Rapport evaluatie 2024 Masterplan Asbest.pdf

2e Tussenevaluatie Masterplan Asbest November 2024

Masterplan Asbest 2017 tot en met 2030 Een integrale en proactieve aanpak 2e Tussenevaluatie Masterplan Asbest 2017-2030 Tevens onderzoek naar doelmatigheid en doeltreffendheid art. 213a gemeentewet

Inhoudsopgave 1. Inleiding .................................................................................................................................................. 3 2. De opgave .............................................................................................................................................. 4 2.1 Uitgangspunten Masterplan Asbest ...................................................................................................... 4 2.2 Omvang asbestdaken in Hof van Twente ............................................................................................. 4 2.3 Omvang asbestbodem.......................................................................................................................... 5 2.4 Ontwikkelingen ..................................................................................................................................... 5 3. Wat hebben we gedaan en bereikt (resultaten) ...................................................................................... 6 3.1 Daken ................................................................................................................................................... 6 3.2 Bodem ..................................................................................................................................................

7 3.3 Inzet asbestcoaches ............................................................................................................................. 8 3.4 Landelijk gebied ................................................................................................................................... 9 3.5 Innovatie ............................................................................................................................................... 9 3.6 Gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed: inventariseren en saneren .......................................................................................................................... 9 3.7 Doelmatigheid en doeltreffendheid ..................................................................................................... 10 4. Hoe verder?.......................................................................................................................................... 12 4.1 Daken ................................................................................................................................................. 12 4.2 Bodem ................................................................................................................................................

13 4.3 Kostendekking gemeente ................................................................................................................... 14

Pagina 2

1. Inleiding Asbest aanwezig in de leefomgeving en het verwijderen ervan, wordt door ons beschouwd als een maatschappelijk probleem, uiteraard met ieders eigen verantwoordelijkheid. Het doel van het masterplan asbest is het realiseren van een asbestarme gemeente door een integrale, proactieve en programmatische aanpak. Het plan schetst op hoofdlijnen de kaders. De opgave is te groot om in een korte periode aan te pakken. Sinds de vaststelling van het masterplan in 2017 hebben zich ontwikkelingen voorgedaan die impact hebben op de uitvoering, uitgangspunten, planning, manier van werken en financiering van het plan. De belangrijkste ontwikkelingen zijn: FASE

ONDERDEEL

Masterplan 2018

Vastgesteld oktober 2017 Looptijd 2017 – 2024 met twee pijlers: • Asbestdakensubsidie • Asbestbodem aanpak Verwacht asbestdakenverbod per 2024 Budget verwacht 8 mln, gestart met 6 mln

Tussenevaluatie 2021

Eind 2021 aangeboden, begin 2022 themasessie met raad Looptijd aangepast: 2017 – 2028 Budget verwacht 8,7 mln, toegezegd 6,35 mln

Tussenevaluatie 2024

Alle asbestdaken voor 2028 saneren niet haalbaar Financiering bodemsanering van projectbureau BAS tot 2030

Toekomst en keuzes

Loslaten doelstelling alle asbestdaken verwijderd in 2028 Looptijd aanpassen tot en met 2030 Optie beëindigen asbestdakensubsidie Optie instellen asbestdakenlening Optie aanpassen budget, aframen met 1,35 mln

De uitvoering van het plan is voortvarend opgepakt en tegelijkertijd hebben ook andere ontwikkelingen niet stil gestaan. In deze tweede tussenevaluatie leest u hoever we zijn met de aanpak, wat de ontwikkelingen en veranderingen zijn en wat de bijgestelde planning is. Na overleg met de auditcommissie is ervoor gekozen deze tussenevaluatie zo op te zetten dat deze ook aangemerkt word als een onderzoek naar de doelmatigheid en doeltreffendheid, als bedoeld in art. 213a van de Gemeentewet. Daartoe is deze evaluatie tot stand gekomen in overleg met de concernstaf.

Pagina 3

2. De opgave Gemeente Hof van Twente kent een omvangrijke asbestproblematiek. Dit was in 2017 de reden voor het opstellen van het Masterplan Asbest: een integrale en proactieve aanpak van de problematiek. 2.1 Uitgangspunten Masterplan Asbest In het Masterplan zijn de volgende uitgangspunten geformuleerd: • Focus ligt op het verwijderen (saneren) op basis van incentives (een bijdrage) • Risico’s volksgezondheid hebben hoge prioriteit • Onderscheid tussen kernen en landelijk gebied • Integrale aanpak van minimaal de asbestproblematiek is cruciaal • Asbestdakenverwijdering is een maatschappelijk probleem • Grootste deel asbestbodemgeld in Hof van Twente besteden In het Masterplan is een onderscheid gemaakt tussen de aanpak in de kernen en de aanpak in het landelijk gebied.

Aanpak in kernen • Asbesthoudende daken kostendekkend verwijderen via premie met ondersteuning van coaches • Wave door de wijk met aanpak van én bodemverontreiniging en verwijderen daken • Gemeentelijk vastgoed inventariseren en zo nodig saneren Aanpak landelijke gebied: integrale aanpak • Voormalige agrarische bebouwing zonder (agrarische) vervolgfunctie • Asbest in niet VAB: nieuwe economische dragers, synergie bereiken, verrommeling tegengaan en daken verwijderen • Bodem in buitengebied: synergie met andere opgaven bereiken 2.2 Omvang asbestdaken in Hof van Twente In onderstaand overzicht staat de asbestdakenopgave weergegeven: FASE ONDERDEEL Masterplan 2018

Asbest op daken: oppervlakte van 93,2 ha staat gelijk aan 49 mln euro* 75,1 ha in buitengebied 18,1 ha in kernen

Bijstelling oppervlakte daken

Asbest op daken: oppervlakte van 110,3 ha staat gelijk aan 42 mln euro*

Tussenevaluatie 2021

Resterende opgave: oppervlakte van 84,4 ha staat gelijk aan 33,2 mln euro* 64,8 ha in buitengebied 19,6 ha in kernen

