Bijlage_Notitie_Velden_KNHB.pdf

Hockeyvelden in Nederland Op dit moment zijn er nog steeds drie type velden in Nederland: Watervelden, Semi-velden en Zandvelden. Voor de aanleg en bespeling van deze velden zijn normen ontwikkeld. In tegenstelling tot wat wellicht soms beweerd wordt door adviesbureaus, sommige gemeenten en artikelen in commerciële bladen schrijft de KNHB voor geen enkel niveau van de competitie een bepaald type veld voor. In deze notitie wil de KNHB onderbouwen waarom zij GEEN voorstander is van semi-watervelden (sterker nog: we raden ze af) en waarom wij WEL een groot voorstander zijn van watervelden voor iedereen (van jong tot oud en van topper tot beginner). Ook in deze notitie wat meer informatie over de trend in sporttechnische lagen (de laag direct onder het kunstgrasveld). Ook de verschillen tussen deze sporttechnische lagen en de ontwikkelingen op het terrein van milieu en duurzaam watergebruik worden globaal geschetst. Zonder daarin volledig te zijn, maar vooral om verder in overweging/onderzoek te nemen bij renovatie/ombouw of nieuwbouw. Allereerst de semi-velden. Deze velden zijn zo’n vanaf 2001 ontwikkeld als tussenvorm tussen zandvelden en watervelden. Een product waar minder zand in hoeft t.o.v. een zandveld en wat dichter met vezels bezet is dan een zandveld. Dit type veld wordt, na een grote groei, nu veel minder neergelegd.

Dit is het gevolg van de grote, met name veiligheidsproblemen die zich op dit type velden voor doet. Algen en andere “gladmakende materialen” vinden hun weg heel makkelijk in dit type veld en het bestrijden daarvan leidt tot hoge kosten. Met de hoge kosten van onderhoud in combinatie met de veiligheid en de daarmee beperktere levensduur neemt het aantal semi-velden in Nederland af. 2021* 2020 2019 2018 2017 2016 2015 2014

Water 45 48 30 70 36 38 31 25

Semi 11 9 12 6 8 8 11 16

Zand 12 19 14 16 17 16 22 26

*sep 2021

Watervelden. Dit type veld wordt op dit moment het meest neergelegd. Zowel veel zand- als semi-velden worden omgebouwd tot watervelden. (zie tabel) Watervelden zijn de velden in Nederland waar de sport hockey in al zijn technisch en tactische vormen uitgevoerd kan worden. Op de twee andere typen velden is dat minder aan de orde. Was het een aantal jaren geleden vooral voor de top om op watervelden te spelen, nu is het voor iedereen een veldtype waar op gehockeyd zou moeten worden. Zowel een tophockeyer, maar ook een meisje wat in de MB10 speelt, c.q. wat in de jongste jeugd speelt, verdient het om een “Chop” te kunnen uitvoeren, om een goede lift pass te geven, om snel te hockeyen. En ook de veteraan in Veteranen F wil graag op een waterveld spelen wat in bijvoorbeeld schokabsorptie een stuk lekkerder voelt als een zandveld. (de norm voor schokabsorptie in Nederland is tussen 30 en 70 %, watervelden zitten tussen 45 en hoger, terwijl zandvelden vaak tussen 30 en 45 zitten).

Het aantal verenigingen in Nederland wat nu al minimaal 1 waterveld heeft, zit nu op 216 terwijl dit een aantal jaar geleden nog maar 100 verenigingen waren. Daarnaast zijn er ook al 19 verenigingen die alleen beschikken over waterveld(en). Watervelden zijn tegenwoordig ook financieel een stuk aantrekkelijker geworden door de andere mogelijkheden in de onderlagen. Was het 15 jaar geleden nog bijna alleen maar mogelijk om een waterveld, met asfalt en een e-layer neer te leggen, zijn er nu veel nieuwe mogelijkheden. Waarbij er ook al concepten zijn waar oude kunstgrasvelden (volledig) worden verwerkt tot korrels die vervolgens weer worden toegepast in de dempende laag onder het veld. Water 382

KG in 2021

Aantal watervelden per vereniging 1 Waterveld 2 Watervelden 3 Watervelden 4 Watervelden 5 Watervelden 6 watervelden

Semi 194

Zand 360

110 verenigingen 66 verenigingen 31 verenigingen 4 verenigingen 4 verenigingen 1 vereniging

