgeving in dorpen gezonder in te richten. Hiervoor wordt de in Utrecht ontwikkelde GO Methode toegepast in landelijk gebied. GGD Drenthe doet samen met de gemeente Emmen mee in dit project.
In 2020 hebben zij zich gericht op toepassing van de GO! Methode en aan de slag met preventie in één van de dorpen in Emmen. De GO! methode richt zich op gezonde leefomgeving. Aan de slag met preventie richt zich op gezond gedrag. Met de activiteiten van dit project is ervaring op gedaan met een gecombineerde inzet op gezonde leefomgeving en gezond gedrag in één gebied.
Programma Additioneel
36
Ondersteuningstraject rookvrije omgeving In de periode oktober 2020 t/m december 2021 geven we uitvoering aan het ondersteuningstraject rookvrije omgeving. Het traject richt zich op ondersteuning van gemeenten bij beleidsmatige verankering en lokale uitvoering. Daarbij is vooral aandacht voor het realiseren van rookvrije kindomgevingen en stoppen-met-roken-zorg. In 2020 is voor de gemeenten is een startfoto gemaakt. Deze startfoto geeft inzicht in bijvoorbeeld het percentage rokers en plekken die al rookvrij zijn in de gemeente. Daarnaast is er een provinciale initiatiefgroep gevormd. Deze zorgt er voor dat activiteiten in het project goed aansluiten op wat nodig is in Drenthe. Deelnemers aan de initiatiefgroep zijn o.a. enkele gemeenten, Verslavingszorg Noord-Nederland, Zorgbelang Drenthe en de GGD. Het ondersteuningstraject rookvrije omgeving komt voor uit het Nationaal Preventieakkoord. Het ministerie van VWS financiert de uitvoering.
Veilig Thuis Drenthe Veilig Thuis Drenthe (VTD) staat voor het voorkomen en stoppen van huiselijk geweld en kindermishandeling en het duurzaam borgen van veiligheid voor alle inwoners van Drenthe, van jong tot oud. Omdat iedereen recht heeft op een veilig thuis. 2020 was een heel bijzonder jaar. Vanaf maart hadden we te maken met het COVID-19 virus en alle gevolgen van dien zoals het uitstellen van trainingen en opleidingen. Door de maatregelingen moesten medewerkers thuis aan het werk en dit had veel impact op de manier van werken. In dit jaar van uitdagingen is het ook gelukt om te blijven ontwikkelen.
Wat hebben we bereikt? • • • • • • •
We droegen bij aan het duurzaam doorbreken van kindermishandeling en huiselijk geweld. De wachtlijst is zo goed als weggewerkt. Bij situaties van zeer ernstig of structureel geweld is dankzij de pilot multidisciplinaire aanpak MDA++, voor een aantal gezinnen duurzame veiligheid bereikt. We droegen bij aan een vroegtijdiger signaleren van ouderenmishandeling en het inzetten van hulp. De samenwerking met gemeenten en lokale teams is versterkt. De landelijke chatfunctie is ingevoerd. Nieuwe missie, visie en kernwaarden zijn opgesteld
Wat hebben we hiervoor gedaan? Onze leidraad We werken volgens het wettelijk kader, het landelijk handelingsprotocol Veilig Thuis en het landelijk actieprogramma ‘Geweld hoort nergens thuis’. De ‘Drentse regiovisie kindermishandeling en huiselijk geweld’ is in 2020 op de bestuurlijke agenda gekomen. Nieuwe missie, visie en kernwaarden Met een scrum groep hebben we nieuwe missie, visie en kernwaarden opgesteld. Tijdens een themadag in december is dit gedeeld met iedereen van Veilig Thuis. Hiermee is draagvlak gecreëerd en zijn afspraken gemaakt hoe we de missie en visie gaan uitdragen.
