ANONIEM 9. Bijlage 3 bij Inwoner met aanvulling op inspraak over Windenergie (693247).pdf
Tekst van het document
Bijlage
De invloed
energie
beoogde energieproductie is afhankelijk van sterkte. En daarmee
en
en
windturbines.
schaal
en
wind
zon
Fundamentele Tot
nu
toe wordt
De
Die
de balans, tussen
vraag
verminderd.
capaciteit.
van
wind-
en
De wisselende
Dat
windenergie.
Die heeft
een
primaire eigen capaciteit van regelbaar. De beoogde grote
is niet
technische
hulpmiddelen.
technologieën tegelijkertijd.
aanbod, door TenneT
en
en
wisselende
verschillende
en
TSO's, beheert
met
snel veranderen:
gaat
zon
zonne-
groeit én daarmee
capaciteit
wordt
wordt de traditionele
capaciteit
evenredig hoger. krijgt met een hoog percentage hernieuwbare “invoeding”
De traditionele basislast
e
een
is niet bruikbaar zonder van
capaciteit
ook
primaire capaciteit
verandering
voldoende traditionele e
zon-
Aanbod:
en
zonnepanelen van
en
Elektriciteitsproductie.!
Vraag
intensiteit
bronnen
grootschalige, onregelbare wind-
op de
De
wisselende
Grootschalige onregelbare primaire
van
Balans tussen Stelling:
1:
meer
dan
meerdere grenzen. Het raakt kosten, ruimte, haalbaarheid en betaalbaarheid. En wordt primair veroorzaakt door toenemende rendementsverliezen. Totdat grens wordt bereikt. De technisch vormen
hulpmiddelen
energieopslag zijn zeer ingrijpend. In geheel verschillende en technologieën. Afhankelijk benodigde volume, capaciteit en reactiesnelheid op voor
onbalans. Voorbeelden:
Batterijen voor elektriciteitsopslag. Hydrolyse en watervoorziening voor waterstofproductie. Centrales voor opwekking met waterstof als brandstof. Cavernes voor opslag van waterstof, Waterstofleidingen. Compressoren voor waterstofopslag. En heel veel ruimtebeslag. De balans
tussen
Vraag
en
Aanbod is de absolute voorwaarde
netstabiliteit
van
en
leverbetrouwbaarheid. Conclusie: 1.
2.
Zonder
tussentijdse opslag van
zonne-energie weinig waard. De Windturbines en Zonnepanelen plus technische hulpmiddelen zijn te lang buiten beschouwing gelaten. Met de zekerheid dat ingrijpende wijzigingen in plannen, fysieke bouw, financiering, ruimte, leefomgeving zullen plaats vinden. Als de balanscapaciteit niet op orde is, zal de ondoordachte planning van lokale initiatieven tot
3.
Zonder voldoende oorzaak
4.
Bijlage 1 De
(geanonimiseerd) |
grote frustratie
van
dat deze
Het werkt alleen als
invloed
van
ruimte,
leiden: netstabiliteit
wind-
mislukken.
gaat
voldoende
grootschalige, onregelbare
zijn wind-
financiering, voldoende
transitie er
elektriciteit
en
Op
en
en
leverbetrouwbaarheid.
rendement veel
zijn deze hulpmiddelen
heikele punten.
capaciteit van regelbare opwekcapaciteit
is.
zon-energie op de Elektricíiteitsproductie
1
11-6-202410-6-2024
Advies:
Zorg
voor
technische
een
systeem,
met
robuuste ontwerp,
een
dat werkt, haalbaar
dat zal
betaalbaar is. De leiden
huidige ambitie van de overheid zit vol met fysische tegenstrijdigheden tot een verslechtering van het huidige robuuste systeem vol toeters en bellen.
Capaciteit van Windsterkte
en
zijn aan
de vraag
balans
tussen
Voorbeeld De
van
wind
en
zon
in beeld.
zonnestraling
hebben
stroom.
Voor
hoog wisselende capaciteit. De productie moet gelijk 2030-2050 zijn grotere, verschillende installaties nodig om
naar
vraag
en
onbalans
en
aanbod
een
beheren.
te
veroorzaakt door
wisseling van capaciteit over een
Wind
weersomstandigheden.
kleine
periode.
5-6-7
juni 2022, gedurende
72
uur.
