1. Notitie cultuurbeleid Hollands Kroon van CPHK.pdf
Tekst van het document
Inhoudsopgave Inleiding
03
Aanbevelingen
05
Samenvatting Algemeen Bestuurlijk Cultuurbeleid Financiën
07 07 07 07 08
Schema’s en overzichten Beleid Type cultuurbeleid Cultuurprofiel Uitgaven t.b.v. cultuur
09 10 12 13 14
Notitie cultuurbeleid Hollands Kroon – CPHK – februari 2021
2
Inleiding Om meer zicht te krijgen op een mogelijk cultuurbeleid in de gemeente Hollands Kroon heeft het CPHK zich de opdracht gesteld een vergelijkend onderzoek te doen naar het cultuurbeleid in 4 vergelijkbare gemeentes. Dit onderzoek richt zich op gemeenten die in meerdere opzichten lijken op Hollands Kroon. Het gaat dan om kenmerken als: • Plattelandsgemeente (P10) • Oppervlak • Aantal inwoners • Meerdere kernen • Afstand tot grotere kernen (steden) • Ontstaansgeschiedenis Behalve Hollands Kroon gaat het om de volgende gemeentes: • Schouwen-Duiveland (Zeeland) • Berkelland (Gelderland) • Opsterland (Fryslân) Gezien de corona-omstandigheden vond het onderzoek vooral plaats met de op het internet beschikbare bronnen. Als algemeen denk- en analyse kader hebben we de boeken van Cor Wijn gebruikt: • Cor Wijn, De essentie van cultuurbeleid en –management, Nijmegen 2018 • Cor Wijn, Gemeentelijk Cultuurbeleid: een handleiding, VNG, Den Haag 2003 Naast het rijk zijn gemeenten een belangrijke factor in het bevorderen van kunst en cultuur. Gemeenten maken hun eigen cultuurbeleid en dragen financieel in hoge mate bij. Het accent ligt daarbij op de grotere stedelijke gemeenten. In de 70-er jaren formuleerde de toenmalig minister van Doorn de volgende, nog steeds erkende doelstellingen van cultuurbeleid. 1. Het ontwikkelen en in stand houden van culturele waarden; 2.
Het toegankelijk maken van culturele objecten en manifestaties; 3. Het bevorderen van de mogelijkheden voor de bevolking om in culturele waarden te participeren. Cultuurbeleid richt zich op (het bevorderen van) kunst, waaronder: • Beroepsmatige kunstbeoefening • Amateurkunst • Kunst accommodaties • Kunst en cultuureducatie
Notitie cultuurbeleid Hollands Kroon – CPHK – februari 2021
3
En op cultuurbeheer en spreiding: • Musea • Monumenten • Bibliotheken • Media • Archieven • Beelden in het openbaar gebied Dit rapport bestaat naast deze inleiding uit: 1. Een aantal aanbevelingen aan de gemeente Hollands Kroon op grond van het onderzoek. 2. Een samenvatting van de onderzoeksgegevens. 3. Een aantal schema’s en overzichten die leidend waren bij het onderzoek.
Notitie cultuurbeleid Hollands Kroon – CPHK – februari 2021
4
Aanbevelingen Op grond van onderzoek doet het CPHK de volgende aanbevelingen aan de gemeente met betrekking tot het cultuurbeleid. 1. De gemeente Hollands Kroon stelt zich ten doel een meerjarig samenhangend cultuurbeleidsplan samen te stellen. In dit beleidsplan wordt antwoord gegeven op de volgende kwesties en uitdagingen. •
•
Realiseren van een cultuurbeleid dat past bij de omvang van de gemeente. Dit betekent een inhaalslag ten opzichte van andere vergelijkbare gemeentes wat betreft de omvang en kwaliteit van de voorzieningen en ook een bijpassende begroting. Hierbij kunnen accenten worden gelegd op cultuurparticipatie, cultuureducatie, en bibliotheekwerk. Inzetten op eigen voorzieningen als een theater en een museum liggen niet voor de hand, omdat die op redelijke afstand voor de inwoners beschikbaar zijn. Denkbare mogelijkheden zijn wel: - Realiseren van een goede tentoonstellingsruimte, gevuld met exposities die verzorgd (zouden) kunnen worden door grote musea. - Het inrichten van een festivalterrein voor het organiseren van muziekevenementen. - Het inrichten van een gebied waar kunstenaars en ontwerpers een werkwoonplek (kunnen) vinden.
