bijlage 9 Muizenonderzoek

Naderecologisc h onderzoek GemaalP vd Sterr Muizenonderzoekm.b.v eDNA

Auteur: Opdrachtgever: Datum: Collegialetoets: Status rapport: ProjectnummerWaterproef: Registratienummer:

Drs. W.P.J. Teunissen HoogheemraadschapHollands Noorder ­ kwartier 19 januari 2023 Dr. W. Gotjé Definitief hbodz002-127 439108

Stichting Waterproef,laboratoriumvooronderzoekvanwateren bodem Dijkgraaf Poschlaan 6 - 1135 GP Edam T 0299 39 17 00 - klantenservice@waterproef.nl

23.0019879

Inhoud 1 Inleiding ................................................................................................................................. 2 1.1 Aanleiding 2 1.2 Onderzoeksopgave 2 1.3 Beoordelingskadersoortenbescherming 2 2 Projectomschrijving.............................................................................................................. 3 2.1 Ligging 3 2.2 Geplande werkzaamheden 3 3 Methode................................................................................................................................ 5 3.1 Bronnenonderzoek 5 3.2 Veldbezoeken 5 3.3 Inventarisatie algemeen 5 3.4 Inventarisatie Waterspitsmuis 6 4 Resultaten.............................................................................................................................7 4.1 Controles 7 4.2 Waterspitsmuis 7 5 Effectbeoordeling en toetsing.............................................................................................. 8 5.1 Waterspitsmuis 8 6 Conclusies& aanbevelingen ............................................................................................... 9 6.1 Samenvatting toetsing 9 6.2 Aanbevelingen vervolgtraject 9 7 Bronnen ............................................................................................................................... 10

Stichting Waterproef _________________________________________________ Nader ecologischonderzoekgemaal P vd Sterr - muizenonderzoekm.b.v. eDNA

1

Inleiding

1.1 Aanleiding Het HoogheemraadschapHollands Noorderkwartier(HHNK) wil een nieuw gemaal bou­ wen aan de P. van der Sterrweg, gelegen langs de westkant van het Waardkanaal te Wieringerwaard. Dit gemaal wordt gebouwd ter vervanging van het oudegemaal, dat opter­ mijn zal worden gesloopt.Zowelde bouw, als de sloopmaken onderdeel uit van de werk­ zaamheden. Het plangebied ligt in de gemeenteHollands Kroon in de provincie Noord-Holland. Het totale plangebied is circa 60 meterbreed en 90 meterlang. HHNK wil graag weten met welke beschermde soorten en gebieden ze rekening moethou­ den, zodat in lijn met de wet- en regelgeving voornatuur gewerkt kan worden. Omdat Waterspitsmuisin de omgeving gemeld is (NDFF 2012-2022) en voorkan komen ter hoogte van rietkragen opplekken waar werkzaamheden plaatsvinden, heeft HHNK besloten nader onderzoekuit te voeren naar: Waterspitsmuis:aanwezigheid in oeverzonesvan het plangebied. HHNK heeft opdracht gegeven aan Stichting Waterproefom dit nader onderzoekuit te voe­ ren. 1.2 Onderzoeksopgave Het nader onderzoekheeft als doel om te beoordelen of het projectleidt tot overtreding van verbodsbepalingen van de Wet natuurbescherming ten aanzien van de Waterspitsmuis. 1.3 Beoordelingskader soortenbescherming De soortis beschermd via de Wet natuurbescherming, ongeacht ofde soortbinnen of buiten beschermde natuurgebieden aanwezig is.

Waterspitsmuisvalt onder de categorie"Andere soorten". Voorovertreding van verbodsbepalingen (Tabel 1) is een ontheffing noodzakelijk. Tabel1. Verbodsbepalingen Wet natuurbescherming. Verbodsbepaling

Verbod opopzettelijkverstorenvan individuen Verbod opopzettelijkeieren te rapen/onder zich te hebben Verbod opopzettelijkverwonden/doden van individuen Verbod opopzettelijkbeschadigen/verwijderen van verblijven/nesten Verbod opverwijderen van planten

Van toepassing opA HR1 AS2

X X X X X

X X X

Ad 1. Habitatrichtlijnsoorten van artikel 3.5 lid 1 Ad 2. Andere soortenvan artikel 3.10 lid 1

Het beoordelingskader voorovertreding van het verbod verblijfplaatsen is de laatste jaren in jurisprudentieover de voormalige Flora- en faunawet verhelderd. Onder verblijfplaatsen wordt verstaan: de onmisbare functionele leefomgeving die nodig is om verblijven in hun huidige functie en omvang als zodanig te kunnen laten voortbestaan.