-op Land en Zon-Pv cumulatief op 5-6-7 juni 2022 1.600 1.400
de5
Á
E
Í
|
u.
mt
1.200
z
1.000
Ss bi
c
|
800
1 5 750 MWh/uur TREE .
E
EEE
Ì
5
bilt,
5
>
1
3
5
7
9
ai
nj, L
Er
200
373941434547 4951535557 5961636567 6971
In dit voorbeeld te
400
l
11131517192123252729313335 x
24
uur
Wind
én
ij
600
1
3
te veel
In
is
voor
de
marktvraag
weinig geleverd.
dreigt ondercapaciteit op
5-6-7 juni 2022 On Land
750
Hernieuwbare
B
MW
Solar
capaciteit nodig.
Er wordt
gedurende
energie heeft volgens de wet voorrang op
periode
het net.
leveringstekort dat WOL (wind op land) veroorzaakt. Als WOL te veel levert moet er een partij zijn om die overcapaciteit te willen aanvaarden. Anders wordt de bron gekort (curtailment) of tijdelijk ontkoppeld. Dit spel wordt beheert door Netbeheerder gecontracteerde partijen. Dit is het proces van op- en afregelen. De kosten komen bij de producent.
Bijlage 1 De
invloed
(geanonimiseerd)
van
het net. Dat is ruwweg
de
grootschalige, onregelbare
wind-
en
het
zon-energie op de Elektricíiteitsproductie
2
11-6-2024
Rapportverschilten Elke
CBS & ENTSO-E
15 minuten wordt
door
ENTSO-E,!
gepubliceerd, waaronder de jaar 2022, gebruikt in een aantal grafieken van capaciteit,
Deze
een
groot
aantal gegevens
capaciteit
in MWh.
productie
van
zon-
zijn over, het en wind en overige elektriciteitsbronnen.
Wind op
Land
en
rapporteringen zeer af van ENTSO-E detailrapportering. Dit levert voortdurend verwarring op. Vraag: Ook binnen de Overheid? netto ingevoegde productie is substantieel lager dan de bruto productie van de zonwindbronnen. Zie het overzicht CBS en ENTSO-E vergelijking. Voor
CBS
ENTSO-E
en
sluitend is met
wijken
CBS
hebben verschillende
de
informatiebronnen.
van
zon
Ik baseer
me
op de
ENTSO-E
ENTSO
CBS
Geïnstalleerd
Jaar 2023
| productie
gemiddelde
vermogen
vollasturen
/productie-
/productie-
factor
factor
MWh
| MWh / MW
Land
5.310
2460
Zee
8760
| 12.978.000 |
2444
8.381.000
uur
39%/
10.944.000
3407
MWh
uur
28% /
15.650.000 op
2022
vollasturen
x
Wind
rapportage
| ENTSO gemiddelde | productie Berekende
-
MW
op
Entso-E
en
cijfers.
ENTSO
Jaar 2022
Wind
Waarbij de
De
invoeding en vraag. CBS wijkt hier ver van af. Het is vermoedelijk de brutoen wind bronnen. Het verschil is waarschijnlijk de gebruikte balanscapaciteit.
waarden
Gegevens
Zon-Pv
Berekende
| MWh / MW x
|
5.425.000
| |
2.483.386
8760
7.913.000
uur
ne.
13% /
371.000
uur
36% / 3.216 uur
Zonnestroom
14.911
| 17,079.000
17295628
Onde Bronnen:
PBL: Klimaat-
Waarnemingen
en
Energieverkenning
2022
en
https://www.entsoe.eu/data/
2022:
volgende grafieken zijn gebaseerd op de, in 2022, ingevoerde nuttige energie in het net. De energieproductie (MWh) afgezet tegen tijd, in periodes van 1 uur, en een 24 uur-trend. Wat deze De
plaatjes e
laten zien,
is de fluctuatie
van
de
productie
per
uur.
capaciteiten zijn veel hoger, maar zijn onderworpen aan af- en opschakelen huidige balans-capaciteit. Het lijkt heel waarschijnlijk dat met uitfasering van
De bruto de
traditionele
capaciteit,
het
systeemrendement
van
wind-
en
Ü
zon
lager wordt.
European Network of Transport System Operators of Electricity, ofwel ENTSO-E, is het samenwerkingsverband Europese netbeheerders zijn vertegenwoordigd die in het gesynchroniseerde net van Europa actief zijn.