2. Een cultuurbeleid maken dat antwoord biedt op de specifieke situatie van de gemeente, namelijk dat er geen uitgesproken kern is. Er zijn meerdere kernen van een vergelijkbare omvang met ieder een eigen geschiedenis en eigen kenmerken. De opties zijn: • Handhaven van deze situatie en de middelen en de voorzieningen gelijk verdelen. • Centraliseren en één van de kernen zich laten ontwikkelen tot cultuurcentrum van de gemeente. • Kernen krijgen de gelegenheid zich speciaal te richten op een van de cultuuraspecten en worden hiervoor door de gemeente apart gefaciliteerd. Dit mag niet ten koste gaan van de culturele voorzieningen voor de andere kernen.
Notitie cultuurbeleid Hollands Kroon – CPHK – februari 2021
5
Het CPHK heeft een voorkeur voor de laatste variant. 1. Het creëren van een eigen cultureel verhaal van de gemeente (Profiel). De verscheidenheid in de gemeente is hierbij zowel kenmerk als kans. Dit verhaal moet nadrukkelijk over het voetlicht worden gebracht door middel van verschillende media (boek, film, website, etc.) 2. Het cultuurbeleid als geheel onderbrengen in één portefeuille in het college, om hiermee eenheid en samenhang in het beleid te bevorderen. 3. Cultuuruitgaven (toekennen van subsidies) worden uitsluitend gedaan wanneer zij passen binnen het geformuleerde cultuurbeleid. Dit betekent dat de gemeente zelf deze uitgaven doet, of laat doen door een daartoe aangewezen cultuurorganisatie. 4. In de beleidsuitvoering gebruik maken van de onlangs in leven geroepen beleidsinstrumenten. Zoals het cultuurplatform (CPHK), de Cultuurprijs en de contacten met Triade rond cultuureducatie (Cultuur met Kwaliteit). 5. In het cultuurbeleid goed gebruik te maken van de beschikbare multifunctionele ruimtes. 6. Naast subsidies en lidmaatschapsgelden bestaan er ook andere, soms aanzienlijke geldstromen. Denk hierbij aan donaties vanuit dataserver-centra. Hoe welkom die vaak ook zijn, vindt het CPHK het wenselijk dat de gemeente voor zulke giften richtlijnen ontwikkelt. De donaties mogen niet leiden tot bevoorrechting van een enkele instelling t.o.v. andere.
Ook mogen ze niet de plaats innemen van reguliere gemeentesubsidies.
Notitie cultuurbeleid Hollands Kroon – CPHK – februari 2021
6
Samenvatting Hieronder volgt een puntsgewijze opsomming van de belangrijkste verschillen en overeenkomsten tussen de gemeenten zoals die uit het onderzoek naar voren kwamen. De getalsmatige onderbouwing is te vinden in het volgende hoofdstuk met schema’s en overzichten. Algemeen •
•
•
• • • • •
Hollands Kroon is vergeleken met de andere gemeentes de gemeente met het grootste oppervlak. Van de onderzochte gemeentes heeft Hollands Kroon het grootste aantal inwoners. Hollands Kroon heeft in vergelijking met de andere gemeentes een relatief lage bevolkingsdichtheid. Het gemiddeld inkomen van de bewoners komt overeen met dat van de andere gemeentes. De gemiddelde WOZ-waarde van de huizen ligt ook in dezelfde orde van grootte. Hollands Kroon is van de vier onderzochte gemeentes de jongste. In tegenstelling tot de andere gemeentes heeft Hollands Kroon geen zich onderscheidende kern. Andere gemeentes hebben een of twee kernen die zich ook in cultureel opzicht onderscheiden. Net als andere gemeentes heeft Hollands Kroon een of meer grote buursteden, met een uitgebreider cultuuraanbod op een afstand van 20-50 km. Alleen SchouwenDuiveland heeft grotere afstanden tot grote cultuurcentra.
