4.a Samenvatting Omgevingsdienst Twente.pdf

Samenvatting

Datum Aan Kopie aan Van Onderwerp

15 mei 2023 Gemeenteraad Erik Kloosterboer, Freek Stein/Arjan Arends Omgevingsdienst Twente: Samenvatting jaarstukken 2022 en begroting 2024

Jaarstukken 2022 De Omgevingsdienst Twente (ODT) is een samenwerking tussen de 14 Twentse gemeenten en de provincie Overijssel voor de uitvoering van milieutaken. De ODT biedt aan gemeenten, inwoners en bedrijven specialistisch advies over de wettelijke milieutaken, zoals vergunningen, toezicht en handhaving (de VTH-taken) en is gespecialiseerd in toezicht en handhaving op het gebied van veiligheid, lucht, geluid, energie, afval en bodem.

2022 is een intensief jaar geweest waarin verschillende ontwikkelingen zijn geweest. De uitvraag van producten is weer verder gestegen, waardoor sprake was werkdruk en langere doorlooptijden. Om dit te beheersen zijn out-of-the-box maatregelen (OOTBmaatregelen) genomen. Deze hebben voor een deel gezorgd voor verlichting, maar wordt pas een goede balans verwacht vanaf 2024. De productie is qua uren ruimschoots gehaald. Het traject Herijking Financiering is succesvol verlopen, dit gaat verdere impact richting 2024 hebben. De opheffing van de kruisfinanciering heeft ervoor gezorgd dat deelnemers de hogere productie financieren. Ook door het inzetten van meerdere bestemmingsreserves is de ODT erin geslaagd om een positief resultaat te realiseren van € 399.169. Op landelijk gebied is het Interbestuurlijk programma Versterking VTH-stelsel (IBP VTH) opgestart. Dit programma is opgericht naar aanleiding van de aanbevelingen van het rapport van de commissie Van Aartsen. Het beoogde resultaat van het IBP VTH is het merkbaar verbeteren van de kwaliteit van de leefomgeving en het verminderen van vermijdbare milieuschade. De ODT krijgt middelen om op verschillende pijlers mee te liften en haar eigen kwaliteit te verbeteren. Ten slotte is veel energie gestoken in de voorbereiding van de Omgevingswet.

Naast actieve participatie in regionaal verband, heeft de ODT op verzoek van de partners ook een pilot opgestart rondom de Omgevingstafel Twente. Over heel 2022 is een toename van de productie geweest. Het beeld van de afgelopen jaren, dat de basis is geweest voor de herijking van de financiering, is ook in 2022 zichtbaar. Er is een forse overschrijding van ruim 20% van het aantal gerealiseerde producten ten opzichte van de Uitvoeringsprogramma’s VTH (UP’s VTH).

Realisatie producten Twente 2022 Herijking Financiering Het traject Herijking Financiering is in 2022 volledig afgerond. Dit traject heeft een grote impact op de organisatie. In 2022 is de voorbereiding op de organisatorische verandering als gevolg van het traject Herijking Financiering in gang gezet. Door de groei in het primaire proces is ook een groei en doorontwikkeling van de bedrijfsvoering noodzakelijk. In 2023 leidt deze doorontwikkeling tot een kleinere afhankelijkheid van externen in het beheer en de doorontwikkeling van de middelen. De verandering in het verrekenmodel gaat leiden tot aanpassingen in de rapportages en onderliggende systemen. In 2023 loopt deze voorbereiding door. Voorgestelde bestemming van het rekeningresultaat 2022 ad € 399.169:  € 15.000 toevoeging aan de algemene reserve (opbouw tot 5% bedrijfsplan).  € 170.000 t.b.v. extra inzet voor het project Invoering Omgevingswet. Met het besluit van de definitieve invoering van de Omgevingswet op 1 januari 2024 wordt op dit gebied extra inspanning gevraagd aan de OD Twente. Daarnaast vraagt het ook verschillende inrichtingen op ICT gebied.  € 80.000 t.b.v. extra inzet Ontwikkelingsbudget. Met het oog richting 2024 (herijking financiering) gaat de OD Twente meer capaciteit nodig hebben op het gebied van recruitment.  € 134.169 voor teruggaaf aan de deelnemers.

Voor de Jaarrekening ODT 2022 is door een onafhankelijke accountant, Brouwers Accountants uit Zwolle, een goedkeurende verklaring afgegeven. Begroting 2024 De belangrijkste ontwikkeling rondom de ODT voor 2024 betreft de uitwerking het traject tot herijking van de financiering. De uitkomst van dit lange traject is het uitgangspunt van deze programmabegroting. In aanloop naar het begrotingsjaar 2024 gaat de ODT toewerken naar de nieuwe begroting. Daarnaast wordt ingezet op het verbeteren van de risicoanalyse. Naast de herijking van de financiering heeft ook de herijking van de begroting plaatsgevonden. In dit kader is de begroting dan ook in een nieuw jasje gestoken waarmee we de vernieuwing uitdragen.  Er komt één integraal uurtarief waarbij het totaal van de exploitatiebegroting wordt gedeeld door het totaal aantal productieve uren uit de Herijking Financiering ODT.  Op basis van de door de ODT daadwerkelijk gemaakte uren wordt aan het einde van het jaar per deelnemer afgerekend. Na deze individuele afrekening vindt bij -2-

