ANONIEM 3. VNG met Ledenbrief Overwegingen voor een actief gemeentelijk grondbeleid (966786).pdf

Aan

de

leden

Datum

3 juni 2025 Ons

kenmerk

U202500267 25/027

Lbr.

Telefoon

(geanonimiseerd) 7m Bijlage(n) geen

Onderwerp

Overwegingen

voor

een

actief gemeentelijk grondbeleid

Geachte leden

van

college

afgelopen jaren

hebben

gemeenteraad,

en

Inleiding De

deze

ledenbrief attenderen

standpunt Nota Het

u

gemeenten

passief gemeentelijk grondbeleid toegepast.

een

aantal

op

een

van

locaties

het

en

bezig

aanwijzen

met de Nota

Ruimte

maatschappelijke opgaven.

ontwikkelingen,

richting

Het kan gaan

te geven

over

natuur of de transitie van

ontwerp

de zomer van

Nota

Ruimte

na

de woondeals

in 2025.

bekend

grondposities ertoe

kunnen

leiden,

ontwikkeling

van

Nassaulaan

12 Den

-

373

83 93

geven

In dit

om

zoals

vragende woningen of bedrijven, van

de vele

Het streven van

zo

al aangewezen.

het proces

samen

met

van

Het

het

provincies

en

rijk

onder

is om

de

andere

NOVEX-locaties. Zoekgebieden

rijk

ontwikkelen

Die worden

ruimte

neemt

hiermee

te versnellen.

tegelijk

met de

gemeenten bezig

regie

wat

Provincies

ontwerp

Nota

Ruimte

met actualisatie

van

maatschappelijke opgaven ruimtelijk moeten landen, zullen partijen (voor zover ze die niet al hebben) en stijgen grondprijzen, doordat eigenaren

waar

innemen

Vereniging 070

rijk

wordt

is daarnaast

grote waardesprong

een

ruimte om

functies,

reeds bekende

provinciale ruimtelijke arrangementen.

gepubliceerd.

de

de

van

Het

Zodra

kunnen

2025 ter inzage te leggen. Daarin worden

grote woningbouwlocaties aangewezen, zijn in een eerder traject van de Nota Ruimte aan

aanleiding

ordening

de landbouw.

naast de

betreft de verdeling

de

aan

allerlei

(energie-)infrastructuur,

werken

die

heroverwegen.

te

Ruimte

rijk is

veel we

verwachten.

dat er te

helemaal

Nederlandse

ervaring

leert dat

weinig geld overblijft

niet door kan

gaan of dat

Gemeenten

Haag | Postbus

| info@vng.nl

De

30435

| 2500

GK

Den

Haag

voor

hoge aankoopprijzen

de business

er veel

case.

voor

Dat kan

overheidsgeld bij moet.

grondposities

betekenen Daardoor

dat kan

dit

geld niet meer worden besteed om maatschappelijke opgaven te realiseren en zal als winst uit de keten verdwijnen.

Stel strategische kaders op De VNG adviseert gemeenten om tijdig het heft in eigen hand te nemen. Dit kan door kennis te nemen van de plannen die in voorbereiding zijn bij het ministerie en de provincie en door zelf de maatschappelijke doelen van uw gemeente en waar u die gerealiseerd wilt zien kenbaar te maken. En door bewust strategische keuzes te maken over uw grondbeleid waardoor u zelf (een deel van) de gronden koopt of kaders opstelt om marktpartijen richting te geven bij hun aankopen. ,

Geef duidelijkheid aan andere partijen Het helpt om vroegtijdig duidelijk te maken aan welke voorwaarden een ontwikkeling moet voldoen en kaders te hebben voor grondbeleid en kostenverhaal. Ontwikkelaars hebben dan de gelegenheid dit in hun berekeningen mee te nemen en hiermee rekening te houden bij grondaankopen. Daarmee kunt u speculatie op grond en het weglekken van een eventuele waardesprong bij wijzigen van de functie verminderen. Duidelijkheid over bijvoorbeeld ruimtelijke en ecologische kaders programma planning en te verhalen kosten helpen een ontwikkelaar om kosten en opbrengsten zo realistisch mogelijk in te schatten. Dit moet bijdragen aan het verbeteren van de haalbaarheid van ontwikkelingen en het voorkomen van onrendabele toppen zodat de maatschappelijke functies snel en toekomstbestendig kunnen worden gerealiseerd. ,

,

,

Overweeg inzet voorkeursrecht Een van de mogelijkheden om grondbeleid in te zetten is het gebruik van het instrument voorkeursrecht. Door het vestigen van een voorkeursrecht krijgt een overheid het eerste recht van koop. Voorkeursrecht kan gevestigd worden door rijk provincie of gemeente. Als gebruik wordt gemaakt van alle mogelijkheden dan is de maximale periode van een voorkeursrecht 16 jaar. Wordt de grond aan de gemeente aangeboden dan kan de gemeente de grond kopen. Wij verwachten uit onze contacten met rijk en provincies niet dat het rijk of de provincie een voorkeursrecht zal vestigen om woningbouw te stimuleren. Het vestigen van een voorkeursrecht wordt momenteel dus vooral gezien als een gemeentelijke zaak. Het is van belang bij efficiënt actief grondbeleid dat de financiële dekking vooraf wordt verzekerd. ,