Bestuurlijk • • •
De gemeentes hebben verschillend gevormde colleges. Dat van Hollands Kroon lijkt het meest op dat van Berkelland. In alle vier gemeentes neemt het CDA deel aan het college. In de meeste gemeentes, behalve Hollands Kroon is Cultuur in zijn geheel ondergebracht in de portefeuille welzijn (leefbaarheid).
Cultuurbeleid Hollands Kroon kent een beperkte cultuurnotitie, van de andere gemeentes heeft slechts één een uitgebreide en recente cultuurnota (Opsterland). Berkelland heeft een weinig recente.
Notitie cultuurbeleid Hollands Kroon – CPHK – februari 2021
7
Meer genoemde thema’s in het cultuurbeleid zijn: • Samenhang en samenwerking • Cultuureducatie • Erfgoed Opvallend is in dat verband dat erfgoed in de meeste gemeentes de relatief laagste begrotingspost is. Dit is overigens een landelijke trend. Alleen Opsterland spreekt een zeker trots uit over de cultuur in de gemeente. Alleen Hollands Kroon beschikt, sinds kort, over een Cultuurplatform. Alleen Hollands Kroon beschikt, sinds kort, over een Cultuurprijs. In de indeling van Cor Wijn laat Hollands Kroon, net als de andere gemeentes een beperkt cultuurbeleid en beperkte culturele voorzieningen zien. Wat het inwonertal betreft, past bij Hollands Kroon een uitgebreider cultuurbeleid (zie overzicht in het volgende hoofdstuk). Aspecten van een meer uitgebreid cultuurbeleid laat Hollands Kroon zien • in een aantal multifunctionele accommodaties. • in enige mate op cultuurhistorie gerichte musea. In tegenstelling tot andere gemeentes heeft Hollands Kroon geen herkenbaar cultureel verhaal (profiel). Financiën Holland Kroon geeft van de onderzochte gemeentes het geringste bedrag per inwoner uit aan cultuur. Hoewel het een groot gedeelte van de cultuurbegroting inneemt, geeft Hollands Kroon per inwoner van de vier gemeentes het kleinste bedrag per inwoner uit aan bibliotheken. Holland Kroon geeft in vergelijking met andere gemeentes minder uit aan cultuurpresentatie en cultuureducatie.
De gemeente Hollands Kroon is de enige gemeente die verstrekking van incidentele cultuursubsidies heeft uitbesteed aan een niet culturele instelling (Hollands Kroonse Uitdaging).
Notitie cultuurbeleid Hollands Kroon – CPHK – februari 2021
8
Schema’s en overzichten In dit onderzoek vergelijken we het cultuurbeleid in een aantal gemeenten, met het doel hieruit iets te leren over het te voeren cultuurbeleid in de gemeente Hollands Kroon. In het volgende overzicht wordt een en ander in kaart gebracht. We hebben gekozen voor de volgende gemeenten: 1. Schouwen-Duiveland 2. Berkelland 3. Opsterland
Om zodanig te kiezen dat vergelijking mogelijk wordt hanteerden we de volgende criteria: •
In ieder geval: - plattelandsgemeente uit P10
•
Zo mogelijk: - zonder herkenbaar centrum - vergelijkbaar oppervlak, inwonertal en bevolkingsdichtheid - zelfde leeftijd (fusie)
Maar ook met de nodige variatie. Beschrijving van de gemeentes: Hollands Kroon Oppervlak
662 km2, 357 land
Aantal inwoners Wanneer gevormd
47.815 133 per km2 2012 fusie
Kernen
22 kernen, geen centrum
SchouwenDuiveland 500 km2, 231 land 259 water 34.000 147 per km2 2005 fusie
Berkelland
Opsterland
260 km2
228 km2
43.900 169 per km2 2005 fusie
29.700 130 per km2 oude gemeente
17 kernen, Zierikzee, Brouwershaven als centra
26 kernen, 6 grotere, Borculo bestuurscentrum
16 kernen, Gorredijk als grotere kern
Notitie cultuurbeleid Hollands Kroon – CPHK – februari 2021
9
Grote centra in de buurt + afstand Samenstelling college
Den Helder, Alkmaar 20-50 km VVD, Senioren HK, CDA
Middelburg, Rotterdam 4570 km Leefbaar SD, CDA, CU
Onder welke portefeuille valt cultuur
economische zaken, bibliotheek, vitaliteit Noord Holland
leefomgeving
Provincie Cultuur regio
Zeeland
Metropool-regio Zeeland Amsterdam (Goes, (MRA) Middelburg, Terneuzen, Vlissingen)
Hengelo, Enschede 20-40 km CDA, Gemeentebel. VVD openbare ruimte, welzijn
Heerenveen, Drachten 20 km Opsterlands Belang, PvdA, CU
Gelderland
Friesland
Route OostGelderland (Arnhem, Nijmegen…) Of Route OostOverijssel (Apeldoorn, Deventer, Zutphen…)
We The North Gr, Fr, Dr (Groningen, Leeuwarden, Assen, Emmen)
welzijn
Beleid Hollands Kroon Is er een beleidsnota cultuur?
