Bijlage 2. Hollands Kroon Ontwerp Omgevingsvisie

C [

N O

P E C

] T

HET VERHAAL VAN HOLLANDS KROON IN 2040 Ontwerp Omgevingsvisie 16 september 2025

Colofon Het verhaal van Hollands Kroon in 2040 Ontwerp Omgevingsvisie Gemeente Hollands Kroon Gemeente Hollands Kroon 16 september 2025 Met bijdragen van: Urhahn stedenbouw & strategie Petra Ferweda Communicatie Kaarten zijn getekend door Urhahn. Foto’s zijn deels van Urhahn, deels van de gemeente Hollands Kroon en deels gevonden op internet. Mocht er bezwaar zijn tegen het gebruik van een afbeelding, neem dan contact op met de gemeente.

Inhoudsopgave 4 6

Voorwoord Samenvatting

9

1. Inleiding Wat is de omgevingsvisie? Waarom een omgevingsvisie? We gaan met de tijd mee

13

2. Participatie Participatie in 2020-2021 Aanvulling en verdieping Doelgroepenbenadering

19

3. Kernkwaliteiten Wieringermeer Noordelijk Westfriesland Wieringen Anna Paulownapolder

29

4. Ambities Brede welvaart als vertrekpunt Ambitie 1. De omgeving is de basis voor het welzijn van onze inwoner Ambitie 2. Agrarische hoofdstad van de toekomst Ambitie 3: Hollands Kroon is écht te beleven!

77

5. Gebiedsontwikkelingen Wieringermeer Wieringen A7 corridor Anna Paulownapolder Dorpskernen

86

Bijlagen Bijlage 1. Trends en ontwikkelingen Bijlage 2. Opgaven Bijlage 3. Ontwikkelingen van buitenaf Bijlage 4. Brede Welvaart Waarden

3

Voorwoord Mary van Gent (wethouder Sociaal Domein)

Met trots presenteren wij u de omgevingsvisie van Hollands Kroon. Een visie die niet alleen richting geeft aan de toekomst van onze leefomgeving, maar ook het resultaat is van een zorgvuldig en intensief proces, gevoed door de inbreng van inwoners, ondernemers, organisaties en onze gemeenteraad. Deze visie is van en voor ons allemaal.

“Wat deze omgevingsvisie bijzonder maakt, is de sterke samenhang tussen het fysieke en sociale domein. Bij elke ruimtelijke ontwikkeling staat het welzijn van onze inwoners centraal. We nemen ‘positieve gezondheid’ als uitgangspunt: een brede kijk op gezondheid waarin zingeving, meedoen, veerkracht en kwaliteit van leven centraal staan. Of het nu gaat om een nieuwe wijk, een dorpsplein of een sportvoorziening – we ontwerpen onze omgeving met oog voor mensen.”

Mark Versteeg (wethouder Ruimtelijke Ordening en Wonen) “Belangrijke onderdelen van een fijne en prettige leefomgeving zijn voldoende betaalbare woningen, bereikbaarheid en plekken die uitnodigen tot ontmoeting. In deze visie leggen we de basis voor verschillende woningbouw- en gebiedsontwikkelingen richting 2040, verspreid over al onze kernen. We bouwen niet alleen huizen, maar investeren ook in leefbaarheid, voorzieningen en mobiliteit. Denk aan veilige fietsroutes, toegankelijke dorpscentra en ruimte voor ontmoeting. Deze visie biedt volop haakjes om verder te bouwen aan dorpen waar mensen zich thuis voelen.”

Robert Leever (wethouder Economie en Brede Welvaart) “Onze rijke cultuurhistorie en verscheidenheid aan landschappen maken Hollands Kroon zeer veelzijdig. In de visie zetten we natuurlijk in op het versterken van onze economie, beleving van cultuur&erfgoed en recreatie die gebruik maakt van onze kwaliteiten. Ook kijken we hoe we de recreatieve mogelijkheden voor onze inwoners rondom de dorpen kunnen versterken. Bij het versterken maken we bewuste keuzes voor de toekomst. Bij alle grote ruimtelijke ontwikkelingen kijken we nadrukkelijk naar hoe deze kunnen bijdragen aan de brede welvaart van onze inwoners. Ik ben dan ook blij dat de bijdrage van economie aan de welvaart van onze inwoners zo is vertegenwoordigd in deze omgevingsvisie.”

Maarten Versluis (wethouder Duurzaamheid en Financiën) “Duurzaamheid is geen losstaand doel, maar een vanzelfsprekend uitgangspunt bij alles wat we doen. Of het nu gaat om woningbouw, mobiliteit of bedrijvigheid – we kijken altijd naar de impact op mens, milieu en toekomst. Deze omgevingsvisie laat zien hoe we samen werken aan een circulaire, klimaatadaptieve en energiezuinige gemeente. Daarmee dragen we bij aan brede welvaart voor iedereen en zorgen we ervoor dat onze leefomgeving toekomstbestendig is en goed om kan gaan met veranderingen in het klimaat: nu én later.

Rian van Dam (burgemeester) “De omgevingsvisie is een belangrijk instrument voor onze inwoners en ondernemers. Het geeft inzicht in waar en hoe ontwikkelingen plaatsvinden en hoe wij daar als gemeente mee omgaan. Daarom is het zo waardevol dat deze visie tot stand is gekomen in nauwe samenwerking met onze inwoners en belanghebbenden. We hebben geluisterd, gedeeld en samen keuzes gemaakt. Ik ben trots op het proces dat we met elkaar hebben doorlopen en dankbaar voor de betrokkenheid van onze inwoners en gemeenteraad.’’

4

5

Samenvatting Inleiding

Kernkwaliteiten

De omgevingsvisie van Hollands Kroon is een strategisch document dat richting geeft aan de ontwikkeling in de fysieke leefomgeving tot 2040. Het beschrijft welke bijzondere gebiedskwaliteiten we binnen de gemeente koesteren en willen versterken, en hoe er gewerkt wordt aan een gezonde, toekomstbestendige leefomgeving. Onderwerpen als natuur, water, landbouw, mobiliteit, wonen en economie worden hierbij in samenhang bekeken. De visie is een kompas voor beleidskeuzes en laat zien waar de gemeente voor staat in een tijd van grote ruimtelijke opgaven, zoals woningbouw, energietransitie en natuurontwikkeling. Deze visie staat niet op zichzelf, maar bouwt voort op bestaande beleidsdocumenten en onderzoeken die de afgelopen jaren zijn verschenen, waaronder het Koersdocument (2022), de Woonvisie (2024) en de Kustvisie IJsselmeerkust (2021).

De gemeente Hollands Kroon is veelzijdig en bestaat uit verschillende gebieden met elk een unieke ontstaansgeschiedenis, landschappelijke structuur en culturele identiteit. Deze verscheidenheid aan kenmerken en kwaliteiten, die we willen beschermen en benutten, vormt de basis voor toekomstig beleid en ruimtelijke keuzes. Vier hoofdgebieden worden onderscheiden: Wieringermeer, Noordelijk Westfriesland, Wieringen en Anna Paulowna & Wieringerwaardpolder. De optelsom van deze kwaliteiten vormen samen de identiteit van Hollands Kroon. De Wieringermeer is een moderne polder, gekenmerkt door grootschalige landbouw, technologische innovatie en pioniersdorpen met functionele opzet. Wieringerwerf fungeert als regionaal centrum. Het gebied is goed ontsloten via de A7 en speelt een belangrijke rol in voedselproductie. Noordelijk Westfriesland wordt gekenmerkt door een historisch gegroeid cultuurlandschap met een mix van niet- en welherverkavelde gebieden. In voormalige nederzettingen als Kolhorn en Haringhuizen is de cultuurhistorie nog duidelijk zichtbaar. Winkel-Niedorp fungeert als voorzieningencentrum in dit deel van de gemeente. Wieringen, het voormalige eiland, onderscheidt zich door een glooiend landschap, cultuurhistorische dorpskernen zoals Hippolytushoef en Den Oever, en een sterke verbondenheid met natuur, water en visserij.

De Afsluitdijk en havenontwikkeling zorgen voor dynamiek en economische kansen. De Anna Paulownapolder is beroemd om haar bollenvelden. Anna Paulowna fungeert als stedelijke kern met station en voorzieningen. Het gebied combineert agrarisch landschap, toerisme, natuur (zoals Kruiszwin), en cultuurhistorie, bijvoorbeeld in Wieringerwaard. De Zuiderzeewerken – zoals de Wieringermeer, Afsluitdijk en Amsteldiepdijk – zijn gebiedsoverstijgende structuren en plekken die het landschap van Hollands Kroon fundamenteel hebben veranderd. Dat geldt ook voor andere landschappelijke structuren, zoals de Westfriese Omringdijk en de Wierdijk; de Wierdijk is opgebouwd uit zeewier en loopt over de gehele zuidkant vanaf De Haukes tot aan Den Oever. Op regionaal niveau dragen zij sterk bij aan de identiteit van de gemeente. Ze vormen fysieke herinneringen aan de strijd tegen het water en maken het verhaal van de regio zichtbaar en beleefbaar.