Sporttechnische laag (dit is de laag direct onder het kunstgras) Ten aanzien van de toepassing van andere soorten onderlagen onder een waterveld, zie je nu ook duidelijk de trend ontstaan dat gekozen wordt voor een duurzame oplossing. In de afgelopen 10 jaar zijn er veel ontwikkelingen geweest t.a.v. de sporttechnische mogelijkheden. Traditioneel werden watervelden gebouwd op een ondergrond met een ZOAB/Asfalt met daarop een dempende laag (E-layer). Zowel de ZOAB/Asfalt als de E-layer worden in-situ (ter plaatse) gemaakt, waardoor een strakke, vlakke sporttechnische laag gegarandeerd is. Deze constructie is nu (2021) nog steeds de constructie die door verenigingen die op een heel hoog niveau spelen voor (zeker de) hoofdvelden wordt toegepast. Echter, is ook met name door de ZOAB/Asfalt, een dure constructie. In eerste instantie ingegeven om het financieel aantrekkelijk te maken om watervelden ook aan te kunnen leggen zonder een relatieve dure asfalt laag, maar met name de laatste jaren ook om te komen tot duurzame oplossingen, waterberging en andere toepassingen zie je steeds meer andere oplossingen. Eigenaren van sportvelden kiezen steeds meer voor toepassingen die zich bewezen hebben voor een langere periode (meerdere toplaag renovaties). En ook voor duurzaamheid. Zo zie je in onderstaande tabel wat er bijvoorbeeld in 2018 is toegepast.

Wat betreft de zandvelden zie je dat daar (met name) gemeenten kiezen voor het verwijderen van de lava/rubber c.q. bij nieuwbouw niet meer toepassen. En dat als alternatief daarvoor af en toe gekozen wordt voor een foamlayer. Zand E-layer/ET/ECO Shockpad geen

6 10

Semi

6

Water 57 13 0

Totaal 57 19 16

Nieuw 9 5 1

renovatie 14 15

De trend naar duurzaamheid wordt enerzijds ingezet door dat systemen als Elayers, ET-decke’s gegarandeerde, langere afschrijvingstermijnen kennen; anderzijds door de betere sporttechnische en speltechnische eigenschappen die deze systemen met zich mee brengen. Ervaring leert dat op een waterveld met een foam-layer met name het balstuit gedrag wat minder gewenst is dan een hockeyer graag zou willen en bovendien is de ervaring dat velden met een foamlayer wat meer moeite hebben om het water vast te houden en sneller droge plekken vertonen. Daarnaast is het ook zo dat er nieuwe systemen zijn die oud-kunstgras verwerken in deze sporttechnische laag, systemen met waterbergende kwaliteiten hebben en systemen waarbij toepassing van sproei-installaties niet meer nodig zijn. Sporttechnische laag 1 ZOAB/Beton

Sporttechnische laag 2 e-layer (15 mm)

ZOAB/Beton Lava Lava Lava

Foam-layer ET-layer(25 mm) Eco-cept (25 mm) Foam-layer

KG kwaliteit +++ + +++ +++ +++ +++

Balstuit +++ + + ++ ++++ +

Watervasthouden +++ + + +++ +++ +

duurzaam +++ + +? +++ ++++ +?

Toelichting: In bovenstaande tabel voorbeelden van constructies. Met KG-kwaliteit wordt bedoeld een zwaardere mat, met hogere dichtheid, waardoor water beter wordt vastgehouden. (1 voorbeeld aangegeven met een lagere KG kwaliteit, waar dat invloed op heeft). Op een beton/asfalt kan een dunnere e-layer dan op Lava (vandaar het verschil tussen 15 mm of 25 mm) ET-layer is kort gezegd een E-layer met steenslag erin, waardoor een duurzame, stevige, constructie ontstaat. Wordt al heel lang toegepast in Duitsland en zoals de tabel uit 2018 laat zien ook steeds meer in Nederland. Eco-cept is een speciale E-layer waar in plaats van de steenslag van de ET-layer, oude kg velden vermalen en gemaakt tot kunstofkorrels in verwerkt zijn. Deze laatste zorgen ervoor dat het een hele duurzame, maar ook sporttechnisch hele fijne eigenschappen heeft.

Naast bovengenoemde constructies zijn er zeker nog meer nieuwe ontwikkelingen. Bovendien vinden er veel nieuwe initiatieven plaats waarbij het duurzaam omgaan met water mede het uitgangspunt is. Waterberging onder het veld, Collector velden, velden zonder sproeiinstallatie.