Notitie
Welke kwestie of vraagstuk staat centraal Omvang
Samenwerking organisaties, Cultuureducatie, Erfgoed. 7 blz.
Looptijd
Schouwen- Berkelland Duiveland Nee Uitvoeringsplan in wording. Er is wel een cultuurnota van decennia geleden --Cultuureducatie voor elk kind. Erfgoed.
Opsterland Kadernota
---
---
Rijke cultuur behouden. Samenhang bevorderen. 21 blz.
2019-2022
---
---
2012-2022
Indeling
Beschrijving +cijfers.
---
---
Hoe tot stand gekomen
Ambtelijk.
---
---
Omvangrijk, doelen per gebied, Friese taal. Ambtelijk.
Notitie cultuurbeleid Hollands Kroon – CPHK – februari 2021
10
Welke onderwerpen komen er in de beleidsnota aan de orde (inhoudsopgave als bijlage)? Hollands Kroon Is er een cultuur platform o.i.d.? Samenstelling
Het CPHK
10 leden + ambt ondersteuning Taak/opdracht Adviescollege, communicatieinstellingen, eigen website Bevoegdheden Geen Eigen begroting en omvang
Alleen voor intern functioneren,
Hollands Kroon Is er een cultuurprijs? Waarvoor uitgereikt? Waaruit bestaat de prijs Wie bepaalt Wie betaalt
SchouwenDuiveland Op provinciaal niveau: Cultuur Platform Zeeland ---
Berkelland
Opsterland
Neen, maar wel Stichting Berkelland Cultuur ---
Nee
---
---
---
---
---
---
---
---
---
Berkelland
Opsterland
Nee
Nee
Bijzondere initiatieven, --algemene bijdrage aan de cultuur € 5000,- cultuurprijs, --€ 2500,- aanmoedigingsprijs
---
---
---
---
Jury +inwoners
---
---
---
Gemeente
---
---
---
Ja
SchouwenDuiveland Nee
---
Notitie cultuurbeleid Hollands Kroon – CPHK – februari 2021
11
Type cultuurbeleid Model VNG/Cor Wijn: Werkveld
Kernachtig <30.000 inwoners Podiumkunsten Uitvoeringen voor de jeugd Kamermuziek Oefenruimten
Film
Media en letteren
Cultureel erfgoed
Beeldende kunst
Hollands Kroon en Berkelland Incidentele filmvertoningen
Uitgebreid 30.00090.000 inwoners Multifunctionele accommodaties Jazz/poppodium Hollands Kroon en Berkelland Kleinere filmvertoners
Hollands Kroon, SchouwenDuiveland, Berkelland en Opsterland Openbare bibliotheek Literaire activiteiten Lokale radio-omroep Hollands Kroon, SchouwenDuiveland, Berkelland en Opsterland Monumenten Oudheidskamer Archieven Archeologie
Architectuur Vormgeving openbare ruimte Tentoonstellingsruimte
Natuur- of cultuurhistorisch museum
Alomvattend >90.000 inwoners Muziek/theatergezelschap Schouwburg/concertzaal Kleine zaal Theaterwerkplaats Kernpodia popmuziek/jazz Danstheater Theater artistieke waardevolle film
Lokale televisie Beurzen/opdrachten/prijzen voor schrijvers
Museum voor moderne kunst Berkelland
Hollands Kroon en Berkelland Percentageregeling Kunstuitleen Aankoopfonds
Hollands Kroon, SchouwenDuiveland, Berkelland, Opsterland
Notitie cultuurbeleid Hollands Kroon – CPHK – februari 2021
Kunstenaarsbeleid Ateliers Kunstenaarsinitiatieven Individuele subsidies Opdrachten Centrum beeldende kunst Opsterland
12
Amateurkunst cultuureducatie
Amateurverenigingen Lespunt Cultuureducatie Hollands Kroon en Schouwen-Duiveland
