Bijlage 4 Advies Uitvoeringsagenda Sociaal Domein, Hervormingsagenda Jeugd, Regiovisie Jeugd

ADVIES Uitvoeringsagenda Sociaal Domein 2026/2027 Hoogeveense Hervormingsagenda Jeugd Regiovisie Jeugdhulpregio Drenthe (JHRD)

Adviesraad Sociaal Domein Hoogeveen De dato 6 oktober 2025

Adviesaanvraag Op 26 augustus 2025 heeft het college van burgemeester en wethouders van de Gemeente Hoogeveen de Adviesraad Sociaal Domein formeel om advies gevraagd over de Hoogeveense Hervormingsagenda Jeugd en de Regiovisie Jeugdhulpregio Drenthe. Op 2 september 2025 volgde een adviesaanvraag over de Uitvoeringsagenda Sociaal Domein 2026/2027. Bij de adviesaanvragen zijn de volgende stukken meegezonden: • Hervormingsagenda Jeugd Hoogeveen • Regiovisie Gespecialiseerde Jeugdhulp Drenthe 2026/2030 • Uitvoeringsagenda Sociaal Domein 2026/2027 Voor de beantwoording van de adviesaanvragen is gebruikgemaakt van de volgende documenten en bronnen: • Herontwerp Sociaal Domein – Samen verder bouwen op een evenwichtig fundament (februari 2022) • Nota Jeugd (uitgevoerd binnen het programma Jong Hoogeveen) • Gezondheidsbeleid en ze leefden nog lang en gezond en het GALA-programmaplan • Landelijke Hervormingsagenda Jeugd 2023-2028 • Publicaties van Jeugdbescherming Noord en Inspectie Justitie & Veiligheid • Artikelen van NOS.nl over Jeugdbescherming Noord • Managementcolumn van Marc Buelens (16-02-2025) • De SWOT-analyse 2.0 – Jan Hoogstra (18-11-2022) • Presentatie Hoogeveense Hervormingsagenda Jeugd (28-08-2025) • Consultatie landelijke koepel Adviesraden Sociaal Domein (02-09-2025) Werkwijze Het advies is voorbereid door middel van schriftelijke reacties van de leden, twee

bijeenkomsten met enkele leden en bespreking voor besluitvorming in de voltallige reguliere vergadering. Leeswijzer en verantwoording Omdat het college drie omvangrijke documenten heeft aangeleverd, waarvan twee met een algemeen geformuleerde adviesvraag (“Conform artikel 6 lid 4 van de Verordening Adviesraad Sociaal Domein Hoogeveen vragen wij u hierbij om advies…”), beperkt de Adviesraad zich in haar reacties per beleidsnota niet tot één of meerdere adviezen. Er worden ook algemene opmerkingen en verduidelijkende vragen gesteld.

Pagina

1

De Adviesraad verwacht op basis hiervan het gesprek met het college over de beleidsvoornemens en de verdere ontwikkeling te kunnen voortzetten.

Algemene aanbevelingen De Adviesraad heeft de drie beleidsnota’s zorgvuldig bestudeerd en ziet duidelijke samenhang. De Uitvoeringsagenda Sociaal Domein 2026/2027 fungeert als overkoepelend kader voor integrale lokale sturing binnen het sociaal domein. De Hervormingsagenda Jeugd Hoogeveen, gekaderd door de landelijke Hervormingsagenda 2023/2028 en de Regiovisie Gespecialiseerde Jeugdhulp Drenthe 2026/2030, valt onder deze paraplu. Gezien deze samenhang kiest de Adviesraad ervoor één adviesdocument te presenteren met algemene aanbevelingen en reacties per beleidsnota. In de algemene aanbevelingen van dit hoofdstuk staat de manier waarop de Uitvoeringsagenda Sociaal Domein 2026/2027 gerealiseerd is centraal. In de daarop volgende hoofdstukken worden de reacties per beleidsnota beschreven. De Adviesraad heeft waardering voor de ontwikkelrichtingen van het college: een ambitieus langetermijnbeleid, kwaliteitsverbetering en samenhang in actualisering van beleid. Dit is echter een complexe opgave vanwege toenemende sociale problematiek, veranderend zorglandschap, noodzakelijke nieuwe werkwijzen en financiële balansvraagstukken. Het fundament van de ontwikkelrichtingen is de SWOT-analyse. Het college stelt in deze twee adviesaanvragen aan de Adviesraad, te weten: 1. Herkent u zich in onze SWOT-analyse en gekozen ontwikkelrichtingen? 2.

Wat geeft u ons mee als het gaat om de verdere ontwikkeling van het sociaal domein?