,

Om sturing te houden op de grondprijzen en de ontwikkeling kunt u als gemeente op een perceel voorkeursrecht vestigen. Het bezitten van de grondpositie geeft u als gemeente de meeste mogelijkheden om richting te geven aan een ontwikkeling. Veel grondposities zijn al ingenomen maar zelfs dan is een voorkeursrecht te overwegen. Het kan doorverkoop met een hogere winstverwachting en vervolgens prijsstijgingen voorkomen. Toch kom het ook voor dat het vestigen van een voorkeursrecht juist tot prijsverhoging leidt. ,

Lobby voor meer mogelijkheden De VNG tempert de verwachtingen om de waardesprong drastisch te verminderen. Daar zijn echt andere instrumenten (van het rijk) voor nodig denk aan planbatenheffing. De VNG lobbyt hiervoor bij het rijk (Reactie op IBO woningbouw en grond). Bij het taxeren van de gronden wordt nog altijd rekening gehouden met het toekomstig gebruik van de gronden alhoewel de handreiking een stap in de goede richting is ( Praktijkhandreiking Taxaties Gebiedsontwikkeling | Rapport | Rijksoverheid. nl ). Daarnaast heeft de VNG voorstellen gedaan om de termijnen in het voorkeursrecht te verlengen. ,

,

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

2/4

Heroverweeg huidig gemeentelijk grondbeleid De VNG ziet dus duidelijk voordelen aan het gebruik van actief grondbeleid maar is zich er terdege van bewust dat het inzetten op actief grondbeleid en het verwerven van grond niet zonder risico is. Er wordt onder andere geld grondige kennis en langjarige capaciteit van uw organisatie gevraagd. De kredietcrisis van 2008 heeft laten zien dat het aankopen van gronden kan leiden tot grote financiële problemen. ,

,

Een alternatief is om grondaankopen over te laten aan marktpartijen en deze marktpartijen te faciliteren. De gemeente loopt dan minder financieel risico maar de mate van sturing is beperkter dan bij actief grondbeleid. Wij adviseren gemeenten in elk geval om in een vroeg stadium helder te zijn over gemeentelijke randvoorwaarden aan de gebiedsontwikkeling. Bij faciliterend grondbeleid kan de gemeente een anterieure overeenkomst sluiten met de marktpartij. Via een anterieure overeenkomst kunnen dan onder andere afspraken worden gemaakt over het programma de fasering en het kostenverhaal. De publiekrechtelijke weg kan worden gebruikt als stok achter de deur als je er anterieur met elkaar niet uitkomt. Dan worden gemeentelijke eisen vastgelegd in het omgevingsplan met kostenverhaalsregels en/of locatie-eisen. ,

,

,

Daarnaast zijn er verschillende vormen van samenwerking tussen markt en overheid. Publiekprivate samenwerking is een tussenvorm tussen actief en faciliterend grondbeleid waarbij de balans tussen sturing en risico kunnen worden afgesproken. ,

Maak integrale afwegingen De Omgevingswet biedt goede aanknopingspunten en instrumenten om integrale afwegingen te maken. Gemeenten raken steeds meer gewend te werken met bijvoorbeeld een omgevingsvisie en regels in het omgevingsplan. Het grondbeleid is een middel om de maatschappelijke doelen te realiseren. Zorg dat uw grondbeleid inzichtelijk is. In een omgevingsvisie moet al zijn nagedacht over de strategische keuzes in het grondbeleid. Is er een afwegingskader welk grondbeleid de gemeente in verschillende situaties hanteert? Is duidelijk welke kosten er bij ontwikkelingen worden verhaald? Specifieke zaken met betrekking tot grondbeleid kunnen onder andere worden geregeld via een nota grondbeleid een nota kostenverhaal en/of een nota financiële bijdragen. Het vroeg laten vaststellen van een strategisch grondaankoopbudget door de gemeenteraad zorgt ervoor dat de gemeente kan handelen op het moment dat een mogelijke grondaankoop zich voordoet. Informeer u goed over de mogelijkheden en risico’s van het gebruik van de diverse instrumenten. ,

Vragen en nadere uitleg In de Handreiking Grondbeleid voor raadsleden van de VNG krijgt u een globaal inzicht in grondbeleid. Op de website van Informatiepunt Leefomgeving staat hoe de diverse grondbeleidsinstrumenten uit de Omgevingswet werken zoals het voorkeursrecht onteigening kostenverhaal en financiële bijdragen. Daar zijn ook handreikingen over deze grondbeleidsinstrumenten te vinden. Ook de website van de Vereniging van Grondbedrijven kan aanknopingspunten bieden. Hulp bij grondbeleid en gebiedsontwikkeling kan worden ingeschakeld via het Expertteam Woningbouw en het Kenniscentrum onteigeningen. Informatie over de Nota Ruimte en de ontwikkelingen in het grondbeleid vindt u op de website van het rijk Home | Ruimtelijke ordening Nederland. ,

Vereniging van Nederlandse Gemeenten

,

,

3/4

In geval

van

vragen

aan

naar

info@vng.nl.

Met

vriendelijke groet,

de VNG

iai

(geanonimiseerd)

se

kunt

u

bellen met het

algemene

nummer

van

de VNG

of mailen

Gemeenten

(geanonimise rd) (geanonimiseerd)

Algemeen

directeur

Vereniging

van

Nederlandse Gemeenten

414