ANONIEM 16. Bijlage bij Rekenkamer Almelo met Aankondigingsbrief regionaal rekenkameronderzoek naar Twentse Samenwerking.pdf
Tekst van het document
a
Ox
EN En
Gemeente
} | ’ Al
Ì Oo
me
‚
Gemeente
Almelo
Postadres: Gemeente Almelo
Aan
Postbus 5100 GC Almelo
de
gemeenteraden en colleges van B&W van Almelo, Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hengelo, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal, Tubbergen, Wierden, Twenterand, Hellendoorn, Rijssen-Holten en de Gedeputeerde Staten en Provinciale
In
kopie
Uw
brief
Staten de
aan
lokale Twentse
Uw
Ons
Onderwerp Aankondigingsbrief regionaal leden
De
rekenkamers
(0546) 54 11 11
e-mail:
gemeente@almelo.nl
Datum
24115898
11 juli 2024
Behandeld
gemeenteraden
naar
en
www.almelo.nl
kenmerk
door
Zaaknummer
(geanonimiseerd) |
11
rekenkameronderzoek
de Twentse
van
Staten
11
-
DCS
Twentse
colleges
30
le
telefoon: internet:
kenmerk
0546-54
Zuidzijde
É
Doorkiesnummer
Provinciale
Haven
BOEI
rekenkamers
UIT
Geachte
Bezoekadres:
Overijssel
van
Bijlage(n)
7600
-
2488687
Samenwerking van
B
en
W, Gedeputeerde
Staten
en
Overijssel,
van
Almelo, Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hengelo, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal en Tubbergen en de griffiers van de gemeenten Hellendoorn en Twenterand starten na het zomerreces met een gezamenlijk onderzoek naar ‘Twentse samenwerking’. Het onderzoek wordt uitgevoerd door (geanonimiseerd) Beoogd wordt het onderzoek B in het eerste
van
kwartaal
van
2025
af te ronden.
Begeleidingscommissie Het onderzoek wordt begeleid door een begeleidingscommissie bestaande uit: (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) mn ‘voorzitter rekenkamers Hof van Twente en Borne), (geanonimiseerd) (voorzitter (geanonimiseerd) NN GN (geanonimiseerd) RN rekenkamer Hengelo} en (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (voorzitter Rekenkamer Almelo, tevens voorzitter EN WN begeleidingscommissie). Het secretariaat wordt gevoerd vanuit de rekenkamer Almelo in de persoon van (geanonimiseerd) (geanonimiseerd) (oriffie Almelo).
EN
KN
Bij dit onderzoek maken de gezamenlijke rekenkamers gebruik van hun bevoegdheden zoals genoemd in de Gemeentewet artikel 182 en 184. Wij wijzen u daarbij wellicht ten overvloede uw verplichting bij rekenkameronderzoek zoals genoemd in de Gemeentewet, artikel 183, Achtergrond In 2019
op
onderzoek
“Veranderopdracht” vastgesteld ontvlechting bevoegdheden van de Regio Twente, een gemeenschappelijke regeling van de veertien Twentse gemeenten met een breed operatieveld. Doel van de veranderopdracht was een versterking van de regionale samenwerking en betere focus in de samenwerking. Tot de taken van de Regio Twente behoorde onder meer samenwerking: . op sociaaleconomisch terrein; . op het gebied van vrijetijdseconomie (zowel beleidsmatig als beheer van om
te
heeft het Algemeen
komen
tot
een
recreatieve
bestuur
van
van
de
Regio
de taken
voorzieningen);
en
Twente
een
gebied van de GGD, jeugdhulp en aanverwant; op gebied van mobiliteit, logistiek en transport; . ondersteuning/gastheerschap voor andere vormen van samenwerking In wisselende samenstellingen van gemeenten. Aanleiding voor de “Veranderopdracht” waren een gevoelde ‘bestuurlijke drukte! en de vraag vanuit de samenleving om slagvaardigheid en herkenbare organisaties. op het
. .
Een
aantal
bij de gemeenteraden in beeld via de partijen. Dit zijn vooral de gemeenschappelijke Een aantal daarvan werd door de gezamenlijke rekenkamers in de afgelopen jaren onderzocht op doeltreffendheid en doelmatigheid. Voor andere samenwerkingsverbanden zijn echter vormen gekozen die minder in beeld zijn bij de gemeenteraden. De
deze
van
jaarstukken regelingen.
en
de
gezamenlijke
de diversiteit
Twentse
van
doelstellingen
vormen
van
begrotingen
samenwerking
van
rekenkamers
willen
samenwerkingsvormen
daarvan
de mate
en
is
de verbonden
die
waarin
met
dit onderzoek
in Twente
de raden
aan
hierop
hun
de orde kunnen
raden
zijn,
inzicht verschaffen
alsmede
reflecteren
en
in
in de invloed
kunnen
uitoefenen.