Participatie De omgevingsvisie is van en voor alle inwoners van Hollands Kroon. Via uitgebreide participatietrajecten in 2021 en 2025 zijn bewoners, agrariërs, jongeren, ondernemers en andere belanghebbenden betrokken bij de totstandkoming van de omgevingsvisie. Door middel van gebiedsgesprekken, bijeenkomsten, debatavonden en online zijn wensen en ideeën verzameld. De hoofdlijnen uit het participatietraject zijn geïntegreerd in de geformuleerde ambities. Zo creëren we een leefomgeving die aansluit op wat inwoners belangrijk vinden.

6

Ambities

Ambitie 1. De omgeving is de basis voor het welzijn van onze inwoner

Bij alle ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving staat het welzijn van onze inwoners voorop. Centraal staat daarom het concept van positieve gezondheid. Dit concept stelt dat ruimtelijke ontwikkelingen een bijdrage moeten leveren aan zes dimensies: lichamelijke gezondheid, veerkracht, zingeving, participatie, mobiliteit en kwaliteit van leven. Om ruimtelijke keuzes goed af te wegen, gebruikt de gemeente het Inspiratiekader Brede Welvaart, een model met acht thema’s: veiligheid, inclusiviteit, duurzaamheid, economie, bereikbaarheid, gezondheid, natuur en leefomgeving. Dit kader wordt toegepast bij ingrijpende projecten die betrekking hebben op bijvoorbeeld woningbouw, energietransitie of bedrijvigheid. Ondernemers en initiatiefnemers wordt gevraagd hun plannen langs deze thema’s te beoordelen, zowel kwantitatief als kwalitatief. Het toekomstperspectief van Hollands Kroon wordt beschreven aan de hand van drie overkoepelende ambities, waarin deze thema’s zijn geïntegreerd.

De gemeente Hollands Kroon wil tot 2030 circa 3.200 woningen realiseren om de leefbaarheid in alle dorpskernen te versterken. Er wordt gebouwd naar lokale behoefte, met extra aandacht voor grote kernen als Anna Paulowna, Wieringerwerf, ‘t Veld en Winkel/ Nieuwe Niedorp. Middenmeer krijgt eveneens een regionale rol vanwege de ligging aan de A7. Bij woningbouw wordt niet alleen gekeken naar het aantal woningen, maar ook naar de impact op voorzieningen, openbare ruimte en sociale cohesie. Gemeente en markt werken samen, waarbij ook ruimte is voor alternatieve woonvormen. Er wordt ingezet op gemengd en betaalbaar wonen voor alle doelgroepen, met prioriteit voor starters en senioren. Dit kan door nieuwbouw, maar ook door hergebruik of splitsing van bestaande bebouwing. Arbeidsmigranten worden naar verblijfsduur onderverdeeld; kort verblijf-oplossingen komen op Agriport of agrarische erven, lang verblijf wordt opgenomen in reguliere woningbouw. Ruimtelijke ontwikkelingen zijn duurzaam. In 2040 streven we ernaar dat alle nieuwe gebouwen passief zijn en bestaande woningen minimaal energielabel B hebben. Circulair en biobased bouwen wordt gestimuleerd, net als natuurinclusieve inrichting van wijken. Dorpsranden krijgen hierbij extra aandacht als groene bufferzones. (Boven)lokale voorzieningen worden geclusterd en gegarandeerd in de vier hoofdkernen.

In kleine en middelgrote kernen blijft ruimte voor basisvoorzieningen om de leefbaarheid te waarborgen, maar dit vergt maatwerk en multifunctioneel ruimtegebruik. Om de sociale cohesie te bevorderden wordt ingezet op een ontmoetingsplek in ieder dorp. De woonomgeving is beweegvriendelijk, en stimuleert inwoners om te wandelen en te fietsen. Zorg wordt zoveel mogelijk lokaal georganiseerd, met ruimte voor geclusterde woonvormen en zorgboerderijen. Ook mobiliteit krijgt aandacht. Het wandel- en fietsnetwerk wordt uitgebreid en er wordt ingezet op mobiliteitshubs en betere OV-verbindingen, vooral in het oosten van de gemeente. Verkeersveiligheid, bereikbaarheid en verduurzaming (zoals een laadnetwerk) staan hierbij centraal. Wat betreft bedrijvigheid kiest Hollands Kroon voor kwaliteit boven kwantiteit. Alleen bedrijven die bijdragen aan brede welvaart en lokale waarde creëren, krijgen ruimte. Bestaande bedrijventerreinen worden duurzaam en landschappelijk opgewaardeerd. Revitalisering, herstructurering en transformatie worden onderzocht per locatie.

7

Ambitie 2. De agrarische hoofdstad van de toekomst

Ambitie 3. Ruimte om te beleven

In 2040 wil Hollands Kroon uitgroeien tot dé agrarische hoofdstad van Nederland, met een toekomstbestendige, innovatieve en duurzame landbouwsector. Dankzij vruchtbare bodems, divers landschap en voldoende zoet water biedt de regio uitstekende voorwaarden voor uiteenlopende agrarische activiteiten, van akkerbouw tot veeteelt. De regio onderscheidt zich door hoogtechnologische innovatie via smart farming, precisielandbouw en de opzet van de Agritech Campus als kennisen innovatiecentrum. Er is aandacht voor duurzaamheid: kringlooplandbouw, biodiversiteitsbeheer, agrarisch natuurbeheer en natuurvriendelijke oevers worden gestimuleerd. Biobased gewassen krijgen een plek in wisselteelt en multifunctionele landbouw (zoals boerderijwinkels en kampeerplekken) verbindt boeren met burgers en toeristen. Agriport functioneert als hightech cluster waar agri, energie en datatechnologie samenkomen. De gemeente wil Agriport versterken, maar voorlopig niet uitbreiden buiten de huidige contouren. Grootschalige energieprojecten zoals windenergie, elektrolyse en het 380kV-netwerk worden geïntegreerd mits landschappelijk goed ingepast en gekoppeld aan brede welvaart. Kleine windmolens en zon op daken zijn wel gewenst, maar zonneweides op landbouwgrond niet.

Hollands Kroon zet in op het versterken van identiteit en leefbaarheid via cultuur, erfgoed en recreatie. Cultureel erfgoed – zoals molens, dijken, kerken en dorpsgezichten – wordt gekoesterd en zichtbaar gemaakt met informatie en routes. Herbestemming van erfgoed, zoals stolpboerderijen of kerken, gebeurt met respect voor karakteristieke elementen. Ook immaterieel erfgoed, zoals tradities en lokale verhalen, wordt behouden. De gemeente verbetert recreatieve voorzieningen in samenwerking met bewoners en ondernemers. Lokale kleinschalige recreatie, zoals ommetjes, vaar- en fietsroutes en sport-, speel- en ontmoetingsplekken, krijgen prioriteit en worden gestimuleerd. Versterking van bestaande unieke regionale trekpleisters, zoals Dierenpark Hoenderdaell en de haven van Den Oever, staat centraal. De unieke landschappen, zoals het Waddengebied, worden beter beleefbaar gemaakt voor toeristen en inwoners, met aandacht voor duurzaamheid, rust en natuur. Er is speciale aandacht voor kunst en cultuur in het dagelijks leven. Dorpshuizen worden verbeterd en evenementen als Bloemendagen en Flora- en Visserijdagen krijgen culturele impulsen. Kunst in de openbare ruimte moet de lokale identiteit versterken, bijvoorbeeld door kunstroutes en kunst die aansluit op agrarisch of maritiem erfgoed. Cultuureducatie voor jongeren en talentontwikkeling via scholen en instellingen krijgen prioriteit.

Tot slot faciliteert Hollands Kroon kleinschalige verblijfsaccommodaties, zoals kamperen bij de boer of lodges aan de Waddenkust. Nieuwe recreatieparken moeten bijdragen aan de identiteit van het gebied en duurzaam zijn. Permanente bewoning op recreatieparken wordt zoveel mogelijk uitgesloten. Bestaande parken worden waar mogelijk geherstructureerd of behouden voor recreatief gebruik.

