Raadsvoorstel Instandhouding Kerktorens.docx

Voorstel raad Nummer

Contact en vragen via

Technischevragen@hollandskroon.nl Portefeuillehouder

Th.J. Meskers

Datum raadsvergadering

Datum B&W-besluit

17 februari 2022

25 januari 2022

Onderwerp Instandhouding kerktorens Kern van het voorstel Kerkgebouwen met een toren hebben hogere onderhoudskosten dan kerkgebouwen zonder toren. De kerktoren is voor eigenaren daarom een zware financiële last. De torens zijn belangrijk voor het aanzicht van een dorpskern. Er is een variantenstudie gedaan naar manieren waarop de gemeente om kan gaan met deze torens. Het voorstel ligt voor om een subsidieregeling voor alle kerktorens, uurwerken en luidklokken uit te werken. Voorgesteld besluit Het college van burgemeester en wethouders stelt de gemeenteraad voor: een subsidieregeling kerktorens uit te werken voor de instandhouding van kerktorens. Wettelijke grondslag Algemene wet bestuursrecht

Pagina

1/5

De gemeenteraad besluit:

Vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 17 februari 2022.

Griffier

Voorzitter

Aanleiding De eigendomssituatie van de kerktoren van de Michaëlskerk op Oosterland is onderzocht door de Protestantse Gemeente Wieringen en de gemeente Hollands Kroon. Er volgde een juridische procedure om uitsluitsel te verkrijgen. Tijdens dit proces is in maart 2019 is een motie ingediend met hierin de oproep om de juridisch procedure stop te zetten, in gesprek te gaan over de wijze waarop de Michaëlskerk en toren in samenhang kunnen worden geëxploiteerd en tenslotte de raad over de uitvoering te rapporteren. Begin 2020 is een uitspraak gedaan door de rechtbank Noord-Holland. Het vonnis beslist dat het eigendomsrecht ligt bij de Protestantse gemeente Wieringen. In een memo van 4 augustus 2020 is de gemeenteraad gevraagd om deze uitspraak te respecteren. Ook is aangegeven dat een eventuele gemeentelijke bijdrage voor het in stand houden van de toren, moet worden gedaan binnen de kaders van het gemeentelijke monumentenbeleid. De gemeente Hollands Kroon is na de uitspraak over het eigendomsrecht in gesprek gebleven met stichting Behoud Oosterlander Kerk (BOK) over de wijze waarop de kerk en de toren in samenhang kunnen worden geëxploiteerd en onderhouden. Om te onderzoeken op welke manieren de gemeente kan bijdragen aan de instandhouding van deze en andere kerktorens in Hollands Kroon, zijn er verschillende varianten verkend.

Deze varianten zijn in de Variantenstudie Instandhouding kerktorens uitgeschreven en toegevoegd als bijlage aan dit voorstel. Beoogd bestuurlijk/maatschappelijk doel/effect Kerktorens zijn kenmerkend voor het dorpsaanzicht, dienen als referentiepunt en zijn onlosmakelijk verbonden met een kerkgebouw. Met een subsidieregeling voor kerktorens wordt er een transparante en

Pagina

2/5

generieke wijze gekozen op welke manier de gemeente ondersteuning kan bieden aan de eigenaren van kerktorens ten behoeve van de instandhouding. Motivering per voorgesteld besluit De Variantenstudie Instandhouding kerktorens geeft een toelichting op vier verschillende varianten hoe de gemeente kan omgaan met de instandhouding van de kerktorens in Hollands Kroon. Het voorstel ligt voor om een Subsidieverordening Kerktorens uit te werken ten behoeve van deze instandhouding. Door het vaststellen van een gemeentelijke subsidie voor alle kerktorens in Hollands Kroon worden alle eigenaren, ongeacht monumentenstatus, op dezelfde manier in het onderhoud gefaciliteerd. Elke kerktoren heeft namelijk een eigen palet van waarden. Als er problemen zijn om de financiën rond te krijgen voor het beheer van een kerkgebouw, dan zijn de kerktoren voor veel eigenaren geen eerste prioriteit. De subsidieregeling voor kerktorens kan de financiële last verlichten om het gehele kerkgebouw te onderhouden. Er zijn twee klokkentorens die niet vastzitten aan het kerkgebouw. Deze zijn van belang voor de ensemblewaarden van de kerk en daarom geldt de subsidieregeling kerktorens ook voor de klokkentorens die losstaan. In totaal zijn er 18 kerktorens en 2 klokkentorens, die horen bij een kerkgebouw, in de gemeente Hollands Kroon.