Programma Additioneel
37
Terugdringen van de wachtlijst We hebben de interne processen verbeterd om wachtlijsten weg te werken. Dit is grotendeels gelukt door o.a. de taakverdeling aan te passen en kleinere teams te maken die verantwoordelijk zijn voor een deel van de taak. De grilligheid van het werk, de instroom van (complexe) meldingen én de bemoeilijkte werksituatie door Corona-maatregelen zorgen ervoor dat het een uitdaging blijft in 2021. MDA++ MDA++ is een samenwerking tussen Veilig Thuis, VNN, Yorneo, Accare, UMCG, politie, GGZ Drenthe en beoogd het duurzaam stoppen van acuut en/of structureel huiselijk geweld en kindermishandeling bij multiproblem gezinnen. In 2020 heeft MDA++ team 24 zaken gestart of gemonitord. Er is aandacht geweest voor het optimaliseren van de werkwijze. Het streven is om het aantal hermeldingen (recidieven) te verlagen. Twee Veilig Thuis medewerkers zijn gestart met de opleiding Action Learning. Daarnaast nemen we deel aan de landelijke monitor van Verwey-Jonker naar de werkzame bestanddelen van MDA++.
Het MDA++ team was betrokken bij een groot gezin met meerdere kinderen. De kinderen hebben bijna allemaal ontwikkelingsproblemen. Moeder draagt het grootste deel van de zorg, vader is alleen in de weekenden thuis. Moeder heeft onvoldoende draagkracht om structuur en overzicht te houden op de situatie. Veel afspraken worden afgezegd en hulpverlening komt niet goed van de grond. Het gezin is na een zorgmelding van de politie aangemeld bij het MDA++ team. Het team bespreekt samen met de gezinsleden en de betrokken casemanager de zorgen en maakt afspraken over de veiligheid. De kinderen worden gescreend door Accare; voor het oudste kind wordt traumabehandeling ingezet. Doordat er openheid is tussen alle organisaties had Accare voldoende informatie om gerichte traumabehandeling in te kunnen zetten. VTD en de casemanager betrokken de biologische vader erbij en omgang tussen hem en zijn kind is gestart.. De kinderarts kon de medische klachten bekijken en beoordelen en met de huisarts overleggen over medicatie. Tijdens de monitoring is er veel contact tussen het MDA++ en de casemanager vanwege zorgen, waarop meerde acties zijn ondernomen. De kinderen worden uit huis geplaatst, de behandeling van het oudste kind loopt door ondanks dat kind in een andere provincie geplaatst is en er wordt een OTS (onder toezichtstelling) aangevraagd.
De casemanager heeft bij alles ondersteuning van MDA++ gehad en afstemming over het belang van de kinderen en de moeder. De OTS wordt uiteindelijk uitgesproken. De gezinsvoogd geeft aan dat door de samenwerking goed zicht is op werkzame factoren en de behoefte van de kinderen. Ze kon beter stelling nemen waardoor moeder besluit om niet meer te vechten en de kinderen mee te nemen naar een gezinsopname maar eerst aan haar eigen herstel te gaan werken. Dit zorgt voor rust en regelmaat voor de kinderen. De traumabehandeling is ondertussen positief afgesloten omdat dit is gecontinueerd. Ondanks dat de kinderen wel trauma hebben opgelopen is dit minimaal gebleven, doordat het gelijk mee genomen kon worden in de behandeling. Van het betrokken netwerk zijn een aantal familieleden ondersteunend gebleken maar ook een aantal familieleden juist niet. Naar alle volwassenen is uitgesproken welke woorden er aan de gebeurtenissen gegeven moeten worden en konden de kinderen terecht bij hun netwerk in plaats van eerst naar een crisisopvang. In deze casus is nauw samengewerkt met alle disciplines (Accare, Yorneo-pleegzorg, kinderarts, VNN, politie en casemanager). Door blijvende betrokkenheid en het stellen van voorwaarden is het duidelijk waarop gelet moet worden bij de kinderen en waar de zorgen zitten.
Belangrijk is de openheid tussen alle betrokken organisaties zodat moeder ondersteund kan worden en de kinderen gezien worden. Ook is er ruimte om buiten de kaders te denken en doen. De hulpverlening die goede ingang heeft bij het gezin, is op advies van het MDA gebleven (ondanks dat dit volgens de afspraken vanuit de gemeente niet mogelijk was). Het proces is regelmatig geëvalueerd en bijgesteld waar nodig. Hulpverlening is van de grond gekomen en sluit aan bij de hulpvraag van het gezin.