Waterbeheer is cruciaal vanwege verzilting. Agrariërs worden gestimuleerd als zoetwatermanagers via innovatieve wateropslag en efficiënt gebruik. Chemische gewasbescherming wordt geleidelijk uitgefaseerd. De gemeente gaat zorgvuldig om met landbouwgrond en geeft voorrang aan innovatieve, duurzame bedrijven. Woningbouw heeft prioriteit, maar altijd met oog voor landschappelijke inpassing. Vrijgekomen agrarisch vastgoed wordt benut voor kleinschalige woningbouw of een andere creatieve invulling, bijvoorbeeld voor hobbymatig gebruik of kleinschalige bedrijvigheid. Nieuwe natuur wordt alleen aangelegd op minder vruchtbare gronden, en altijd in samenhang met bestaande groene structuren.

Gebiedsontwikkelingen De gemeente Hollands Kroon werkt aan gebiedsontwikkelingen die meerdere ambities opgaven combineren. In de Wieringermeer ligt de focus op innovatie in de agrarische sector, behoud van landbouwgrond en versterking van de Agritech Campus. Wieringen richt zich op kleinschalig toerisme, behoud van historische landschappen en versterking van Den Oever als visserij- en recreatiehaven. In de A7-corridor zijn woningbouw, verbetering van leefbaarheid en infrastructuur centrale thema’s. De Anna Paulownapolder ontwikkelt zich verder als landschap waar waterrecreatie floreert. Tot slot wordt per dorpskern gekeken naar passende woningbouw, voorzieningen en inrichting, met maatwerk afgestemd op de identiteit van ieder dorp.

8

1. INLEIDING

9

Wat is de omgevingsvisie? Het vertellen van ons verhaal en bepalen waar we in de toekomst naartoe willen, is op dit moment meer dan ooit van belang. We hebben te maken met diverse grootschalige ontwikkelingen, zoals woningbouw, energietransitie en natuur- ontwikkeling. Het Rijk en de provincie pakken ook steeds sterker de regie op deze ontwikkelingen. Aan de gemeente de taak om te vertellen wat we belangrijk vinden en waar we voor staan.

De omgevingsvisie is een belangrijk document voor de toekomst van Hollands Kroon. Het is de leidraad voor de fysieke leefomgeving. Het beschrijft de kwaliteiten van de gemeente die we willen beschermen, hoe we de gemeente in de toekomst zien en hoe we daaraan gaan werken. Ook geeft het aan hoe we een gezonde leefomgeving creëren, waarin inwoners worden uitgenodigd tot gezond gedrag. We kijken in de omgevingsvisie ongeveer 20 jaar vooruit.

Als gemeente Hollands Kroon hebben we een rijke geschiedenis en unieke eigenschappen die ons onderscheiden van andere gemeenten. Zo hebben we onder andere het grootste aaneengesloten bollengebied van Nederland, een bloeiende agrarische sector, een veerkrachtige visserijgemeenschap, eeen grote diversiteit aan landschappen en cultuurhistorie en zijn onze ondernemers echte pioniers.

De onderwerpen die worden besproken in de omgevingsvisie gaan over alles in de openbare ruimte. Denk aan natuur, water, landbouw, mobiliteit, bedrijvigheid, wonen, mogelijkheden om te ontmoeten en bewegen etc. Deze onderwerpen benaderen we dan ook in samenhang met elkaar. Deze visie is een kompas dat ons de weg wijst in wie we zijn, waar we voor staan en hoe we onze toekomst willen vormgeven.

Een duidelijk verhaal over Hollands Kroon is niet alleen een bron van trots voor onze gemeenschap, maar ook een krachtig instrument om onze positie te versterken en nieuwe kansen te creëren. Woonvisie WOONVISIE HOLLANDS KROON AMBITIE EN BALANS

in opdracht van de gemeente Hollands Kroon

Omgevingsvisie 2016

Productielandschap Wieringermeer

Koersdocument 2022

PRODUCTIELANDSCHAP WIERINGERMEER Gebiedsplan

N NE

HT C

EB IED

VITALE KER

TSCHALIGE K RA OO GR

3 juni, 2019

Concept Koersdocument hollands kroon

G

ADAPTIEF B

E UIT

N

15 april 2022

Kustvisie

Scenariostudie Amstelmeer SCENARIOSTUDIE AMSTELMEER WATERRIJK RAPPORTAGE - 27 oktober 2020

KUSTVISIE IJSSELMEERKUST Aan ‘t meer 2030

Versie

10

27-09-2021

Een selectie van beleidsdocumenten en visies waar deze Omgevingsvise op voortbouwt.

Waarom een omgevingsvisie?

We gaan met de tijd mee

De omgevingsvisie vormt het kader voor het maken van plannen en het nemen van beslissingen over de leefomgeving. Het helpt ons bij het creëren van samenhang tussen verschillende beleidsterreinen en het afwegen van belangen en keuzes. Het geeft ons inspiratie en richting voor nieuwe ontwikkelingen in de toekomst.

In 2016 heeft de gemeenteraad de ‘Omgevingsvisie Hollands Kroon 2040’ vastgesteld. De wereld heeft de afgelopen jaren niet stilgestaan. Er komt veel op onze gemeente af. Deze ontwikkelingen hebben invloed op de keuzes die gemaakt worden en leiden tot een aanpassing van de omgevingsvisie. Met dit document actualiseren we de omgevingsvisie aan de hand van de hedendaagse trends, ontwikkelingen en opgaven. In 2016 bevonden we ons in een andere tijd dan nu. Sommige van de ambities die we toen koesterden, zijn nog steeds relevant, terwijl andere zijn veranderd. We houden vast aan het idee dat Hollands Kroon een agrarische gemeente is, maar we moeten wel zorgvuldig met onze ruimte en het landschap omgaan bij verandering van gebruik of nieuwe ontwikkelingen. We maken daarom duidelijke keuzes, en wegen hierbij de betekenis van nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen in de samenleving sterk mee. Veel (grootschalige) ontwikkelingen dienen zich aan, allemaal vragen ze ruimte in de gemeente. Hoewel het soms lijkt alsof onze ruimte oneindig is, moeten we beseffen dat dit niet het geval is en ruimte dus kostbaar is. We hebben niet de ruimte om elke ontwikkeling zomaar te omarmen. We moeten zorgvuldige afwegingen maken over welke ontwikkelingen we verwelkomen. Hierbij geeft de omgevingsvisie houvast.

In het coalitieakkoord 2022 – 2026 Samen bouwen aan vertrouwen staat dat deze (grootschalige) ontwikkelingen mogelijk een vliegwiel zijn voor de brede welvaart van onze inwoners. Vanuit dit perspectief benaderen we dan ook nieuwe ontwikkelingen. We kijken dan niet alleen naar de economische effecten, maar ook naar wat deze ontwikkelingen bijdragen aan de samenleving. We stellen onszelf de vraag: ‘Hoe draagt een ontwikkeling bij aan het welzijn van onze inwoners, nu en in de toekomst?’ We willen dat deze projecten niet alleen winst opleveren voor enkelen, maar ook iets positiefs brengen voor iedereen in Hollands Kroon. Om deze afweging te maken bij ontwikkelingen hebben we een model ontwikkeld genaamd ‘Inspiratiekader Brede Welvaart’. Hollands Kroon pakt hiermee een stevigere rol in de ruimtelijke ontwikkeling van de gemeente.

Actuele opgaven in het nieuws Bron: rodi.nl/hollandskroon 11

12

2. PARTICIPATIE Bij alle ontwikkelingen in de openbare ruimte van Hollands Kroon staat het welzijn van onze inwoners voorop. We houden rekening met hun wensen en behoeften in verschillende levensfasen. Zo creëren we een leefomgeving die echt aansluit op wat zij belangrijk vinden.

13

Participatie in 2020-2021

Aanvulling en verdieping

Om deze wensen en behoeften in kaart te brengen hebben we inwoners en andere belanghebbenden op verschillende manieren en momenten bij het maken van de Omgevingsvisie betrokken. Vanaf de start in 2021 hebben we met elkaar nagedacht over hoe hun leefomgeving zich naar 2040 zou kunnen ontwikkelen, op een manier die past bij Hollands Kroon. Tijdens participatieavonden, via het online gemeentelijke platform Denk Mee, een enquête onder jongeren en bijeenkomsten met de gemeenteraad zijn uiteenlopende meningen met elkaar gedeeld. Met de opbrengsten uit dit eerste participatietraject is in 2022 een concept Koersdocument gemaakt. De uitgangspunten uit dit koersdocument vormden een onderlegger voor een eerste concept van de Omgevingsvisie en zijn aangevuld met de ambities en inzichten vanuit het huidige college.

In 2024 hebben we de draad weer opgepakt om de Omgevingsvisie af te ronden. We begonnen niet opnieuw, maar we zochten naar aanvulling op het Koersdocument en naar verdieping op drie onderwerpen die aansluiten op de dagelijkse leefomgeving van onze inwoners: voorzieningen, recreatie en wonen. Daarbij gingen we uit van de inwoners van Hollands Kroon zelf. We vroegen inwoners en andere belanghebbenden om over deze drie onderwerpen mee te denken via het online platform Denk mee. Tijdens de gebiedsgesprekken met inwoners in Winkel, Den Oever, Wieringerwerf en Anna Paulowna gingen we met elkaar in gesprek met vele meningen en suggesties als resultaat. Daarnaast organiseerden we een bijeenkomst voor stakeholders en praatten we de gemeenteraad bij.