Onderzoeksvragen en opzet De hoofdvraag voor het onderzoek
de
gezamenlijke rekenkamers is als volgt: samenwerkingsvormen in Twente de daadwerkelijk geboden ‘Wat zijn bij voor mogelijkheden gemeenteraden om de kaderstellende en controlerende rol op adequate in te vullen wijze (zijn er risico’s voor een democratisch tekort)? van
de diverse
voor de gaat van start na het zomerreces. De startbijeenkomst met (geanonimiseerd) BN contactpersonen en (ambtelijk) betrokkenen per gemeente vindt plaats op dinsdag 17 september. Deze uitnodiging volgt op korte termijn. Na de startbijeenkomst voert (geanonimiseerd) onder meer BM een documentenanalyse uit, wordt een enquête verspreid onder college- en raadsleden en worden interviews afgenomen. De verwachting is dat het rapport in het eerste kwartaal van 2025 wordt opgeleverd.
Het
onderzoek
Voor
informatie
meer
over
het
onderzoek
verwijzen
we
u
graag
naar
de
bijgevoegde
onderzoeksopdracht. Contact Nadere
informatie
over
begeleidingscommissie, Met
het onderzoek via
kunt
rekenkamer
u
secretaris verkrijgen bij (geanonimiseerd) MN
@almelo.nl, of uw eigen rekenkamer.
vriendelijke groet,
Namens
de
Hengelo,
Hof
rekenkamers van
gemeenten Almelo, Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Twente, Losser, Oldenzaal, Tubbergen en de griffiers van Hellendoorn en van
de
Twenterand
—__ (geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
(geanonimiseerd) (geanonimiseerd)
voorzitter
secretaris
begeleidingscommissie
bijlage: ‘onderzoeksopdracht’
Pagina
2 van
6
begeleidingscommissie
Bijlage: onderzoeksopdracht Twentse samenwerking versie 19 juni 2024
Aanleiding De rekenkamers van de gemeenten Almelo, Borne, Dinkelland, Enschede, Haaksbergen, Hengelo, Hof van Twente, Losser, Oldenzaal en Tubbergen (hierna de samenwerkende rekenkamers), hebben besloten gezamenlijk een onderzoek te doen naar samenwerking tussen de gemeenten in Twente zoals die thans op diverse beleidsterreinen plaatsvindt. Een aantal van deze vormen van samenwerking is bij de gemeenteraden in beeld via de jaarstukken en de begrotingen van de verbonden partijen. Dit zijn vooral de gemeenschappelijke regelingen. Een aantal daarvan werd door de gezamenlijke rekenkamers in de afgelopen jaren onderzocht op doeltreffendheid en doelmatigheid. Voor andere samenwerkingsverbanden zijn echter vormen gekozen die minder in beeld zijn bij de gemeenteraden. Daarmee ontbreekt ook veelal een democratische horizontale controle op deze samenwerkingsvormen en daarmee democratische legitimiteit. De betreffende samenwerkingsvormen zijn vooral ontstaan na het opheffen van de Regio Twente in 2019. De gezamenlijke Twentse rekenkamers willen met dit onderzoek hun raden inzicht verschaffen in de diversiteit van samenwerkingsvormen die in Twente aan de orde zijn, alsmede in de doelstellingen daarvan en de mate waarin de raden hierop kunnen reflecteren en invloed kunnen uitoefenen.
Achtergrond Regio Twente In 2019 heeft het Algemeen bestuur van de Regio Twente een “Veranderopdracht” vastgesteld om te komen tot een ontvlechting van de taken en bevoegdheden van de Regio Twente, een gemeenschappelijke regeling van de veertien Twentse gemeenten met een breed operatieveld. Doel van de veranderopdracht was een versterking van de regionale samenwerking en betere focus in de samenwerking. Tot de taken van de Regio Twente behoorde onder meer samenwerking: op sociaaleconomisch terrein; • • op het gebied van vrijetijdseconomie (zowel beleidsmatig als beheer van recreatieve voorzieningen); op het gebied van de GGD, jeugdhulp en aanverwant; • • op gebied van mobiliteit, logistiek en transport; • ondersteuning/gastheerschap voor andere vormen van samenwerking in wisselende samenstellingen van gemeenten. Aanleiding voor de “Veranderopdracht” waren een gevoelde bestuurlijke drukte 1 en de vraag vanuit de samenleving om slagvaardigheid en herkenbare organisaties.