Bijlage 1 De
invloed
(geanonimiseerd)
van
grootschalige, onregelbare
wind-
en
met
waarin
alle
zon-energie op de Elektricíiteitsproductie
3
11-6-2024
Wind
op Land-
5.413 GWh Totale
jaarproductie 2022,
van
Wind
op Zee- 7.913 Totale
Bijlage 1 De
invloed
(geanonimiseerd)
van
GWh Netherlands
jaarproductie 2022,
van
Wind op Zee
Wind op Land
Wind op Zee
van Wind op Zee
Trend
grootschalige, onregelbare
wind-
en
zon-energie op de Elektricíiteitsproductie
4
11-6-2024
Zon
Pv-
371
GWh Totale
jaarproductie 2022, van
8760
Zon
uur-overhet
jaar 2022
Zon
Trend
—
Onbalans is de grootste zorg
van
Zon
bij toepassing van
onregelbare bronnen. 1.
Wat de
2,
ik
betoog.
Wees
alert op de adviezen
kwaliteit
van
de adviezen;
zienswijzen
van
betrokken
De
uitspraken
van
grote misleiding.
besparingen bij 1000der huishoudens onbalans is de
kosten-
grootste
en
is en
was
een
lastenpost.
Het
stimuleringsklimaat van de overheid is kortzichtig.
De
kosten
de onbalans te minimaliseren
komen
er
nog
aan.
Zorg
Het solide
systeem
om
De SDE versluiert de
grote investeringen
komende
en
hogere teert op
uitdagingen.
Investeringsrendement, Leverbetrouwbaarheid, systeemrendement. verrommeling van het landschap, schade aan Leefomgeving. over:
De keuze
van
te
Wind
land,
gemiddeld volgens CBS:
op
Volgens Entso Productierapport Hoe
over
bestrijding van
huidige onbalanscapaciteit. 3.
burgers.
leveranciers De
check
en
belanghebbenden. Focus op het klimaat, het hele verhaal. Afgezien nog de nog vele goede van
2,444 vollasturen 1.021
Entso verschilt
meer
uren
dan
c.q.
50%
productiefactor 28% (eigen bronnen) 11%. (gemeten invoeding in load in 2022) en
t.o.v.
CBS,
marktprijzen bij hoog aanbod bij veel zon c.q. veel wind en over-vermogen. Naast de hogere kosten voor investering en onderhoud. Marktprijzen kunnen negatief worden, dan wel opslagkosten van “dure” MWh. groter
Bijlage 1 De
het
hoog geïnstalleerd vermogen:
invloed
(geanonimiseerd)
van
geïnstalleerde vermogen
hoe
grootschalige, onregelbare
zon-energie op de Elektricíiteitsproductie
wind-
en
meer
5
verliezen door
11-6-2024
Balansvermogen
Conventioneel ten bate
van
Hernieuwd in 2022
van
De balans in 2022 LET OP: Hier zit de
potentiële
crux.
Verhouding
Traditionele &
Hernieuwbare
Totale Traditionele
productie Totale hernieuwbare productie
20.000
productie.
2022
82,232,867 MWh 13.709.751
MWh
18.000
16.000
14.000
MWh/ur
12.000
10.000
8.000
6.000
4.000
2.000
—_
Beide
reeksen, de
de totale
regelbare traditionele
productie
basis last, ook
het
2022.
Samen
_
S+W4W
de
en
95.943 GWh.
balansvermogen
voor
—
Traditioneel
niet-regelbare hernieuwbare productie vormen De traditionele
productie verzorgt behalve,
de
Flexibilisering van de niet-regelbare hernieuwbare
productie. De
capaciteit
af- te
van
regelen” om “vraag
Met de toevoer
productie De
van
van
import
bandbreedte aanbod”
en
tot nu
toe voldoende
periode
reserve
om
“op- en
Hernieuwbare niet
zullen
meer
energie in de Conventionele gehandhaafd worden als
er
onvoldoende
beperkingen geactiveerd worden
in combinatie
Europa.
zijn legio: Omvormer capaciteit (curtailment) afschakelen op 50%, negatieve marktprijs vastgesteld (leveren kost geld), grote energiegebruikers gevraagd om meer te gebruiken (tegen lagere of tot negatieve= geldtoe prijzen). Totdat voldoende “flex-opslag is gerealiseerd”! Opslag verlaagd het systeem rendement. De
beperkende
is. In die
en
aanbod
vraag Hernieuwbare elektriciteit zal moeten verminderen
uit
van
heeft
in balans te houden.
hoeveelheden
grote
kan de balans
groei balansvermogen met
de groene
middelen
De onbalanskosten
Bijlage 1 De
Hoe
groter
met
een
invloed
(geanonimiseerd) |
van
gaan al
oplopen,
hoe
meer,
des te duurder.
het
opgestelde vermogen zon en wind, hoe groter het aantal aanzienlijk (over)aanbod van groene stroom.
grootschalige, onregelbare
wind-
en
onbalans
uren
zon-energie op de Elektricíiteitsproductie
6
11-6-2024
(Fig.