14

Parallel aan de participatie rond de Omgevingsvisie is in januari 2025 in het kader van de Aanpak Landelijk Gebied gesproken over het toekomstperspectief voor de landbouw en dan met name de thema’s water, natuur, klimaat en landbouw. In de Aanpak Landelijk Gebied hebben de Kopgemeenten (HK, Den Helder, Schagen, Texel) gezamenlijk met stakeholders het initiatief genomen om te komen tot een gedragen toekomstbeeld voor het landelijk gebied. De opbrengsten uit deze bijeenkomsten met (agrarisch) ondernemers, overheden, natuur- en belangenorganisaties zijn verwerkt in deze Omgevingsvisie.

mobiliteit, wonen, werken en voorzieningen) samenkomen. Een dorpsagenda, richt zich meer op concrete acties die de leefbaarheid in de dorpen kunnen verbeteren op korte termijn (<5jaar). Met name aan de dorpsagenda’s nemen ook kinderen en jongeren deel. Waar dit voor de Omgevingsvisie relevant is, hebben we dit ook in dit document meegenomen. In enkele andere trajecten hebben we samen met inwoners, ondernemers en andere belanghebbenden keuzes gemaakt die we in de concept Omgevingsvisie meenemen. Naast de al genoemde Aanpak Landelijk Gebied zijn dit de Woonvisie, Landschappelijke inpassing bedrijventerreinen, duurzame energieproductie en het concept beleidskader Kleine windturbines.

In 2024 is Hollands Kroon ook gestart met het maken van dorpsvisies en dorpsagenda’s. Een Dorpsvisie gaat over het ontwikkelperspectief voor een dorp, waarbij de opgaven (zoals

15

Dorpsgezin

Forenzengezin

(Vitale) senioren

Geboren en getogen in het dorp

(Nieuwe) gezinnen met oudere kinderen

Blijven wonen in vertrouwde omgeving

Lokaal geörienteerd

Ruim en comfortabel wonen

Woning die aansluit op zorgbehoefte

Betaalbare (sociale huur) woning

Regionaal georienteerd

Koesteren sociaal netwerk en ontmoeting Basisvoorzieningen op loop of fietsafstand

Werkplek in of nabij het dorp

Werken en recreëren op afstand

Voorzieningen (sport, spelen, school) op fietsafstand

(Alkmaar, Schagen, Den Helder, kustzone)

Jongeren en starters

Eenoudergezin

Tijdelijke arbeidsmigrant

Betaalbare starterswoning

Beschikbare eenpersoonswoning of sociale huur

Betaalbare (tijdelijke) woning

Snelle (OV/fiets) verbinding naar werkplek

Voorzieningen (sport, spelen, school) op fietsafstand

Werkplek op loop of fietsafstand

(Stedelijke) recreatieve voorzieningen in de buurt

Basisvoorzieningen in de buurt

16

Doelgroepenbenadering De Omgevingsvisie is een visie van en voor alle inwoners van Hollands Kroon. Echter, niet iedere inwoner heeft dezelfde wensen of behoeftes ten aanzien van zijn of haar woonomgeving. Daarom hebben we de inwoners van Holland Kroon ingedeeld in zes verschillende doelgroepen. Per doelgroep hebben we verschillende behoeftes in kaart gebracht en waar we in deze behoefte moeten voorzien. Zo stelt bijvoorbeeld een gezin met jonge kinderen andere eisen aan hun woonomgeving dan een een vitale senior of een inwoner met een zorgvraag. Tegelijk is een korte afstand tot een bepaalde voorziening voor de ene groep inwoners belangrijker dan voor de andere. Deze doelgroepenbenadering heeft gedurende het participatietraject waardevolle inzichten opgeleverd die een bijdrage leveren aan het formuleren van de ambities en opgaven.

Hoofdlijnen uit de participatie Op basis van alle opbrengsten uit het participatietraject zijn 13 hoofdlijnen geformuleerd. Deze hoofdlijnen geven aan wat inwoners en andere belanghebbenden belangrijk vinden bij de ontwikkeling van hun leefomgeving. Ze zijn geïntegreerd in de drie ambities die verder worden toegelicht in hoofdstuk 4. Ambitie 1. De omgeving is de basis voor het welzijn van onze inwoners 1. Houd de dorpse identiteit in stand 2. Zet in op gemengd en betaalbaar wonen 3. Concentreren van voorzieningen in de hoofdkernen 4. Stimuleer wandelen en fietsen in de woonomgeving 5. Ieder dorp een sociale ontmoetingsplek 6. Opwaarderen regionaal fietsnetwerk Ambitie 2. Agrarische hoofdstad van de toekomst 7. Het landschap als fundament voor toekomstige agrarische activiteiten 8. Zet in op agrarisch natuur- en vogelbeheer 9. Faciliteer de boer als zoetwatermanager Ambitie 3. Ruimte om te beleven 10. Opwaarderen recreatieve voorzieningen door samenwerking 11. Het recreatieve ommetje in en om het dorp 12. Creëer een netwerk van (kleinschalige) recreatieplekken 13. Laat ruimte voor het onbestemde

17

18

De omgevingsvisie beschrijft niet alleen hoe we de toekomst zien en willen ontwikkelen. Maar ook de kwaliteiten van de gemeente die we koesteren en willen beschermen. Regelmatig vormen de kwaliteiten van de gemeente namelijk de basis voor toekomstige ontwikkelingen. Hollands Kroon is buitengewoon veelzijdig en kent diverse gebieden met elk hun eigen ontstaansgeschiedenis en unieke kenmerken. Bijna alle sectoren van de landbouw zijn vertegenwoordigd in onze gemeente, variërend van veeteelt en akkerbouw tot bloembollenteelt en glastuinbouw. In dat weidse en open landschap liggen verschillende dorpskernen, variërend in omvang, identiteit en voorzieningenniveau. Kenmerkend zijn de vier grote dorpskernen (Anna Paulowna, Hippolytushoef, Wieringerwerf en Winkel-Nieuwe Niedorp) die met een bovenlokaal voorzieningenniveau verspreid liggen binnen de gemeente. Deze grote dorpskernen worden omringd door kleinere en middelgrote dorpskernen waar sterke gemeenschappen leven en zich erg verbonden voelen – en sterk identificeren – met het gebied waarin zij wonen. Dit creëert een sterk gevoel van gemeenschapszin en de wens om de leefbaarheid van ieder dorp in stand te houden.

We maken bij het beschrijven van de kernkwaliteiten onderscheid tussen een aantal gebieden met een andere ontstaansgeschiedenis die ook wezenlijk van elkaar verschillen, namelijk de Wieringermeer, Noordelijk Westfriesland, Anna Paulownapolder en Wieringen. Daarnaast beschrijven we de Zuiderzeewerken als bijzondere gebiedsoverstijgende identiteitsdrager. Meer informatie over de kernkwaliteiten staat beschreven in de Erfgoedvisie.

3. KERNKWALITEITEN

19

Wieringermeer In 1930 viel de Wieringermeer als Zuiderzeepolder droog. Een historisch moment dat het begin markeerde van een opmerkelijke transformatie. Het nieuwe land dat hier gecreëerd was, had namelijk een enorm vruchtbare bodem. Mensen uit het hele land werden zorgvuldig geselecteerd, op zoek naar een nieuwe toekomst in dit vruchtbare nieuwe land, met de ambitie om het tot een ultramoderne polder te maken. Het was een maatschappij van pioniers, en met trots kunnen we zeggen dat de pioniers de Wieringermeer hebben opgebouwd.

We koesteren het verleden en de huidige functies van de polder, maar bouwen in de toekomst wel voort op veranderende maatschappelijke prioriteiten en uitdagingen. In het uitgestrekte landschap liggen verschillende pioniersdorpen. Deze dorpen zijn ontstaan tijdens de inpoldering en passen bij de ideeën van die tijd over het maken van nieuwe gebieden. In het uitgestrekte landschap liggen verschillende pioniersdorpen. Middenmeer, Slootdorp, Wieringerwerf en Kreileroord zijn ontworpen passend bij de ideeën van die tijd over het maken van nieuwe gebieden. Elk dorp heeft een eigen sfeer en karakter. Kerken, scholen en andere bijzondere gebouwen kregen een belangrijke plaats op een kruispunt of hoekpunt van een dorp. Oorspronkelijk was Middenmeer bedoeld als het handelscentrum met hieromheen een cirkel van dorpen. Er zijn echter maar drie kransdorpen gerealiseerd. Wieringerwerf zou dienen als het bestuurscentrum. Tegenwoordig is Wieringerwerf het grootste met een divers voorzieningenniveau. In de andere kernen ligt het accent meer op wonen.