Pagina

2

De Adviesraad beantwoordt onder advies 1 uw vraag inzake de SWOT-analyse en de gekozen ontwikkelrichtingen. De vraag met betrekking tot de verdere ontwikkeling van het sociale domein komt aan de orde onder advies 2 (reacties per beleidsnota).

Adviezen Advies 1 – SWOT-analyse en ontwikkelrichtingen De Adviesraad heeft de SWOT-analyse en de gekozen ontwikkelrichtingen bestudeerd. De analyse richt zich op de organisatie en de omgeving van het sociaal domein. Daarbij zijn voor de organisatie de sterktes (wat gaat goed) en zwaktes (wat kan beter) benoemd en voor de omgeving de kansen en bedreigingen. Op basis hiervan heeft het college ontwikkelrichtingen geformuleerd. Tegenwoordig wordt een SWOT-analyse vaak aangevuld met een confrontatiematrix. Dit instrument combineert sterktes en zwaktes met kansen en bedreigingen, zodat de belangrijkste aandachtspunten zichtbaar worden en een strategie (in dit advies: ontwikkelrichting) kan worden bepaald. De uitkomsten leiden tot vier mogelijke richtingen: • Sterktes + kansen: inzetten op groei • Zwaktes + kansen: verbeteren • Sterktes + bedreigingen: verdedigen • Zwaktes + bedreigingen: herstructureren of terugtrekken In de nota ontbreekt deze confrontatiematrix. Hierdoor blijft onduidelijk hoe de gekozen ontwikkelrichtingen precies tot stand zijn gekomen en op welke wijze ze worden uitgevoerd (groei, verbetering, verdediging of herstructurering). Dit vergroot het risico dat de realisatie van de integrale doelen onder druk komt te staan.

Advies: Gebruik bij de herijking van de Uitvoeringsagenda Sociaal Domein 2026/2027 de confrontatiematrix om ontwikkelrichtingen scherper te formuleren en beter te onderbouwen. Advies 2 – Reacties per beleidsnota 2.1 Uitvoeringsagenda Sociaal Domein 2026/2027 De Adviesraad signaleert dat Hoogeveen voor verschillende uitdagingen staat, met name op het gebied van signalering en benadering van inwoners, het waarborgen van toegankelijkheid en het behouden van de menselijke maat bij digitalisering. De SWOT-analyse bevestigt dat hier verbeterpunten liggen. Daarbij weegt de invloed van rijksbeleid zwaar en blijft lobbyen van groot belang. Positief beoordeelt de Adviesraad initiatieven als het Plan per School en het Huis van de Buurt. Voor een duidelijk beeld zou de Adviesraad graag zien hoe zo’n Plan per School eruitziet. De koppeling tussen armoedebeleid en het sociaal domein wordt nadrukkelijk omarmd. In dit verband verwijst de Adviesraad naar de aankomende Wet Proactieve Dienstverlening, die gericht is op betere ondersteuning bij toegang tot hulp, onder meer bij financiële regelingen. Dit roept de vraag op: werkt de Gemeente Hoogeveen al volgens dit principe of is zij voornemens hierop vooruitlopend stappen te zetten? Daarnaast constateert de Adviesraad dat opbouwwerk en wijk- en dorpsgericht werken opnieuw aan betekenis lijken te winnen.

Dit wordt onderschreven, maar de Adviesraad vraagt zich af waarom dit niet explicieter is opgenomen in de nota en of deze constatering juist is. Het Hoogeveens verhaal wordt door de Adviesraad ondersteund en gewaardeerd. Wel stelt zij de vraag: wie kent dit verhaal buiten de ambtelijke en politieke organisatie? Is het ook het verhaal van de inwoners zelf?

Pagina

3

Tot slot vraagt de Adviesraad om verduidelijking van de verbinding die in het document wordt gelegd met de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan: wat moet daar concreet onder worden verstaan?