=
17)
1600
Sn 1400 S w
1200
5
1000
&
800
B
eng
=
600
v
8 © 8 8
400 ag 200
5
ieuone
o
E
Pe
EL
E
|
LN
De
sejos
te
pua y Bron:
prijsspreads op de onbalansmarkt zijn in 2023 juist toegenomen. Door vermogen flexibel in te zetten en onbalans op het net corrigeren is het mogelijk om steeds meer geld te verdienen. De stijging van de prijsspread komt door het steeds decentralere
karakter van
van
vraag
en
het elektriciteitsaanbod aanbod
en de groeiende afhankelijkheid lastiger, waardoor onbalans waarschijnlijker is.
van
het
weer
(voor
zon
en
wind). Dit maakt het voorspellen
2024-solar-trendrapport-web.pdf
De transitie
van
De
2050-situatie
van
de
2019 via 2030
naar
2050:
gecompliceerder. Uitgaande van het overzicht van het eindrapport 113050 heb ik de cijfers gebruikt van het Decentrale Scenario 2050. De Totalen Hernieuwbaar en Conventioneel vermogen heb ik vergeleken, overeenkomstig de situatie 2022. Bron: Jaarrapporten
Bijlage 1 De
is veel
ENTSO-E.
invloed
(geanonimiseerd) |
van
grootschalige, onregelbare
wind-
en
zon-energie op de Elektricíiteitsproductie
7
11-6-2024
Tabel 2.
Overzicht
voornaamste
kengetallen
tweede
editie
113050. 2050
Elektriciteitsvraag (finaal en flex)“
Vraag
w‚v. wv. wv. wv. wv.
TWh
TWh TWh | TWh TWh TWh TWh TWh TWh TWh
Gebouwde omgeving Transport
TWh
Industrie Landbouw, ICT, energie Flex: p2x en opslag
Methaanvraag (finaal en flex) w.v. Gebouwde omgeving w‚v. Transport
wv.
Industrie
w.v.
Landbouw
w.v.
Flex:
centrales
en
TWh TWh
piekketels
Waterstofvraag (finaal en flex) wv. Gebouwde omgeving
Productie
__
w.v.
Transport
w.v.
Industrie
w.v.
Landbouw
TWh
Flex: centrales en piekketels Windenergie wv. op land wv. op zee (elektrisch) wv.
Zon
w.v.
o7 55 10
TWh
17 278 0,0 0,0
TWh
TWh TWh TWh TWh TWh TWh
blauw
Waterstof import Waterstof export Methaan opslag Waterstof opslag
Nucleair Kolen (incl. meestook)
Gas (aard-/groen) Waterstof
525 128
541 258
635 306
475 244
332 2388
614 209,1
327 23567|
735 0,0 885 4,5
617 00 738 22
820 03 820 4,6
122 47,8
65,3 41,7
66,7 60,8
oo 37
00
oo 79
441 00
21
43,3 0,0
|
0,0
2,3
EN
SO
31
75 215
593 196
761 246
424 143
397 ME
515 09
278 08
197
97 406
12,5
25,8 49,3 18 28,7
244 406 18,8 50,1 49,9
| | | | 40,6
50,5 22,3 37,1
501
558
467
350
92,9 324
1395 338
998 394
715
|1183 186
1401 155
835 1206
95 35
85 oo 38 0,0
220 59 874 0,0
3,2 1594
5,3 114,1
oo 9,0
41 57
1131
810
| | 44 | 0,0 11
| 102,2 oo
| 13,0 47,3
01
00 106
334 34,6 63,0
2,0
0,0
bard 0,9
2343,1
574 ln 2,0
GW GW GW
0,5 40 20,1
0,5 00 16,3
0,5 16 14,7
0,5 0,0 14,5
nb
| | |
__EUR
12 3,6
10,3 245 00
||
0,0 0,0
48,0
9,1 245 06
4
ew ew ew
Waterstof
523 256
0,0 0,0
land en water gebouwen en woningen
groen
521 185
0,0
oo 62
op
|| | | | | | |
150,5 0,0
ew ew
‘Aardgaswinning Waterstof
_Power-to-gas
Totalen Emissies
1
104 10,5
(waterstof)
op zee
Groen gas
Flexbilteit Elektriciteit
109
3,5 to
Overig hernieuwbaar
Flexibiliteit Elektriciteit Centrales
oo 374
GW ew
Pv"
w.v.
