Notitie beeldvormende vergadering gemeenteraad koersdocument nota omgevingskwaliteit

Notitie Koersdocument Nota Omgevingskwaliteit Gemeente Hollands Kroon

Notitie Koersdocument Tijdens de beeldvormende vergadering op 15 april 20.00-22.00 uur staat het concept koersdocument op de agenda. We bespreken graag de opzet van het koersdocument, de opgehaalde resultaten en de te bepalen koers voor de Nota Omgevingskwaliteit.

Koersdocument In opdracht van gemeente Hollands Kroon wordt momenteel gewerkt aan een koersdocument voor het opstellen van een Nota Omgevingskwaliteit. De op te stellen nota vervangt de huidige welstandsnota, en actualiseert deze door uit te gaan van zowel de mogelijkheden als de intenties van de Omgevingswet. Dat betekent dus geen nieuwe sectorale welstandsnota, maar een eerste stap tot een integrale nota die gebruikt kan worden voor een bredere zorg voor omgevingskwaliteit. Het koersdocument vormt het vertrekpunt voor de nieuwe Nota Omgevingskwaliteit. Het doel van het koersdocument is om de intenties, de doelen en de hoofdopzet van het nieuwe beleid vast te stellen, zodat deze vervolgens gericht uitgewerkt kunnen worden in de daadwerkelijke Nota Omgevingskwaliteit.

De opgave De huidige welstandsnota stamt uit 2013 en is deels aangepast in 2024. De welstandsnota is gedateerd in die zin dat tussentijds opgesteld beleid hierin niet is verwerkt. Ook heeft het huidige beleid in de praktijk niet altijd tot de gewenste omgevingskwaliteit geleid. Daarnaast hebben met de komst van de Omgevingswet veranderingen plaatsgevonden in het omgevingsrecht. De opgave is om het huidige welstandsbeleid te actualiseren en af te stemmen op de intenties en mogelijkheden van de Omgevingswet en om recenter beleid erin te verwerken. Daartoe is in dit Koersdocument het huidige welstandsbeleid geëvalueerd en wordt op basis van een breed participatieproces een voorstel gedaan voor de opzet van de nieuwe Nota Omgevingskwaliteit.

Waarom een Nota Omgevingskwaliteit? Het algemene doel van de Nota Omgevingskwaliteit is het bieden van een kader voor het beoordelen van aanleg-, bouw- en verbouwinitiatieven en het stimuleren van een goede omgevingskwaliteit. Dit vooral ten behoeve van het behouden of verbeteren van de betekenis, identiteit en kwaliteit van plekken of gebieden. Het in stand houden van een goede omgevingskwaliteit is één van de maatschappelijke doelen van de Omgevingswet. Wat een goede omgevingskwaliteit precies inhoudt, ligt niet vast in de wet. Wel gaat het in ieder geval om: • de kwaliteit van natuur(schoon) en landschap; • de stedenbouwkundige kwaliteit; • de architectonische kwaliteit van bouwwerken; • cultureel erfgoed;

Blad 1/5

Voor het behouden of verbeteren van omgevingskwaliteit zal de Nota bestaan uit een inhoudelijk deel met de (gebiedsgerichte) kwaliteitsdoelen en een deel dat gericht is op beoordeling van het uiterlijk van gebouwen en erfgoed. Daardoor kan de nota op verschillende manieren gebruikt worden. Bijvoorbeeld: • als bron van informatie en inspiratie voor initiatiefnemers, belanghebbenden en de gemeente; • voor de begeleiding van een initiatief waarbij medewerkers en adviseurs van de gemeente de kernkwaliteiten als uitgangspunt nemen en initiatiefnemers stimuleren om de beoogde kwaliteitsdoelen na te streven; • als concreet beoordelingskader voor vergunningaanvragen en indien nodig voor handhaving bij buitensporige activiteiten (excessen). De nieuwe nota gaat niet over het wel of niet toestaan van grote transformaties en uitbreidingen. Daarvoor zijn andere instrumenten en processen nodig. De nieuwe nota laat wel zien hoe je met nieuwe ontwikkelingen kunt omgaan, rekening houdend met de aanwezige kwaliteit.

