bijlage 8 nader natuuronderzoek Hippolytushoef

Naderecologischonderzoek GemaalHippolytushoef

Auteurs: Opdrachtgever: Datum: Collegiale toets: Status rapport: Projectcode waterproef: Registratienummer:

Drs. W.P.J. Teunissen J. Georgiades Hoogheemraadschap Hollands Noorder ­ kwartier 20 december 2023 Dr. W. Gotjé Definitief hbodz002-143 471516

Waterproef,laboratoriumvooronderzoekvanwateren bodem

Dijkgraaf Poschlaan 6 - 1135 GP Edam T 0299 39 17 00 - info@waterproef.nl - waterproef.nl

23.1150953

Inhoud 1

Inleiding ................................................................................................................................. 2 Aanleiding 2 Onderzoeksopgave 2 Beoordelingskader soortenbescherming 2 2 Projectomschrijving .............................................................................................................. 4 2.1 Ligging 4 2.2 Geplande werkzaamheden 6 3 Methode ................................................................................................................................ 7 3.1 Bronnenonderzoek 7 3.2 Veldbezoeken 7 3.3 Inventarisatie algemeen 7 3.4 Inventarisatie Vleermuizen 8 4 Resultaten.............................................................................................................................9 4.1 Vleermuizen 9 5 Effectbeoordeling en toetsing............................................................................................. 11 5.1 Vleermuizen 11 6 Conclusies & aanbevelingen............................................................................................. 12 6.1 Samenvatting toetsing 12 6.2 Aanbevelingen vervolgtraject 12 7 Bronnen ............................................................................................................................... 13 1.1 1.2 1.3

Stichting Waterproef _________________________ Nader ecologisch onderzoek gemaal Hippolytushoef

1

Inleiding

1.1 Aanleiding Het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) wil werkzaamheden verrich­ ten aan gemaal Hippolytushoef. HHNK wil het huidige gemaal slopen en vervangen voor een nieuw gemaal. Het nieuwe gemaal wordt naast de bestaande locatie gebouwd. Het plangebied ligt ten noorden van het Amstelmeerkanaal bij Wieringen in de gemeente Hol ­ lands Kroon in de provincie Noord-Holland. Het huidige gemaal ligt onderaan de dijk van het Amstelmeerkanaal, haaks op de Lonjeweg. Het totale plangebied omvat een opper ­ vlakte van ongeveer 60 bij 50meter (ca. 0,3 Ha). HHNK wil graagweten met welke beschermde soorten en gebieden ze rekening moet hou­ den, zodat in lijn met de wet- en regelgevingvoor natuurgewerkt kan worden. Naar aanlei­ ding van voorgaand ecologisch onderzoek (Teunissen et al., 2023) is nader onderzoek nodig naar de volgende soorten en functies: ^ Verblijven van gebouwbewonende vleermuizen in het gemaalgebouw; HHNK heeft opdracht ren.

gegevenaan Stichting Waterproef om dit nader onderzoek

uit te voe ­

1.2 Onderzoeksopgave Het nader onderzoek heeft als doel om te beoordelen of het project leidt tot overtreding van verbodsbepalingen van de Wet natuurbescherming ten aanzien van de vleermuissoorten: Gewone dwergvleermuis, Gewone grootoorvleermuis, Kleine dwergvleermuis, Laatvlieger, Meervleermuis, Ruigedwergvleermuis, Tweekleurigevleermuis

1.3 Beoordelingskader soortenbescherming De soorten zijn beschermd via de Wet natuurbescherming, ongeacht of de soorten binnen of buiten beschermde natuurgebieden aanwezig zijn. De vleermuissoorten vallen onder de categorie Habitatrichtlijnsoorten. Voor overtreding van verbodsbepalingen (Tabel 1) is een ontheffing noodzakelijk. Tabel 1. Verbodsbepalingen Wet natuurbescherming. Verbodsbepaling