Stichting Waterproef_________________________________________________ Nader ecologischonderzoekgemaal P vd Sterr - muizenonderzoekm.b.v. eDNA

2 439108

2

Projectomschrijving

2.1 Ligging Het plangebied beslaat een oppervlaktevan circa 100 bij 60 meteraan de westoevervan het Waardkanaal te Wieringerwaard. Het oudegemaal en geplande nieuwe gemaal zijn te bereiken via de P. van der Sterrweg. De bouw van het nieuwegemaal is ten zuiden van het huidige gemaal gepland opeen voormalig composteringsterrein.Het betreft een aaneenge ­ sloten plangebied. Het plangebied ligt in gemeente Hollands Kroon in de provincie NoordHolland (Afbeelding 1).

Afbeelding1. Plangebied(rood).

2.2 Geplandewerkzaamheden In Afbeelding2 is een schematische weergavevan de nieuwe situatie aangegeven met het nieuwe gemaal, de ontvangstkom en aangepaste duikers. De exacte uitvoeringswijzeis nog niet bekend. Om het projecttoch te kunnen toetsenwordt opvoorhand uitgegaan van de volgende mogelijkewerkzaamheden: ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^ ^

Het nieuwegemaalgebouw wordt ca. 8x6 meter(bovenbouw) en wordt omheind (de toegang tot de dijk en het recreatievewandelpad blijven wel in stand); Binnen de omheining wordt de bodem verhard en komt er een trafo huisje; Aan de kanaalzijde komt een nieuwe uitstroomvoorziening,de binnendiameter van de 2 uitstroomkokerswordt vermoedelijkca 0,7m; Het gemaal zal worden uitgevoerdmet tweepompenmet een capaciteit van 90 m^min (2x45 m^min). De pompenzijn visvriendelijk, er wordt echtergeen vispassage aangelegd. Het oude gemaalgebouw wordt gesloopt,nadat het nieuwe is geplaatst en geheel functioneel is; Oude constructies, inclusief de uitstroomkokers in het kanaal, worden verwijderd; Bij het plaatsen van de nieuwe uitstroomvoorzieningen het verwijderen van de oudevoorziening wordt de functie van de waterkering geborgd. Mogelijkmoeten hiervoortijdelijke damwanden worden ingetrild;

Stichting Waterproef_________________________________________________ Nader ecologischonderzoekgemaal P vd Sterr - muizenonderzoekm.b.v. eDNA

3 439108

^ ^ ^ ^

^

Er wordt voorhet nieuwegemaal een nieuwemaalkomgegraven. Deze maalkom wordt circa 1500vierkante metergroot; De oeversvan deze maalkom worden natuurvriendelijk aangelegd met geleidelijk verlopendeoevers; Tevens komt er in de maalkom een boothelling om toegang tot een maaiboot te bieden; De maalkom wordt gevoedvia drie te plaatsen en/of te renoveren duikersdie vol­ doen aan de daaraan te stellen eisen vanuit de waterhuishouding (2x doorsnede 1200mm en 1x 2500x2500mm met voldoendedrooglegging). Met deze robuuste doorstroming wordt geborgd dat extra afkalving van agrarische oeversrond het ter­ rein en directe omgeving wordt voorkomen. Het terrein ten noorden van het gemaal is in beheer en eigendom van Landschap Noord-Holland. Landschap Noord-Holland heeftde suggestiegedaan als meekoppelproject een ijsvogelwandte plaatsen nabij de projectlocatie.HHNK neemt dit voorstelover, de aanleg van de ijsvogelwand wordt onderdeelvan de werkzaam­ heden.

Algemene werkzaamheden betreffen: Graafwerkzaamheden; Maaiwerkzaamheden; Plaatsen damwand; Plaatsen nieuweconstructies; Slopenvan oudeconstructies; Verharden bodem.

