693 Memo Kaderbrief 2023.pdf

Memo Onderwerp

Datum

Aan

Van

Kaderbrief 2023

Doel

Gemeenteraad

1 september 2022 College/M.J. Versluis

Informeren

Beste leden van de raad, Voor u ligt de kaderbrief 2023. Deze kaderbrief is onderdeel van de planning en control (P&C-) cyclus. Het is wettelijk verplicht voor de gemeente om in het kader van de P&C-cyclus elk jaar in ieder geval een begroting en jaarrekening te maken. Ter voorbereiding van de begroting kan een kadernota opgesteld worden, waarin globaal de huidige financiële situatie van de gemeente onder de loep wordt genomen en nieuwe prioriteiten worden bepaald. Het college werkt al deze zaken uit tot een begroting. Als er een Kadernota wordt vastgesteld, dan worden bij de begroting in principe alleen nog (beperkte) bijstellingen gedaan binnen de eerder afgesproken kaders. Nu wordt er een informerende Kaderbrief aan u aangeboden, waarbij de ambities van de nieuwe coalitie leidend zijn. Keuzes en nieuwe prioriteiten worden vastgesteld bij de begrotingsbehandeling. Bovenstaande houdt in dat de algemene beschouwingen in de raad plaatsvinden tijdens die begrotingsvergadering. Deze kaderbrief verschijnt in een bijzondere en onzekere tijd die wordt veroorzaakt door de oorlog in Oekraïne en sterk stijgende prijzen. De kaderbrief schetst de kaders waarbinnen de begroting 2023 vorm kan worden gegeven en bevat de (financiële) ontwikkelingen van dit moment. Het stellen van deze kaders ligt bij uw raad, met als doel: •

op hoofdlijnen koers bepalen richting 2023;

•

doelstellingen en beleidskeuzes spiegelen aan trends en ontwikkelingen.

Met deze Kaderbrief wordt uw raad geïnformeerd over het opstellen van de begroting 2023 en de bijbehorende meerjarenbegroting. De volgende uitgangspunten voor het financieel beleid worden ook dit jaar weer gebruikt bij het opstellen van de begroting: •

een meerjarig sluitende begroting;

Pagina

1/13

•

OZB en overige (woon-)lasten volgen maximaal de prijsontwikkelingen (inflatie);

•

wij streven naar kostendekkende tarieven;

•

prijsstijgingen (stijgende kosten van projecten, grondstoffen en materialen) worden meegenomen.

Financiële samenvatting Meerjarenbegroting De stand van de begroting 2023 (inclusief alle mutaties van de raadsvoorstellen tot en met augustus 2022) leidt tot het volgende meerjarenbeeld: *1) In bijlage 1 vindt u een overzicht met de raadsvoorstellen.

*2) Let op: getallen met een minteken zijn POSITIEVE bedragen/saldi; getallen zonder minteken zijn NEGATIEVE bedragen/saldi. Vanuit dit meerjarenbeeld wordt gewerkt aan de Begroting 2023. In deze Kaderbrief 2023 zijn het coalitieakkoord en de concept 2de bestuursrapportage verwerkt. Autonome ontwikkelingen, wensen en bezuinigingen, zijn voor zover bekend meegenomen om u een meerjarenperspectief mee te geven. Bij de Begroting 2023 worden deze verder uitgewerkt en daar waar mogelijk aangescherpt en/of uitgebreid. Dat is dan ook het moment om af te wegen of de begroting die hieruit voortvloeit gewenst is. In bovenstaand overzicht is zichtbaar dat de begroting in de laatste jaarschijf van deze meerjarenbegroting (2026) nog niet sluitend is. Dit wordt veroorzaakt door het zo geheten ‘ravijnjaar’ wat na 2025 van toepassing is. Kortgezegd reiken de kabinetsplannen (en de financiering daarvan) tot