Tussenevaluatie 2024

Resterende opgave: oppervlakte van 62,9 ha staat gelijk aan 21,1 mln euro* 57,3 ha in buitengebied 5,6 ha in kernen

-

88,9 ha in buitengebied 21,4 ha in kernen

* geeft een indicatie wat de maatschappij/eigenaren in totaal nog moeten investeren voor vervanging/sloop

Uitgangspunt bij het opstellen van het Masterplan is dat alle asbesthoudende daken in Hof van Twente op 1 januari 2024 verwijderd zijn, tegelijk met het asbestdakenverbod. De verwachte hoeveelheid aantal m2 asbestdaken waarvan in 2017 is uitgegaan van de WOZ, is naar boven bijgesteld. Uit de provinciale asbestdakenkaart 2018 blijkt dat er in de Hof van Twente meer Pagina 4

asbestdaken zijn dan waarmee gerekend is. De opgave is daarmee groter dan waarvan eerder is uitgegaan. Daarentegen is de geraamde eenheidsprijs voor de vervanging van asbestdaken in de plattelandsomgeving te ruim gebleken. Dit eenheidstarief is naar beneden bijgesteld waardoor de totale financiële omvang lager uitkomt. 2.3 Omvang asbestbodem Op basis van nu bekende informatie verwachten wij dat de omvang van de bodemverontreiniging in Hof van Twente nabij de 1-1,3 miljoen m3 ligt (in plaats van de verwachte 0,5 – 1,3 miljoen m3). Bij de uitvoering van saneringen in het buitengebied blijkt in veel gevallen dat de omvang groter is dan vooraf verwacht. Binnen de bebouwde kom valt de omvang van de verontreiniging van de individuele tuinen mee in verhouding tot de bodemsanering die uitgevoerd is in ’t Gijmink. Daarentegen wordt er wel op meerdere locaties asbest in de bodem aangetroffen. Ook in de omliggende gemeenten komen meerdere verontreinigingen van de bodem in woonwijken aan het licht. Extra budget voor de aanpak van projectbureau BAS De aanpak van projectbureau BAS voor 7 gemeenten blijkt goed te werken. Uit een onafhankelijke beoordeling [SIRA consulting van 11 juni 2021 getiteld Evaluatie gezamenlijke programmatische asbestverontreiniging Overijssel] is geconcludeerd dat de samenwerking goed verloopt en de gelden doeltreffend en doelmatig besteed worden.

Hierop heeft een intensieve lobby plaatsgevonden om deze programmatische aanpak door te kunnen zetten. De rijksoverheid heeft hierop besloten om deze aanpak tot 2030 te ondersteunen en heeft vooruitlopend alvast 20 miljoen extra toegekend bovenop de 38 miljoen al beschikbaar was. Daarmee zijn 58 miljoen aan middelen tot en met 2026 al beschikbaar gesteld aan de provincie. 2.4 Ontwikkelingen asbestdaken en asbestbodem Sinds de vaststelling van het plan in 2017 hebben zich een aantal ontwikkelingen voorgedaan in de regelingen die genoemd staan in het plan. Deze wijzigingen hebben impact op de planning, manier van werken en financiering van het plan. De belangrijkste ontwikkelingen sinds de vaststelling zijn: FASE

ONDERDEEL

2018

Projectbureau BAS wordt opgericht met 38 mln Budget asbestdakensubsidie Rijksoverheid uitgeput en niet verlengd

2019

Asbestdakenverbod sneuvelt in 1e kamer

2020

Coronajaar, impact inloopavonden en keukentafelgesprekken Stortbelasting aanzienlijk verhoogd

2021 2022 2023

Provincie komt met regeling ‘asbest eraf, zon erop’ Coronajaar, impact inloopavonden en keukentafelgesprekken Toekenning rijk vooruitbetaling 16 mln BAS aanpak Aanvraag Provincie aan Rijk voor aanpak BAS tot 2030 voor 47 mln Aanvullende toekenning vooruitbetaling 4 mln BAS aanpak

2024

Einde provinciale subsidieregeling ‘asbest eraf, zon erop’

Toekomst

Geen asbestdaken verbod Verdere afbouw verzekerbaarheid asbestdaken, geen dekking gevolgschade Toename risico kosten gevolgschade asbestbrand gemeente Grondeigenaren zelf verantwoordelijk voor asbestbodemsaneringskosten vanaf 2030 Toename handhaving kosten vervallen asbestdaken

In de bijlage zijn de ontwikkelingen en de impact daarvan in meer detail beschreven.

Pagina 5

3. Wat hebben we gedaan en bereikt (resultaten) 3.1 Daken Het uitgangspunt was (en is) zoveel mogelijk samen met andere partners op te trekken. Dit is onder meer gebeurd via een lobby vanuit de Regio Twente naar het Rijk en bestuurlijke inspraak in de Tweede Kamer. Een aantal Tweede Kamerleden is naar aanleiding hiervan op bezoek geweest in Berkelland en Hof van Twente. Via informatie in het Hofweekblad, website, informatieavonden, pilots en de beurs die in 2019 is georganiseerd, hebben wij inwoners en bedrijven geïnformeerd en gefaciliteerd. Subsidieregeling In december 2017 is uitvoering gegeven aan de wens van de gemeenteraad Hof van Twente voor een subsidieregeling per 15 oktober 2017. De aanvragen worden op basis van indieningsdatum gegroepeerd. In onderstaande tabel is weergegeven hoeveel m2 asbestdak er in Hof van Twente inmiddels is gesaneerd met gebruikmaking van de gemeentelijke subsidieregeling: Aantal m2

