ANONIEM 6. Bijlage bij Nederlandse Bijenhoudersvereniging met Inzichten tav verantwoord beleid Aziatische hoornaar (1043815).pdf
Tekst van het document
(geanonimiseerd)
Colofon
tekst:
(geanonimiseerd) beeldmateriaal:
WikiCommons,
opmaak:
(geanonimiseerd)
(geanonimiseerd) veoine EN
6.7.8)
beleid
Verantwoord de
Aziatische
Netuerelis
Aziatische De
seren.
hoornaar
invasie is
bijen,
favoriete
de
effecten
kunnen op
de
Gezien exoot de
het met
die
de
ook
honing-
van
hoornaars.
grote negatieve
biodiversiteit,
tuinbouw
de
en
wilde
in het en
daar-
flora
die
insectenbestuiving.
van
risico
dat
zich
is de
lauwe
reactie
nemen
tegen
meebrengt,
om
Gelderland
wordt
vergeleken
de
hoornaar
te
samenvatten
met
te
met
maken
de
adviseert
wat
dit advies
gestoeld.
is
Azivan
de
die
de
is het
onderzoeken
de
uitzondering inspanningen de
om
Het
populatiegroei
beleid
laat
Engelse uitdrukking
overheid
van
met
Belangrijk de
invasieve
vooral
beperken.
de
deze
Overijssel) opvallend,
en
landen
wie
onder
Aziatische
de
maatregelen hoornaar (misschien
too late”.
koloni-
insecten,
Europese
naar
de
te
bestuivende
andere van
houders
hoornaar
van en
land
toppredator
voor
op
ons
mogelijk grote
provincies als
is
overheid
atische
die
van
Center
bezig
van
hebben
land-
afhankelijk
prooi
deze
zou
bijzonder op
probleem
een
Daarnaast
is
deze
van
beheer
in Nederland
Biediversity
insecten,
mee
het
hoornaar
(geanonimiseerd) EN
De
bij
daarom
om
over
de
wetenschappelijk
zich
“Too
little,
te
kijken
eens
hoornaar basis
en
te
is waarop
Rijk heeft de verantwoordelijkheid voor de invasie gedelegeerd aan de provincies. De provincies Zuid- en Noord Holland hebben zich laten adviseren door de Stichting EIS. De Stichting EIS heeft haar advies neergelegd in het rapport: “Hoe verder met de Aziatische hoornaar? Beleidsadvies (geanonimiseerd) (MN < (geanonimiseerd) Het
—
2024).
De
conclusies
hoornaar geen
van
bedreiging
dit rapport luiden dat de Aziatische vormt
voor
volksgezondheid
en
de
biodiversiteit, dat de mortaliteit veroorzaakt door de Aziatische hoornaar onder
honingbijen veel minder groot is dan andere sterfteoorzaken. Ze concluderen ook dat geld besteed aan de bestrijding van de Aziatische hoornaar weggegooid is. Een aantal wetenschappelijke publicaties komen tot heel andere conclusies. Dat roept de vraag op of het advies van EIS wel gebaseerd is op de beschikbare wetenschappelijke kennis over de invasieve exoot en of die conclusies wel kloppen.
volksgezondheid
De De
steken
de Aziatische
re
wespensoorten
van
een
hoornaar kunnen
anafylactische
reactie
net
als die
oproepen
van
ande-
bij mensen
allergisch zijn voor dat soort steken BM, (geanonimiseerd) 2021). Daardoor zijn in Zuid Europa al enige dodelijke slachtoffers gevallen. Anders dan bij de inheemse Nederlandse wespen, kan de Aziatische hoornaar ook gif spuiten in de richting van de ogen van iemand die te dicht bij een nest komt MEN (geanonimiseerd) et 21. 2021). Ook anders dan bij de inheemse wespen is het gif van de Aziatische hoornaar (geanonimiseerd) IM et al. die
2015).
bevat toxines die
Het
vasodilatoir, nefrotoxisch 2016). Twaalf een
tot
kind kan al
(geanonimiseerd) TN
en
hemolytisch, myotoxisch, neurotoxisch, hepatotoxisch zijn BM, (geanonimiseerd) 2021; (geanoMNnimise rd) et «l.
twintig steken kunnen
sterven
na
een
GN
volwassen
5 steken (geanonimiseerd) <
mens
doden,
(geanonimiseerd) 2024: ON.