Als een symbool van dankbaarheid schonken de allereerste bewoners van de polder een standbeeld aan het gemeentebestuur. Dit standbeeld, genaamd ‘De Maaier’, staat nog steeds in Wieringerwerf. Het opschrift op dit monument luidt: ‘Hier werd een toekomst geboren, bouwt voort.’ De gunstige ligging, de vruchtbare bodem, het gematigde zeeklimaat en de beschikbaarheid van zoet water uit het IJsselmeer zorgen voor optimale omstandigheden. De agrarische sector gedijt hier goed en de voedselproductie is van wereldklasse. Niet alleen voor Nederland, maar ook voor veel Europese buurlanden wordt hier voedsel geproduceerd.

De stedenbouwkundige opzet van de dorpen is functioneel van aard. De rechtlijnige verkavelingspatronen is vergelijkbaar met die van de polders van het agrarische buitengebied. Ook zien we een duidelijke scheiding van functies terug in stedenbouwkundige opzet. Werken concentreert zich op bedrijventerreinen aan de rand van het dorp, nabij de uitvalswegen. En rustige woonwijken zijn vaak gesitueerd rondom een cluster van voorzieningen. De wijken hebben een dorps- en groenstedelijk karakter met veel groen en relatief veel eengezinswoningen.

De kracht van de Wieringermeer ligt in zijn grootschaligheid: veel grote, efficiënt ingerichte landbouwkavels en het kenmerkende open landschap. Dit biedt ideale mogelijkheden voor het efficiënt produceren en toepassen van hoogwaardige technologische innovaties. Denk hierbij aan drones die over de akkers vliegen, robots in kassen en op weilanden, en precisielandbouw. Deze innovaties worden niet pas in de verre toekomst, maar nu al in de praktijk toegepast.

In dit gebied loopt de A7 als belangrijkste noord-zuidverbinding die de gemeente verbindt met de kop van Noord-Holland en de rest van de provincie. Wieringerwerf en Middenmeer hebben een directe aansluiting op deze snelweg en zijn zo optimaal aangesloten op het nationale wegennet.

Het innovatieve karakter van de Wieringermeer is altijd aanwezig geweest, iets waar we trots op zijn en op voort willen bouwen.

Kernkwaliteiten: • Pionierspolder • Innovatiekracht • Bosgebieden • Moderne grootschalige akkerbouw • Vruchtbare bodemkwaliteit • Weids strak polderlandschap • Agriport • IJsselmeerkust en Haven Oude Zeug • Afsluitdijk • Diverse pioniersdorpen • Regionaal centrum Wieringerwerf • Rustige groene woonwijken • A7 als belangrijke noord-zuidverbinding 20

Den Oever

Waddenzee

Hippolytushoef

Robbenoordbos NNN

Westerland

l lkanaa

Amste

erdij

NNN

Oude Zeug

Wieringerwerf

vaart

Wa ard ka

Sloot

naa

l

DenO

NNN

Keileroord Slootdorp

g erwe esluiz Nieuw

Hoekvaart

blik

dem

Me

NNN

Hooge Kwelvaart

Robbenplaat

Waardpolder

IJsselmeer

evers eweg

g

art

kwe

lva Kwe

A7

Pishoek Nieuwesluis

rd Noo

ge Hoo

Amstelmeer

Dijkgat

NNN

Zuiderdijkweg

iepdijk

ld Amste

NNN

ijk

rd Wie

Westfriese Omringdijk

eg rnerw Kolho

Naoorlogs dorpbebouwing Industrieterrein

Middenmeer

al

ana etk

NNN / Waardkanaal - Grootkanaal

Agriport

Gro

Kassen

NNN

Het Venster

NNN

Akker Polder

weg ker

Dorpskern voorzieningen

A7

NNN

Medemblik

Bosgebieden Dijken

Westfriese Omringdijk

Gebiedskwaliteiten Wieringermeer

WIERINGERWERF Identiteit: Pioniersdorp, planmatig en rationele structuur

Grootschalige agricultuur

Woonkwaliteit: Wonen in het groen, hechte gemeenschap

Woningbouw dorpen past bij pionierslandschap

Ondernemerschap: Agrarische innovatieve bedrijvigheid Landschap: Grootschalig polderlandschap

Grootschalige industrie DORPSPASPOORT

Voorzieningenniveau: Bovenlokaal

Amstelmeer Afsluitdijk

MIDDENMEER Identiteit: Pioniersdorp, planmatig en rationele structuur

Boslandschap

Woonkwaliteit: Wonen in het groen, hechte gemeenschap

Gemaal Lely

Ondernemerschap: Agrarische innovatieve bedrijvigheid Landschap: Grootschalig polderlandschap

Gemaal Leemans DORPSPASPOORT

21

Voorzieningenniveau: Lokaal

Noordelijk Westfriesland Het Westfriese deel van Hollands Kroon is gelegen binnen de Westfriese Omringdijk en bestaat voornamelijk uit graslanden voor veeteelt en akkerbouw. Het landschap heeft een historisch gegroeide fijnmazige structuur met wegen, paden, kernen, waterlopen en landbouwkavels. Een deel van het gebied is beschermd als weidevogelleefgebied. Het westelijke deel van Westfriesland is sterk verstedelijkt, met grotere kernen zoals Alkmaar-Noord, Schagen, Heerhugowaard en Langedijk. Het gebied heeft een agrarisch verleden, waarbij grootschalige ruilverkavelingen in de 20ste eeuw hebben plaatsgevonden om het landbouwgebied te moderniseren. Deze transformatie bracht veranderingen met zich mee, zoals het rechttrekken of verdwijnen van waterlopen, samenvoeging en herverdeling van kavels, en het verdwijnen van landschapselementen. Niet alle gebieden zijn op dezelfde manier, in dezelfde mate of in dezelfde periode herverkaveld. Hierdoor is er een onderscheid ontstaan tussen niet-herverkavelde gebieden met fijnmazige verkaveling en historische linten en erven langs waterlopen, en nieuwe ruilverkavelingsgebieden met grote percelen en wegen die de erven ontsluiten.

Kolhorn was van oorsprong een maritieme nederzetting aan de Zuiderzee, met een haven waar visserij een belangrijke rol speelde. Na de inpoldering van de Wieringermeer kwam hier echter een einde aan. Wel is dit verleden nog steeds terug te zien aan de oriëntatie van veel gebouwen op het water en de aanwezigheid van de Westfriese Omringdijk. De bewoning in het veengebied concentreerde zich op de hoger gelegen kreekruggen als een langgerekt lint van oost naar west. Rond Barsingerhorn is de kleinschalige en onregelmatige blokverkaveling nog goed te herkennen. Door de ruilverkaveling zijn op de meeste plekken grotere kavels met strakke perceelsgrenzen gekomen. De stolpboerderijen in het landschap zijn een tastbare herinnering aan de oorspronkelijke agrarische bedrijfsvoering. De grootste dorpskernen in dit deel van de gemeente zijn Winkel en Nieuwe Niedorp. Zij zijn beide ontstaan als veenontginningsdorpen. Lintdorpen die in het tweede deel van de 20ste eeuw werden uitgebreid met nieuwe woonwijken met veel groen en natuur. Winkel vervult met een voorzieningencentrum en bedrijventerrein een regionale rol waar inwoners uit omliggende woonkernen, zoals ’t Veld en Lutjewinkel, gebruik van maken.

Tevens zorgt de nabijheid van steden als Schagen en Alkmaar ervoor dat stedelijke culturele voorzieningen, zoals theater of bioscoop, ook beter bereikbaar zijn voor de inwoners van deze dorpskernen.

Er zijn verschillende dorpen te vinden, ieder met een eigen ontstaansgeschiedenis. Een aantal kleine dorpskernen, zoals Kolhorn, Barsingerhorn en Haringhuizen, zijn organisch gegroeid en bescheiden van omvang gebleven. De dorpen dragen een rijke cultuurhistorie en laten dit zien in hun straten en erfgoed.