Pagina

2/13

en met 2025. Dit betekent dat voor het jaar 2026 een aantal bijdragen vanuit het Rijk terugvallen naar een oud niveau. Hoe deze ontwikkelingen er verder uit gaan zien wordt mogelijk later dit jaar pas duidelijk via de septembercirculaire. In dit meerjarenoverzicht ontbreken nog een aantal niet te kwantificeren financiële risico’s. Deze worden hierna uiteengezet. Coalitieakkoord Zie voor een toelichting op de doorrekening van het coalitieakkoord Bijlage 2. Ontwikkelingen en Risico’s Asielcrisis Er is sprake van een noodtoestand in de opvanglocaties van het COA. Het COA onderzoekt momenteel meerdere noodopvanglocaties (korte termijn) en locaties voor de opvang van statushouders (langere termijn). Voor beide zijn wij via de veiligheidsregio in contact met het COA en kijken we waar we een bijdrage kunnen leveren aan de huidige problematiek. De financiële betekenis van de crisis is voor Hollands Kroon nog niet geheel te voorspellen. Het lijkt er nu op dat het Rijk een groot deel, dan wel alle extra kosten gaat vergoeden, maar vastgesteld is er nog niets. Ook is nog niet helemaal duidelijk hoeveel mensen wij, naast onze taakstelling, nog extra gaan opvangen. Eventuele financiële risico’s zijn: kosten voor de organisatie van projectleiding, uitkeringen en inburgeringstrajecten. Oekraïne De oorlog in Oekraïne duurt voort en heeft grote kostenstijgingen tot gevolg.

Hoe de ontwikkelingen verder gaan verlopen is onvoorspelbaar, maar wij bestempelen deze oorlog als een risico voor verder oplopende prijzen. Daarnaast is er de taak om, binnen de gemeente Hollands Kroon, vluchtelingen onderdak te bieden en te voorzien van leefgeld. Momenteel vangen wij rond de 370 Oekraïense ontheemden op in de gemeente Hollands Kroon. We zien dat enkele Oekraïners vertrekken, maar er komen ook nog steeds nieuwe ontheemden bij. We zien de laatste maand dat zich voornamelijk Oekraïners inschrijven die hier komen werken (arbeidsmigranten). Landelijk is de verwachting dat de doorlopende instroom van Oekraïners stabiel blijft met 100 tot 150 per dag. Naar verwachting zal terugkeer in het najaar beperkt mogelijk zijn i.v.m. weinig herstel aan woningen en infrastructuur in de Oekraïne.

Pagina

3/13

Stikstofcrisis & toekomst van de agrarische sector In het Nationaal Programma Landelijk Gebied worden door het rijk doelstellingen benoemd voor natuur, water en klimaat. Op dit moment is daaruit veel aandacht voor de effecten van stikstofuitstoot. Onderzocht wordt op welke wijze dit teruggedrongen kan worden op een passende manier, met als doel: verbetering van de natuurkwaliteit. Dit dossier raakt verschillende sectoren, maar in onze gemeente in het bijzonder de visserij en agrarische sector. De uitwerking van de opdracht voor het terugdringen van de stikstofuitstoot ligt in eerste instantie bij de provincie. Als gemeente besteden we hier extra tijd en aandacht aan om een productieve bijdrage te leveren. Op dit moment is nog geen sprake van een financieel effect voor de gemeentelijke organisatie, maar dit kan in de toekomst veranderen afhankelijk van de nog vast te stellen aanpak door het rijk en de provincie. Duurzaamheid & ontwikkeling energie kosten In de hele gemeente zien wij dat de kosten van projecten enorm stijgen. Een eind aan deze stijging is nog niet in beeld. Dit heeft direct een effect op de kosten bij verduurzaming van gemeentelijke gebouwen en overige projecten. Op basis van de huidige ontwikkeling op de energiemarkt, waar sterk stijgende prijzen de markt domineren (en zich slecht laten inschatten), is dit een risico.

Dit speelt ook een belangrijke rol bij de verengingen en clubs waarmee wij een subsidierelatie hebben. Zij komen voor uitdagende vraagstukken te staan zoals de stijging van de energiekosten en verduurzaming van hun exploitatie. Er wordt nu een inventarisatie gemaakt van wat voor invloed bovenstaande heeft op clubs en verenigingen en of wij als gemeente een bijdrage moeten of kunnen leveren bij deze ontwikkeling. COVID-19 crisis Op basis van de huidige ontwikkelingen lijkt het erop dat de situatie onder controle is. Wij bestempelen deze ontwikkeling nog wel als een risico dat zeer lastig is in te schatten. Wij gaan ervan uit (zoals ook eerder het geval was) dat zowel ten aanzien van de opvang van vluchtelingen uit de Oekraïne als ten aanzien van eventuele nieuwe gevolgen vanwege Covid-19 er vanuit het Rijk toereikende financiering wordt geregeld.