Van toepassing opA VR1 HR2 AS3

X4 Verbod op opzettelijk verstoren van individuen X Verbod op opzettelijk eieren te rapen/onder zich te hebben X X Verbod op opzettelijk verwonden/doden van individuen X X Verbod op opzettelijk beschadigen/verwijderen van verblijven/nesten X X Verbod op verwijderen van planten X Ad 1. Vogelrichtlijnsoorten van artikel 3.1 lid 1 Ad 2. Habitatrichtlijnsoorten van artikel 3.5 lid 1 Ad 3. Andere soorten van artikel 3.10 lid 1 Ad 4. Tenzij de verstoring niet van wezenlijke invloed is op de staat van instandhouding van de soort.

X X X

Het beoordelingskader voor overtreding van het verbod in lid 4 (verblijfplaatsen) is de laatste jaren in jurisprudentie over de voormalige Flora- en faunawet verhelderd. Onder verblijfplaat ­ sen wordt verstaan: de onmisbare functionele leefomgeving (box 2) die nodig is om verblij ­ ven in hun huidige functie en omvang als zodanig te kunnen laten voortbestaan. Box 2. Toelichtingonmisbarefunctioneleleefomgevinglaanbeplantingvoor vleermuizen._______________

Vleermuizen leven in een netwerk van verblijven, waarbij verblijven een functie kunnen hebben als kraam-, zomer-, paar- en/of winterverblijf voor ééndier of een groep dieren (o.a. kolonie). Vleermui­ zen verplaatsen zich tussen verschillende verblijven en tussen verblijven en foerageergebieden.

Stichting Waterproef __________________________________________________________________________ 2 Nader ecologisch onderzoek gemaal Hippolytushoef 471516

Foerageergebieden en vliegroutes zijn onmisbaar voor vleermuizen zodra het verlies van het foerageergebied of de vliegroute leidt tot een verminderd functioneren van verblijven. Met andere woor ­ den: zodra de functie en omvang (aantal dieren) van een verblijf niet gewaarborgd kan worden.

Stichting Waterproef __________________________________________________________________________ 3 Nader ecologisch onderzoek gemaal Hippolytushoef 471516

2

Projectomschrijving

2.1 Ligging Het plangebied bestaat uit een stuk land van circa 60 bij 50meter en bevindt zich aan de noordkant van de dijk langs het Amstelmeerkanaal. Het plangebied ligt in de gemeente Hollands Kroon (Afbeelding 1) en staat haaks op de Lonjeweg (noordwestelijk t.o.v. het ka­ naal).

Afbeelding1. Het huidige gemaal(dat op den duur verwijderdwordt) en de locatievanhet nieuwegemaal (bron: HHNK)

Afbeelding2. Impressieplangebied.

Stichting Waterproef __________________________________________________________________________ 4 Nader ecologisch onderzoek gemaal Hippolytushoef 471516

Afbeelding3. Impressieplangebied.

Afbeelding4. Impressieplangebied.

Stichting Waterproef __________________________________________________________________________ 5 Nader ecologisch onderzoek gemaal Hippolytushoef 471516

2.2 Geplandewerkzaamheden De exacte werkzaamheden zijn nog niet bekend. Om het project toch te kunnen toetsen wordt uitgegaanvan maatregelen die bij sloop en nieuwbouw regelmatig voorkomen: ^ Aanleg van kabels en leidingen; ^ Bouw en aanvoer materiaal nieuw gemaal met visvriendelijke pompen; ^ Sloop en afvoer materiaal oud gemaal; ^ Graven sleufvoor uitstroomkoker in Wierdijk; ^ Plaatsen kwelschermen naast uitstroomkoker; ^ Tijdelijke aanrijroute via aanliggend weiland; ^ Deels dempen oude maalkom; ^ Graven nieuwe maalkom; ^ Aanleg boothelling (voor maaibootAonderhoud); ^ Vergroten/ verlengen duiker onder Lonjeweg (verbetering waterbeheer); ^ Graven sleufvoor het verwijderen van de oude uitstroomkoker (optioneel); ^ Verwijderen betonnen schotbalkstuw (obstakel waterbeheer); ^ Plaatsen beschoeiing (herstel walkant); ^ Plaatsen hekwerk; ^ Nieuwe weg naar nieuw gemaal (deels via dempen oude maalkom en ondergrond oud gemaal); ^ Realiseren opstelplaats voor onderhoud- en noodmaterieel op de locatie van oude gemaal; ^ Herstel wandelroute op Wierdijk; ^ Maaien van het terrein; ^ Verwijderen opgaande begroeiing