Samenwerking voortkomend uit Regio Twente De veranderopdracht voor de Regio Twente leidt na opheffing tot de volgende samenwerkingsverbanden:
1 Bestuurlijke
drukte werd hierbij benoemd als het grote aantal overleggen/gremia binnen de regio Twente dat zich afzonderlijk met een specifiek onderwerp bemoeide, ook als het niet tot de kernverantwoordelijkheid van het gremium behoorde. Dit zou leiden tot een stroperige besluitvorming. Het leidde bovendien tot een ‘uitdijende’ regionale organisatie.
Pagina 3 van 6
1.
2. 3.
4.
De Stichting Twente Board, een 3O samenwerking tussen Overheden, Ondernemers en Onderwijs/onderzoek. Van iedere O zitten drie vertegenwoordigers in het stichtingsbestuur. De Stichting Twente Board heeft de sociaaleconomische structuurversterking door samenwerking als taak. Daarnaast verzorgt Twente Board de lobby ten behoeve van Twente in Den Haag en Brussel en verzorgt de organisatie het recreatief beleid (vrijetijdseconomie). De beleidscapaciteit die nodig is voor deze taken wordt ondergebracht in een BV: Twente Board Development BV. De GR Recreatieschap Twente, een bedrijfsvoeringsorganisatie voor de recreatieve voorzieningen. De Gemeenschappelijke Regeling SamenTwente (de gewijzigde bestaande regeling Regio Twente). Hierin zijn de taken voor de GGD Twente, de jeugdhulp en maatschappelijke ondersteuning (Organisatie voor Zorg en Jeugdhulp Twente OZJTT), het advies- en meldpunt Huiselijk geweld en kindermishandeling (Veilig Thuis Twente VTT) en het gastheerschap/ondersteuning voor het kennispunt Twente en Samen14 samengebracht Voor de overige vormen van samenwerking die oorspronkelijk in de Regio Twente werden ondersteund (coalities of the willing) werd de ondersteuning door de gemeenten Enschede en Hengelo overgenomen.
Overige samenwerkingsvormen Behalve de vormen van samenwerking voorkomende uit de Regio Twente zijn er nog andere formele (GR, BV’s en overige) Twente-brede samenwerkingsverbanden, zoals: • De veiligheidsregio Twente (brandweer, ambulances, regionale meldkamer, GHOR); • Twence, de gezamenlijke verwerking van restafval. Twence is een BV waarvan de aandelen berusten bij de deelnemende gemeenten (enkele buiten Twente); • Twente Milieu: de gemeenschappelijke reinigingsdienst waaraan de meeste Twentse gemeenten deelnemen in de BV; • De Stadsbank Oost Nederland (o. a. schuldhulp); • Omgevingsdienst Twente (de uitvoering van de VTH taken en andere opgedragen milieutaken). • Euregio: een samenwerkingsverband van 128 Nederlandse en Duitse gemeenten, steden, (Land-)Kreise en Waterschappen Aan de bovengenoemde samenwerkingsverbanden nemen alle 14 Twentse gemeenten deel, maar er zijn ook samenwerkingsverbanden waaraan maar enkele Twentse gemeenten deelnemen (bijvoorbeeld Gildebor, sociale werkvoorzieningen, of het Havenbedrijf Twente). Ook zijn er taken/bestuurlijke opdrachten waarbij door Twentse gemeenten wordt samengewerkt, maar die geen formele organisatiestatus hebben. Denk bijvoorbeeld aan de Regionale Energie Strategie of de Stedelijkheid agenda met de drie grote Twentse steden. Twente heeft hierbij een gezamenlijke verantwoordelijkheid met de provincie.
Tot slot zijn er praktische vormen van samenwerking waarbij een gemeente een of enkele andere gemeenten ondersteunt met kennis en in bepaalde gevallen ook met tijdelijke capaciteit op een specifiek terrein.