Pagina

4/13

Projecten Aanbestedingstrajecten voor nieuwe en of vervangingsprojecten verlopen moeizaam en slagen tot op heden nauwelijks door de marktontwikkeling, waarbij de werkelijke kosten de geraamde kosten ver overstijgen. In algemene zin betekent dit dat eerder vastgestelde investeringskredieten, ook in de openbare ruimte, veelal herzien moeten worden. Dit leidt tot een bijstelling van kredieten naar boven en inherent daaraan, aanvullende kredietvoorstellen aan uw raad, en/of tot besparingen en versoberingen De projecten die hier onder andere mee te maken hebben zijn de Brandweerkazerne Middenmeer, Ontwikkeling Campus De Terp en de ontwikkeling van het scholengebouw De Terp. Het Investeringskrediet voor deze projecten is reeds vastgesteld. In het vierde kwartaal van 2022 vragen wij op basis van nieuwe calculaties aanvullende kredieten aan. Binnen de projecten zijn het vooral de autonome ontwikkelingen die doorwerken. De economische ontwikkelingen op het gebied van de grondstoffen en de schaarste in de markt zorgen ervoor dat wij als gemeente moeite hebben om dergelijke projecten van de grond te krijgen. Zorgkosten/kosten sociaal domein Er gebeurt veel binnen het sociaal domein en de ontwikkelingen binnen de Jeugdhulp en Wmo hebben grote invloed op de financiële positie van de gemeente.

Het gaat hier om zogenaamde ‘open-einde regelingen’ waarvoor, op basis van landelijk vastgestelde verdeelsleutels, budgetten aan de gemeenten beschikbaar worden gesteld via het gemeentefonds. We zien dat de kosten in dit domein blijven toenemen door een toename van zorgzwaarte, zorgduur en door groei van het aantal mensen dat zorg nodig heeft. Daarnaast kunnen besluiten die door het Rijk worden doorgevoerd (denk bijvoorbeeld aan het invoeren van het abonnementstarief) van grote invloed zijn op de ontwikkeling van de kosten. Ondanks de vele onzekerheden die ons nog te wachten staan binnen het sociaal domein, willen wij toch een kader schetsen voor de kostenontwikkeling die ons de komende jaren te wachten staat binnen het Sociaal Domein. Voor de Wmo hanteren wij hiervoor het Wmo-voorspelmodel. In dit model wordt een toename van de vraag naar voorzieningen verwacht (vooral Hulp bij het Huishouden) van 8%(!). Het verleden heeft aangetoond dat deze groeiverwachting reëel is. Voor Jeugd maken we een inschatting op basis van de opbouwde kennis uit voorgaande jaren en de ontwikkelingen die we zien in de markt. We denken met de getoonde cijfers een zo reëel mogelijk beeld te geven van de ontwikkelingen in het sociaal domein, maar gezien de vele onzekerheden die spelen en beslissingen die landelijk nog op stapel

Pagina

5/13

staan voor Jeugd en Wmo (denk aan de transformatieagenda jeugd, het al dan niet invoeren van een inkomensafhankelijke bijdrage bij de Wmo) blijft de kans op een afwijking op de gestelde kaders groot. Met het doorvoeren van de groeicijfers in het meerjarenperspectief verwachten wij wel een belangrijke stap te hebben gezet in het voorspellend vermogen van zowel Incluzio als de gemeente ten aanzien van de vraag- en kostenontwikkeling. Beschermd Wonen In navolging van de Jeugdwet, Wmo en Participatiewet, zou met ingang van 2023 Beschermd Wonen gedecentraliseerd worden. Deze decentralisatie is uitgesteld naar 1 januari 2024. Het zijn niet alleen de 43 centrumgemeenten, maar alle 352 gemeenten die zich volledig gaan inzetten voor inwoners die in aanmerking komen voor Beschermd Wonen en daartoe allen regionale samenwerkingsafspraken hebben gemaakt. Dit heeft als gevolg dat een er nieuwe financiële verdeling tussen gemeenten komt. Daarmee wordt geregeld dat gemeenten voortaan verantwoordelijk zijn voor Beschermd Wonen voor de eigen inwoners en daartoe ook in staat zijn, omdat ze daarvoor ook de middelen ontvangen. In het meerjarenperspectief van deze kaderbrief kan er nog geen rekening gehouden worden met deze verdere decentralisatie Beschermd Wonen aangezien de financiële bijdrage vanuit het Rijk nog niet bekend is.