Kernkwaliteiten: • Cultuurhistorie: kerken, vaarten en de Westfriese Omringdijk • Karakteristiek open boerenlandschap • Diverse waterrijke natuurgebieden • Landelijk wonen in buitengebied • Monumentale bebouwing • Waterstructuur, beken, terpen • Diverse dorpskernen met eigen ontstaansgeschiedenis • Nabijheid stedelijke voorzieningen (Schagen, Alkmaar)

22

Westfries ed

Waardpolder

ijk

Laurenskerk

Schagen

Kolhorner Bos

Kolhorn nweg Heere

Barsingerhorn Willibrorduskerk

g we ere We

Haringhuizen

Groetpolder

Lutjewinkel

Winkel sed

frie

st We

D

Lucaskerk at stra orp

ijk

loot

rn

Rings

erei

Doopgezinde kerk

s

t raa

t rps

Do

Lan g

aarlkm

De Rijd

Dorpskern voorzieningen

De Westermolen

al A Kan a

‘t Veld

Kolh o

R.K. Martinuskerk

Niedorp

Oude lint Naoorlogs dorpbebouwing

Ruinekerk

Industrie terrein

Oude Niedorp

Polder Dijk Grote watergang

Gebiedskwaliteiten Noordelijk Westfriesland WINKEL-NIEDORP

Historisch dorpslint

Identiteit: Historische dorpslinten en naoorlogse woonwijken Woonkwaliteit: Rust, ruimte, gemeenschapszin

Voorzieningengebied

Ondernemerschap: detailhandel, ambacht recreatie en landbouw

Lokale bedrijven Toegankelijke watergang

Landschap: Open boerenlandschap DORPSPASPOORT

Voorzieningenniveau: Bovenlokaal

Oude vissershaven ‘T VELD

Bosgebied

Identiteit: Historisch dorpslint met kleinschalige uitbreidingen Woonkwaliteit: Landelijke rust, nabijheid Schagen en Alkaar

Dijkweg in open landschap

Ondernemerschap: Land- en tuinbouw

Historische kerk Historische molen

Landschap: Westfries cultuurlandschap DORPSPASPOORT

23

Voorzieningenniveau: Lokaal

Wieringen Wieringen is een uniek voormalig eiland met een afwisseling tussen openheid en beslotenheid, gekenmerkt door een glooiend landschap en unieke beplanting. Het is ontstaan als stuwwal in de voorlaatste ijstijd, samen met Texel. Wieringen maakt deel uit van het UNESCO Werelderfgoed Waddengebied: een internationaal erkend natuurgebied van uitzonderlijke waarde. Het biedt een hoge recreatieve waarde met mogelijkheden voor het verkennen van het Wad, spotten van zeehonden en fietsen langs de woalkes (tuinwallen) en natuurgebieden. Het vakantiegevoel is hier gegarandeerd.

Den Oever is een historische havenplaats. Veel havengerelateerde bedrijvigheid, zoals visserij, loodsen, werkplaatsen en scheepswerven zijn kenmerkend voor het dorp. Jaarlijks worden hier ook de Flora- en Visserijdagen georganiseerd. Door investeringen in de haven in de vorm van een Blue Food Centrum krijgt de haven in Den Oever de komende jaren een impuls. Het wordt een plek waar visserij, dagverse vis, horeca en recreatie samenkomt. De haven vormt een onderdeel samen met de aanlanding van de Afsluitdijk. Een bijzonder Zuiderzeewerk wat uniek is in Nederland. Deze ontwikkeling heeft ervoor gezorgd dat Den Oever kon groeien. Nieuwe woonwijken werden meer landinwaarts aangebouwd. Dit geeft Den Oever een tweeledig karakter. Tot slot is Westerland als kleinschalig lintdorp op een hoger gelegen keileembult een karakteristieke woonplaats op Wieringen.

Wieringen herbergt een bijzondere flora en fauna, met grote delen die dienen als geschikte habitat voor weidevogels, voornamelijk in de vochtige en open graslanden van de kogen en polders. De veehouderij op Wieringen speelt een belangrijke rol in het beheer, aangezien weidevogels de voorkeur geven aan vochtige en open gebieden.

Kernkwaliteiten: • Cultuurhistorie: woalkes (tuinwallen) en historische afwatering met Sjanen en Walsloten • De Wieringerboerderij is een karakteristiek boerderijtype dat alleen op het voormalige eiland voorkomt. De boerderij is herkenbaar aan de zwarte gepotdekselde achtergevel van de schuur (skuurskot). Op de hogere delen bij Stroe en Westerland staan meerdere boerderijen bij elkaar in de buurt. Dit is een stolpenzwerm. • Afwisseling openheid en beslotenheid • Glooiend landschap van keileembulten en lagergelegen kogen • Visserijcultuur en haven in Den Oever • Hippolytushoef als dorpskern op hoger gelegen dekzandrug • De Korte Afsluitdijk en Afsluitdijk • Voormalig eiland • UNESCO Werelderfgoed Waddengebied (en kustlijn)

Op het voormalige eiland zijn twee grotere dorpskernen te vinden: Hippolytushoef en Den Oever. Hippolytushoef is het grootst, organisch gegroeid met een compact centrum. In de 20ste eeuw is het dorp flink uitgebreid met moderne woonwijken met een landelijk karakter, woonhofjes en luwe woonstraten. Deze uitbreidingen leveren samen met het historische centrum een diverse mix aan woonmilieus op.

24

ijk

itd

lu Afs

Buitenhaven

Waddenzee

Den Oever

Vatrop

De Hoop

Oosterland jk

sdi

eel kew

Rin

Michaëlskerk

Stroe

Jachthaven Marina

NNN

ijk

rd Wie

NNN

dijk teldiep

Ams

We

Westerland Lutjestrand

weg

Nicolaaskerk

Hippolytushoef Oosterklief

der

lan ster

Westerklief

De Onderneming

NNN

O

erk ost

b Voor

g we

s rui

IJsselmeer

eg ijk w

Polder WaardNieuwland

m Ge

Normerven

d rder Noo

eg dsw

an

el een

Robbenoordbos

m

oeze

A7

Amstelmeerkanaal

Historisch dorp bebouwing

Amstelmeer

Naoorlogs dorpbebouwing Oude lint Dijk Kanaal Voormalige eilandkust NNN Afsluiftdijk & Zuiderzeewerken

NNN

Gebiedskwaliteiten Wieringen:

HIPPOLYTUSHOEF

Cultuurhistorische dorpskern

Identiteit: Historische dorpskern met diverse bebouwing Woonkwaliteit: Eilandgevoel, hechte gemeenschap

Wieringerboerderijen

Ondernemerschap: Landbouw, detailhandel en toerisme Landschap: Eiland met glooiend landschap en de waddenkust

Glooiend landschap en afwisseling open- besloten UNESCO Werelderfgoed Waddengebied (en kustlijn)

DORPSPASPOORT

Visserijcultuur

DEN OEVER Identiteit: Historisch haven- en vissersdorp

Afsluitdijk en Zuiderzeewerken

Woonkwaliteit: Wonen aan de kust, nabijheid A7

Amstelmeer

Ondernemerschap: Visserij, maritieme industrie en lokaal MKB Landschap: Eiland met glooiend landschap en de waddenkust

Dijkweg aan kust DORPSPASPOORT

Haven Den Oever Historische kerk Historische molen

Voorzieningenniveau: Bovenlokaal

25

Voorzieningenniveau: Lokaal

Anna Paulowna- en Wieringerwaardpolder Het Hoge- en Lage Oude Veer vormen de verbindende schakel tussen het toeristische Wieringen en het bollenlandschap in de Anna Paulownapolder. Deze hoofdgeul van een voormalig getijdengebied met kreken en kwelders verdeelt de polder in tweeën. Het landschap rondom het Oude Veer is van grote aardkundige waarde: het krekensysteem is nog grotendeels intact en de rietoevers benadrukken het historische karakter van het gebied. Daarmee vormt het een waardevolle structuur in het open polderlandschap

Anna Paulowna is de grootste dorpskern in dit deel van de gemeente, dat grotendeels wordt omringd door agrarisch landbouwgebied. Kenmerkend aan de stedenbouwkundige opzet is de traditionele lintbebouwing langs hoofdwegen en de latere uitbreidingswijken die passen binnen de rechtlijnige polderstructuur. Uniek aan deze dorpskern is het station, wat een directe verbinding heeft met Schagen, Alkmaar en Den Helder en de randstad. Daarnaast heeft het een groot bovenlokaal voorzieningencentrum, met daaromheen rustige groene woonwijken. Aan de rand van de polder ligt Breezand; een kleine woonkern, met een aantal basisvoorzieningen, omringd door agrarisch landbouwgebied, en wordt doorsneden door de Zandvaart. Aan de oostkant van de Anna Paulownapolder ligt het historische dorp Wieringerwaard, gelegen in de gelijknamige polder. Het is een agrarisch lintdorp, waarbij de oorspronkelijke bewoning geconcentreerd was langs slechts twee wegen. De welvaart uit vroegere tijden is nog altijd zichtbaar in het dorp, met karakteristieke gebouwen zoals het Polderhuis, de Watertoren, het voormalige station en de statige stolpboerderijen.

