C.8 Raadsvoorstel Cultuurhistorische elementenkaart en Archeologische beleidskaart Waterbodem

Voorstel raad Nummer

Contact en vragen via

C.8

Technischevragen@hollandskroon.nl

Portefeuillehouder

R.N. Leever

Datum raadsvergadering

Datum B&W-besluit

10 juli 2025

10 juni 2025

Onderwerp Cultuurhistorische Elementenkaart en Archeologische Beleidskaart Waterbodem Kern van het voorstel In het Omgevingsplan moeten we rekening te houden met het belang en het behoud van cultureel erfgoed. Met de cultuurhistorische elementenkaart zijn onder andere molenplaatsen, eendenkooien, tuinwallen, historische waterlopen en dijken in kaart gebracht. Bij ruimtelijke ontwikkelingen kunnen we hier rekening mee houden. Ook zijn de archeologische waarden van de waterbodem nauwkeurig in kaart gebracht waardoor het huidige algemene beschermingsregime van 500m2 wordt vervangen voor vergunning plichtige- en vergunningsvrije gebieden. Voorgesteld besluit Het college van burgemeester en wethouders stelt de gemeenteraad voor: 1.

de Cultuurhistorische Elementenkaart Hollands Kroon 2025 en de Kansenkaart Wieringen vast te stellen;

2.

de Archeologische Beleidskaart Waterbodem Hollands Kroon 2025 vast te stellen;

Wettelijke grondslag Conform artikel 5.130, lid 1 Bkl, moet een gemeente rekening houden met de archeologische bekende en te verwachte waarden en cultuurhistorische landschappen en cultuurhistorische elementen in het Omgevingsplan.

Pagina

1/5

De gemeenteraad besluit:

Vastgesteld in de openbare raadsvergadering van 10 juli 2025.

Griffier

Burgemeester

Aanleiding De Erfgoedvisie Hollands Kroon is door uw raad vastgesteld op 13 juli 2023. Hierin is besloten dat we een cultuurhistorische waardenkaart maken én een gericht beschermingsregime wordt opgesteld voor de archeologische waterbodem. Hier is uitvoering aan gegeven en daarom ligt dit voorstel voor. Beoogd bestuurlijk/maatschappelijk doel/effect Cultuurhistorische waarden van het landschap en archeologische resten zijn veelal onzichtbaar en daardoor kwetsbaar. De overblijfselen van het leven van de vroegere bewoners zijn waardevol. Met een beleidskaart Archeologie wordt het behoud van de archeologische waarden van de gemeente Hollands Kroon voor de huidige en toekomstige generaties geregeld. De beleidskaart met vrijstellingsgrenzen maakt voor elke locatie en voor iedereen in één oogopslag inzichtelijk of er rekening moet worden gehouden met archeologie bij ruimtelijke ontwikkelingen. Motivering per voorgesteld besluit Archeologische Beleidskaart Waterbodem Op 14 juli 2022 heeft uw raad de Beleidskaart Archeologie Hollands Kroon vastgesteld. Bij het opstellen van deze kaart is geen onderscheid gemaakt in vrijstellingsgrenzen voor archeologie op de waterbodem. Dat komt omdat er toen nog geen volledig beeld was, gespecificeerd per locatie, van de aanwezige waarden. Daarom is destijds gekozen voor een algemeen beschermingsregime van 500 m2.

Op de bodem van de zee liggen de sporen van de Nederlandse maritieme geschiedenis. Door een verandering in stroming kunnen wrakken meer aan de oppervlakte komen te liggen. Daarnaast heeft de grootschalige winning van schelpen en de bouw van mosselzaadinstallaties invloed op de zeebodem. Tenslotte zijn paalworm en erosie een bedreiging voor het behoud van de wrakken onder water. In de Erfgoedvisie Hollands Kroon is daarom besloten dat de we in kaart gaan brengen welke gebieden kwetsbaar zijn voor ingrepen en welke dat niet zijn en kunnen worden vrijgegeven.

Pagina

2/5

Archeologie West-Friesland heeft met behulp van verschillende bronnen de archeologische verwachte waarden in kaart gebracht en hieraan verschillende categorieën gekoppeld. Kortweg zijn daar drie beschermingsregimes aan gekoppeld: verbod, vergunning plichtig en vergunningsvrij. Cultuurhistorische elementenkaart De volgende cultuurhistorische elementen zijn op kaart gezet: historische waterlopen, historische wegen, historische bewoningskernen, kerkterreinen, molenplaatsen, dijken, eendenkooien, spoorlijnen, historisch groen, gebied de quarantaine (voormalig isolatiegebied voor zeelieden met besmettelijke ziektes, in de 19e eeuw op het meest westelijke punt van Wieringen), tuinwallen, landschapskenmerken, verkaveling en bebouwing. Bij ruimtelijke ontwikkelingen kan in een vroeg stadium aan de hand van deze elementenkaart al rekening worden gehouden met deze waarden. Er is een aparte kansenkaart ontwikkeld voor het voormalige eiland Wieringen omdat er veel landschappelijke elementen zijn verdwenen in de loop der jaren en daardoor de Cultuurhistorische elementenkaart een vertekend beeld zou kunnen geven. Aan het opstellen van deze kaart heeft de stichting Landschapszorg Wieringen bijgedragen. Voor het Programmaplan Herstel Cultuurlandschap Waddenkust is deze kansenkaart al nuttige input geweest.