Dec 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 1e helft 2024 Totaal

1.000 115.000 56.500 65.500 36.600 45.200 30.800 20.400 371.000

Uitgaven kernen

€ € € € € € € €

Uitgaven buitengebied

- € 13.400 € 24.200 € 39.770 € 4.425 € 40.200 € 8.600 € 2.000 € €

2.400 252.100 114.900 127.225 80.200 82.750 65.000 46.000 903.170

Inschatting maatschappelijk investering in dak n.b. 4,7 mln 2,4 mln 2,9 mln 1,4 mln 2,2 mln 1,2 mln 0,8 mln 15,6 mln

Dat het saneren van alle daken in de Hof niet lukt vóór de geplande datum van 1 januari 2024 resp. 2028 is evident. We zien aan de verstrekte subsidies dat het vierkante meters per jaar is afgenomen. De impuls voor de welwillenden van een subsidie heeft positieve invloed op het aantal daken dat gesaneerd wordt. Er is op dit moment geen reden voor aanpassing van de bestaande voorzieningen en regelingen. Bij de vaststelling van het Masterplan is ervan uitgegaan dat alle daken op in 2024 verwijderd zou zijn en daarmee de einddatum voor de subsidie op de sanering van asbestdaken. Het landelijke beleid geeft geen uitsluitsel over een einddatum en van die zijde zit er weinig energie op. De einddatum van de gemeentelijke subsidietermijn is op basis van eerdere inzichten op eind 2028 gezet. Gezien de brede maatschappelijke ontwikkelingen kan dit heroverwogen worden en eventueel verkort worden. Een reële overgangstermijn moet wel in acht genomen worden om de welwillende twijfelaars de kans te geven om het asbestdak te saneren en hiervoor subsidie aan te vragen. Asbestsaneringskit Voor inwoners die ervoor kiezen zelf hun asbestdak te verwijderen en voldoen aan de voorwaarden, bieden we sinds begin 2019 de mogelijkheid een gratis asbestsaneringskit en bigbag/platenzak op te halen in het gemeentehuis.

In de kit zitten persoonlijke beschermingsmiddelen en materialen om het asbest veilig te verwijderen en af te voeren. Van deze mogelijkheid is in 2019 beperkt gebruik gemaakt. In 2020 en 2021 is hier wel meer gebruik van gemaakt. Dit betekent dat de eerste 100 kits zijn nagenoeg zijn opgebruikt. Eind 2021 zijn nieuwe asbestkits besteld. De bekendheid is nu groter en het voorziet in een behoefte. In 2024 is het aantal aanvragen voor asbestsaneringskits flink gedaald. Mogelijk houdt dit verband met de ingewikkelde aanvraag via het DSO.

Pagina 6

Het asbest dat vrijkomt, kan nog steeds kosteloos afgevoerd worden naar het gemeentelijk brengpunt. Om hier impuls aan te geven hebben extra publicatie- en stimuleringsacties plaatsgevonden voor het verwijderen van kleine asbestdaken. Hier gaan we mee door. Hoeveelheid Totale hoeveelheid ingezameld asbesthoudend materiaal bij het gemeentelijk depot bij Bruins & Kwast: Jaar

Aantal kg

2016 2017 2018 2019 2020 2021 2022 2023 Totaal

286.700 232.980 234.320 215.720 235.300 178.560 142.680 120.800 1.647.060 kg

De mogelijkheid tot het gratis inleveren van asbesthoudend materiaal werkt goed en beperkt het aantal dumpingen tot enkele gevallen per jaar. De kosten per dumping zijn de afgelopen jaren wel flink omhooggegaan omdat de regels voor het opruimen zijn aangepast. Het laten opruimen kost op dit moment al snel rond de 1.000 euro per asbestdumping (voor een dumping van beperkte omvang die eenvoudig op te ruimen is). 3.2 Bodem Voor de aanpak van asbest in bodem heeft het Rijk voor de periode 2016-2023 een bedrag van 38 miljoen euro beschikbaar gesteld aan de provincie Overijssel. Daarbij heeft de minister aangeven dat zij verwacht dat met de beschikbare middelen meervoudig worden ingezet. Dit blijkt uit het rapport van SIRA consulting van 11 juni 2021 getiteld ‘Evaluatie gezamenlijke programmatische asbestverontreiniging Overijssel’ naar tevredenheid te gebeuren. De rijksoverheid heeft hierop besloten om deze aanpak tot 2030 te ondersteunen en heeft vooruitlopend alvast 20 miljoen extra toegezegd. Daarmee zijn 58 miljoen aan middelen tot en met 2026 al beschikbaar gesteld aan de provincie. Het projectbureau Bodemasbestsanering (BAS) is opgericht en voert inmiddels een aantal jaren asbestbodemsaneringsprojecten uit. Projectbureau BAS doet dit namens 7 gemeenten in Twente en de provincie Overijssel. Zoals verwacht, bevindt zich verreweg de grootste opgave zich in Hof van Twente.

Provincie Overijssel, BAS en Hof van Twente voeren overleg met het Rijk en VNG om ook voor de periode na 2023 budget beschikbaar te krijgen. Totaalopgave Het budget van BAS wordt op meerdere vlakken ingezet. Het grootste gedeelte van het budget is gereserveerd voor het daadwerkelijk uitvoeren van onderzoeken en sanering. Dit wordt vanuit twee sporen opgepakt: 1. Het onderzoekspoor. Binnen dit spoor wordt vanuit het gebruik van de locatie gekeken. Prioriteit ligt bij de locaties met een ‘gevoelig gebruik’ (zoals speelterreinen, campings, etc.). Als uit onderzoek blijkt dat er asbestverontreiniging in de bodem aanwezig is, wordt gekeken of en hoe sanering kan plaatsvinden. 2. Locaties die vanuit maatschappelijke opgave bij de gemeente binnenkomen van particulieren, bedrijven, andere instanties maar ook binnen de gemeente. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om Pagina 7

herinrichting, ontwikkelingsprojecten of locaties waar een functieverandering gewenst is. Dit is een lastiger te plannen stroom. De gemeente heeft hier immers weinig tot geen invloed op. Daarnaast wordt een deel van het budget gebruikt voor het in kaart brengen van de opgave na deze periode (na 2024). Hierin worden uitdrukkelijk de opgaven van de omliggende gemeenten en mogelijk provincie meegenomen. Asbestbodemverontreinigingen stoppen niet bij de gemeentegrens. De eerder aangegeven inschatting van de kosten voor bodemsaneringsopgave in Hof van Twente van 64 tot 120 miljoen, is realistisch. Hoeveelheid gesaneerde grond (gemeentelijke en particuliere percelen) in de periode 2016-2023 in Hof van Twente via BAS:

≤2018

Uitgaven BAS projecten in HvT € 406.000

2019

€ 3.825.000

2020

Hoeveelheid in m3 3.500

Aantal ton

Aantal vrachten

5.580

223

18.000

28.900

1.156

€ 5.603.000

22.300

35.650

1.425

2021

€ 5.683.000

10.000

16.100

645

2022

€ 2.268.000

4.600

7.300

291

2023

€ 4.127.000

12.000

19.000

760

Totaal

€ 21.912.000

70.400

112.530

4.500

De aanpak van asbestbodemsaneringsopgave krijgt via BAS een vervolg in straat- en wijkaanpak. In 2020 is gestart met de Irisstraat en omgeving in Goor. Daarnaast wordt zoveel mogelijk aangesloten bij andere wijkinitiatieven waarbij ook asbest in tuinen aanwezig kan zijn (zoals bijvoorbeeld de aanpak van de Lijsterstraat en het Spoorpark en omgeving). BAS voert bodemonderzoeken uit op locaties met een ‘gevoelige gebruik’ om na te gaan of hier sprake is van asbest in de bodem. Voorbeelden zijn speeltuinen en campings. Ontwikkelingen erven buitengebied In het kader van de ‘veegplannen’ bleek dat een aantal locaties met een ontwikkelopgave ook een asbestbodemopgave hadden. De aanwezigheid van asbest in de bodem bleek vaak een belemmerende factor voor de gewenste ruimtelijke ontwikkeling. Door de aanpak via BAS is deze belemmering weggehaald. De ontwikkelingen van erven in het buitengebied blijven ook in de toekomst doorgaan. Kosten asbest voor gemeente Er worden kosten gemaakt voor bodemonderzoeken die niet ten laste van een project of grondexploitatie (kunnen) vallen. Bijvoorbeeld het bodemonderzoek openbare wegen Gijmink. Tijdens de looptijd van het Masterplan Asbest zijn er meerdere locaties aangepakt door de gemeente. Deze vallen buiten de BAS aanpak en vergoeding.

Gemeentelijke asbestwegen, bermen met kleine verontreinigingen waar de NUTS partijen toch gaan saneren en tegen beperkte meerkosten alles weghalen en onverwachte asbestdumpingen. Zo is bijvoorbeeld de berm Veldhuisweg door ons gesaneerd en is bijgedragen in de NABOS sanering van de Wachtpostdijk. 3.3 Inzet asbestcoaches De afgelopen periode is kennis opgedaan met coaches, vooral bij de asbestdakenopgave. De koppelpilot Gijmink B is het eerste project waarbij gewerkt is met een asbestcoach. Doel was om aan het eind van de bodemsaneringsoperatie, ook alle asbestdaken verwijderd te hebben. Pagina 8

De inzet van een asbestcoach heeft ervoor gezorgd dat nagenoeg alle deelnemers aan de bodemsanering, ook hun asbestdak hebben gesaneerd. Ook bij andere pilots, zoals het project aan de Kerkstraat in Goor en Smitjan Markelo, zijn de ervaringen positief. Het werken met een asbestcoach vraagt veel inzet, daarmee tijd en geld, maar levert goede resultaten op. Zonder inzet van een asbestcoach in deze pilots was slechts een handvol van de dakeigenaren aan de slag gegaan. 3.4 Landelijk gebied Ook in het buitengebied is ervaring opgedaan met coaches. De ervencoach en asbestcoach trekken samen op bij het realiseren van toekomstbestendige erven. De aanpak van asbest op daken en in de bodem is daarbij steeds een belangrijk punt. Dat de aanpak voorziet in een behoefte, is bijvoorbeeld te zien aan het aantal deelnemers aan veegplannen. Daar waar sprake is van asbest in de bodem of een asbestdak, biedt BAS of de asbestcoach ondersteuning. Wij continueren onze actieve rol bij buurtschapsavonden en geven informatie en presentaties met aansprekende voorbeelden. Wij blijven inzetten op de ondersteuning en samenwerking met de erfcoaches. De erfeigenaren moeten uiteindelijk zelf de stap zetten om tot een toekomstgericht erf te komen. 3.5 Innovatie Er is en wordt hard gewerkt aan de wens het imago van ‘asbestgemeente’ om te buigen naar een proactieve gemeente die naar kansen en oplossingen zoekt.

Samen met projectbureau BAS worden ook diverse innovaties opgestart, aangejaagd of een podium geboden. In juli 2024 heeft een inspiratiemiddag innovatie en asbest plaatsgevonden in de Reggehof. Hierbij zijn meer dan 120 bezoekers uit het asbestveld geïnspireerd over onder andere afbraak van asbest, toepassing van artificial intelligence om te komen tot een sneller en betrouwbaarder laboratorium onderzoek. Projectbureau BAS, de gemeente en de provincie Overijssel initiëren een meerjarig wetenschappelijk onderzoek naar afbraak van asbest in de bodem uitgevoerd door Wagening University & Research (WUR). Dit wordt de basis waarop na de looptijd van projectbureau BAS nog niet gesaneerde locaties hopelijk ontdaan kunnen worden van de risico’s voor de volksgezondheid. Andere innovaties waarin de gemeente en/of projectbureau BAS deelgenomen hebben of een kans hebben gegeven zijn: ▪ ‘Handheld asbest analyser’ voor directe uitslag van asbestplaatmaterialen; ▪ Zuigwagen inzet bij asbestbodemsanering ▪ Toepassing electro kruiwagens

3.6 Gemeentelijk en maatschappelijk vastgoed: inventariseren en saneren In 2021 (en een deel van 2022) is een de inventarisatie van het gemeentelijk vastgoed (bijv gemeentewerven/TSB) uitgevoerd en wordt een planning/kostenoverzicht opgesteld van de saneringswerkzaamheden. Ook daarbij wordt gekeken naar koppelkansen en aansluitingsmogelijkheden bij (ruimtelijke) ontwikkelingen. Die zijn tot op heden uitgebleven. Het besluit over toekomst van dit vastgoed is nog niet genomen. Er ligt nog een opgave op ons eigen vastgoed waarbij de verzekeringsrisico’s blijven gelden.