De Anna Paulownapolder aan de westkant van het Oude Veer is onderdeel van het bollengebied. Hollands Kroon maakt deel uit van het grootste bollengebied ter wereld, waar bloembollen en bolbloemen het landschap kleurrijk maken van de vroege lente tot de late zomer. In het voorjaar trekken dan ook grote groepen toeristen langs de bollenvelden om de bloemenpracht te bewonderen. Verschillende evenementen zoals de Bloemendagen in Anna Paulowna dragen bij aan toerisme en recreatie in het gebied. Natuurgebied het Kruiszwin is een historische aftakking van de waddenkreek ‘Oude Veer’. Hier wordt zilte kwel toegestaan, waardoor bijzondere natuur zich kan ontwikkelen. Zo vind je hier zilte flora zoals de bloeiende zeeaster.

Kernkwaliteiten: • Bollenlandschap • Oude krekenstructuren • Het Oude Veer • Kruiszwin • Amstelmeer • Anna Paulowna met bovenlokaal voorzieningenniveau • Station Anna Paulowna • Bijzondere gebouwen met rijke historie

26

Waddenzee R.K. St. Jan Kerk

Amste

Amstelmeer

Breezand

Kruiswijk

ijk

ldiepd

Van Ewijcksluis

Mo

len Kruiszwi vaa n rt

OLV Praesentatie Het Kerkje

Anna Paulowna Molen Leonide

Anna Paulowna polder Pishoek

Molen de Hoop Watertoren

Waardpolder Oudesluis

Nieuwesluis Polderhuis

Wieringerwaard

Dorpskern voorzieningen Oude lint Naoorlogs dorpbebouwing Industrie terrein

Westfriese Omringdijk

Polder Dijk Grote watergang

Schagen

Kolhorn

Gebiedskwaliteiten Anna Paulownapolder

ANNA PAULOWNA

Historisch dorpslint

Identiteit: Lintbebouwing en planmatige uitbreidingswijken Woonkwaliteit: Rust, ruimte, gemeenschapzin, nabijheid station

Voorzieningengebied

Ondernemerschap: Landbouw en bloementeelt (toersisme) Landschap: Open polderlandschap, oude vaarten en waterwegen

Lokale bedrijven DORPSPASPOORT

Voorzieningenniveau: Bovenlokaal

Toegankelijke watergang Jachthaven

WIERINGERWAARD Identiteit: Historisch agrarisch polderdorp met lintbebouwing

Bosgebied

Woonkwaliteit: Rust, ruimte en gemeenschapzin

Bollengebied

Ondernemerschap: Landbouw en lokaal MKB Landschap: Klassiek polderlandschap

Dijkweg aan kust DORPSPASPOORT

Historische kerk Historische molen Monument

27

Voorzieningenniveau: Lokaal

Zuiderzeewerken Water en de strijd tegen het water vormen een belangrijk thema in onze gemeente. De watersnoodramp van 1916 leidde tot grootschalige overstromingen in het gebied en gaf de doorslag om plannen die al jaren op tafel lagen daadwerkelijk uit te voeren: het afsluiten van de Zuiderzee. De Zuiderzeewerken omvatten een reeks grootschalige waterbouwkundige projecten die de gemeente Hollands Kroon ingrijpend hebben veranderd.

Er volgde een strenge selectie voor de eerste bewoners van deze nieuwe polder. Zij brachten een sterke pioniersmentaliteit met zich mee en legden de voedingsbodem voor de agrarische ontwikkeling van het gebied. De afsluiting van de Zuiderzee met de Afsluitdijk had grote gevolgen. Zo verloor Kolhorn zijn functie als vissershaven aan zee door het zoete IJsselmeer, Wieringen was niet langer een eiland en er kwamen veel ‘nieuwe buren’. Deze ingrepen hadden niet alleen ruimtelijke impact maar veranderden ook het leven van de bewoners ingrijpend.

De aanleg van de Amsteldiepdijk was het eerste project waarmee het eiland Wieringen na 800 jaar verbonden werd met de vaste wal. Door het gebruik van ongeschikte materialen verzakte de dijk tijdens de bouw, wat leidde tot het ontstaan van een uniek natuurgebied bij het Amstelmeer: De Verzakking. Hier stroomt het zoute water uit de Waddenzee nog altijd het Amstelmeer in. Door deze uitdagingen werd voor de aanleg van de Afsluitdijk de MUZ opgericht: Maatschappij tot Uitvoering van Zuiderzeewerken. Er zijn nog altijd diverse erfgoedlocaties op Wieringen die herinneren aan de MUZ. Met de uitvoering van de Zuiderzeewerken kwamen ingenieurs, arbeiders en andere werklieden vanuit alle delen van Nederland naar Wieringen om hier te werken. Hun aanwezigheid bracht nieuwe dynamiek en had merkbare impact op het dagelijks leven van de lokale bevolking.

Met het meerjarig programma ‘ZuiderZeeWerken – Al 100 jaar, Nóg 100 jaar’ besteden we de komende jaren aandacht aan de verhalen en gebeurtenissen rond de Zuiderzeewerken. De oorspronkelijke doelen zoals waterveiligheid, werkgelegenheid en het creëren van nieuwe landbouwgronden zijn een belangrijke basis in het programma. Tegelijkertijd is er ruimte voor bredere thema’s zoals de ontwikkeling van de agrarische sector, veranderingen in het landschap, de visserij en actuele vraagstukken rondom watermanagement, zoals verzilting, droogte en waterkwaliteit. De kern van het programma is het verbinden van verleden, heden en toekomst, zodat dit bijzondere erfgoed levend blijft voor huidige én toekomstige generaties.

Daarna volgde de drooglegging van de Wieringermeer, waarmee ruim 22.000 hectare vruchtbare landbouwgrond werd gewonnen.

Afsluitdijk

28

4. AMBITIES De visie op de toekomst werken we uit aan de hand van drie overkoepelende ambities. Namelijk: 1. De omgeving is de basis voor het welzijn van onze inwoners, 2. Hollands Kroon is agrarische hoofdstad van de toekomst en 3. Ruimte om te beleven. De ambities worden hieronder verder uitgewerkt.

29

Noordzee

Noordzee

O C [ 30

C N

P E C

] T

Waddenzee

IJsselmeer

31

Positieve gezondheid als vertrekpunt Ruimtelijke keuzes maken bij nieuwe ontwikkelingen

Bij alle ontwikkelingen in de openbare ruimte staat het welzijn van onze inwoners voorop, en nemen wij ‘positieve gezondheid’ als uitgangspunt. Dit is een bredere kijk op hoe onze openbare ruimte kan bijdragen aan de gezondheid van onze inwoners. Wanneer we een gebied ontwikkelen, kijken we dus niet alleen naar de feitelijke fysieke ontwikkeling, maar ook hoe dit bijdraagt aan de 6 dimensies van positieve gezondheid. Namelijk: Onze inwoners zijn fit, veerkrachtig, ervaren zingeving, doen mee in de samenleving, kunnen zich goed verplaatsen en ervaren een hoge kwaliteit van leven, en dit alles doordat zij woonachtig zijn in Hollands Kroon. Onze openbare ruimte kan namelijk veel doen om het welzijn en de gezondheid van de inwoners te bevorderen. De zes dimensies worden meegenomen in de architectuur van de gebouwen, de inrichting en de leefomgeving daaromheen. In het figuur hieronder zijn de zes dimensies vertaald naar wat dit betekent in de fysieke leefomgeving. Meer informatie over positieve gezondheid vind je hier.

Positieve gezondheid, zoals hierboven beschreven, vormt een belangrijke waarde bij het maken van ruimtelijke keuzes. Natuurlijk zijn er bij een ontwikkeling meer waarden van belang, zoals de natuur of hoeveel de ontwikkeling gaat kosten. Bij alle nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen vormen duurzaamheid en inpassing in de omgeving onze leidraad. Om ervoor te zorgen dat we met een brede blik naar nieuwe ontwikkelingen kijken, hebben we een eigen model ontwikkeld dat ons helpt om ruimtelijke keuzes te maken en belangen af te wegen. We noemen dit het ‘Inspiratiekader Brede Welvaart’. Dit model bestaat dan ook uit acht thema’s die wij belangrijk vinden mee te nemen in de overweging bij een ontwikkeling, namelijk: veiligheid, iedereen kan meedoen, duurzaamheid, economie, bereikbaarheid, gezondheid, de natuur en de leefomgeving. Bij de volgende ontwikkelingen maken we een afweging aan de hand van de thema’s van het Inspiratiekader Brede Welvaart. Omdat dit ontwikkelingen zijn die mogelijk een redelijke tot grote impact kunnen hebben op de omgeving en/of onze inwoners. • Uitgifte van gronden. • Planologische procedures voor bedrijfsinitiatieven. • Arbeidsmigratie. • Woningbouw. • Projecten die milieugevolgen hebben, zoals projecten voor de energietransitie.