Omgevingsplan We hebben tot 1 januari 2032 de tijd om gefaseerd per gebied een nieuw omgevingsplan op te stellen. Na vaststelling van de Archeologische Beleidskaart Waterbodem Hollands Kroon 2025 en de Cultuurhistorische Elementenkaart Hollands Kroon 2025 worden deze opgenomen in het (tijdelijk deel) omgevingsplan. De beleidskaart en elementenkaart worden dan juridisch verankerd zodat hieraan getoetst kan worden. Hiervoor wordt een aparte ruimtelijke procedure gevoerd. Kanttekeningen en risico’s (incl. argumenten) Door het vaststellen van een archeologische beleidskaart voor de waterbodem zal in de praktijk niet direct meer archeologisch onderzoek worden uitgevoerd in de Waddenzee. Dat komt doordat de 17e-eeuwse scheepswrakken op de bodem van de Waddenzee vooral door paalworm en erosie bedreigd worden. Het principe van ‘de verstoorder betaalt’ uit het Verdrag van Malta kan hier dus niet worden toegepast. Daarom hebben we in samenwerking met gemeente Texel en gemeente Den Helder in 2024 een brandbrief gestuurd aan het ministerie van OCW met een heldere boodschap: help ons met deze archeologische schatten die van landelijk belang zijn. Op 3 juni 2025 is er een impulsbijdrage toegezegd door demissionair minister E. Bruins om het beheer van cultureel erfgoed onder water toekomstbestendig te maken. De Archeologische

Pagina

3/5

Beleidskaart Waterbodem Hollands Kroon 2025 is van groot belang in de vervolgsamenwerking met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de andere betrokken partijen. Alternatieven (incl. argumenten) Er kan voor worden gekozen om de Cultuurhistorische Elementenkaart Hollands Kroon 2025 en de Archeologische Beleidskaart Waterbodem Hollands Kroon 2025 op een andere wijze vast te stellen, bijvoorbeeld met minder of juist strengere regels. Dit alternatief kan echter leiden tot knelpunten. Bij een minder strikte invulling bestaat het risico dat waardevolle gebieden onvoldoende worden beschermd. Bij een strengere invulling kunnen onnodige beperkingen ontstaan voor ruimtelijke ontwikkelingen, met hogere onderzoekskosten als gevolg. Daarnaast blijft de verplichting bestaan om cultuurhistorische waarden op te nemen in het Omgevingsplan, waardoor een zorgvuldige en evenwichtige afweging noodzakelijk is. Financiële gevolgen Kosten/opbrengsten Dekking binnen begroting Geen dekking binnen begroting

Geen kosten en geen opbrengsten. Programma: Cluster: Dekkingsvoorstel:

Fiscale gevolgen Toelichting: Met de vaststelling zijn geen extra kosten gemoeid. De archeologische advisering van Archeologie WestFriesland verandert niet of zou zelfs financiële voordelen op kunnen leveren, omdat sneller inzichtelijk is (tijdswinst) of er rekening dient te worden gehouden met cultuurhistorische elementen en/of archeologische waarden in de waterbodem. Communicatie Na vaststelling van de Cultuurhistorische Elementenkaart Hollands Kroon 2025 en de Archeologische Beleidskaart Hollands Kroon 2025 wordt dit bekend gemaakt via een nieuwsbericht. Daarnaast worden de documenten op de gemeentelijke website geplaatst en voor ieder raadpleegbaar. De kaart wordt digitaal ontsloten via de erfgoedkaart. Bijlagen 1a. Toelichting Cultuurhistorische Elementenkaart Hollands Kroon 2025 1b. Kaartbijlage Cultuurhistorische Elementenkaart Hollands Kroon 2025 1c. Kaartbijlage Kansenkaart Wieringen Cultuurhistorische Elementen Hollands Kroon 2025 2a. Toelichting Archeologische beleidskaart Waterbodems Hollands Kroon 2025

Pagina

4/5

2b. Kaartbijlage Archeologische beleidskaart Waterbodems Hollands Kroon 2025

Pagina

5/5