Pagina 9

3.7 Doelmatigheid en doeltreffendheid In het kader onderzoek doelmatigheid en doeltreffendheid conform artikel 213a Gemeentewet is in deze tussenevaluatie de beoordeling opgenomen. Doel Masterplan

Doeltreffend? Toelichting

Doelmatig? Toelichting

Saneren op basis van incentive (motiverende stimulerende bijdrage)

Deels

Twee subsidieverordeningen asbestdaken subsidie. 37,1 ha van de 110,3 ha zijn met subsidie verwijderd. Geen asbestdakenverbod = bijstelling doel nodig.

Ja

Subsidieaanvraag wordt gecontroleerd en alleen bij bewezen sanering uitgekeerd.

Risico’s volksgezondheid hebben prioriteit

Ja

Aanpak BAS:

Ja

De door de GGD zijn locaties met hogere risico’s getypeerd en de aanpak van deze gevoelige locaties zijn leidend voor aanpak BAS

-alle gevoelige locaties (zoals speeltuinen) onderzocht. -Wijkaanpak Daken: - gedifferentieerd subsidiebedrag

Onderscheid kernen – landelijk gebied

Ja

Gedifferentieerd subsidiebedrag asbestdaken

Ja

Hogere woondichtheid levert hoger subsidiebedrag per vierkante meter op

Asbestdakenverwijdering is maatschappelijk probleem

Deels

Geen asbestdaken–verbod verlaging aandacht. Terugtrekkende dekking verzekeraars blijft asbest een maatschappelijk probleem

Ja

Dakensanering levert direct lagere risico’s op

Asbesthoudende daken kostendekkend verwijderen

Deels

Bij koppelpilot Gijmink B en Smitjan Markelo is om persoonlijke situaties geen 100% deelname

Ja

Deelnemende daken zijn verwijderd

Wave door de wijk, aanpak dak + bodem

Deels

Voorwaarde bodem– sanering druppelzone = verwijdering dak, BAS heeft ander programma ivm combi corporaties

Ja

Waar het past wordt het uitgevoerd

Gemeentelijk vastgoed inventarisatie en saneren

Ja en Nee

Het vastgoed is geïnventariseerd maar nog niet gesaneerd. Besluit over toekomst vastgoed is nog niet genomen

Nvt

Integrale aanpak buitengebied

Ja

Via aanpak toekomstgerichte erven, RvR, sloopvouchers en veegplannen wordt breed gekeken

Ja

Er zijn vele erven aangepakt en ontdaan van asbestdaken en/of asbestbodem– verontreiniging

Definities doelmatigheid en doeltreffendheid zoals opgenomen in de Onderzoeksverordening 2023. Doelmatigheid: De mate waarin een maximale hoeveelheid producten en prestaties is gerealiseerd met een minimale hoeveelheid middelen of een hogere kwaliteit wordt bereikt met een gelijkblijvende hoeveelheid aan middelen; Doeltreffendheid: De mate waarin de geleverde producten en prestaties bijdragen aan het realiseren van gestelde gemeentelijke beleidsdoelen.

Pagina 10

Conclusies: Voor de uitvoering van het Masterplan is na correcties een bedrag van € 6,3 miljoen beschikbaar gesteld door de gemeenteraad. Tot op heden is hiervan een bedrag van ongeveer € 3 miljoen ingezet. Daarvan is circa € 9 ton ingezet in de vorm van een subsidieregeling voor de sanering van 37,1 hectare asbestdaken. Daarnaast circa 10 hectare asbestdaken gesaneerd waarbij geen subsidie verstrekt is. Daarmee is een substantieel deel van het totale areaal asbestdaken (110,3 hectare) verwijderd. Naast onze subsidieregeling is door derden circa 15,6 miljoen geïnvesteerd in het saneren en vervangen van de daken of volledig slopen van de opstallen. De gezondheidsrisico’s van de betreffende daken zijn opgeheven. De overige uitgaven van € 2,1 miljoen zijn grotendeels gedaan voor asbestbodemsaneringen en in beperkte mate voor de hieraan gerelateerde projecten. Er is circa 70.400 m3 aan asbestbodem gesaneerd. De totale saneringskosten van de asbestbodem bedroegen circa € 21,9 miljoen. Dus meer dan 90 % van de saneringskosten is vergoed door het rijk / provincie Overijssel. Deze verhouding aan kosten voor de gemeente komt globaal overeen met de uitgangspunten van het Masterplan Asbest. Uit voorgaande mag wel duidelijk zijn dat er de komende jaren nog substantiële (financiële) inspanningen nodig zijn voor de sanering van asbest in de bodem.

Op de gesaneerde percelen zijn de gezondheidsrisico’s opgeheven en zijn deze weer toekomstbestendig.