(geanonimiseerd) 2025). NN.
EIS-rapport stelt dat het risico om door een Aziatische hoornaar te worden gestoken veel kleiner is dan het risico om door een Europese hoornaar te worden gestoken. Ze concluderen dit op basis van een vergelijking met de Europese hoornaar: “Beide soorten hoornaar lijken in biologie zeer sterk op elkaar, het belangrijkste verHet
schil zit in de locatie Die
zomernesten
van
zitten
het zomernest meestal veel
hoger
de Aziatische hoornaar.” in de bomen
dan die
veel Europese hoornaar en daardoor zou Deze staat conclusie (geanonimiseerd) geringer zijn. lijnrecht tegenover die van EM (geanonimiseerd) DN (2021), die concludeerde dat “Vanwege zijn gedrag, populavan
de
van
het risico op steken
tiedichtheid hoornaar
en
bredere
is het risico dat de Aziatische
menselijke gezondheid ongeëvenaard door andere inheemse Hymenoptera-soorten”. HEEN (geanonimiseerd) en KN (geanonimiseerd) (2024) citeren (geanonimiseerd) < (2021), BEN B (geanonimiseerd) (2021), EN (geanonimiseerd) EN (geanonimiseerd) (2024) en niet. (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) EN (2025) EN vormt voor
de
verspreiding
Voor van
risico-analyse enkel verschil
met
een
nodig dan de vermelding andere soort. Zo'n analyse zou rek-
houden
met
de
ernst
een
één
ening
moeten
is dus wel
meer
van
atische hoornaar hierboven beschreven,
optreedt.
Die
kans
bewonen.
Het
voorjaarsnest
een en
incident,
voor
de Azi-
de kans dat zo’n incident
hangt natuurlijk niet alleen af van de plaats van het zomernest, maar ook van het gedrag van de hoornaars, en van de aantallen hoornaars. Dat levert een aantal belangrijk verschillen op met de Europese hoornaar. Het eerste belangrijke verschil is dat de Aziatische hoornaars in de loop van een seizoen twee nesten van
de Aziatische hoornaars wordt niet
gebouwd hoog in een boomkruin, maar veel lager op een beschutte plaats: in schuurtjes, garages, onder veranda's of in fietsenhokken, en soms in een heg of zelfs in de grond, maar meestal in de omgeving waar mensen ook komen. Tegen de tijd dat de wespen verhuivoorjaarsnest al enkele honderden hoornaars bevatten. Het EIS-rapport rept met geen woord over de risico's van deze voorjaarsnesten voor de volksgezondheid. zen
kan zo'n
Er zijn
meer
opvallende gedragsverschillen:
De
Europese hoornaar
maakt
zijn nest meestal in holle bomen of nestkasten en is een bewoner van bossen en parkachtige landschappen, maar geen stadsbewoner. De Aziatische hoornaar bereikt juist hoge dichtheden in een urbane omgeving. De Europese hoornaar is veel minder agressief, ook bij het nest. De Europese hoornaar is territoriaal en in de meest geschikte habitat kunnen tot 3 nesten per vierkante kilometer worden gevonden. In Nederland is de dichtheid op de meeste plaatsen veel lager. Bij een goed ontwikkelde populatie van Aziatische hoornaars in
een
zijn er 10-12 nesten per vierkante kilometer urbane omgeving GN (geanonimiseerd) < EN (geanonimiseerd) 2014: ON (geanonimiseerd) et «.