413 19,0
oo 0,0
TWh TWh TWh TWh ew
w.v.
seo 24
NAT
_
_power-to-heat
ew
0,0
Batterijen incl. EV Vraagsturing (industrie) Interconnectie (E)
ew ew ew
oo oo so
Totaal hernieuwbaar vermogen Totaal conventioneel vermogen
GW ew
152 246
Totaal flex vermogen Indicatie restemissies Indicatie reductie
Verandering
to.v.
ew MtcOsea 1990
%
|
balansvermogen
| | | | | | | |
33
5,1
123 17 128
193
1014 168
119 182
330 96
467
over
de
59 183 20%
2,0
4128
EI 60%
58%
naar
2050
regelbare basisproductie wordt grotendeels ingeruild regelbare flex-capaciteit:
voor
van
periode
2022
De
1.
Het eerste
plaatje
laat zien hoe de
productieverhouding
niet-regelbare capaciteit
verandert.
a.
Conventioneel:
van
82 TWh
naar
20 TWh.
>Minus
b.
Hernieuwbaar:
van
13 TWh
naar
266 TWh.
>Plus
c.
De
Flex-voorraad wordt
en
een
een
gevuld bij overproductie
75%
2000%
door
ondervraag.
En
onttrokken
2,
bij onderproductie door overvraag. Conventionele regelcapaciteit wordt vervangen door andere energiedragers uit de flexibiliteits-voorraad met regelbaar vermogen. Als dat niet tijdig beschikbaar is, moet elektriciteit geïmporteerd worden, daarmee wordt verlies geleden in productie en inkomsten.
3.
Cruciale
moment:
duizenden
“op of af“
capaciteit
beweegt
b
Conventionele
capaciteit
schommelt
c.
Dan
te
weinig vermogen
om
tussen
0-82.000
tussen
MW.
1.200-4.500
MW.
weinig meer te doen, dan hernieuwbaar te dempen. Dit is het risico bij overcapaciteit te installeren om productie te halen.
van
valt
heeft inmiddels
regelen.
te
Hernieuwbare
invloed
(geanonimiseerd)
Hernieuwbaar
capaciteit
a,
d
Bijlage 1 De
MW
Conventionele
er
grootschalige, onregelbare
wind-
en
zon-energie op de Elektricíiteitsproductie
8
11-6-2024
De balans 2050 Verhouding Totale
Conventionele
&
Hernieuwbare
productie;
Hernieuwbare
productie Totale Conventionele productie
266.300.000
MWh
20.000.000
MWh
90.000
80.000
70.000
60.000
MWh/ur
50.000
40.000
30.000
20.000
10.000
Jaar-uren
Conventioneel
De
risico’s 1.
het verlaten
van
Het
principe a.
b.
2,
van
bewezen
een
bestond
Hernieuwbaar
—
Vraagverandering Balansproces regelt
activeert het
wordt
(el
Balansvermogen producenten.
d,
De transmissieroute
balanscapaciteit. basisprocessen
2050DEC
technologie.
uit 4 processen op
nieuwe
De
—
DEC 2050
8760/jaar
het
basis
van
traditionele
balansvermogen. gegenereerd door een
is afhankelijk bestaan
energiedragers:
balansproces.
uit vele
van
en
locatie,
bron
van
benodigde
gekwalificeerde reactiesnelheid
grootschalige integrale
en
onbewezen
technologieën. a,
De
hernieuwde
conventionele
onmachtig
is.
Er
is een
heel
van
vormen.
bronnen.
Niet
regelbaar, ordegroottes
meer
bronnen.