Pagina 11

4. Hoe verder? 4.1 Daken Nu er geen verplichting is en komt om asbestdaken te verwijderen, is een andere aanpak nodig. We gaan actiever communiceren en in gesprek met inwoners over de mogelijkheden om met een asbestdak aan de slag te gaan. We blijven hierbij zoeken naar koppelmogelijkheden met andere opgaven, ontwikkelingen en wensen. Asbestdakensubsidie Het uitgangspunt om voor alle asbestdaken in Hof van Twente uiterlijk 2028 verwijderd te hebben blijkt niet haalbaar. Met het huidige tempo van verwijdering is nog minimaal 16 jaar nodig. Dit is niet wenselijk. Subsidie moet wel een versnellend karakter hebben. De huidige looptijd gaat uit van 2028. Zo is ook de subsidieverordening opgesteld. Politieke wens: verkorting looptijd subsidie Er kan voor gekozen worden om de looptijd in te korten tot uiterlijk verwijdering in 2026. Hiermee wordt wel een belangrijk uitgangspunt van het masterplan asbest los gelaten maar dat uitgangspunt wordt ook niet gehaald als 2028 in stand blijft. Wij verwachten dan wel een tijdelijke piek in de asbestdakenverwijdering en gaan uit van een verdubbeling van het huidige jaarvolume in 2025 en 2026. Uitgangspunt moet zijn dat alle mensen die in deze twee jaren nog het asbestdak verwijderen in aanmerking blijven komen voor de subsidie.

Vanwege de aanvraagperiode van een halfjaar na verwijdering lopen de aanvragen en (financiële) afhandeling dan door tot medio 2027. Verwachte resterende opgave Op basis van de nog te verwachten verwijdering van asbestdaken in het huidige tempo ligt er na de subsidiebeëindiging na 2028 nog een oppervlakte van 44,6 ha in het buitengebied en 3,6 ha in de kernen. Dit komt overeen met nog een maatschappelijke investering van circa 16 miljoen. Alternatief voor asbestdakensubsidie, de Asbestdakenlening: maatwerklening en verzilverlening De landelijke en provinciale versnellingsaanpak zet in op het stimuleren van de asbestdak-sanering en het financieren hiervan door middel van leningen aan woningeigenaren (eigenaar-bewoners). Het gaat om leningen voor woningen en bijgebouwen van particuliere eigenaren met onvoldoende inkomen en/of vermogen (Maatwerklening) en met voldoende overwaarde op de woning en een leeftijd binnen 10 jaar tot AOW of ouder (Verzilverlening). Voor andere financiële situaties en nietwoningeigenaren wordt voor leningen verwezen naar reguliere banken en financiers. De provincie en het rijk financieren deze leningen in een revolverend fonds. Financiering door de gemeente is niet aan de orde. Wel wordt gevraagd aan de gemeente om, op voorstel van de provincie Overijssel (op basis van een model van SVn), de raad voor te stellen een verordening vast te stellen.

Daarnaast wordt van de gemeente verwacht een loketfunctie te vervullen met een toets op de voorwaarden van de leningen. Dit vergt naar verwachting ongeveer dezelfde inspanning als momenteel de beoordeling van de asbestdakensubsidie. Dit is dus gedekt onder de inzet van het Masterplan Asbest. Informatie website SVn: De SVn Maatwerklening is een bijzondere hypothecaire lening. Je kunt alleen in aanmerking komen voor deze lening als jouw inkomen niet voldoende is voor een normale lening. De SVn Maatwerklening bestaat altijd uit twee delen. Een deel dat je annuïtair aflost en een deel dat oploopt zolang je de lasten niet kunt betalen. Dit deel noemen we een Combinatielening. De eerste 3 jaar heb je geen maandlasten. De aflossing van jouw SVn Maatwerklening ‘betaal’ je de eerste 3 jaar met de Combinatielening. De Combinatielening loopt daardoor de eerste 3 jaar altijd op. Na deze periode van drie jaar betaal je in principe gewoon rente en aflossing. Wanneer je denkt dat

Pagina 12

het inkomen van uw huishouden onvoldoende is, kun je een hertoets aanvragen. Als jouw inkomen op dat moment inderdaad onvoldoende is, betaal je een maandlast die wél past bij het inkomen van jouw huishouden. De Verzilverlening is eigenlijk een omgekeerde hypotheek. Door uw hypotheek (gedeeltelijk) af te lossen, heeft u overwaarde opgebouwd. Deze overwaarde kunt u gebruiken om uw woning naar eigen smaak aan te passen. Zodat u comfortabel en veilig kunt blijven wonen. Voor de Verzilverlening betaalt u maandelijks geen rente en aflossing. De rente wordt jaarlijks bij de schuldrest opgeteld. Aan het einde van de looptijd, bij verkoop van uw woning of overlijden van de langstlevende schuldenaar moet de lening afgelost worden. De Verzilverlening heeft geen invloed op wat u maandelijks kan uitgeven. Bij verstrekking bedraagt de Verzilverlening niet meer dan 80% van de WOZ-waarde of de getaxeerde marktwaarde van het onderpand.

Niet in voorzien: Gevolgschade na asbestbrand Verzekeraars dekken in veel gevallen niet de gevolgschade van een asbestbrand. Dit kan grote gevolgen hebben voor de pandeigenaren. In het geval van particulieren en niet draagkrachtige bedrijven komt de gevolgschade in toenemende mate voor rekening van de gemeente. Het is niet in alle gevallen te verhalen op de eigenaar. Milieuaansprakelijkheidsverzekeringen en opstalverzekeringen dekken deze schade niet (meer). Voor dergelijke kosten is geen voorziening. 4.2 Bodem Er is door de Provincie Overijssel, mede namens BAS en de deelnemende gemeenten, bij het ministerie een aanvraag ingediend voor 47 miljoen extra gelden voor de uitvoering van de asbestbodemsaneringsopgave na 2023. Het Rijk past de financieringsstructuur aan de Omgevingswet. Bij de aanvraag is gewezen op de ‘oude afspraken’ tussen Rijk en Provincie. Het is belangrijk hierbij als regio te blijven optrekken en niet als individuele gemeente. De aanpak van projectbureau BAS blijkt goed te werken. Uit een onafhankelijke beoordeling is geconcludeerd dat de samenwerking goed verloopt en de gelden doeltreffend en doelmatig besteed worden. Hierop heeft een intensieve lobby plaatsgevonden om deze programmatische aanpak door te kunnen zetten.