2017). Voor nieuws.
leder
een
dicht bevolkt land als Nederland
Bovendien
nest
is het aantal
veel groter. het seizoen zo’n 20.000 tot 30.000
produceert gedurende
werksters, (= 200.000
—
om
mens
groter dan
ontmoeting
een
en
maar
enkele duizenden
terwijl dat
gaat. Het
risico
Aziatische hoornaar is dus vele malen
op contact tussen op
nest
360.000 per vierkante kilometer)
bij de Europese hoornaar
De
hoornaars in één
is dat slecht
met
een
Europese hoornaar.
biodiversiteit
(geanonimiseerd) & ON (geanonimiseerd) (2024) voeren EN
aan
dat de Aziatische
hoornaar
vooral
algemene insecten eet, als argument dat er geen schade zal optreden aan de biodiversiteit. Dat een generalistische predator vaker een algemene prooisoort vangt dan een zeldzame zal niemand verbazen, maar daaruit volgt niet dat de hoornaar geen bedreiging vormt voor de biodiversiteit. Om de vraagstelling te beantwoorden, wat er gebeurt met de biodiversiteit als aan een ecosysteem een nieuwe toppredator wordt toegevoegd zijn gedetailleerde gegevens nodig over het effect van de extra mortaliteit die daar het gevolg van is. In het geval van de Aziatische hoornaar, waar er per seizoen meer dan 100.000 extra predatoren per vierkante kilometer zullen bijkomen, zou ik eerder de hypothese verwachten dat er wèl effectin een kwantitatief model en zijn op de biodiversiteit. Doorrekenen is dan nodig om antwoord te krijgen op van de levensgemeenschap de vraag. Een goed doordacht en doorgerekend antwoord op de vraag is belangrijk, omdat de 50 meest gegeten prooisoorten allemaal bestuivers zijn MM (geanonimiseerd) et <l. 2025; (geanonimiseerd) MW et «1. 2025). Daarmee
is er
een
risico dat
er
een
cascade
van
effecten door het hele
ecosysteem gaat, gezien de sleutelrol die bestuivers spelen bij de
vruchtzetting
van
planten
in de landbouw
en
de
natuur.
Dat zo'n ef-
fect niet
denkbeeldig
zien. Ze vonden van
een
is laten
afname
(geanonimiseerd) < KN (geanonimiseerd) (2020) GN van
de
bestuiving
in de
aanwezigheid
Aziatische hoornaars.
Honingbijensterfte (geanonimiseerd) & (geanonimiseerd) EN ON (2024) verwonderen
gebrek aan goede gegevens over de sterfte van honingbijenkolonies als gevolg van de Aziatische hoornaars. Dat is merkwaardig, want die gegevens <: «2. 2025; MN BN (geanonimiseerd) <t 2. 2025). MN (geanonimiseerd) zijn er wel (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) en zijn collega;’s rekenden DN
zich
het
over
bij welke hoornaar-dichtheid te sterven, gebruik makend van geuit
bijennesten gedoemd zijn om gevens over bijna duizend waarnemingen van Aziatische hoornaars die op bijenvolken predeerden. Op basis van de berekeningen publiceerden ze kaarten over hoe het risico van bijensterfte door de hoornaars over Frankrijk varieerde (geanonimiseerd) BM et =l. 2023). Ze gebruikten deze gegevens ook
bijenteelt uit te rekenen MMM (geanonimiseerd) et «2. 2025). Die schade kan in Frankrijk oplopen tot €30,8 miljoen per jaar. Dat is ongeveer gelijk aan de geschatte kosten van de bestrijding van de hoornaar in Frankrijk (€29,5 miljoen) (geanonimiseerd) B et «l. 2022). om
de schade
aan
de
(geanonimiseerd) «+ 2. (2018) lieten al zien wat er gebeurt als imkers niet DN ingrijpen: alle geobserveerde kolonies bezweken aan de predatie door de hoornaar. (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (2024) maken een ruwe schatBEN en MN ting van de aantallen bijen die door een Aziatische hoornaarnest worden gegeten in de loop van het seizoen (tot 36.000). Ze gaan er om onduidelijke reden vanuit dat een bijenvolk maar door één hoornaar-nest wordt geëxploiteerd. Ze concluderen dan dat de predatie niet voldoende kan zijn om een volk te doden. Als je rekening houdt met
de verwachte
kilometer in
dichtheden
van
5
ongeveer
per vierkante
per vieromgeving en 10,2 kante een urbane omgeving, dan wordt het verhaal heel meeste anders. Aannemend dat de hoornaars hun prooien binnen een
rurale
nesten
tot 12 nesten
kilometer in
een
straal
van
500
meter
van
hun
nest vangen,
kunnen
er
ruim
4-9
hoornaar-nesten betrokken dus
weinig kans voor
zijn bij de predatie van één bijenvolk, de bijen om te overleven. De predatie door
de Aziatische hoornaar kan dus snel leiden volken. Ook vermelden die
en
hun broed
ze
de dood
(geanonimiseerd) en MN BN (geanonimiseerd) (2024)
belegerd worden door hoornaars, het
verlaten waardoor
tot
nest
hun voedselvoorraden
niet kunnen
verzorgen
(Arca
niet
van
hele
niet dat
bijen
meer
niet kunnen et
durven
te
aanvullen
al. 2014). Ook dat leidt
tot
mortaliteit
door
een
reproductie, waardoor het aantal hoornaarnest gegeten honingbijen een onderschatting en
tot
geeft van de effecten De
conclusie
van
verminderde
van
de hoornaar.