Zo
massief dat de conventionele
spectrum
van
flex-middelen
nodig.
dan de
balansreserve
In verscheidene combinatie
Het onderstaande
plaatje laat de verschillen zien in de driehoek Vraag, Hernieuwde en Flex-vermogens. De conventionele productie kan in deze driehoek nauwelijks een rol spelen. De flex-stromen zijn positief en negatief afhankelijk wat de balans vraagt. De stromen zijn zeer hoog. Congestie is niet meer met netverzwaring op te lossen. Curtailment en andere beperking loeren. Grote zorg bij de Netwerkbeheerders: De overheid heeft te weinig regie. Risico van
Bijlage 1 De
invloed
(geanonimiseerd)
van
mislukken
grootschalige, onregelbare
is reëel.
wind-
en
zon-energie op de Elektricíiteitsproductie
9
11-6-2024
f._Al
snel
bezorgdheid bij de bevolking.
verspreid
batterijen, is gigantisch; oplossing?
cavernes,
Vraag:
Wie
Recapitulatie:
orkestreert de
MW.
De
en
optimale
locaties tussen
de situaties 2022
basisproductie heeft
hernieuwbare
voldoende
installaties is enorm
en capaciteit van netwerk, hydrolyse, warmte-infrastructuur. Onderhoud en vervanging
gas10-duizenden windturbines
Het verschil tussen
De Conventionele
e
hoeveelheid
veel ruimte
vraagt
en
De
een
in 2022
+
productie,
fundaties. Wat is de
transmissie
flexibilisering?
en
2050
en
heeft een
bandbreedte
enorme
bandbreedte
maximaal
van
2.500
van
maximum
MW.
Er is ruim
17.000
vraag productie regelbaar balansvermogen is onmogelijk te herstellen; de niet-regelbare hernieuwbare om
te handhaven.
en
De balans 2050
e
productie heeft slechts 2.500 MW regelbaar vermogen. Zonder de buffer gaat het net plat. De inspanning van de lokale overheden om voldoende flexibiliserende capaciteit te realiseren zal een moeilijke klus worden om acceptatie te verwerven bij de bevolking.
e
e
productie heeft
een
bandbreedte
Het doet denken
aan
de Texas
installaties Lees de
e
en
van
27.000
MW.
De
traditionele
oliewinning begin 20° eeuw.
Het land stond vol
met
pijpleidingen.
plannen
Tennet
van
bij hoofdstuk
e.a
Totale vraag
,
Conventionele
“Het
Ruimtebeslag”.
productie
Elektriciteitsvraag Totale Conventionele Totale
& Totale
Flexvermogen MWh
364.000.000
productie
Flex vermogen
20.000.000
MWh
132.700.000
MWh
100.000 80.000 60.000 40.000
5 5 Eed e
20.000
2
=
=
A NR EEEN AE EERE SE MERE EEE IPR SAS IBOR AS HEERAAAREE AIS RIS ZI KAR SERERNEREEEE MT
-20.000
S 34 AINEIEREN
-40.000 -60.000 -80.000 Jaar-uren
Conventioneel
Succes
DEC
2050
Flex vermogen
8760/jaar
DEC
2050
Totale Vraag DEC 2050
of Mislukking:
Nogmaals van
het citaat
flexibiliteit op
energietransitie
tot
van
de Netbeheerders:
de juiste een
succes
flexibiliteitsmiddelen die
Bijlage 1 De
invloed
(geanonimiseerd)
van
plek
nu
grootschalige, onregelbare
en
De
benodigde hoeveelheid
de juiste inzet
van
én de juiste
flexibiliteit kan
of tot een mislukking maken.
vorm
de
Dit vereist ook inzet
van
nog amper bestaan.