De rijksoverheid heeft hierop besloten om deze aanpak tot 2030 te ondersteunen en heeft vooruitlopend alvast 20 miljoen extra toegekend bovenop de 38 miljoen al beschikbaar was. Daarmee zijn 58 miljoen aan middelen tot en met 2026 al beschikbaar gesteld aan de provincie. Het is van essentieel belang dat de gemeente budget beschikbaar heeft voor de co-financiering van asbestbodemprojecten op gemeentelijke percelen. Hierin liggen ook al diverse toezeggingen en verwachtingen. Daarmee ligt er een aanzienlijk beslag op het nog niet ingezette budget ten aanzien van de aanpak van asbest in de bodem. Verwachte projecten 2024 en komende jaren: o Berm Brinkweg o Bijdrage daksanering Smitjan o Bijdrage aanleg riolering Mulderskamp o Bijdrage glasvezellocaties Gijmink o Bijdrage restverontreinigingen bermen o Bijdrage saneringen kabel en leiding werkzaamheden civiele of nuts projecten o Aantreffen onverwachte asbestweg

Pagina 13

4.3 Kostendekking gemeente Bij de 2e Berap 2016 is het eerste deel van het budget 6 van de benodigde 8 miljoen gestort in het budget voor het integrale uitvoeringsplan asbest. Deze bijdrage volstaat voor de eerste uitvoeringsperiode. Uitgangspunt was dat de resterende 2 miljoen, benodigd voor de periode na 2020, bijgestort zou worden. Er zijn ongeplande onttrekkingen geweest ten gevolge van het tekort op budget Gijmink A (2018), een tekort op Gijmink B waardoor de koppelpilot tijdelijk uit dit budget onttrokken is (2019). Daarnaast heeft een onttrekking voor budget SEV en plattelandsontwikkeling (2020) plaatsgevonden. In 2021 is besloten 1,35 miljoen per 2022 toe te voegen aan het integraal uitvoeringsbudget voor het Masterplan Asbest. Onderstaande tabel toont het verloop van het budget aan bij het uitvoeren van het plan zoals het met de gewijzigde budgetten en -uitvoeringsperiode voor ligt. Daarbij is ervan uitgegaan dat de subsidie asbestdaken tot en met 2028 doorloopt en de asbestbodem aanpak tot 2030 door loopt. De eindstand van de reserve is zonder bijstortingen/onttrekkingen. Planning Masterplan Asbest Beginstand Subsidie reserve Asbestdaken

Kosten PROJECTEN

Vergoeding uren

Saldo

Onttrekking

Storting

Eindstand reserve

Realisatie

2021

1.831.594

91.271

330.554

-190.968

-1.011.632

1.011.632

-

819.962

Realisatie

2022

819.962

116.883

181.287

-181.233

1.210.040

-

2.560.040

3.380.002

Realisatie

2023

3.380.002

76.907

227.319

-192.878

-111.348

111.348

-

3.268.653

Verwachting

2024

3.268.653

75.000

400.000

-180.000

-295.000

295.000

-

2.973.653

Verwachting

2025

2.973.653

75.000

400.000

-180.000

-295.000

295.000

-

2.678.653

Verwachting

2026

2.678.653

75.000

400.000

-180.000

-295.000

295.000

-

2.383.653

Verwachting

2027

2.383.653

75.000

400.000

-180.000

-295.000

295.000

-

2.088.653

Verwachting

2028

2.088.653

75.000

400.000

-180.000

-295.000

295.000

-

1.793.653

Verwachting

2029

1.793.653

-

400.000

-180.000

-220.000

220.000

-

1.573.653

Verwachting 2030 Som 2024verwachting 2030 2021Som totaal 2030

1.573.653

-

400.000

-180.000

-220.000

220.000

-

1.353.653

375.000

2.800.000

-1.260.000

-1.915.000

1.915.000

-

660.061

3.539.160

-1.825.079

-1.827.941

3.037.981

2.560.040

Toelichting tabel Wij verwachten in de periode 2024-2028 € 375.000 aan subsidie asbestdaken uit te geven. Aan projecten tot en met 2030 verwachten wij nog 2,8 miljoen uit te geven en ontvangen wij een vergoeding voor de gemaakte uren in BAS van 1,26 miljoen. Dit resulteert nog in een verwachte onttrekking van circa 1,9 miljoen aan de huidige stand van de asbestreserve. Dit geeft de ruimte om in asbestbodem en asbestdakenprojecten te investeren zonder te veel aan de ambities en uitgangspunten in te boeten. Het uitgangspunt alle daken in Hof van Twente met verwijderingssubsidie te ondersteunen is dan wel los gelaten zoals ook in paragraaf 3.1 is aangegeven. Hieruit volgt dat er een positieve eindstand van de asbestreserve overblijft van 1,35 miljoen. Dit vervalt normaal gesproken op dat moment aan de algemene reserve. De aanpak voor de komende jaren geeft de mogelijkheid om: • de risico’s voor de volksgezondheid te beperken; • kleine schuurtjes aanpak te blijven stimuleren; • inwoners te blijven ondersteunen bij het verwijderen van asbest en daarmee ook drempels voor verduurzaming te verlagen; Pagina 14

• •

leefbaarheid van platteland te vergroten; succesvolle integrale aanpak van erven voort te zetten en bijdrage te leveren aan het realiseren van toekomstbestendige erven.

Eind 2028 voorzien wij een laatste tussenevaluatie masterplan asbest. Op dat moment wordt de raad geïnformeerd over het resterende budget, de opgave in de bodem en op de daken, de mogelijkheden van externe financieringen en bijdragen voor de jaren erna.