Amoveran

gemaal ijsvogelwand

P van der Sterrweg

DuikerDN 1200. BOB -4.40

Duiker2500x2000

Opstelplaats Maaiboothellmg Maalkom Molentundonng

Uitstroom

Nieuwgemaal DuikerDN1200. BOB -4.40

Afbeelding2. Schematische weergave vanhet plangebieden de voorgenomenwerkzaamheden (bron: HHNK);

Stichting Waterproef __________________________________________________________________________ 4 Nader ecologischonderzoekgemaal P vd Sterr - muizenonderzoekm.b.v. eDNA 439108

3

Methode

3.1 Bronnenonderzoek Om de aanwezigheid van Waterspitsmuisin en nabij het plangebied in kaart te brengen is diverse literatuurgeraadpleegd(hoofdstuk7). Daarnaast zijn gegevens uit de Nationale Da­ tabank Flora en Fauna opgevraagd, om een beter beeld te krijgen van de locaties waar de soorten recent zijn gezien (NDFF 2012-2022). 3.2 Veldbezoeken In totaal is één veldbezoekuitgevoerdop8 november 2022 Tabel2. Kenmerkenveldbezoeken. Datum Tijd Weer |8 november2022 10:30-12:00 14"C, 3 Bft, 6/8 bewolkt, droog

(Tabel 2).

Wrnmer*

Inventarisatie

JG, MR eDNA Waterspitsmuis * Ecologischdeskundigen: Stichting Waterproef:JG = Jochem Georgiadesen MR = Manon Römkens

3.3 Inventarisatie algemeen De inventarisatie is uitgevoerddooreen ecologischdeskundige ophet gebied van de te onderzoekensoorten. Na afloopvan de analyses zijn waarnemingen van beschermde soorten ingevoerd in de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF).

Stichting Waterproef_________________________________________________ Nader ecologischonderzoekgemaal P vd Sterr - muizenonderzoekm.b.v. eDNA

5 439108

3.4 Inventarisatie Waterspitsmuis De inventarisatie heeft als doel om aanwezigheid van Waterspitsmuisvast te stellen in de watergangen. Om Waterspitsmuisvast te stellen is gebruik gemaakt van een onderzoeksmethode geba ­ seerd opeDNA technieken. Er is eenmalig op3 locaties binnen het plangebied een water­ monster genomen (Afbeelding 3 ). De bemonstering is uitgevoerdvolgens een bemonsteringsprotocolvan Stichting Waterproef(Teunissen et al, 2021). De watermonsters zijn op het laboratorium van Waterproefgeanalyseerd met behulp van eDNA technieken ontwikkeld doorSylphium MolecularEcology in Groningen. Met behulp van deze werkwijze is vastge­ steld of er recent DNA van de Waterspitsmuisin de watermonsters aanwezig is.

Afbeelding3. Bemonsteringslocatie Waterspitsmuis.

Stichting Waterproef_________________________________________________ Nader ecologischonderzoekgemaal P vd Sterr - muizenonderzoekm.b.v. eDNA

6 439108

4

Resultaten

4.1 Controles Tijdens de analyse zijn verschillende controles uitgevoerd(Teunissen et al., 2022) om o.a. uit te kunnen sluiten dat er DNA verloren is gegaan tijdens de isolatie, of dat er tijdens het uitvoerenvan de analyse contaminatie is opgetredenvan de monsters en om aan te tonen dat er succesvolDNA is geamplificeerdtijdens de real time PolymeraseChain Reaction (qPCR). De interne controles die tijdens de analyse zijn uitgevoerd,laten zien dat er geen DNA ver­ loren is gegaan, er geen contaminatie van monsters is opgetredenen dat er voldoendeaan ­ toonbaar DNA is vermeerderdtijdens de qPCR run. Dit maakt de uitslagen van de analyse valide. 4.2

Waterspitsmuis

4.2.1 Waarnemingen De analyse van de 3 locatiestoont geen DNA van Waterspitsmuisaan in de watermon­ sters. Aanwezigheid van de soortkan worden uitgesloten. 4.2.2 Functiebeoordeling De soortis niet in het eDNA monster aangetroffen en aanwezigheid van individuen en ver­ blijven kan daarom worden uitgesloten.Er is binnen het plangebied bemonsterd opde meestkansrijke locatiesvoorde soort: in het water langs oeveren in water binnen de riet­ kraag van het Waardkanaal.