Omgevingswet De Omgevingswet bundelt vrijwel alle wetgeving in het ruimtelijk domein en moet de omslachtige besluitvoering versnellen. Invoering van de wet was aanvankelijk voor 2018 voorzien, maar is nu wederom vooruitgeschoven (naar 1 januari 2023). Verder uitstel wordt niet uitgesloten. Hollands Kroon ligt wat betreft de Omgevingswet goed op koers. Er is een eerste beeld van de structurele effecten gemaakt van de invoering van de Omgevingswet. De structurele effecten worden verder uitgewerkt richting de begroting 2023. Wet kwaliteitsborging Als gevolg van de Wet kwaliteitsborging mag er voor ‘eenvoudige bouwwerken’ (gevolgklasse 1) geen technische bouwtoets meer worden gevraagd. Daardoor vervalt ruwweg 60% van de huidige technische bouwtoetsen. De kosten van deze toets verhaalt de gemeente nu via leges. Die legesopbrengsten vallen weg, maar een deel van de werkzaamheden (in de vorm van een planologische toets) zal blijven bestaan. Naar verwachting treedt deze wet vanaf 1 januari 2023 stapsgewijs in werking. Dat hebben de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en de Vereniging van Nederlandse Gemeenten aangegeven. De veranderingen uit de Wkb gelden (naar verwachting) tot en met 2025 alleen voor eenvoudige bouwwerken. Het ministerie van BZK voert nog een onderzoek uit naar de financiële gevolgen

Pagina

6/13

voor de gemeenten. Landelijk wordt geadviseerd de mogelijke structurele effecten nog niet op te nemen in afwachting van dit onderzoek. Levensduur verlengende maatregelen aan de infrastructuur van de wegen Naar aanleiding van de jaarrekening 2021, de opmerkingen van de accountant over het ‘groot onderhoud’ van de wegen, moet nog nader onderzoek worden gedaan om te bevestigen dat de verantwoording van de maatregelen om de levensduur te verlengen van de diverse wegen goed gaat. De vraag daarbij is of deze uitgaven geactiveerd mochten worden en dat daarmee de lasten over de jaren daarna kunnen worden verdeeld. Indien dit niet het geval is dan moeten de kosten direct in het jaar van uitvoering worden gedekt uit de begroting. Dit wordt verder onderzocht en dit jaar afgerond. De effecten worden uitgewerkt in de 1e bestuursrapportage 2023. Gemeentelijk Riolerings Plan (GRP) Het GRP wordt in 2022 herzien in samenwerking met de andere gemeenten in de Noordkop. Het totale plan vormt het uitgangspunt voor het kostendekkingsplan en de rioolheffing. Het bijgestelde plan zal zijn effect gaan hebben in 2023 en verder met eventueel de noodzaak om de rioolheffing bij te stellen. Autonome ontwikkelingen Autonome ontwikkelingen zijn ontwikkelingen die op ons af komen (extern) al dan niet vanuit een wettelijke verplichting.

De gemeente heeft hier geen invloed op en heeft hierin ook geen keuzemogelijkheid. Hieronder geven wij aan welke autonome ontwikkelingen wij zien.

Ontwikkeling loonkosten (indexeren van lonen) De huidige CAO-gemeentepersoneel loopt tot 1 januari 2023. De onderhandelingen voor de nieuwe CAO per 1 januari 2023 zijn gestart maar de financiële gevolgen hiervan zijn op dit moment nog niet bekend. De verwachting is dat de afspraken in lijn zullen zijn met de CAO’s van het Rijk en/of de provincie. Wij hebben daarom op basis van deze CAO’s een inschatting gemaakt van een mogelijke verhoging en gaan in eerste instantie uit van een loonstijging van 5,4% (gewogen gemiddelde) en een vast bedrag van € 75 per FTE. De daadwerkelijke afspraken kunnen hiervan afwijken zie ook ‘Ontwikkelingen en risico’s.