Programma Additioneel
38
Ouderenmishandeling We hebben gewerkt aan het vergroten van expertise op het gebied van ouderenmishandeling. Er is een signalenkaart ontwikkeld zodat alle medewerkers gericht vragen kunnen stellen en passende hulp kunnen inschakelen. Ouderenmishandeling is onder de aandacht gebracht bij Drentse burgers, gemeenten en ketenpartners op de dag van de ouderenmishandeling (15 juni). In 2020 zijn meldingen ouderenmishandeling licht gestegen. Naar aanleiding van een casus betreffende ouderenmishandeling met (helaas) fatale afloop is, in overleg met de inspectie, een casereview uitgevoerd. Alle betrokken medewerkers van Veilig Thuis en ketenpartners hebben dit gezamenlijk gedaan. De opgedane leerervaringen werden gedeeld met de ketenpartners en geïmplementeerd in de werkwijze van Veilig Thuis. Samenwerking ketenpartners en gemeenten We zetten in op nadrukkelijk partnerschap met ketenpartners in het stoppen van geweld in afhankelijkheidsrelaties. We stellen samen met betrokken hulpverleners en de gemelde betrokkenen veiligheidsvoorwaarden op en denken mee over het veiligheidsplan. We helpen onze ketenpartners in positie te komen om met de cliënt aan de slag te gaan. De expertise van VTD komt hier goed tot zijn recht. Dit najaar zijn alle gemeenten in Drenthe digitaal door ons benaderd voor een kennismaking, het delen van ontwikkelingen en het bespreken van de onderlinge samenwerking.
Chatfunctie In juni is de landelijke chatfunctie ingevoerd in opdracht van het ministerie van VWS. Naar aanleiding van de Coronamaatregelingen was er landelijk zorg of mensen wel voldoende ruimte hadden om telefonisch contact met ons op te nemen omdat mensen dichter op elkaar leven. Met de chatfunctie wordt deze drempel verlaagd. Er wordt veel gebruik van gemaakt en het bereikt tevens een andere doelgroep. Eind september heeft Significant een evaluatie van de chatfunctie uitgevoerd en een conclusie is dat de chatfunctie een duidelijke toegevoegde waarde heeft t.o.v. de huidige communicatie. Op verzoek van het ministerie van VWS is besloten om de pilot tot eind 2021 te verlengen. In de loop van 2021 wordt duidelijk hoe het gefinancierd gaat worden. Hermeldingen (recidieven) De doelstelling van Veilig Thuis is om geweld eerder in beeld te krijgen en dit te stoppen. Als een betrokkene eerder of vaker voorkomt in onze systemen dan is er vaak sprake van een complexere hulpverleningsvraag. Dit is indicatief voor de effectiviteit van de hulpverleningsketen. In 2020 zien we dat het uitbreiden van de monitoringtaak nog onvoldoende effect lijkt te hebben op het aantal (her)meldingen. Wel zien we dat het intensief monitoren meer capaciteit vraagt waardoor het ten koste dreigt te gaan van het oppakken van nieuwe onderzoeken.
De langere betrokkenheid van VTD vraagt om duidelijke afspraken met het lokale veld over wie wanneer verantwoordelijk is. Volgend jaar nemen we , vanuit het landelijk project GHNT, deel aan een recidieven onderzoek in samenwerking met de Hanzehogeschool Groningen. Voorlichting en training Om kindermishandeling en huiselijk geweld eerder te kunnen signaleren, is voorlichting en training een belangrijke voorwaarde. We hebben gemerkt dat er veel vraag is naar voorlichting over hoe te handelen bij vermoedens van kindermishandeling en huiselijk geweld en hoe Veilig Thuis hierbij kan ondersteunen. Met name vanuit scholen, maar ook andere ketenpartners zoals de GGZ en lokale teams. Ook op basis van de regiovisie zal voorlichting bij ketenpartners over de werkwijze van VTD blijvend aandacht nodig hebben. De toenemende vraag naar specifieke voorlichting (en training) vraagt om een heroverweging om deze te continueren. Dit geeft ons de mogelijkheid om onze kennis en expertise te delen. Coördinatie Wet Tijdelijk Huisverbod (WTH) Ondanks dat het project ter verbetering van de coördinatie WTH in de loop van 2019 door de centrumgemeenten voorlopig is stopgezet, hebben we in 2020 toch een aantal kleine stappen gezet rondom dit thema. Team Spoed In 2020 heeft bij 142 casussen de intensieve inzet van team spoed geleid tot het voorkomen van verdere escalatie.