overschotten of tekorten nog een collectieve afrekening plaats op basis van het percentage van de deelnemersbijdrage. Overige ontwikkelingen zijn:  Omgevingswet: inwerkingtreding van de omgevingswet is een van de belangrijkste ontwikkelingen die binnen de programma’s speelt. Na enige jaren van voorbereiding gaat de omgevingswet in 2024 van start. Vlak voor de invoering van de omgevingswet wordt een piek in het aantal aanvragen verwacht. Binnen het programma Vergunningen moeten dus rekening worden houden met een grotere werkvoorraad in het vierde kwartaal van 2023. De instroom van aanvragen wordt na inwerkingtreding van de Omgevingswet naar verwachting lager. In het eerste jaar na inwerkingtreding zijn waarschijnlijk verbeteringen in het proces nodig. Hiervoor wordt capaciteit geraamd.  Positionering nieuwe functiegroep, die van omgevingsadviseurs: De ODT heeft twee jaar geëxperimenteerd met een dergelijke functie en vanaf 2024 wordt dit naar een volwaardig specialisme gebracht. De functie voorziet in het grijze gebied tussen vergunningverlening en advies en houdt zich bezig met brede ruimtelijke opgaven. Denk hierbij aan functiewijzigingen op het platteland of de impact van de energietransitie. Er is behoefte aan adviseurs die met generalistische kennis dicht bij gemeenten adviseren over milieuthema’s.

 Energie en duurzaamheid: inzetten op circulaire economieën energie en duurzaamheid. Dit beleidsthema krijgt een steeds hogere prioriteit. Er wordt geïnvesteerd in het op peil brengen van kennis binnen de eigen bezetting. Via een specifieke uitkering vanuit het Rijk is de ODT in staat om dit specialisme te laten groeien naar een robuuste omvang. We zien in toenemende mate dat bevoegd gezagen hun opgaves op dit thema samen met de ODT willen realiseren.  CO2 reductie werkgebonden personenmobiliteit: vanaf 1 juli 2023 gaat het besluit in. Dit besluit gaat over het omlaag brengen van de CO2 uitstoot als gevolg van woonwerk verkeer. Dit besluit komt voort uit het Klimaatakkoord. Het doel is dat de CO2emissie door werkgebonden personenmobiliteit in 2030 met 44% is teruggedrongen. Vanaf 1 juli 2023 moeten bedrijven en overheidsorganisaties met 100 of meer werknemers jaarlijks rapporteren over de mobiliteit van hun werknemers. Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) bouwt een digitaal platform voor het aanleveren van de gegevens. Omgevingsdiensten krijgen een rol in het toezicht op de naleving van deze rapportageplicht.  Stikstof: er worden de nodige ontwikkelingen verwacht rondom dit thema. De komende jaren zal dit veel inzet van de ODT vergen.

 Emissiearme stalsystemen: In toenemende mate wordt door de wetenschap, en door rechtspraak erkend dat emissiearme stalsystemen in de praktijk onvoldoende ammoniakreductie bereiken. Het ligt voor de hand dat het wettelijke systeem voor de toelating van stalsystemen, en het daarbij behorende toetsingskader voor vergunningverlening, wordt aangescherpt. Op dit moment zijn de lopende aanvragen opgeschort. Deze ontwikkeling heeft vermoedelijk ook effect op de toetsing van (lopende) aanvragen van agrarische bedrijven in 2024. Welke effect dit precies heeft -3-





op het aantal aanvragen en de benodigde capaciteit is nu nog moeilijk in te schatten. Dit hangt af van de wettelijke ontwikkelingen en rechtspraak. Arbeidsmarkt: Door de krapte op de arbeidsmarkt is het moeilijk om personeel te vinden, maar bovenal om gekwalificeerd personeel te vinden. Dit wordt veelal opgelost door inhuur en detachering. Helaas dreigt de verhouding scheef te gaan lopen voor een verantwoorde personeelsopbouw. Een bijkomend probleem is de concurrentie op de arbeidsmarkt, voor met name de hoger ingeschaalde functies. Vanaf 2024 richten we daarom het recruitment proces hoofdzakelijk op het terugdringen van inhuur of detachering en het zelf werven en aannemen. In 2023 geven we een aanzet om het recruitmentproces daarop aan te passen. Productiviteit: Bij het financieel vertalen van producten en uren wordt uitgegaan van een productiviteit van 1.360 uur per fte op jaarbasis, conform het AB besluit.