Stichting Waterproef _________________________ Nader ecologisch onderzoek gemaal Hippolytushoef

6 471516

3

Methode

3.1 Bronnenonderzoek Om de aanwezigheid van de vleermuissoorten (Gewone dwergvleermuis, Gewone grootoorvleermuis, Kleine dwergvleermuis, Laatvlieger, Meervleermuis, Ruige dwergvleermuis, Tweekleurigevleermuis) in en nabij het plangebied in kaart te brengen, is diverse literatuur geraadpleegd (hoofdstuk 7) en zijn gegevens uit de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF 2013-2023) geraadpleegd. 3.2 Veldbezoeken In totaal zijn 7 veldbezoeken 2).

uitgevoerd in de periode

mei 2023

t/m november 2023

(Tabel

Tabel2. Kenmerkenveldbezoeken. Datum

Tijd

Weer

Wrnmer*

19mei 2023

21 :35-00:05

11-12 "C, 4 Bft (NO), 1/8 be ­ wolkt en droog

LB

14juni 2023

02:20-05:20

15-17"C, 3 Bft (NO), onbe­ wolkt en droog

LB

30 juni 2023

22:00-00:30

17augustus2023

20:50-00:20

12september 2023

20:00-23:00

18 oktober2023

19:15-21:15

9-1 1 "C, 4 Bft (O), droog, on ­ bewolkt

LB

19november2023

06:05-08:05

11-12 "C, 4 Bft (NO), droog, bewolking 5/8

LB

16-17 "C, 3 Bft (ZW), 8/8bewolkt en lichte motregen (van 00:15- 00:30) 17-18 "C, 3 Bft (NO), 8/8be ­ wolkt en droog 17-19 "C, 2 Bft (NO), lichte motregen vanaf 22:30u, be ­ wolking 8/8

LB LB LB

Inventarisatie

Vleermuisinventarisatie (zomer- en kraamverblijven) Vleermuisinventarisatie (zomer- en kraamverblijven) Vleermuisinventarisatie (zomer- en kraamverblijven) Vleermuisinventarisatie (paarverblijven) Vleermuisinventarisatie (paarverblijven) Vleermuisinventarisatie (extra bezoeken ivm mogelijke aanwezigheid Tweekleurigevleermuis) Vleermuisinventarisatie (extra bezoeken ivm mogelijke aanwezigheid Tweekleurigevleermuis)

* Ecologisch deskundigen: Ecoloog Op Maat: LB= LianaBultje

3.3 Inventarisatie algemeen Inventarisaties zijn uitgevoerd bij geschikte weeromstandigheden en door ecologisch des ­ kundigen op het gebied van de te onderzoeken soorten. Waarnemingen van beschermde soorten zijn ingevoerd in de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF).