2.2 Regiovisie Gespecialiseerde Jeugdhulp Drenthe 2026/2030 De Adviesraad onderstreept het belang van een lerende organisatie, waarin samenwerking tussen onderwijs, welzijnswerk en zorg centraal staat. Daarnaast vraagt de Adviesraad om verduidelijking bij de vraag wie bepaalt of interventies effectief zijn (blz. 3, Outcome). Wordt dit gebaseerd op wetenschappelijke onderbouwing, praktijkervaring of voortschrijdend inzicht? Verder vraagt de Adviesraad nadrukkelijk aandacht voor de overbelasting van zorgmedewerkers. Veranderingen in werkwijzen bieden hiervoor niet altijd een oplossing. Ten slotte is de Adviesraad van mening dat samenwerking boven marktwerking moet worden gesteld om structurele vooruitgang te boeken. Daarbij verwijst zij naar de volgende constatering uit hoofdstuk 4 (Acties): “De gevraagde samenwerking verhoudt zich echter moeizaam tot de marktwerking die de afgelopen jaren het uitgangspunt is geweest: jeugdhulpaanbieders zijn elkaars concurrenten geworden, en organisatorische belangen, contractvoorwaarden en kaders rondom de bekostigingssystematiek spelen een belemmerende rol in de afwegingen rondom de inzet van passende hulp”. De Adviesraad is verheugd dat de opstellers van de Regiovisie Jeugdhulpregio Drenthe 2026/2030 dit hebben benoemd en sluit zich hier nadrukkelijk bij aan.

Het daarbij passende advies is opgenomen onder onderdeel 2.3 (Hoogeveense Hervormingsagenda Jeugd). 2.3 Hoogeveense Hervormingsagenda Jeugd De Adviesraad spreekt grote waardering uit voor de Hoogeveense Hervormingsagenda Jeugd en beschouwt deze – net als de Koning in de Troonrede op 16 september jl. – als een richtinggevend koersdocument. Tegelijkertijd ziet de Adviesraad met zorg dat maar liefst 51,3% van de basisschoolverlaters in de Gemeente Hoogeveen een lager schooladvies ontvangt dan op basis van hun capaciteiten verwacht mag worden. De Adviesraad zou graag willen weten hoe (op welke manier) men aan dit percentage gekomen is. Deze onderadvisering beperkt niet alleen de ontwikkelingsmogelijkheden van kinderen, maar verkleint ook hun kansen op een eerlijke en passende onderwijsloopbaan. Juist in een tijd waarin gelijke kansen centraal staan, vraagt dit probleem om gerichte aandacht en maatregelen. Advies 1: De Adviesraad adviseert daarom om dit probleem de komende jaren tot speerpunt van de Hervormingsagenda te verklaren en hierover met de lokale onderwijsorganisaties concrete verbeterafspraken te maken. Daarnaast constateert de Adviesraad dat de Hervormingsagenda grote impact heeft op de inzet en betrokkenheid van de lokale Stichting Welzijnswerk (SWW). De vraag rijst of de SWW hiervoor voldoende toegerust is; de Adviesraad zal dit verder onderzoeken.

Advies 3: De Adviesraad beveelt het College aan deze werkwijze nader te bestuderen en de opgedane ervaringen eventueel over te nemen.

Pagina

Tot slot heeft de Adviesraad zich geïnformeerd over de werkwijze van het Jeugdexpertisepunt (Jep) in de Gemeente Veendam, waar het aantal betrokken hulpverleners is teruggebracht van 80 naar 6 organisaties die intensief samenwerken.

4

Advies 2: De Adviesraad neemt kennis van de ambitie om vanaf 2030 geen kinderen meer uit huis te plaatsen. Zij beveelt echter aan om deze ambitie te vertalen naar een gezamenlijke inspanningsverplichting, waarbij de verantwoordelijke instanties onder regie van de gemeente concrete afspraken maken.

Slotopmerkingen De Adviesraad waardeert de inzet van het college en de betrokken ambtelijke organisatie bij de totstandkoming van de Hervormingsagenda Jeugd, de Regiovisie Gespecialiseerde Jeugdhulp Drenthe en de Uitvoeringsagenda Sociaal Domein. De beleidsnota’s tonen ambitie, samenhang en een duidelijke focus op kwaliteitsverbetering en integrale sturing binnen het sociaal domein. Tegelijkertijd constateert de Adviesraad dat er op diverse terreinen nog aandacht nodig is voor scherpere uitwerking, betere onderbouwing van keuzes en duidelijke afspraken over verantwoordelijkheden en uitvoering. In het bijzonder geldt dit voor: het gebruik van de confrontatiematrix bij ontwikkelrichtingen, de versterking van samenwerking boven marktwerking in de jeugdhulp, het terugdringen van onderadvisering bij basisschoolverlaters en de inzet en capaciteit van lokale welzijnsorganisaties. De Adviesraad ziet het als haar taak om het gesprek over deze beleidsvoornemens constructief voort te zetten en hoopt dat haar aanbevelingen bijdragen aan verdere verbetering en realisatie van de beleidsdoelen. Zij vertrouwt erop dat het college de adviezen meeneemt bij de herijking en verdere uitvoering van het sociaal domeinbeleid.

Pagina

5

Hoogeveen, 6 oktober 2025