Pagina

7/13

Inflatiecorrectie - algemeen Conform de kerngegevenstabel augustus 2022 van het Centraal Planbureau wordt de inflatiecorrectie geschat op 5,4 %. Hoewel er wordt gesproken over mogelijk nog hogere inflatiecijfers zijn er vanuit het CPB geen recentere cijfers bekend en/of beschikbaar. Omdat we een afwijkend inflatiecijfer niet kunnen onderbouwen, volgen we vooralsnog het percentage van het CPB. Het bedrag wordt niet direct toegekend aan de budgetten maar onder programma Dienstverlening post ‘overig’ begroot. Bij de bestuursrapportages wordt dit administratief verwerkt. Gemeenschappelijke regelingen De mutaties die zijn opgenomen voor de gemeenschappelijke regelingen, zijn ontleend aan de begrotingen die in het voorjaar van 2022 zijn ingediend. Deze begrotingen zijn in de raad van 9 juni 2022 behandeld. Inflatie correctie OZB Conform de kerngegevenstabel augustus 2022 van het Centraal Planbureau wordt de inflatie correctie geschat op 5,4%. Stijging subsidies De verwachting is dat de subsidieaanvragen die de gemeente over 2023 gaat krijgen hoger zullen zijn waardoor het subsidieplafond van 2022 € 1,99 mln. met 5,4% wordt geïndexeerd. Areaaluitbreiding Voor de inrichting Openbare Ruimte is areaaluitbreiding van toepassing vooral door nieuwbouw om de openbare ruimte te onderhouden.

Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) Er is een Integraal Huisvestingsplan Onderwijs (IHP) voor het primair onderwijs opgesteld met daarin de investeringen die de komende 14 jaar nodig zijn om de onderwijshuisvesting in Hollands Kroon op peil te houden. Het raadsbesluit van 14 juli 2022 bevat de uitgangspunten en een planning van de financiële gevolgen. Wanneer die planning wordt gevolgd is er budget nodig om de extra afschrijvingslasten te dekken binnen de begroting. Het plan wordt gedeeltelijk gedekt door de bestemmingsreserve onderwijsgebouwen. In de begroting 2023 wordt de planning (project en omvang) voor 4 jaar benoemd.

Ontwikkeling kosten WMO en Jeugd

Pagina

8/13

Per 1 januari 2022 is een vijfjarig contract afgesloten met Incluzio Holland Kroon. Zijn voeren de Jeugdwet, de Wet Maatschappelijke ontwikkelingen (Wmo) en het voorliggend veld voor ons uit. Voor Jeugd en Wmo wordt de indexering van de Nederlandse Zorg Autoriteit (NZA) gehanteerd. Dit is een gewogen gemiddelde op basis van personele, materiele en financiële kosten. Boven op de loon/prijsindexatie houden we rekening met een percentage voor groei: •

voor Jeugd: Op basis van ervaring van afgelopen jaren en recente ontwikkelingen houden we rekening met een groei van 2% per jaar voor Jeugdkosten;

•

voor Wmo: Voor de meerjarige voorspelling van de Wmo maken we gebruik van het Wmo voorspelmodel. Deze geeft voor de jaren 2023 en verder een groei aan voor Hulp bij het Huishouden (HBH) van 8% per jaar. Voor de andere Wmo componenten, zoals woonvoorzieningen hanteren we een groei van 2%.

Noodzakelijkheden Gelijk met de aanlevering van de meerjarenbegroting ontvangt u een raadsvoorstel met noodzakelijkheden, wensen en bezuinigingen. Voor de kaderbrief is een eerste inschatting gemaakt van de financiële noodzakelijkheden. In de onderstaande tabel volgt een overzicht van alle noodzakelijke aanpassingen.