Stichting Waterproef _________________________ Nader ecologisch onderzoek gemaal Hippolytushoef

7 471516

3.4 Inventarisatie Vleermuizen De inventarisatie heeft als doel om essentiële functies van het plangebied voor vleermuizen vast te stellen. Binnen het onderzoeksgebied is gericht gezocht naar verblijven en essentieel leefgebied voor vleermuizen met verblijven in- of in de omgeving van het plangebied. De inventarisatie is uitgevoerd in lijn met het Vleermuisprotocol 2021 (Vleermuisvakberaad, 2021). Hierbij is het plangebied met behulp een Batdetector (Batlogger M2/ Pettersson D240x) onderzocht. In aanvulling op de batdetectors is tijdens alle bezoekrondes ook ge­ werkt met een warmtebeeldcamera. Het benodigde aantal bezoekrondes en de bezoektijden zijn afgeleid van het Vleermuisprotocol op basis van de te verwachten vleermuissoorten. Van de waargenomen vleermuizen is beoordeeld hoe deze het plangebied gebruiken. De aanwezigheid van verblijven is vooral gebaseerd op in- en uitvliegende dieren, zwermen en baltsroep vanuit verblijven. De aanwezigheid van onmisbare functies in het plangebied is beoordeeld op basis van de aanwezigheid van verblijven binnen en buiten het plangebied, de aanwezigheid van aanzienlijke aantallen op specifieke momenten en in specifieke rich­ ting, de aanwezigheid van geschikte alternatieven in de omgeving van het plangebied en overige biotoopgebruik van aanwezige vleermuizen.

Stichting Waterproef _________________________ Nader ecologisch onderzoek gemaal Hippolytushoef

8 471516

4

Resultaten

4.1

Vleermuizen

4.1.1 Bronnenonderzoek Ten opzichte van de Quickscan soorten (Teunissen et al., 2023) zijn door andere onder ­ zoekers/ vrijwilligers in de directe omgeving van het onderzoeksgebied in het afgelopen jaar Meervleermuizen gemeld. Er is éénwaarneming van 8 juli 2023 vanaf de fietsbrug bij de Zuiderkoogweg van 3 ter plaatse Meervleermuizen. Er zijn geen andere, nieuwe be­ langwekkende meldingen van vleermuizen in de directe omgeving aan de NDFF toege­ voegd (NDFF 2013-2023). Meervleermuizen zijn niet tijdens de bezoekrondes vastgesteld, indien er een verblijf van deze soort in het gebouw was geweest was de soort hier waarge­ nomen. Het bronnenonderzoek leidt daarom niet tot eventuele andere bevindingen. 4.1.2 Waarnemingen batdetector onderzoek In en nabij het plangebied zijn gedurende de onderzoeksperiode vijf vleermuissoorten waar­ genomen (Tabel3, Tabel4 & Tabel 5). Gewone dwergvleermuizen werden bij vrijwel elke bezoekronde waargenomen, maar niet bij het laatste bezoek. Bij het laatste bezoek werden helemaal geen vleermuizen gezien of gehoord. Gewone dwergvleermuis en Laatvliegerzijn zowel in de zomer-Zkraamperiode als de paarperiode minimaal tijdens één bezoekronde vastgesteld. De functiebeoordeling wordt nader toegelicht in paragraaf 4.1.3. Tabel3 Aantallenwaargenomenvleermuizenin het plangebiedin de zomer-Zkraamperiode.

Waarnemingen buiten het plangebiedzijn in grijs weergegeven. Legecellenbetreffennulwaarnemingen. Zomer-/ kraamperiode (2023) Soort* Gedrag Locatie 19mei 14jun 30 jun

Foeragerend Plangebied Overvliegend Over plangebied Foeragerend Over plangebied LV Overvliegend Over plangebied * GD = Gewone dwergvleermuis, LV= Laatvlieger. GD

1-2

1 1

1 1

1 1

Tabel 4 Aantallenwaargenomenvleermuizenin het plangebiedin de paarperiode.Waarnemingenbuiten het plangebiedzijn in grijs weergegeven. Legecellenbetreffennulwaarnemingen Paarperiode (2023) Soort* Gedrag Locatie 17 aug 12sept