(geanonimiseerd) en MN (geanonimiseerd) (2024) dat de Aziatische hoorBN
niet leidt tot
grootschalig verlies van bijenvolken wordt dus niet gesteund door de biologische feiten. Het is een raadsel hoe MN (geanonimiseerd) en (geanonimiseerd) (2024) kunnen concluderen dat “in elk geval andere oorB zaken van sterfte van bijenvolken cijfermatig vele malen belangrijker zijn”, zonder dat ze gegevens verschaffen over de bijensterfte door naar
de Aziatische
hoornaar.
Kosten-Batenanalyse Als het
van
bestrijding
zijn dat de Aziatische hoornaar geen gevaar oplevert voor de volksgezondheid, geen negatieve effecten zou hebben op de biodiversiteit en geen significante mortaliteit zou veroorzaken bij honingbijen, dan zou geld besteed aan de bestrijding van de hoornaar inderdaad weggegooid geld zijn. (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) MN en EN zo
zou
(2024) hebben echter hun claim
niet kunnen
onderbouwen
dat de
Aziatische hoornaar geen gevaar
(geanonimise rd) (geanonimiseerd)
oplevert voor de volksgezondheid, geen bedreiging vormt voor de biodiversiteit en geen belangrijke mortaliteit veroorzaakt bij honingbijen. De in dit artikel geciteerde publicaties die verschenen zijn na hun rapport hebben niet geleid tot enige wijziging in het standpunt van EIS (geanonimiseerd) BEM, 2025). Dat betekent dat in een kosten-baten
analyse zal moet worden onder-
zocht welke schade kan worden vermeden bouw
en
hoornaar
biodiversiteit, land-
volksgezondheid door de populaties van de Aziatische te
beheren.
bestrijding van de hoornaar zijn door een Nederlandse innovatie sterk omlaag gegaan: door het gebruik van zendertjes kan een hoornaarnest in nu in 2 uur tijd worden gevonden. Veel bijenhouders zijn bereid om als vrijwilliger te helpen bij het opsporen en verwijderen van zomernesten van de Aziatische hoornaar, als ze de beschikking zouden hebben over de daarvoor nodige uitrusting. Stofzuigers die worden gebruikt voor de verwijdering van de eikenprocessierups zijn aangepast met een stang die tot 35 meter hoge geplaatste nesten op natuurvriendelijke manier kunnen verwijderen. De kosten van het op die manier verwijderen van nesten worden daarmee aanzienlijk lager dan wanneer een commercieel nesten ruimt. bedrijf de De
kosten
aan
van
(geanonimiseerd) en MN (geanonimiseerd) (2024) stellen dat intensief ingrijpen in zuidelijke DN landen geen effect had sporen nesten
populatiegroei. Omdat actief opvan nesten toen niet goed mogelijk was, en alleen gevonden kunnen worden verwijderd, was de bestrijding niet effectief.
