2.3. Landelijke ontwikkelingen.pdf

Bijlage Landelijke ontwikkelingen Transitie 2015 Sinds 2015 heeft het Rijk gemeenten verantwoordelijk gemaakt voor jeugdhulp, voorzieningen voor werk en inkomen en voor ondersteuning aan inwoners met een beperking (lichamelijk, verstandelijk en geestelijk). De bedoeling van de betreffende wetten is om ondersteuning dichter bij inwoners te brengen en meer eigen verantwoordelijkheid bij inwoners te leggen. Van ‘recht op’ naar ‘doen wat nodig is’. Het kost alle gemeenten tijd om te komen van het systeem in gang zetten (transitie) naar de bedoeling van de wetten in gang te zetten (transformatie). Beperkingen beïnvloeding Gemeentes zijn verantwoordelijk voor de uitvoering van de wetten maar kunnen niet geheel zelfstandig sturen. De landelijke wet- en regelgeving vormt een kader, inwoners kunnen bezwaar en beroep instellen, er is afhankelijkheid van regionale en lokale samenwerkingsverbanden en partners. En andere ontwikkelingen kunnen een strakke uitvoering volgens planning doorkruisen, zoals de coronapandemie. Rol van het rijk Kunnen gemeentes effectiever en efficiënter dan het Rijk werken op de uitvoering van de sociale wetten? Het Sociaal cultureel planbureau temperde in 2020 op basis van onderzoek de verwachtingen van de decentralisaties. En het SCP kwam met adviezen met name richting het Rijk.

Vraag en kosten nemen toe We zien een groeiende ondersteuningsvraag en daaraan gekoppeld groeiende kosten. De WRR (Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid) heeft onlangs het rapport Kiezen voor houdbare zorg gepubliceerd over de waarschijnlijkheid van een grote toename van de zorgvraag. Als we zo doorgaan werkt in 2060 1 op de 3 mensen in de zorg (nu 1 op 7) en betalen we 3 keer zo veel aan zorg. De WRR adviseert met name greep krijgen op zorguitgaven en inzet op preventie. De decentralisaties zijn destijds gepaard gegaan met een korting op budgetten in de verwachting dat gemeentes het met minder geld kunnen doen. Dat bleek tot dusver niet het geval. In de afgelopen jaren is het jeugdhulpbudget van het Rijk niet toereikend geweest, zoals bureau AEF heeft onderzocht. AEF komt ook met adviezen, zoals preventie gerichter inzetten op prioritaire groepen. In 2021 hebben Rijk en VNG afspraken gemaakt voor extra middelen, maar wel met een (te ontwikkelen) hervormingsagenda met afbouw van de extra middelen. Dus is blijvende aandacht nodig voor kostenbeheersing. De invoering van het abonnementstarief (een vaste eigen bijdrage van inwoners voor voorzieningen) heeft geleid tot een groter beroep op de Wmo door inwoners die tot die tijd zelf hun ondersteuning betaalden.

Voor de Participatiewet heeft het Rijk een taakstelling op Beschut Werk (een vorm van begeleide arbeid) opgelegd met meer kosten voor de gemeenten als gevolg. Langzaam meer grip gemeenten Dus gemeenten zitten aan het stuur maar worden begrensd in de beïnvloeding van het sociaal domein. De ruimte die er wel is, kan door gemeenten goed benut worden, zo merkt ook de onafhankelijke ‘Visitatiecommissie financiële beheersbaarheid sociaal domein’ op. Deze commissie is sinds mei 2019 actief om gemeenten te helpen. De commissie rapporteert: “De overheid kan niet volledig de maatschappelijke ontwikkelingen beïnvloeden die leiden tot een beroep op overheidssteun. Toch ziet de commissie positieve signalen dat gemeenten binnen hun mogelijkheden meer grip krijgen op de inhoudelijke en financiële opgave waar ze voor staan.” Breed overzicht trends en ontwikkelingen Een nog steeds actueel overzicht van trends en ontwikkelingen voor het sociaal domein, is van de VNG uit 2015. Daarin onder andere aandacht voor de trend van ‘voorkomen: van curatief naar preventief’.