wind-
en
zon-energie op de Elektricíiteitsproductie
10
11-6-2024
Flexibiliteitsmiddelen De flexibiliteit
om
elektrische tekorten
op te vangen,
moet
groeien
van
zo’n
3 TWh
per
jaar in 2019 naar gemiddeld 90 TWh [86 100] in 2050. De grote uitdaging zit in de avondvraagpieken en in koude winterperiodes, als de energievraag groot is en het duurzame aanbod gering. De flexibiliteit om elektrische overschotten op te vangen, groeit zelfs van zo’n 5 TWh in 2019 naar gemiddeld 225 TWh [186 273] in 2050. De grote uitdaging is om deze overschotten op een kostenefficiënte manier te gebruiken zodat energieverliezen —
—
verminderen,
FLEXIBILITEITSMIDDELEN
Interconnectie (exchange). Het vergroten van de interconnectiecapaciteit tussen landen geeft de mogelijkheid om op elkaar terug te vallen bij tekorten en overschotten. Naarmate productiemiddelen en vraagprofielen tussen landen sterker van elkaar verschillen, is er een grotere flexibiliteitspotentie. Denk hierbij aan een tijdzoneverschil, een ander
klimaat of een andere lokale duurzame opwektechnologie. In de scenario's worden tot en met 2050 de interconnectoren sterk uitgebreid naar 19-29 GW en voor een groot deel van het jaar gebruikt voor import en export van elektriciteit. Er wordt op jaarbasis zo'n 40-60 TWh geïmporteerd en 60-90 TWh geëxporteerd. Vraagsturing. Sommige industrie kan bij vraagpieken afschakelen, door middel van marktwerking of met een contract. Mogelijkheden zijn het stoppen of juist extra opstarten van (delen van) het industriële proces, door hybride oplossingen die kunnen overschakelen naar een andere energiedrager of door eigen buffers van de industrie die de energievraag tijdelijk kunnen overnemen of juist gevuld kunnen worden met een extra energievraag. Het aantal aangenomen vollasturen bedraagt 300 tot 600 uur en 2-4 TWh.
Batterijopslag wordt een cruciale bouwsteen van het COz-vrije energiesysteem om de (meer)dagelijkse overschotten
en tekorten op nationale en regionale schaal te vereffenen. Op lokaleGW schaal vindt deze vereffening mogelijk gedeeltelijk plaats. Richting 2050 voorzien de scenario's in 40-70
capaciteit aan batterijopslag, aanzienlijk meer
dan in de eerste editie van 113050. Batterijen hebben relatief weinig opslagvolume en maken een relatief groot aantal eycli.
Batterijen geplaatst ‘achter de meter’ bij hernieuwbare opwek bieden aanvullend de mogelijkheid om nog meer
hernieuwbare energie op het systeem aan te sluiten met minder inzet van aftoppen. Dan zijn er echterwel beperkingen aan de marktgedreven inzet.
Aanbodsturing (curtailment) is een flexibiliteitsmiddel dat door de energiemarkt of een netbedrijf kan worden
ingezet. Het gaat om het minder invoeden van hernieuwbare productie op basis van een marktprijsprikkel of op basis van aansturing vanuit een netsignaal. Het kan incidenteel om grote capaciteit gaan, maar de energieverliezen blijven in de scenario's beperkt tot 5-13 TWh. De precieze hoeveelheid die uiteindelijk afgeschakeld moet worden is pas beschikbaar na uitvoeren van de netberekeningen. Elektriciteitscentrales blijven ondanks de andere flexmiddelen belangrijk voor het opvangen van tekorten. In 2050 is
het beschikbare conventioneel regelbaar vermogen gebaseerd op waterstofcentrales en kerncentrales, die zorgen dat aan de elektriciteitsvraag kan worden voldaan als er te weinig duurzame opwek is. In twee scenario's wordt rekening gehouden met kernenergie (3-8 GW, dat zijn 2-6 nieuwe grote kerncentrales). De benodigde hoeveelheid regelbaar vermogen van centrales ligt in een gemiddeld weerjaar in deze scenario's tussen de 15 en de 20 GW, Voor een
extremer weerjaar en bij minder sterke ontwikkelingen van andere flexmiddelen is meer regelbaar vermogen nodig. Dit wordt nog nader onderzocht in het eindrapport.
Conversies worden enerzijds toegepast als flexibiliteitsmiddel bij elektrische overschotten, anderzijds om aan de vraag naar groene waterstof en hernieuwbare warmte te voldoen (zie hieronder).
Bijlage 1 De
invloed
(geanonimiseerd)
van
grootschalige, onregelbare
wind-
en
zon-energie op de Elektricíiteitsproductie
11
11-6-2024
Conversies waterstof. Een deel
van het aanbod hernieuwbare elektriciteit wordt omgezet naar waterstof, deels om vraag aan naar duurzame moleculen te kunnen voldoen, en deels om overaanbod duurzaam om te zetten en op te slaan voor de lange termijn (tijdsschaal seizoenen en meer), voor gebruik bij tekortsituaties. In sommige scenario's is een deel van de elektrolysers direct verbonden aan windparken maar voor het grootste deel zijn ze flexibel. In de scenario's groeit het opgesteld vermogen elektrolyse tot 16-45 GW.