Relatie met de Omgevingswet De Nota Omgevingskwaliteit relateert aan de Omgevingsvisie en het Omgevingsplan, twee beleidsinstrumenten die ook sinds de Omgevingswet zijn geïntroduceerd. Omgevingsvisie De omgevingsvisie vormt een strategische langetermijnvisie op de fysieke leefomgeving. De visie is richtinggevend en bevat voor de gemeente bindende en ruimtelijke keuzes op hoofdlijnen waar de gemeente verder invulling aan moet geven. In de Nota Omgevingskwaliteit worden de kwaliteitsambities in de Omgevingsvisie uitgewerkt. Omgevingsplan In het omgevingsplan staan de regels voor de fysieke leefomgeving. De gemeente moet het omgevingsplan vóór 2032 gereed hebben. Tot die tijd staan de gemeentelijke (ruimtelijke) regels, zoals bestaande bestemmingsplannen en verordeningen, aangevuld met de ‘bruidsschat’ van het Rijk in wat het tijdelijke omgevingsplan wordt genoemd. De ambities en regels voor omgevingskwaliteit zullen worden gekoppeld aan het omgevingsplan. Hoe dat precies vorm gaat krijgen zal de komende jaren uitgevonden worden. In het omgevingsplan kan een regel worden opgenomen die verwijst naar de Nota Omgevingskwaliteit, dat zo als beoordelingskader voor initiatieven kan dienen. Een deel van de regels in de nieuwe nota kan ook verwerkt worden als omgevingsplanregel.

Zo kunnen bijvoorbeeld de regels voor kleine bouwplannen als algemene regel worden verwerkt, waardoor er geen vergunning meer nodig is. Gemeentelijke Adviescommissie Omgevingskwaliteit (GAO) Met de Omgevingswet is ook een nieuwe gemeentelijke adviescommissie geïntroduceerd (art. 16.15 en 17.9 Ow) in de plaats van de welstandscommissie. Voor Hollands Kroon is dat de ‘Adviescommissie Ruimtelijke Kwaliteit’ of ARK. Deze commissie adviseert het college van burgemeester en wethouders over aanleg-, bouw- en verbouwactiviteiten en ingrepen aan monumenten in de hele gemeente. De gemeenteraad heeft een aparte verordening vastgesteld waarin de onafhankelijke rol en werkwijze van de commissie is geregeld. De commissie beoordeelt aanleg-, bouw- en verbouwinitiatieven aan de hand van het Omgevingsplan en de – door de raad vastgestelde – Nota Omgevingskwaliteit.

Blad 2/5

Blad 3/5

Opzet koersdocument De koers voor de Nota Omgevingskwaliteit wordt bepaald door middel van een analyse van bestaande beleidsdocumenten en een breed participatieproces; er zijn interviews gehouden met diverse betrokken partijen, gebiedsgesprekken met bewoners en er volgt een beeldvormende sessie met de gemeenteraad van Hollands Kroon. Daarnaast vindt een ruimtelijke analyse plaats van de landschappelijke en stedenbouwkundige opbouw van Hollands Kroon en een toelichting op het cultureel erfgoed. Op basis van de opgehaalde resultaten en de ruimtelijke analyse wordt de opzet voor de nieuwe Nota Omgevingskwaliteit uiteengezet. Met uitgangspunten voor nieuw beleid, het doel en gebruik van de nieuwe nota.

Eerste resultaten Uit de analyse van het huidige beleid, participatie met ambtenaren, stakeholders, bewoners en wethouders zijn de volgende uitgangspunten voor de Nota Omgevingskwaliteit voortgekomen: 1.

Integrale benadering: In de nieuwe nota wordt aandacht besteed aan de relatie tussen architectonische kwaliteit en andere aspecten van omgevingskwaliteit, zoals cultuurhistorie, stedenbouw, landschap en natuur en duurzaamheid. Dit kan door de kwaliteiten en kwaliteitsdoelen van de verschillende gebieden te richten op deze bredere reikwijdte van omgevingskwaliteit. Bijvoorbeeld door aan te geven dat doorzichten in landelijke linten waardevol zijn voor de beleving van het landschap en dat bijvoorbeeld de inrichting van erf en openbare ruimte ook belangrijk zijn voor landschappelijke kwaliteit.