Duiker Molenvaart Lidl Lidl wil het pand aan de Molensluis uitbreiden, Woning stichting Anna Paulowna start de ontwikkeling Molenvaart 12-14, daardoor zijn er goede kansen ten aanzien van klimaatadaptatie. Lidl gaat het pand toekomstbestendig maken door een kavel van de gemeente bij het plan te betrekken. De kleine duiker in de daarvoor te verkopen grond wordt vervangen door een grotere duiker die onder de rijbaan van de Molengang komt te liggen en onder de rijbaan van de Molenvaart doorsteekt en via de aan te leggen vijver in de kavel van Molenvaart 12-14 uitmond in het Kruiszwin. De grote duiker is ook zonder de uitbreiding van Lidl nodig voor het toekomstbestendig regelen van de water af-en aanvoer in het stedelijke gebied van Anna Paulowna. Hierover wordt u binnenkort nog separaat geïnformeerd via een memo. Scheidingsplein Het Scheidingsplein is ontwikkeld door onze gemeente en is bekostigd uit een bovenregionale subsidie.

Pagina

9/13

Vervolgens is de pilot in HK verlengd door Divosa en ook door hen betaald. Inmiddels zijn er 12 gemeenten aangesloten en zijn er 9 gemeenten die zich aan het beraden zijn over aansluiting. Om het Scheidingsplein te kunnen voortzetten is vanaf 1 januari 2023 financiering vanuit onze gemeente noodzakelijk. Immers het is ons project en deze wordt nog elke dag omvangrijker. Vanuit het ministerie is er veel interesse in onze werkwijze. Het bedrag van € 40.000 bestaat uit Website, Villa Pinedo aanbod en communicatie en een jaarlijkse bijeenkomst voor alle deelnemende gemeente. Dit is exclusief eventuele personele inzet.

Pagina

10/13

Bijlage 1 Mutaties op de meerjarenbegroting 2023 sinds de eerste bestuursrapportage: (Voor een uitgebreide toelichting op deze posten zie de desbetreffende raadsvoorstellen.)

Pagina

11/13

Bijlage 2 Doorrekening coalitieakkoord Eerste beeld We hebben een eerste inschatting gemaakt van wat er nodig is om de inhoudelijke ambities en uitgangspunten van de nieuwe coalitie te realiseren. Het eerste beeld is dat het coalitieprogramma goed uitvoerbaar is. Wel betreft dit een tussenstand aangezien voor veel ambities gestart wordt met een onderzoek. Daaruit volgend zullen (uitvoerings)kosten volgen. De gemeenteraad wordt hierin meegenomen middels de reguliere beleidscyclus. Uitgangspunten Bij de doorrekening hebben we de volgende uitgangspunten gehanteerd: •

Onderzoekskosten zijn op €50.000,- per onderzoek gezet tenzij nu al aannemelijk is dat dit hoger of lager moet zijn;

•

Kosten voor formatie inclusief overhead zijn op €100.000,- per FTE gezet;

•

Voor een (fulltime) wethouder is met €120.000,- gerekend. We zijn hierbij uitgegaan van 1,4 FTE extra.

•

Als een grondexploitatie geopend wordt is het uitgangspunt dat deze tenminste kostendekkend is (neutraal).

Financieel beeld Bovenstaande uitgangspunten zijn toegepast op het coalitieakkoord. Daaruit volgt het volgende financiële beeld:

De formatiekosten betreffen onder andere de dorpsmanagers, de ontwikkeling van een dorpsvisie en de

Pagina

12/13

uitbreiding van het college. De opleidingskosten gaan met name naar het verbeteren van de dienstverlening op het gebied van communicatie. De onderzoekskosten zien vooral toe op onderzoeken die dienen als vertrekpunt voor uitwerking van verschillende thema’s o.a.: •

het thema klimaat / duurzaamheid (310.000 euro);

•

hoe ontwikkelaars bij kunnen dragen aan voorzieningen en onderzoek naar ontwikkelingen m.b.t. vestiging van datacenters (150.000 euro);

•

verbetering van communicatie en de vorming van samenwerkingsverbanden (100.000 euro);

•

onderzoek naar archeologie- en monumentenbeleid, kansengelijkheid voor kinderen, de inclusieagenda en een verkeersknelpuntenanalyse (175.000 euro).

Voor zover inzichtelijk te maken zijn de uitvoeringskosten met name gericht op het thema duurzaamheid, het programma Vitaliteit en de ambities rondom de IKC’s. De overige kosten komen voort vanuit de thema’s communicatie en duurzaamheid.

Pagina

13/13