Met Nederlandse het
op de
innovaties, die
pas
twee
jaar beschikbaar zijn, is
mogelijk nesten snel actief op te sporen. De overheid zou daarom samenwerking met imkers moeten stimuleren en hen middelen geven om in opsporing en bestrijding te participeren. Gelukkig gebeurt dit al op veel plaatsen in Nederland met gemeentelijke steun. Zo raken budgetten minder snel uitgeput en zullen de baten van de bestrijding de gemaakte kosten overstijgen. nu
Het uitroeien
van
de Aziatische hoornaar in Nederland
is niet
meer
mogelijk. Dat is geen reden om de bestrijding dan maar achterwege te laten. Artikel 17 van de EU-verordening schrijft weliswaar snelle uitroeiing na vroege detectie voor, maar in artikel 19 legt de EU bij wijdverspreide soorten juist nadruk op beheersmaatregelen. Doel van de bestrijding moet daarom zijn een beheersbare populatie na negatieve effecten voor biodiversiteit, ecosysteemdiensten, gezondheid en economie worden geminimaliseerd. te
streven, zodat
Volgens de Wet natuurbescherming 2005 (opvolger Natuurwet) provincies invasieve uitheemse soorten actief beheren. Gedeputeerde Staten in hun provincie het aantal “zoveel mogelijk terugbrengen”. Provincies moeten daartoe maatregelen nemen tot uitroeiing, beheersing of indamming, afhankelijk van de vestiging van de soort. De samenwerking met de imkerij en het beschikbaar stellen van de middelen zouden deel moeten uitmaken van die beheersplannen die de provincies daartoe moeten opstellen. moeten
Artikel 3.19 stelt dat
Daarom zouden en
beleid
beheerplannen, in lijn met internationale EU-verplichtingen en de Wet Natuurbescherming, zó moeten en
(geanonimiserd) worden
ingericht dat populatiegroei van invasieve exoten, inclusief de Aziatische hoornaar, niet langer exponentieel toeneemt maar gelijk aan, of onder de 1 blijft. Hoe eerder er met dat beheer wordt begonnen, des te geringer de inspanningen die daarvoor nodig zijn.
De
bestrijding van de Aziatische hoornaar vindt momenteel vooral plaats door het verwijderen van zomernesten. Dit vereist de inzet van dure apparatuur, zoals zenders en hoogwerkers en is tijdsintensief. De vraag is of deze manier van bestrijden wel de meest effectieve is. Om die vraag te beantwoorden is het nuttig om de reproductieve cyclus van de Aziatische hoornaar nog eens kritisch te bezien.
10
Jonge bevruchte koninginnen komen na de winterrust tevoorschijn in april en beginnen dan een nest op een beschutte plaats. Meestal is dat in
een
schuur, onder
veranda of in
een
een
of fietsen-
garage
hok.
Aanvankelijk heeft het nest maar enkele cellen waarin de eerste werksters opgroeien, verzorgd door de koningin. Het nest groeit in de loop van het voorjaar totdat het enkele honderden werksters bevat. Intussen zijn de bomen uitgelopen en de kronen van loofbomen
hoog
dicht bebladerd. De werksters in
een
huist dan
boomkruin
naar
het
en
moeilijk zichtbaar,
zomernest.
verder, terwijl het zijn tol
bouwen en
tober
een
zomernest,
het hele volk
groeit de hele
Het zomernest
eist onder
dan
bestuivende insecten,
de 100
produceert het dan tussen die vervolgens paren en overwinteren.