2.

Sturen op doelen én regels: Niet alle aanleg-, bouw- of verbouwplannen of veranderingen zijn van te voren te voorzien of in regels te vatten. Door maatwerk te bieden wordt het initiatiefnemers makkelijker gemaakt plannen te verwezenlijken die niet binnen de gebruikelijke kaders passen. Dit is vooral een procesverandering en vraagt ook van de gemeente en de adviescommissie een andere houding en werkwijze. Een werkwijze die meer gericht is op het vooraf oplossingsgericht meedenken en adviseren op basis van aanwezige kwaliteiten in plaats van achteraf toetsen op basis van harde beoordelingscriteria. Door de gewenste kwaliteitsdoelen vooraf in het ontwikkelproces te bespreken kan maatwerk mogelijk worden gemaakt en zijn alternatieven mogelijk, zolang de gestelde kwaliteitsdoelen worden verwezenlijkt. Aan de andere kant bieden concrete regels juist voor kleinere en veelvoorkomende plannen helderheid, efficiëntie en een sneller proces. Duidelijke regels die voor iedereen gelden, eventueel met voorbeelden bieden houvast voor zowel initiatiefnemers als casemanagers bij de gemeente. Duidelijke en concrete regels of beoordelingscriteria voor kleine bouwplannen blijven daarom een belangrijk onderdeel van de nota, met name bij eenvoudige initiatieven.

3.

Een gebiedsgerichte aanpak: Het sturen op kwaliteitsdoelen wordt in de Nota Omgevingskwaliteit gekoppeld aan gebieden, om recht te doen aan de landschappelijke diversiteit en de eigen identiteit van kernen en linten. Elk

Blad 4/5

gebied verdient specifieke aandacht op de punten waarop de gemeente haar identiteit wil behouden of versterken. 4.

Loslaten waar het kan en streng waar het moet: In de nota omgevingskwaliteit wordt gekozen voor een gedifferentieerd beleid. Op sommige plekken of in sommige gebieden wordt ruimte gelaten aan de initiatiefnemers om zelf met passende oplossingen te komen zonder dat de regels in de weg staan of te zeer knellen. In andere gebieden, gebieden die belangrijk zijn voor de identiteit van de gemeente Hollands Kroon is het belangrijk om extra zorg te dragen voor de aanwezige kwaliteit en in te zetten op het versterken van kwaliteit. Om behalve gebiedsgericht ook gedifferentieerd beleid te maken werken we met regieniveaus. Het regieniveau geeft aan welke mate van kwaliteitsregie nodig wordt geacht. Hoe intensief is de betrokkenheid van de gemeente? De regie zal toenemen naarmate er meer te beschermen of te verbeteren is op een bepaalde locatie, en is ook afhankelijk van de grootte van de ingreep. Het betekent niet dat je als gemeente alles mogelijk maakt, maar wel dat de gemeente voor sommige gebieden of plantypen de regie meer kan loslaten, terwijl het voor andere gebieden en plannen juist belangrijk is om extra zorg te dragen voor de aanwezige kwaliteit en in te zetten op het versterken van kwaliteit. In de huidige welstandsnota (architectonische kwaliteit) is er een verdeling in drie niveaus: welstandsvrij, welstandsluw en welstandsintensief.

In de historische dorpskernen is bijvoorbeeld een hogere inzet nodig, een bijzonder regieniveau, dan in een uitbreidingswijk of op een bedrijventerrein. In het koersdocument doen we een voorstel welk regieniveau waar zou moeten gelden.

Koersdocument in de beeldvormende vergadering Graag leggen we u tijdens de beeldvormende vergadering twee voorstellen voor: - de gebiedsindeling voor de gebiedsgerichte aanpak - een kaart met waar welk regieniveau wenselijk is

Blad 5/5