de
Waterstofopslag. Voor langere-termijnopslag (weken tot seizoen) zijn grote volumes aan ondergrondse opslag nodig om het energiesysteem in balans te houden. Aanvullend is strategische opslag nodig om een aantal slechte weerjaren na elkaar, of het (deels) wegvallen van importstromen en uitval van volledige importlocaties te kunnen opvangen. Na 2030 dient het opslagvolume snel te groeien, omdat meer waterstof door flexibele elektrolysers wordt geproduceerd en afgestemd moet worden op de vraag naar waterstof. Methaanopslag. Daarnaast is ook opslag van methaan nodig om flexibiliteit te kunnen leveren voor de vraag. De totale hoeveelheid capaciteit voor COz-vrij regelbaar vermogen en het totaal benodigde volume aan seizoensopslag (waterstof én methaan) zijn voor alle scenario's ongeveer gelijk.
naar warmte. Waar nu aardgas of restgassen gebruikt worden voor de warmtevoorziening, is in de
Conversie
toekomst elektriciteit één van de bronnen voor duurzame warmte. Power-to-heat speelt ook een rol als fiexibiliteitsmiddel. Richting 2050 groeit het opgesteld vermogen industriële flexibele power-to-heat tot 6-11 GW.
Warmteopslag. Warmtenetten kennen een piekvraag die moet worden ingevuld. Warmteopslag voor de korte termijn en voor de lange termijn is nodig om de piekvraag zonder gasketels of elektrische bijstook te kunnen verzorgen. Disclaimer:
bovenstaande technologieën en opties zijn deels complementair aan elkaar maar kennen tevens een sterke wisselwerking. Er is voor een deel uitruil tussen deze opties mogelijk. Deze scenariostudie geeft om die reden geen advies over de precieze hoeveelheid flexmiddelen die wenselijk is vanuit leveringszekerheidsperspectief.
Bron:
Eindrapport 113050;
Organisatie
van
het
Netbeheer Nederland
Balansproces
Let op de verschillende soorten vermogens
met
zeer
verschillende eisen. En daarme
gekoppeld
aan
de verschillende flexibiliteitsmiddelen.
Markttijdschema
Balancering k
I
Real-time Lange)
Markt
termijnmarkt
Deelneme Markt
ble
Jalance
prijze
edgen
un
ptimalise
partie:
eelnemers
vermijden
aan het sy
bijdragen
portefeuille
partijen service
nade
providers
leveren
yalanceringsenergie
TSO
koopt balanceringsreserves
TSO
activeert balanceringsenergie
Net behe,
beveiligingsanalys manageme
Er
zijn verschillende
regelvermogens
Primair reservevermogen,
o
balans
Bijlage 1 De
soorten
invloed
(geanonimiseerd) |
van
voor
op-
en
is het eerste redmiddel
afregelen. van
de netbeheerder
om
de
in het net te handhaven.
grootschalige, onregelbare
wind-
en
zon-energie op de Elektricíiteitsproductie
12
11-6-2024
o
Regelvermogen
is de tweede
door de
netbeheerder moet
zijn,
een
balancerings-energie. Eenmaal geactiveerd
van
het vermogen
opregelend
wordt
ramprate
7%
binnen
15 minuten
volledig
beschikbaar
aangeboden vermogen/min, en elke paar seconden een nieuw setpoint kunnen volgen. Het is daarmee het meest veeleisende balanceringsreserve. Exploitanten van elektriciteitscentrales of bedrijven met een groot elektriciteitsverbruik kunnen zowel opregelend als afregelend. Bij met
minimale
vorm
van
extra elektriciteit aan
van
het
het net
geleverd
werken, bij afregelen wordt elektriciteit van het
Grote Vraag: momenteel
Een
Wat
gaat
met de fossiele
de
positie worden
generatoren
groot aantal openbare publicatie.
Bijlage 1 De
een
tekort weg
te
net onttrokken.
_Noodvermogen is een balancerings-reserveproduct dat gebruikt wordt in kritieke situaties waarbij andere vormen van balanceringsreserve ontoereikend zijn.
o
|
om
invloed
(geanonimiseerd)
van
grootschalige, onregelbare
van
en
Balance Service
bovenstaande
In de laatste
wind-
de
Providers die
balanceringsenergie
bijlage een
leveren?
overzicht.
zon-energie op de Elektricíiteitsproductie
13
11-6-2024