Pagina 15

BIJLAGE ontwikkelingen met impact op de Masterplan Asbest aanpak

• • • •

•

• • • • • • •

• • • • •

• •

•

Algemeen open stellen Subsidie energiebesparing eigen huis (SEEH) (beter bekend als Energie Bespaarlening); in veel projecten in de Hof ervaring opgedaan met het werken met een ervencoach en asbestcoach; werken met ervencoach is provinciaal uitgerold; corona heeft in 2020 en 2021 een flinke weerslag op de wijze waarop wij onze bedrijven en burgers kunnen benaderen. Er zijn maar beperkt grote inloopavonden en fysieke voorlichtingsmomenten mogelijk geweest. Doordat mensen meer thuis zijn en daarmee de directe leefomgeving meer zijn gaan beleven en waarderen, biedt dat ook kansen voor aanpak van asbest in de leefomgeving. Voor een grote groep geeft het ook financiële en (baan)onzekerheid waardoor een deel van de mensen nu niet wil investeren. Ook de voorbereiding en uitvoering van projecten is en wordt door het coronavirus vertraagd; Door de schaarste op de woningmarkt is de aanwezigheid van asbest in de bodem of op het dak geen of een beperkt waarde drukkend element.

Daken versneld beëindigen en niet opnieuw openstellen van de rijkssubsidieregeling voor de sanering van asbestdaken; openstellen van de gemeentelijke subsidieregeling voor de sanering van asbestdaken; niet in werking treden van het asbestdakenverbod per 1 januari 2024; beschikbaar komen van een provinciale asbestdakenkaart; beschikbaar komen van een landelijke ‘versnellingsaanpak asbestdaken’; provinciale subsidie voor asbestinventarisatie bij verenigingen; gemeente stelt een pakket beschikbaar voor veilig verwijderen asbest met o.a. beschermende kleding en mondkapjes voor eigenaren die zelf hun asbest dak (<35 m2) willen verwijderen; landelijke samenwerkingsovereenkomst getekend met meerdere partijen om op basis van vrijwilligheid te stimuleren om asbestdaken te saneren; verbeterde registratie gesaneerde asbestdaken en monitoring voortgang sanering; ondersteunen initiatieven om gezamenlijk met asbestdaken aan de slag te gaan. Voorbeelden zijn deelname aan de ‘asbestvrije week’ en de aanpak van de wijk Smitjan in Markelo; aflopen van de subsidieregeling provincie Overijssel ‘asbest eraf, zon er op’ de rijksoverheid en daarmee ook de provinciale overheid heeft asbest niet (meer) als speerpunt. Het initiatief verschuift daarmee naar de eigenaren.

Vooral de eigenaren die nu nog een asbestdak hebben zijn niet intrinsiek gemotiveerd om het asbest te verwijderen anders zijn daar afgelopen jaren wel kansen voor geweest. Bodem oprichting van het Projectbureau Bodem Asbest Sanering (BAS) door de provincie Overijssel en 7 gemeenten in 2018; het verhogen van de stortbelasting op 1 januari 2019 van 13,21 euro/ton naar 32,12 euro/ton (per 1/1/2020 naar 32,63 euro/ton). Stortbelasting geldt voor het storten en verbranden van afval (geldt niet voor het storten van asbesthoudend afval van daken). Afval- en grondstromen die worden gerecycled, worden niet belast. In de jaren 2020 en 2021 is de stortbelasting geïndexeerd; de tarieven in de Grond-, Weg- en Waterbouw en adviesbranche zijn aanzienlijk geïndexeerd;

Pagina 16

•

•

het in werking treden van het tijdelijk handelingskader PFAS (juli 2019); dit heeft vergaande consequenties gehad voor de afvoer van grond naar eindverwerkers. Dit is inmiddels geïntegreerd in werkprocessen; De inwerkingtreding van de Omgevingswet heeft de saneringswerkzaamheden een ander wettelijk kader gegeven.

Asbestdakenverbod Gebleken is dat ontwikkelingen zich soms moeilijk laten voorspellen en elkaar snel opvolgen. Een belangrijk voorbeeld hiervan is het niet doorgaan van het asbestdakenverbod. Dit heeft grote impact op hoe instanties (zoals verzekeraars, brancheorganisaties maar ook overheden) en inwoners/bedrijven omgaan met de nieuwe realiteit. De feitelijke situatie, dat er nog steeds veel verweerde asbestdaken in Nederland zijn, verandert hierdoor echter niet. Het verweringsproces en de risico’s die dit oplevert, gaat door. Onze mening dat het asbestvraagstuk een maatschappelijk probleem is, uiteraard met ieders eigen verantwoordelijkheid hierin, is daarom niet veranderd. Coaches In verschillende projecten (zoals de koppelpilot Gijmink B, project Smitjan Markelo, wijkaanpak via projectbureau BAS) is ervaring opgedaan met het werken met coaches. Gebleken is dat door het intensief begeleiden van projecten en het ondersteunen van deelnemers hierbij, het draagvlak om aan de slag te gaan, sterk wordt vergroot. Het vraagt veel van zowel coaches als de deelnemers aan het project. Financiële ondersteuning is, voor de meeste deelnemers, onmisbaar voor het welslagen van een project.

Subsidies Bij het opstellen van het Masterplan is ervan uitgegaan dat én de provincie én het Rijk én de gemeente financieel zouden bijdragen (subsidie) in een deel van de kosten van verwijdering van daken. Dit is ten dele uitgekomen. De provincie heeft geen middelen beschikbaar gesteld in de vorm van een bijdrage in de kosten van verwijdering van asbestdaken. Wel ondersteunt de provincie initiatieven en communicatie. Ook neemt zij de kosten voor de ervencoaches voor haar rekening. Het Rijk heeft, nadat het beschikbare budget van 75 miljoen op was, besloten de subsidieregeling die als doel het behalen van versnelling had, niet te verlengen. Op dit moment verstrekt alleen de gemeente een subsidie (€ 4,50 per m2 in de kern en € 2,25 per m2 in het buitengebied) voor het verwijderen van een asbestdak.

Pagina 17

Openbare Ruimte de Höfte 7, 7471 DK Goor Postbus 54, 7470 AB Goor 0547 – 85 85 85 info@hofvantwente.nl