Pagina 4 van 6
Onderzoek Probleemstelling Mogelijk mede door de diversiteit aan samenwerkingsvormen die thans binnen Twente tussen de gemeenten aanwezig is, onttrekt het functioneren van de betreffende samenwerkingsverbanden zich deels aan het zicht van de gemeenteraden. Daardoor worden deze niet in de positie gebracht die nodig is om hun kaderstellende en controlerende rol goed uit te voeren. Er lijkt sprake te zijn van een democratisch tekort:2 het ontbreekt aan een democratische horizontale controle op deze samenwerkingsvormen en daarmee aan democratische legitimiteit.
Onderzoeksdoelstelling Een onderzoek door de samenwerkende rekenkamers naar de samenwerkingsverbanden in Twente heeft tot doel vast te stellen in hoeverre er sprake is van een democratisch tekort en op welke wijze dat mogelijke tekort gereduceerd zou kunnen worden door de gemeenteraden: •
een
overzicht te geven van de verschillende samenwerkingsverbanden
van
de Twentse
gemeenten;
Inzicht te geven in de doelstellingen van deze samenwerkingsverbanden; • inzicht te geven in de bestuurlijke organisatie of de governance van deze samenwerkingsverbanden, met nadruk op de manier waarop besluitvorming, mandatering, toezicht en verantwoording voor deze organisaties en in relatie tot gemeenteraden ingericht zijn; • Inzicht te geven in hoeverre door deze samenwerkingsverbanden een democratisch tekort optreedt. •
De theoretische kaders en definities voor samenwerking en democratische controle dienen in het onderzoek onderdeel van het (op te stellen) toetsingskader te zijn. Het onderzoek is afgebakend naar samenwerkingsvormen of samenwerkingsafspraken waaraan tenminste drie gemeenten deelnemen die zijn aangesloten bij de samenwerkende Twentse rekenkamers. Bij de samenwerkingsverbanden zal een onderscheid worden aangebracht tussen formele en informele verbanden. Samenwerkingsvormen die zijn gericht op onderlinge uitvoeringsgerichte bijstand tussen gemeenten zijn van het onderzoek uitgesloten.
2 “Democratisch
tekort” is een term die wordt gebruikt om naar een situatie te verwijzen waar instellingen en hun besluitvormingsprocedures onvoldoende democratische legitimiteit of verantwoordingsplicht kennen (EUR-lex).
Pagina 5 van 6
Onderzoeksvragen De centrale onderzoeksvraag luidt: Wat zijn bij de diverse samenwerkingsvormen in Twente de daadwerkelijk geboden mogelijkheden voor gemeenteraden om de kaderstellende en controlerende rol op adequate wijze in te vullen (zijn er risico’s voor een democratisch tekort)? De deelvragen zijn: 1. •
Welke formele en informele samenwerkingsverbanden zijn er tussen Twentse gemeenten onderling? Wat zijn hun doelstellingen?
•
Op welke wijze zijn deze samenwerkingsverbanden georganiseerd (juridisch, organisatie, financiële middelen, menskracht, ambtelijke inzet etc),?
•
Hoe ziet de governance structuur van de samenwerkingen er uit (mandaat, besluitvorming, toezicht, verantwoordingsrelaties)?
2.
Wat is daarbinnen de rol/verantwoordelijkheid van de gemeenteraden en hoe wordt deze
opgepakt? 3.
Wat betekent, voor de onderzochte samenwerkingen, dit in het in het licht van democratische legitimiteit en democratisch tekort? Zijn er op basis hiervan best practicus en aanbevelingen te doen ter verbetering?
4.
Zijn er in Twente signalen dat er voor bepaalde onderwerpen/beleidsterreinen naast de huidige samenwerkingsvormen nieuwe vormen van samenwerking gewenst zijn?
5.
In welke mate worden de redenen voor opheffing van de Regio Twente (gebrek aan slagkracht en focus en bestuurlijke drukte) nog gevoeld?
Onderzoeksopzet De in te zetten onderzoeksmethoden zijn uiteraard primair aan de onderzoekers. De begeleidingscommissie denkt onder andere aan de onderstaande verschillende onderzoeksmethoden: • • • • • • •
Literatuurstudie (incl. onderzoeken in andere regio’s); Studie van gemeentelijke documenten en documenten van de samenwerkingsorganisaties; Casusbeschrijving van enkele grotere samenwerkingsvormen in Twente; Interviews met bestuurders en raadsleden; Interviews met sleutelfunctionarissen van de samenwerkingsorganisaties en de gemeenten; Anonieme enquête onder gemeentelijke bestuurders; Anonieme enquête onder de leden van gemeenteraden.
Pagina 6 van 6