en
200
ver-
zomer
en
in ok-
jonge koninginnen
populatie zou gemiddeld genomen, ieder volk één succesvolle jonge koningin moeten produceren, zodat er dan het volgend jaar weer evenveel hoornaarnesten zouden zijn. De vraag In
een
stabiele
is daarom
de Aziatische hoornaars zo'n groot aantal jonge produceren. Het antwoord moet gezocht worden er-
waarom
koninginnen in het
gebied rond Sjanghai,
voorouders
de
Europese populatie van de Aziatische hoornaars vandaan komen. Kennelijk is er daar veel sterfte van koninginnen en kolonies, die gecompenseerd moet worden met een hoge productie. De eigenschap om zoveel jonge koninginnen te produceren helpt de Aziatische hoornaar bij zijn invasie van Europa, want daardoor kunnen nieuwe gebieden snel worden gekoloniseerd. Diezelfde eigenschap maakt ook dat de verwijdering van zomernesten niet heel effectief is, want als niet bijna alle nesten worden verwijderd, neemt de populatie niet af in grootte omdat de niet-verwijderde nesten voldoende koninginnen produceren om te compenseren voor de verliezen GM (geanonimiseerd) e+ al. 2017). Dat geldt ook voor het wegvangen van jonge koninginnen. Het is dus niet eenvoudig om de Aziatische hoornaarpopulaties te beperken. Het is waarschijnlijk dat de Aziatische hoornaar in China aangepaste natuurlijke vijanden heeft die de populatie daar reguleren. Daarover is nog weinig bekend. Toch zijn er, ook in Europa, mogelijkheden Recent onderzoek GN voor biologische bestrijding. (geanonimiseerd) et «. 2025), laat zien dat de Aziatische hoornaar gevoelig is voor de pagens
rasitaire schimmel
(2018; 2019) zou
1
kunnen
een
Metarhizium nieuwe
variant
waar
van
robertsii. Eerder vonden van
Beauveria
bassana
worden tegen de Aziatische hoornaar.
(geanonimiseerd) et 2! (NM die
Er is nog
gebruikt geen
ervaring
deze
met
parasitaire schimmels
dus nog niet hoe groot het effect
ervan
in het
kan
veld,
en
we
weten
zijn op de Aziatische niet precies weten welke
hoornaarpopulaties. Het is jammer dat we natuurlijke vijanden de populaties van de Aziatische hoornaar reguleren in China. Als er gespecialiseerde parasieten, pathogenen of predatoren bestaan, dan zouden deze in het kader van een klassieke biologische bestrijding-programma in Europa kunnen worden ingevoerd om de Aziatische hoornaar in te dammen. Op basis van de aantallen gemelde waarnemingen van Aziatische hoornaars op waarneming.nl is de groeisnelheid van de Aziatische hoornaarpopulatie in Nederland uitgerekend. Daaruit blijkt dat de populaties groeien met ongeveer een factor 4 (geanonimiseerd) B, ongepubliceerde data).
Aangezien de mediane dichtheid
0,5
vierkante kilometer is, zullen de maximale
nest per
over
ongeveer
goed leven tussen
de 17
over
in
een en
4 jaar
klimaat
26 OC
en
zijn bereikt.
De
nu
(=2025)
ongeveer
dichtheden
Aziatische hoornaar kan
de maximum zomertemperaturen de minimum wintertemperatuur rond de waar
(geanonimiseerd) et «2. 2025). Dat betekent dat de dichtliggen MEN heden in de zuidelijke helft van Nederland kunnen oplopen tot 12 nesten per vierkante kilometer in urbaan landschap (geanonimiseerd) O OC
et
Als
al. 2020; Nie
al. 2024).
populaties van de Aziatische hoornaar nu willen beperken, zijn de enige beschikbare methoden het verwijderen van voorjaars- en zomernesten en het wegvangen van jonge koninginnen. Gezien de hoge kosten van het verwijderen van zomernesten, en het geringe effect dat het heeft op de populatiegrootte, lijkt het beter om de bestrijding te concentreren op de voorjaarsnesten en de jonge koninginnen. Daarvoor is nodig dat iedere Nederlander zich bewust is van het probleem, embryo- en voorjaarsnesten kan herkennen en in april, mei en juni schuren, stallen, garages, veranda's, fietsenhokjes, nestkastjes en afdakjes inspecteert op de aanwezigheid van zulke nesten. Verder zouden er op grote schaal vallen moeten worden geplaatst waarmee de jonge koninginnen kunnen worden aangelokt en weggevangen. Met een hoge valdichtheid en attractieve lokstoffen moet het mogelijk zijn om een lokale populatie weg te vangen. Toch blijft ook het bestrijden de zomernesten belangrijk. Vooral als dit gebeurt aan het eind van het seizoen, als de nesten beter zichtbaar worden en er veel poppen van jonge koninginnen in het nest aanwezig zijn, is dit een belangrijk instrument bij het beperken van de populatie.