GD RD

Foeragerend Foeragerend

Over plangebied Over plangebied

1 1-2

1 1

RV

Overvliegend Over plangebied 1 Foeragerend Over plangebied 1 LV Overvliegend Over plangebied 1 WV Foeragerend Over plangebied 1 * GD = Gewone dwergvleermuis, LV = Laatvlieger,RV = Rosse vleermuis, RD = Ruige dwergvleermuis, WV = Watervleermuis. Tabel 5 Aantallenwaargenomenvleermuizenin het plangebiedin uitgebreidelate bezoekrondes (uitge­ voerdom de aan-of afwezigheidvanTweekleurige vleermuis vastte kunnenstellen).Waarnemingenbuiten het plangebiedzijn in grijs weergegeven. Legecellenbetreffennulwaarnemingen Lateveldronde(2023) Soort* Gedrag Locatie 18 okt 19nov

GD Overvliegend * GD = Gewone dwergvleermuis

Plangebied

1

Stichting Waterproef __________________________________________________________________________ 9 Nader ecologisch onderzoek gemaal Hippolytushoef 471516

4.1.3 Functiebeoordeling Gewonedwergvleermuis Van Gewone dwergvleermuizen zijn alleen overvliegende en foeragerende exemplaren binnen het plangebied waargenomen. Er zijn telkens 1-2 dieren tegelijkertijd gezien, maar mogelijk ligt het aantal iets hoger, tot maximaal 5exemplaren. Er zijn geen verblijven vast­ gesteld. De Gewone dwergvleermuizen vertonen tijdens alle bezoeken geen binding met het gemaalgebouw. Ruige dwergvleermuis In het plangebied zijn Ruigedwergvleermuizen foeragerend aangetroffen tijdens beide bezoekrondes in de paarperode. Het betreft lage aantallen dieren. Er zijn geen verblijven aan­ getroffen. Het plangebied vormt geen essentieel onderdeel van een foerageergebied, omdat er in de omgeving voldoende alternatieven zijn. De dieren werden overal in het plangebied foeragerend waargenomen. Tijdens het veldbezoek van 17 augustusis één baltsende Ruigedwervleermuis waargeno­ men. Het dier vloog af en toe ook over het plangebied. Echter vloog deze vleermuis vooral langs het bosschage ten noorden van het plangebied, waar het eveneens baltsgedrag ver­ toonde. Er is geen aantikkend gedrag bij het gemaal waargenomen en tijdens het 2e bezoek in de paarperiode is helemaal geen balts- of sociaal gedrag meer waargenomen. Het dier heeft geen binding vertoont met het gebouw en ook een verblijfplaats kan daarom worden uitgesloten.

Vermoedelijk bevindt zich wel een paarverblijf in het bosschage op circa 250 meter ten noorden van het plangebied. Laatvlieger In het plangebied zijn Laatvliegersfoeragerend en/of overvliegend aangetroffen. Het betreft lage aantallen dieren, vermoedelijk 1-2 dieren. Er zijn geen verblijven aangetroffen. Het plan ­ gebied vormt geen essentieel onderdeel van een foerageergebied, omdat er in de omgeving voldoende alternatieven zijn. De dieren werden verspreid boven het plangebied waargeno­ men. Rossevleermuis,Watervleermuis Rosse vleermuis is eenmaal overvliegend boven het plangebied aangetroffen. Watervleer­ muis is eenmaal foeragerend boven het plangebied aangetroffen. Verblijven en/of territorium indicerend gedrag is van beide soorten niet waargenomen. Binding met het gebouw in het plangebied is eveneens niet waargenomen. Een essentiële functie van het plangebied voor de soorten is uitgesloten omdat er uit het gedrag geen specifieke binding met het gebied naar voren komt. Gewonegrootoorvleermuis,Kleinedwergvleermuis, Meervleermuis, Tweekleurige vleermuisen anderevleermuissoorten Deze soorten zijn niet waargenomen tijdens de inventarisaties. Aanwezigheid van indivi ­ duen, verblijven en/of territoria of essentieel leefgebied van deze soorten is daarom uit te sluiten.