Vanuit ketenpartners is steeds meer behoefte aan expertise, kennis en kunde om direct te kunnen handelen in acuut onveilige situaties. Het geeft duidelijkheid of sprake is van een vrijwillig kader of niet. Formatie De formatie is enigszins stabiel gebleven. Het grote verloop, van met name 2019, is gestopt.
39
Programma Additioneel
COVID-19 Vanaf maart is Nederland geconfronteerd met COVID-19 en beperkende maatregelen. Dit heeft grote gevolgen gehad voor ons werk. We hadden te maken met onvoorspelbaarheid omtrent de te verwachten meldingen, complexere adviesvragen en de inrichting van de nieuwe chatfunctie. Bij spoedzaken en één van de diensten werd het huisbezoek in eerste instantie afgeraden. Een goede veiligheidsinschatting is echter niet mogelijk zonder huisbezoek, vooral in die situaties waarin gezinnen niet open staan voor hulp. We hebben binnen de richtlijnen gezocht naar mogelijkheden om toch zorgvuldig ons werk te kunnen doen. Veel afspraken en overleggen werden afgezegd en/of moesten worden verplaatst. Dit heeft directe invloed op de doorlooptijden. Naast de uitvoeringsvraagstukken die er door COVID-19 zijn gekomen is er ook sprake van een verzwaring van werkomstandigheden. Dit vroeg van iedereen een grote omschakeling en flexibiliteit. Veel medewerkers hebben noodgedwongen thuis hun werk moeten uitvoeren. Moeilijke telefoongesprekken en complexe afwegingen konden niet direct met collega’s worden gedeeld. Naast het werk ook lesgeven aan kinderen, minder beschikbaar zijn voor het werk, moeilijker afstand kunnen nemen van het werk, missen van collega’s, eenzaamheid, niet meer kunnen opladen. De psychische belastbaarheid van veel medewerkers is hiermee opgelopen.
Dit heeft zeker gevolgen gehad voor de voortgang van het werk. Landelijk is de mogelijkheid van Masker 19 ingevoerd. Door deze code te noemen bij een apotheek wordt samen met de melder gezocht naar een mogelijkheid om contact te leggen tussen de melder en Veilig Thuis. Dit is in de regio Drenthe niet voorgekomen.
Jaarcijfers In de tabel zijn de begrote cijfers van 2020 weergegeven, naast de gerealiseerde cijfers van 2020 en de drie voorafgaande jaren. Waar afwijkingen zijn worden deze onder de tabel toegelicht. Tabel: Veilig Thuis Drenthe Realisatie 2020
Begroot 2020
Realisatie 2019
Realisatie 2018
Realisatie 2017
Advies en consult/ondersteuning (extern)
2.940
2.617
2.562
2.093
2.344
Melding (intake en triage), zowel MK als ZK
2.169
2.165
2.545
1.968
2.035
Regulier onderzoek inclusief onderzoek HG MK
211
428
258
433
511
Monitoring
449
590
Voorwaarde stellen na onderzoek
110
373
Voorwaarden en Vervolg
150
216
148
-
-
Huisverboden
48
56
49
56
62
MK = met kinderen / ZK = zonder kinderen / HG= huiselijk gewel
We zien een stijging van het aantal adviezen (+ 378, 14%) en een daling van het aantal meldingen (-376, 14%) ten opzichte van 2019. Of het een gevolg is van Corona is moeilijk te zeggen. Opvallend is dat we een toename zien van het aantal adviesvragers binnen het sociale netwerk van de betrokkene (van 2 in 2019 naar 30 in 2020). Dit kan zeker een gevolg zijn van de Coronamaatregelingen.