Bijdrage deelnemers De bijdrage van de deelnemers wordt vanaf 2024 op een andere wijze opgebouwd. Tot de begroting van 2024 was de bijdrage gebaseerd op de inbreng van fte en uren bij de oprichting van de ODT. Vanaf heden wordt de bijdrage van de deelnemers bepaald aan de hand van het model herijking financiering. Dit betekent dat de bijdrage vanaf 2024 wordt gebaseerd op de verwachte afname van uren per deelnemer. Na afloop van het boekjaar wordt het gerealiseerde aantal uren per deelnemer afgerekend. De totale begroting 2024 heeft een omvang van € 17,3 mln. Het aandeel vanuit de gemeenten daarin is geraamd op € 16,8 mln. De Ontwerp Programmabegroting 2024 betekent dat Hof van Twente ten opzichte van 2023 ongeveer € 490.000 meer gaat bijdragen. Voor een deel betreft dit loon- en prijs ontwikkeling conform gemaakte afspraken over de te hanteren uitgangspunten (€ 125.000). De herijking financiering 2024 betekent voor Hof van Twente hoger aantal uren inzet van 12.880 uur naar 17.176 uur en daarnaast een stijging van het uurtarief in 2024 naar € 100,99. Absoluut gezien betekent dit een hogere bijdrage van circa € 365.000 per jaar.

In de raadsbrief van 22 november 2022 ‘Ontwikkeling kosten dienstverlening Omgevingsdienst Twente (ODT)’ (zaaknummer: 352981) bent u als raad geïnformeerd over de herijking van de financiering van de ODT en de verwachting dat dit leidt tot een structureel hoger bijdrage vanaf 2024. Risico’s In paragraaf 4.1 van de Ontwerp Programmabegroting ODT 2024 zijn de belangrijkste risico’s opgenomen. De ratio weerstandsvermogen is op basis van de omvang van de geïnventariseerde risico’s en de beschikbare weerstandscapaciteit berekend. De weerstandsratio komt uit op 1,20 dat volgens de waarderingstabel weerstandsvermogen (Nederlands Adviesbureau voor Risicomanagement), als “voldoende” wordt aangemerkt. Tevens voldoet de weerstandsratio hiermee aan het streven van de ODT. De ODT streeft naar een minimaal -4-

risico voor de deelnemers. Dit betekent dat een weerstandsratio wordt beoogd van tussen de 1,0 en 1,4. Kernpunten QuickScan Gemeenschappelijke Regelingen Twente  Ga na wat de betrokkenheid is bij de pilot Omgevingstafel en de keuze voor een nieuw specialisme ‘energie en duurzaamheid’ en neem een standpunt in over de gewenste betrokkenheid van de gemeenteraad. Beantwoording: Aan de ODT is gevraagd om deze pilot uit te voeren. De kosten worden door alle betrokkenen gedeeld. De definitieve keuze voor een gezamenlijke Twentse Omgevingstafel moet nog gemaakt worden, hierbij worden ook de lokale besturen betrokken via het portefeuillehoudersoverleg VTH. Het nieuwe specialisme energie en duurzaamheid is een gevolg van de toenemende aandacht voor dit thema binnen omgevingsdiensten.  Vraag om een benchmark over de productieve uren van medewerkers van omgevingsdiensten gelet op de meerdere keren neerwaarts bijgestelde productiviteitscijfers van de Omgevingsdienst Twente. Beantwoording: Tijdens het traject herijking van de financiering is gebleken dat de productiviteit van de ODT bij de start te rooskleurig is ingeschat. Uit de benchmark Omgevingsdiensten 2023, waarin 16 omgevingsdiensten zijn opgenomen, blijkt dat de ODT in 2023 het laagste uurtarief heeft en een hoge productiviteit per fte.

 Vraag een toelichting op de inhoudelijke inzet van bestemmingsreserves en hoe onttrekkingen aan reserves in de rekening van baten en lasten zijn verwerkt Beantwoording: Bestemmingsreserve werkvoorraad De aanvullende uren voor het werkwerken van de opgelopen werkvoorraad zijn in de exploitatie opgenomen. Dit heeft geresulteerd in een hoger aantal geleverde uren. Deze in rekening gebrachte aanvullende uren zijn gedekt door de onttrekking van de bestemmingsreserve werkvoorraad. De onttrekkingen uit de bestemmingsreserves zijn niet verwerkt in het overzicht van de baten. Deze zijn in mindering gebracht op de verrekening van de meer geleverde uren (factuur / debiteuren). Overige bestemmingsreserves De inzet van deze bestemmingsreserves vindt plaats door een onttrekking aan de reserves en zijn dus niet in de baten en lasten (exploitatierekening) verwerkt. Zie toelichting pagina 36 en 37 van de jaarstukken 2022 OD Twente  Vraag een toelichting op de risico’s voor gemeenten als gevolg van veranderingen in de mix van werkzaamheden van de Omgevingsdienst Twente. Beantwoording: Niet duidelijk is welke vermeende risico’s worden geduid. Nieuwe taken, bijvoorbeeld de pilot Omgevingstafel worden door andere/tijdelijke krachten ingevuld en gaan niet ten koste van de basistaken die verplicht bij de ODT zijn ondergebracht.

-5-