Dat maakt dat er in totaal 20 torens in aanmerking komen voor de subsidieregeling kerktorens. Hiervan hebben 13 torens op dit moment geen monumentale status. Dat betekent dat er geen subsidieaanvraag kan worden gedaan bij het Rijk, de provincie of de gemeente ten behoeve van de instandhouding. De subsidieregeling kerktorens is voor deze eigenaren dus echt van meerwaarde. Kanttekeningen en risico’s (incl. argumenten) De subsidieaanvragen worden behandeld op volgorde van aanvraagdatum. En ondanks dat via een subsidieregeling een financiële bijdrage aan de kerktoren wordt mogelijk gemaakt, is er nog steeds een risico op onderhoudsverzuim. De variantenstudie is gericht op onderhoud- en restauratiekosten. Maar een kerkeigenaar heeft hiernaast natuurlijk ook andere uitgaven. Denk hierbij aan nutskosten, verduurzamingsmaatregelen, modernisering van apparatuur, vrijwilligersonkosten et cetera. Naast de overige uitgaven hebben ook de inkomsten invloed op de instandhouding van het kerkgebouw en de toren. Juist deze inkomsten van kerken zijn de afgelopen

Pagina

3/5

twee jaar door coronamaatregelen onder druk komen te staan. De variantenstudie is alleen gericht op de onderhoud- en restauratiekosten omdat de overige kosten te veel variëren en afhankelijk zijn van het gebruik. Alternatieven (incl. argumenten) Er zijn drie varianten met toelichting uitgewerkt in de Variantenstudie Instandhouding kerktorens die als alternatief gekozen kunnen worden. In het kort zijn dit de alternatieven: Variant: Gemeenschap aan zet Bij deze variant is de eigenaar van de kerk zelf verantwoordelijk voor het onderhoud van de toren ten behoeve van de instandhouding en sluit daarmee aan bij het huidige accommodatiebeleid van Hollands Kroon. Deze variant geniet niet de voorkeur omdat blijkt dat het onderhouden van de kerktoren een zware financiële last is. Vanwege monumentale status en het belang van de kerktoren, als onlosmakelijk onderdeel van een kerkgebouw, voor de gemeenschap wordt voorgesteld om de verantwoordelijkheid voor het onderhoud bij de eigenaar te laten maar hier wel een financiële bijdrage aan te doen via een subsidie. Variant: Intensieve samenwerking Bij deze variant gaat de gemeente een intensieve samenwerking aan met de eigenaar van een kerkgebouw. Er worden onderling afspraken gemaakt over deze samenwerking. Hierin is de wederzijdse verantwoordelijkheid het uitgangspunt. Dit wordt vastgelegd in een samenwerkingsovereenkomst.

Deze variant geniet niet de voorkeur omdat het maatwerk die deze variant biedt, juist tot enorme verschillen in aanpak en steun tussen de verschillende kerken kan zorgen. Een generieke en transparante werkwijze heeft de voorkeur. Zoals eerder aangegeven is elke kerk in bepaalde mate van cultuurhistorische waarde, en kan dus lastig een prioritering of mate van steun worden gekozen. Variant: Gemeente wordt eigenaar Bij deze variant kan de gemeenschap niet langer het onderhoud van de kerktoren financieren of is hiertoe niet bereid. De instandhouding van de toren komt daarmee in gevaar. Het eigendomsrecht van de kerktoren wordt tegen marktconformer prijs, verkocht aan de gemeente. Deze variant geniet op dit moment niet de voorkeur gezien het grote aantal torens, in totaal 18 kerktorens en 2 klokkentorens, en daarmee mogelijke precedentwerking. Daarnaast is dit niet in lijn met het huidige accommodatiebeleid. Financiële gevolgen Kosten/opbrengsten

Geen kosten en geen opbrengsten.

Dekking binnen begroting

Programma:

Pagina

4/5

Cluster: Geen dekking binnen begroting

Dekkingsvoorstel:

Fiscale gevolgen Toelichting: Communicatie Over de variantenstudie zijn gesprekken gevoerd met de stichting Behoud Oosterlander Kerk. Zij hebben de gelegenheid gekregen om reactie te geven op het eerste concept van de variantenstudie. De opmerkingen van stichting BOK zijn meegenomen in de definitieve versie. Na vaststelling wordt de stichting geïnformeerd over het genomen besluit. Er wordt een nieuwsbericht opgesteld om ook de kerkeigenaren en andere geïnteresseerden te informeren over de subsidieregeling voor kerktorens. Het genomen besluit wordt overgenomen in de Kerkenvisie, het beleidsstuk over de toekomst van kerkgebouwen. Naar verwachting wordt deze in maart ter besluitvorming aangeboden in de gemeenteraad. Bijlagen 1. Variantenstudie Instandhouding kerktorens

Pagina

5/5