12
we
de
et
Zelfs als het niet lukt op die manier
om
de Aziatische hoornaar po-
pulatie te reguleren, neemt het wegvangen van koninginnen en het verwijderen van voorjaars- en zomernesten een deel van predatiedruk weg die nu de diversiteit van bestuivende insecten bedreigt. Het organiseren van de bestrijding middels het wegvangen van jonge koninginnen en het verwijderen van voorjaarsnesten zal enige tijd kosten. Totdat die bestrijding goed loopt is het belangrijk om het opsporen en verwijderen van zomernesten vol te houden om daarmee de populatiegroei af te remmen. Terwijl de uitvoer van de bestrijding bij de Provinciale overheden ligt, zou het goed zijn als die bestrijding landelijk wordt gecoördineerd.
13
Geciteerde literatuur
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) ___L A(geanonimise rd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimise rd) ende
(geanonimiseerd) et al.2017. Invasion dynamics of Asian |
JF, Arnold G. 2014. Defensive behaviour of mellifera against Vespa velutina in France:-
dae): a case study of a commune in southwest France. Appl Entomol Zool (2017) 52:221-229.
vainc
Apis Testing
whether
European honeybees can develop an effective collective defence against a new 129. predator. Behavioural Processes 106: 122 https://doi.org/10.1016/j.beproc.2014.05.002 —
(geanonimiseerd) nn. Salles J.M., Courchamp The economic
cost
of control of the invasive 11
—
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) << EN,
(geanonimiseerd) Spread of the invasive yellowlegged hornet Vespa velutina (Hymenoptera: Vespidae) in Italy. Appl Entomol Zool (2016) porato
M. 2016.
51:589-597.
DOI
DOI
10.1007/513355-016-0470-z.
https://link.springer.com/article/10.1007/ s13355-016-0470-z
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimise rd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
2020.
yellow-legged Asian hornet. Neobiotica 55: 25. doi.org/103897/neobiotica.55.38550
hornet, Vespa velutina (Hymenoptera: Vespi-
10.1007/513355-016-0435-2
https://doi.org/10.1007/s13355-016-0435-2
Predicting the spatio-temporal dynamics of biological invasions: Have rapid responses in Europe limited the spread of the yellow-legged hornet (Vespa velutina nigrithorax)? Jounal of Applied Ecology 62:106-118. DOI: 10.1111/1365-2664.14829
https://besjournals.onlinelibrary.wiley.com/ doi/10.1111/1365-2664.14829
ME. (geanonimiseerd) MN
(geanonimiseerd) EN. HIPÓLITO D, SANTAREM F, MAR-
2025. Aino (geanonimiseerd) of velutina on local predation pressure Vespa fauna through DNA metabarcoding. CABI
TINS R‚ GOMES
Reviews
A, CARMO
R,GROSSO-SILVA J and Patterns of
P, RODRIGUES
FONSECA
C. 2020.
velutina invasion in
Portugal Vespa using crowdsourced data. Insect Conservation and Diversity 13, 501-507 https://resjournals.onlinelibrary.wiley.com/ doi/10.1111/icad.12418
178978.
https://zslpublications.onlinelibrary.wiley.com/ doi/10.1111/jzo.70033 (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) Delcourt, G& (geanonimiseerd) M.; N.; (geanonimiseerd) | |} Li French Poison Vodovar, D.; (geanonimiseerd) J.; | Control Centers
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) 2025. oer (geanonimiseerd) MN Vespa
velutina
risk survival
to
nigrithorax
pressure:
Honey
bee
alien invasion
Apidologie https://doi.org/10.1007/s13592-025-01158-z 56:34.
Medisch
cr
veer
Contact 9 mei
2024.
https://www.medischcontact.nl/actueel/laatste-nieuws/artikel/pas-op-voor-de-aziatischehoornaar
(geanonimiseerd) vespa (geanonimiseerd) EN, tribution
at a
the invasive
Research
Than
105-108.
(geanonimiseerd) | (geanonimiseerd) Feng J. 2024. Future | (geanonimiseerd) nn
(geanonimiseerd) EN (geanonimiseerd) 202 DE. de Aziatische hoornaar.