Stichting Waterproef_________________________________________________________________________ 10 Nader ecologisch onderzoek gemaal Hippolytushoef 471516

5 5.1

Effectbeoordelingen toetsing Vleermuizen

5.1.1 Gewonedwergvleermuis Er zijn (met uitzondering van het bezoek in november) het gehele jaar foeragerende en over ­ vliegende Gewone dwergvleermuizen in de omgeving van het gemaal aanwezig. Er zijn ech­ ter geen verblijven aangetroffen. Er is evenmin sprake van een essentiële vliegroute en om ­ dat er voldoende alternatieven aanwezig zijn om te foerageren, kunnen effecten op essenti­ eel foerageergebied worden uitgesloten. Omdat het plangebied geen essentieel leefgebied vormt, vormen de sloopwerkzaamheden geen gevaar voor de instandhouding van de soort. ^ Voor Gewone dwergvleermuis is bij het uitvoeren van de voorgenomen werkzaam­ heden geensprake van een (dreigende) overtreding van de verbodsbepalingen uit artikel 3.5 van de Wet natuurbescherming. enLaatvlieger 5.1.2 Ruigedwergvleermuis Dit zijn soorten waarvan in Nederland regelmatigverblijven in gebouwen worden aangetrof­ fen. Binnen het plangebied zijn echter geen verblijven aangetroffen van beide soorten. Het uitvoeren van de werkzaamheden leidt daarom niet tot het beschadigen of vernietigen van verblijven van deze soorten. De soorten zijn uitsluitend foeragerend en overvliegend waar­ genomen. Omdat er geen sprake is van aantasting van een vliegroute en omdat er vol ­ doende alternatieven aanwezig zijn om te foerageren, kunnen effecten op essentiële vlieg­ routes en/of essentieel foerageergebied worden uitgesloten.

Ruigedwergvleermuis is tijdens één bezoek baltsend waargenomen. Dit dier bevond zich baltsend vooral rondom het bos ­ schage ten noorden van het plangebied. Er is niet waargenomen dat het dier het gemaal opzocht. Binding met het gebouw is dus niet waargenomen. ^ Voor Ruigedwergvleermuis en Laatvliegeris geensprake van een (dreigende) over ­ treding van de verbodsbepalingen uit artikel 3.5 van de Wet natuurbescherming bij het uitvoeren van de voorgenomen sloopwerkzaamheden. 5.1.3 Rossevleermuis& Watervleermuis Rosse vleermuis & Watervleermuis verblijven gewoonlijk in de zomer-, kraam-, en paarperiode in bomen en niet in gebouwen. De soorten zijn slechts eenmaal tijdens éénbezoekronde in de paarperiode in of over het plangebied vliegend en/of foeragerend waargenomen. Het plangebied vormt geen onmisbaar onderdeel van het leefgebied van verblijven buiten het plangebied. Het voortbestaan van verblijven buiten het plangebied komt niet in gevaar als gevolg van werkzaamheden aan het gemaal. ^ Voor de Rosse vleermuis en de Watervleermuis is bij het uitvoeren van de voorge ­ nomen sloopwerkzaamheden geensprake van een overtreding van de verbodsbe ­ palingen uit artikel 3.5 van de Wet natuurbescherming.

5.1.4 Gewonegrootoorvleermuis, Kleinedwergvleermuis, Meervleermuis, Tweekleurige vleermuisenandere vleermuissoorten Deze soorten zijn tijdens de bezoekrondes niet vastgesteld: Aanwezigheid van verblijven, territoria en/of andere essentiële onderdelen van het leefgebied van deze soorten kan daarom worden uitgesloten. ^ Voor Gewone grootoorvleermuis, Kleine dwergvleermuis, Meervleermuis, Twee­ kleurigevleermuis en overige vleermuissoorten is bij het uitvoeren van de voorge ­ nomen sloopwerkzaamheden geensprake van een (dreigende) overtreding van de verbodsbepalingen uit artikel 3.5 van de Wet natuurbescherming.