Stichting Waterproef_________________________________________________ Nader ecologischonderzoekgemaal P vd Sterr - muizenonderzoekm.b.v. eDNA

7 439108

5

Effectbeoordelingen toetsing

5.1 Waterspitsmuis Waterspitsmuiskomt niet voorin het plangebied. Hierdooris er geen sprake van een (drei­ gende) overtreding van verbodsbepalingen opde soort,zoals het verwonden/doden van in ­ dividuen of het beschadigen/verwijderen van nesten, voortplantingslocatiesofverblijven. ^ Voorde Waterspitsmuisis geen sprake van een (dreigende) overtreding van de verbodsbepalingen uit artikel 3.10 van de Wet natuurbescherming.

Stichting Waterproef_________________________________________________ Nader ecologischonderzoekgemaal P vd Sterr - muizenonderzoekm.b.v. eDNA

8 439108

6

ConclusiesÅ aanbevelingen

6.1 Samenvattingtoetsing Conclusiesvan dit nader onderzoekzijn als volgt: De interne controles die tijdens de analyse zijn uitgevoerd,laten zien dat er geen DNA verloren is gegaan, er geen contaminatie van monsters is opgetredenen dat er voldoendeaantoonbaar DNA is vermeerderdtijdens de qPCR run. Dit maakt de uitslagen van de analyse valide. Aanwezigheid van Waterspitsmuis is uitgesloten in het plangebied. Er is geen sprake van negatieve effecten op deze soort, voorhet uitvoerenvan deze werk­ zaamheden is daarom voordeze soortgeenontheffing nodig. 6.2 Aanbevelingen vervolgtraject Om werkzaamheden uit te mogen voeren is geen ontheffing nodig van de wet Natuurbe­ scherming voorde Waterspitmuis.Aanwezigheid van de soortkon worden uitgesloten. Omdat de zorgplichtuit de wet te allen tijde geldt (ookvoorniet-beschermde algemene soor­ ten), wordt aangeraden vooraanvang van de werkzaamheden een ecologischwerkprotocol opte stellen. Zodoende kan schade zoveelmogelijkworden voorkomenen wordt voldaan aan de zorgplicht uit de wet.

Stichting Waterproef_________________________________________________ Nader ecologischonderzoekgemaal P vd Sterr - muizenonderzoekm.b.v. eDNA

9 439108

7

Bronnen

BroekhuizenS., K. Spoelstra,J.B.M. Thissen, K.J. Canters à J.C. Buys (redactie), 2016. Atlas vandeNederlandse zoogdieren. - Natuurvan Nederland 12. Naturalis Bio­ diversity Center à EIS Kenniscentrum insecten en andere ongewerveldedieren, Leiden; Hoogeboom,D.M., F. Visbeen, J. Wondergem, W. Ruitenbeek (red.) 2014. Atlas vande Noord-Hollandse zoogdieren. Landschap Noord-Holland, Heilooà Noordhollandse ZoogdierStudiegroep(NOZOS), Alkmaar; Teunissen, W.P.J., M. Wesseling, P. Wijsman, R. Boersma, R. De Bruin. 2022. A7500Voorbewerking en DetectieeDNA. Versie4. Analyse SPV Stichting Waterproef, Edam. Teunissen, W.P.J., M. Wesseling, T. Groenewegen.2021. V7500- Bemonstering eDNA. Versie 3. SPV Stichting Waterproef,Edam. Teunissen, W.P.J. 2022. NatuurtoetsGemaal P vd Sterr. Registratienummer: 430708. Stichting Waterproef.

Websites http://www.minez.nederlandsesoorten.nl/ (Soortendatabase EZ) http://ndff-ecogrid.nl (NDFF) http://www.synbiosys.alterra.nl/ (Natura 2000, Ministerie van Economische Zaken) http://verspreidingsatlas.nl Kennisdocumenten Bij12 http://soortprotocollenflora-enfaunawet.stowa.nl/documents/soortprotocollenflora-enfaunawet/waterspitsmuis.pdf

Stichting Waterproef_________________________________________________________________________10 Nader ecologischonderzoekgemaal P vd Sterr - muizenonderzoekm.b.v. eDNA 439108

Stichting Waterproef _________________________________________________ Nader ecologischonderzoekgemaal P vd Sterr - muizenonderzoekm.b.v. eDNA

11 439108