Group. Ocular Stings Following YellowLegged Hornet (Vespa velutina nigrithorax) Projections, as Reported to French Poison Control Centers. JAMA Ophthalmol. 2021, 139, Lesions Other
velutina
nest
dis-
local scale: An
8-year survey of honeybee predator. Insect Science
dynamics of Asian yellow-legged hornets (Vespa velutina) and their range overlap with Western honey bees (Apis mellifera) reveal major challenges for bee conservation in Europe. Pest Manag Sci 80(6):2785-2795. https://doi.org/10.1002/ps.7987 range
(geanonimise rd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimise rd) (geanonimise rd) (geanonimise rd) nme (geanonimise rd) Ss; Ev (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) Ji, v. 2015. HE, B
2017;24(4):663-74.
Deciphering the venomic transcriptome of killer-wasp Vespa velutina. Sci. Rep.5: 9454.
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26953252/
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) > (geanonimiseerd) EN.
-
(geanonimiseerd) 2025. Quels risques le (geanonimiseerd) | |
<*.
2025.
Broad
frelon
hornet
revealed
ecological threats of an invasive through a deep sequencing approach. Science of the total
à la santé
environment.
970: 178978.
«
asiatique
»
humaine
jaunes
fait-il courir
abeilles
? Comment
à pattes et
aux
? The Conversation.
s'en
protéger https://doi.org/10.64628/AAK.9wfetófgk
https://www.sciencedirect.com/science/article/ pii/S0048969725006138
VERORDENING
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) Ni
oktober 2014
betreffende de
heersing
van
de introductie
invasieve
uitheemse
EUROPEES 0200.
Indigenous strains of Beauveria and Metharizium as potential biological control agents against the invasive hornet Vespa velutina. Journal of Invertebrate Pathology (2018), doi: https://doi.org/10.1016/j.jip.2018.02.021
(geanonimiseerd) Ef. (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) MN. NN DA. 015. naturally parasitizing Beauveria
bassiana strain
the bee
predator Vespa velutina in France. Entomologia Generalis, 2019, 39 (2), pp.73-79. 10.1127/entomologia/2019/0690. hal-02620839
(EU)
Nr.
PARLEMENT
1143/2014 VAN EN
DE
en
RAAD
HET
van
22
preventie verspreiding
be-
en
van
soorten
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/NL/TXT/ PDF/?uri=CELEX%3A32014R1143&from=NL
(geanonimiseerd) C. 2022. The Asian wasp Vespa velutina | nigrithorax: Entomological and allergological characteristics. Clin Exp Allergy. 2022;52:489— 498. DOI:
10.1111/cea.14063
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34822191/ (geanonimiseerd) & | | (geanonimiseerd) R. 2024. Hoe verder met
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) Courchamp F. 2023. Economic costs of the invasive Yellow-legged hornet on honey bees.
de Aziatische
Science of the total Environment 898: 165576.
pleet 1.pdf
hoornaar? Beleidsadvies.
EIS
https://www.imkersnederland.nl/userfiles/ nieuws/265
aziatische
hoornaar
rapport
com-
https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2023.165576 (geanonimiseerd) 2025. Aziatische hoornaar is here to TE (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) NN. (geanonimiseerd) 2025. Spatial distribution of Vespa PN velutina-mediated beekeeping risk in France and Germany. Journal of Pest Science (2025) 98:203-211.
https://doi.org/10.1007/s10340-024-01782-1 (geanonimiseerd) NN (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) 207. er EN. of the invasive yellow-legged hornet in spread France: the role of human-mediated dispersal and the effects of control
measures.
Applied Ecology 2017, 54,
205-215
(geanonimiseerd) BEV. invasive
of
a
and sions
wild
hornet
Journal of
(geanonimiseerd) 2020. velutina affects
Vespa plant through changes
behaviour of floral visitors.
Th:
pollination
in abundance
Biological
Inva-
(2020) 22:2609-2618
https://doi.org/10.1007/s10530-020-02275-9
stay. Kijk op
Exoten
13:20
https://assets.vlinderstichting.nl/docs/8c4f1bc39f0d-4290-bIeO-bcbc494c0157.pdf