Stichting Waterproef _________________________ Nader ecologisch onderzoek gemaal Hippolytushoef

11 471516

6

ConclusiesÅ aanbevelingen

6.1 Samenvattingtoetsing Conclusies van dit nader onderzoek zijn als volgt: Er zijn 5soorten vleermuizen in het plangebied waargenomen: Gewone dwergvleermuis, Ruigedwergvleermuis, Laatvlieger,Rosse vleermuis en Watervleermuis; Er zijn binnen het plangebied geen verblijven vastgesteld van vleermuizen. Aanwe­ zigheid van essentiële vliegroutes of essentieel foerageergebied is eveneens uitge­ sloten. Het uitvoeren van de sloopwerkzaamheden leidt niet tot een dreigende over ­ treding van de verbodsbepalingen van de Wet natuurbescherming met betrekking tot vleermuizen.

6.2 Aanbevelingen vervolgtraject Er zijn geen vleermuisverblijven of andere essentiële onderdelen van leefgebied van vleer­ muizen in het gebouw aanwezig. Om werkzaamheden aan het gebouw uit te mogen voeren is voor vleermuizen daarom geen ontheffing nodig van de wet Natuurbescherming en zijn geen mitigerende maatregelen nodig.

Stichting Waterproef_________________________________________________________________________ 12 Nader ecologisch onderzoek gemaal Hippolytushoef 471516

7

Bronnen

Barataud, M., 2002.

The Worldofbats.Sittelle Publishers, Mens;

BIJ12. 2017b. Kennisdocument GewoneDwergvleermuis - Pipistrelluspipistrellus.Versie 1.0, juli 2017; BIJ12. 2017c. Kennisdocument RuigeDwergvleermuis - Pipistrellusnathusii.Versie 1.0, juli 2017; BIJ12. 2017d. Kennisdocument Gewone grootoorvleermuis - Plecotusauritus.Versie 1.0, juli 2017; BIJ12. 2017f. Kennisdocument Rossevleermuis- Nyctalusnoctua.Versie 1.0, juli 2017; Watervleermuis - Myotis daubentonii. Versie 1.0, juli 2017; BIJ12. 2017g. Kennisdocument Broekhuizen S., K. Spoelstra, J.B.M. Thissen, K.J. Canters & J.C. Buys (redactie), 2016. Atlas vandeNederlandse zoogdieren. - Natuurvan Nederland 12. Naturalis Bio ­ diversity Center & EIS Kenniscentrum insecten en andere ongewervelde dieren, Leiden; Dietz C., O. von Helversen, D. Nill, P H.C. Lina,2011. Vleermuizen. De Fontein|Tirion Uit­ gevers BV, Utrecht; Hoogeboom, D.M., F. Visbeen, J. Wondergem, W. Ruitenbeek (red.) 2014. Atlas vande Noord-Hollandse zoogdieren. Landschap Noord-Holland, Heiloo & Noord-Hollandse Zoogdier Studiegroep (NOZOS), Alkmaar; Omgevingsdienst Noord-Holland Noord (OD NHN), 2018. Toelichting opaanvraagformulier Soortenbescherming WNB. Formulier, versie 21 februari 2018. Vleermuisvakberaad, 2021. Netwerk Groene Bureaus,Zoogdiervereniging en Gegevensautoriteit Natuur, Vleermuisprotocol 2021. Teunissen, W.P.J., M. Römkens, J. Georgiades. 2023. Natuurtoets Gemaal Hippolytushoef.

Registratienummer:428211. Stichting Waterproef, Edam.

Websites http://verspreidingsatlas.nl Kennisdocumenten Bij12 https://www.qgis.org/en/site/ https://ndff-ecogrid.nl (NDFF) https://www.vleermuis.net

Stichting Waterproef_________________________________________________________________________ 13 Nader ecologisch onderzoek gemaal Hippolytushoef 471516

Stichting Waterproef ____________________________________________________________________________________ 14 Nader ecologisch onderzoek gemaal Hippolytushoef 471516