• Impactvolle ontwikkelingen: 5 woningen zijn voor een grotere kern bijvoorbeeld een klein aantal, voor kleine kernen kunnen zij een flinke impact hebben. Ondernemers die hun (grootschalige) bedrijfsactiviteiten willen vestigen in Hollands Kroon, kunnen met het Inspiratiekader Brede Welvaart in de hand zien waar wij als gemeente en samenleving belang aan hechten. Per thema zijn er vragen beschikbaar, die de initiatiefnemer kan meenemen in onder andere ruimtelijke onderbouwingen. Ieder initiatief raakt immers de leefomgeving en de samenleving. Daarin is het van belang dat de invloed op deze thema’s altijd omschreven wordt door de initiatiefnemer. Soms kunnen dit kwantitatieve gegevens zijn, als het bijvoorbeeld gaat om milieu. Andere thema’s moet de initiatiefnemer vooral op een kwalitatieve manier omschrijven. Aan de hand hiervan kan de gemeente met de initiatiefnemer het gesprek over de toegevoegde waarde van het initiatief beter voeren.

32

Beoordeling van initiatieven Hieronder worden de stappen beschreven die we doorlopen bij het beoordelen van initiatieven aan de hand van het Inspiratiekader Brede Welvaart:

1. In kaart brengen van de impact per thema

3. Weging van de thema’s

Voor elk nieuw plan of initiatief wordt bekeken/beschreven welke positieve/negatieve impact het heeft op elk van de zes dimensies. Hierbij beoordelen we ontwikkelingen en initiatieven aan de hand van de volgende vragen: • Aan welke brede welvaartsthema’s (max. 3) levert de ontwikkeling/initiatief een positieve bijdrage, nu en later? • Op welke brede welvaartskenmerken (max. 3) heeft de ontwikkeling/initiatief een negatieve impact, nu en later? Hoe kan deze negatieve impact worden beperkt?

Aan de hand van de inhoudelijke argumentatie die volgt uit de beantwoording van de onder punt 1 genoemde vragen, wordt de impact op brede welvaart zorgvuldig gewogen. Op basis daarvan volgt een advies aan het college. Per casus bekijken we welke thema’s het meest van toepassing zijn om mee te nemen in de afweging. De impact op korte en lange termijn van een initiatief (het nu en later) proberen we zo goed mogelijk te omschrijven in de onderbouwing. Daar wordt van tevoren goed over nagedacht door de betrokken ambtenaren uit verschillende teams.

2. Multidisciplinair overleg We vinden het belangrijk dat vraagstukken integraal bekeken worden. Vaak spelen er bij ontwikkelingen verschillende belangen en kan een ontwikkeling positieve of negatieve gevolgen hebben op andere beleidsvelden. We zorgen ervoor dat verschillende beleidsvelden (bijv. vitaliteit, ruimtelijke ordening, financiën), en soms ook stakeholders, betrokken worden bij de afstemming van elke ontwikkeling, zodat alle aspecten goed worden meegenomen.

Inspiratiekader Brede Welvaart Veiligheid

De leefomgeving

Dat iedereen kan meedoen

De natuur

Brede Welvaart Waarden

Gezondheid

Bereikbaarheid

Het inspiratiekader Brede Welvaart prikkelt tot nadenken en is een manier om het gesprek op gang te krijgen over ontwikkelingen en onder welke condities die ontwikkelingen kunnen plaatsvinden.

33

De duurzame wereld

Economie

AMBITIE 1. De omgeving is de basis voor het welzijn van onze inwoners

Woningbouw als middel om de leefbaarheid te verbeteren

een woningbouwontwikkeling niet alleen bijdraagt aan de woningbouwbehoefte, maar ook aan de verbetering van het welzijn van onze inwoners.

De behoefte aan woningbouw in de gemeente is groot. Er liggen volop kansen in de gemeente voor het realiseren van woningbouw. De komende jaren werken we daarom verschillende woningbouwplannen uit. Van grotere tot kleinere. Onze ambitie is om 3.200 nieuwe woningen te realiseren in de gemeente voor eind 2030. We pakken daarom vaker een actieve rol in woningbouwontwikkelingen, gaan samenwerkingen aan en blijven open staan voor initiatieven uit de markt.

Om een afweging te maken van wat nodig is, kijken we naar wat er op dit moment al in het dorp aanwezig is, wat er nog ontbreekt, waar behoefte aan is en wat er nodig is wanneer er meer woningen toegevoegd worden. Bij een grote woningbouwontwikkeling is er bijvoorbeeld extra behoefte aan speeltuinen, ontmoetingsplekken, scholen/uitbreiding van een school of zorgvoorzieningen. We maken gebruik van de Brede Welvaart Waarden om dit inzichtelijk te maken en een juiste afweging te kunnen maken.

We willen de leefbaarheid en vitaliteit in alle kernen behouden en versterken. Dit betekent dat we alle kernen een impuls willen geven op woningbouw. We bouwen woningen naar behoefte; de behoefte die uit het woningbouwbehoefteonderzoek (2023) is gekomen. In sommige grotere kernen bouwen we ook voor bovenregionale behoefte, zoals de woondeal-locatie A7-corridor (Wieringerwerf en Middenmeer). Daarvoor is een extra aantal woningen opgenomen zonder specifiek aangewezen locatie.

Hoofdlijnen uit de participatie

Houd de dorpse identiteit in stand Nieuwe woningbouw sluit qua schaal en uitstraling aan bij de identiteit van elk dorp. Die identiteit verschilt per locatie: sommige dorpen kennen een karakteristieke lintbebouwing, andere hebben een compact historisch centrum, groenstedelijke naoorlogse woonwijken of een combinatie. Woningbouwplannen sluiten niet alleen aan op deze bestaande woonmilieus, maar ook op bijzondere landschappelijke structuren, zoals vaarten of het poldergrid.

Nieuwe woningbouwontwikkelingen zorgen voor het behouden en vergroten van de leefbaarheid in onze dorpen, voor sociale cohesie, extra investeringen in infrastructuur en een extra impuls voor de ruimtelijke kwaliteit. We vinden het belangrijk dat bij nieuwe (grote) woningbouwontwikkelingen niet alleen woningen worden toegevoegd. Maar dat we ook extra aandacht besteden aan wat het dorp nodig heeft qua voorzieningen en openbare ruimte. Bijvoorbeeld een dorpshuis, een centrale ontmoetingsplek, vergroening of een bibliotheek. Nieuwe woningbouwontwikkelingen zorgen namelijk voor meer inwoners in een dorp, en dus meer druk op bestaande voorzieningen. Maar het biedt ook een mogelijkheid om extra voorzieningen toe te voegen. We vinden het belangrijk dat

In kleine kernen ligt de focus op kleinschalige inbreiding en passende woonvormen, zodat de ontwikkeling zorgvuldig en in balans met het dorp plaatsvindt. In grotere kernen worden woningbouwlocaties benut voor de lokale en regionale behoefte. Er wordt gebouwd bij alle dorpen, met oog voor maatwerk. Daarbij is ruimte voor creatieve en alternatieve woonvormen, om flexibel in te spelen op nieuwe woonwensen en veranderende leefstijlen.

34

Meer woningen zonder nieuw te bouwen

Een geschikte woning voor elke doelgroep

De behoefte aan woningen in de gemeente is zo groot, dat we niet alleen kijken naar het bouwen van nieuwe huizen, maar ook hoe we bestaande huizen beter kunnen gebruiken. Dat kan zijn door oude boerderijen anders te gebruiken of huizen op te delen. Het splitsen van huizen is al toegestaan in Hollands Kroon, en we blijven dit aanmoedigen om meer woningen beschikbaar te maken zonder dat er nieuwe gebouwd hoeven te worden. Het splitsen van boerderijen of andere (karakteristieke) gebouwen tot losse woningen is mogelijk, maar per situatie wordt gekeken wat mogelijk is.

We vinden het belangrijk dat er voldoende huizen zijn voor alle doelgroepen. Denk aan senioren, starters, arbeidsmigranten of gezinnen. Nieuwe woningen bouwen we zoveel mogelijk levensloopbestendig. Dit houdt in dat de woning geschikt is voor iedere levensfase van de bewoner. Dit kan door middel van kleine aanpassingen. Denk aan een slaapkamer op de begane grond of een aangepaste douche. Zo kan er prima een jong gezin in de woning wonen, maar ook een ouder echtpaar.

Statushouders Jaarlijks heeft elke gemeente een taakstelling voor het huisvesten van statushouders. Wij huisvesten jaarlijks de verplichte gemeentelijke taakstelling samen met de woningcorporaties via de prestatieafspraken. Hierbij is uitgangspunt dat woningcorporaties zoveel mogelijk spreiden over buurten en wijken. Daarbij kijken wij ook naar de nabijheid van openbaar vervoer en andere voorzieningen.