Instituut voor cultuureducatie
Pluriform aanbod cultuureducatie
Berkelland en Opsterland
Cultuurprofiel
Heeft de gemeente een herkenbaar en bewust profiel? Structurele kenmerken
Hollands Kroon
SchouwenDuiveland
Berkelland
Opsterland
Nee
Geen, sterk gericht op waterrecreatie
Enigszins, in de sfeer van cultureel en landschappelijk erfgoed
Cultureel zelfbewustzijn. Veel actieve amateurs, beeldende kunst, Friese taal/cultuur Kenmerkend landschap, Geschiedenis van armoede. Volksverheffing, Domela Nieuwenhuis
Agrarisch, veel water, geen gezamenlijke historie. Wel verschillende (sterk beleefde) geschiedenissen van dorpen en regio’s Veranderlijke Plaatselijke kenmerken initiatieven. Plaatselijke festiviteiten. Plaatselijke verenigingen Inkleuring Lokale kleuring. Bollencultuur, visserij Brede basis In opbouw
Voormalig Landgoederen, eiland sagen, kastelen, Jacob Cats, strijd (feodalisme) tegen het water, watersnoodramp, historische gebouwen
Specifieke acties
Cultuurprijs
Toerisme, Musea
Cultuur historische musea, Museum, More, Autorally
Rijk verenigingsleven, Muziek op school. Kunst in de openbare ruimte
---
---
Trots op Friese taal
---
---
Culturele traditie
---
---
---
Notitie cultuurbeleid Hollands Kroon – CPHK – februari 2021
13
Uitgaven t.b.v. cultuur Absoluut: Hollands Kroon
SchouwenDuiveland 4.526.000
Berkelland
Opsterland
1.218.000
1.518.000
Totaal
673.000
Cultuurpresentatie en -productie (inclusief cultuur educatie) Accommodatie cultuurpresentatie en -productie Musea, monumenten en historie Cultureel erfgoed Bibliotheken Lokale pers en andere media
266.578
990.000 (muziekschool 247.000)
235.000
345.000
46.215
---
---
---
220.305
1.569.000
87.000
61.000
14.608 -726 724.596 (incl. bibliotheken)
278.000? 764.114 925.000
256.000 625.000 15.000
4000 533.000 575.000
Relatief, percentages, rangorde: 20 grootste gemeenten
Cultuur presentatie en productie (inclusief cultuur educatie) Musea en historie Cultureel erfgoed Bibliotheken Lokale pers en
Metropool Regio Amsterdam zonder A’dam 60% - nr.1 58%
Hollands Kroon
SchouwenDuive-land
Berkelland
Opster-land
17%
22%
19%
23%
20%- nr.3
8%
---
35%
7%
4%
nr.4
3%
---
6%
21%
---
20%- nr.2
30%
79%
17%
51%
35%
nr.5
1%
4%
20%
1%
36%
Notitie cultuurbeleid Hollands Kroon – CPHK – februari 2021
14
andere media
Begrotings bedrag cultuur per inwoner Gemiddeld in komen Gemiddelde woz waarde
Hollands Kroon
SchouwenDuiveland
Berkeland
Opsterland
€14,-
€109
€27,75
€51,-
€34.900 (per hh) €214.000
€35.000 (per hh) €249.000
€34.700 (per hh) €229.000
€33.800 (per hh) €216.000
Wie doet de culturele uitgaven, wie verstrekt subsidies?
De gemeente zelf
De culturele raad o.i.d. Een ander orgaan of organisatie
Hollands Kroon Ja, en de Hollands Kroonse Uitdaging Nee
SchouwenDuiveland Ja
Berkelland
Opsterland
Ja
Ja
Nee
Nee
Nee
Hollands Kroonse Uitdaging
Nee
Nee
Nee
Notitie cultuurbeleid Hollands Kroon – CPHK – februari 2021
15