Was-wordt raadsvoorstel en raadsbesluit nav bespreking in commissie 24 januari 2023

Aanpassingen van het raadsvoorstel en raadsbesluit naar aanleiding van inbreng en vragen van de raad op 24 januari 2023 over de Participatieverordening Aanpassingen van het raadsvoorstel Besluit Raadsvoorstel oud pagina 1 1. De Participatieverordening vaststellen.

Raadsvoorstel nieuw pagina 1 1. De Participatieverordening 2023 vaststellen. Aan de eerste alinea toegevoegd: ervaringen uit 2023 meenemen in een evaluatie en deze evaluatie samen met een eventueel aangepaste verordening aan de raad aanbieden in het derde kwartaal van 2024.

Het besluit luidde om de Participatieverordening vast te stellen. Dit is aangepast door het jaartal 2023 toe te voegen en dat ervaringen uit 2023 worden meegenomen in een evaluatie en deze evaluatie samen met een eventueel aangepaste verordening aan de raad aan te bieden in het derde kwartaal van 2024. Op deze manier is duidelijker aangegeven dat de evaluatie aan de raad wordt aangeboden. Bovendien is een termijn voor de evaluatie opgenomen. Uit de evaluatie kan komen dat specifiekere afwegingskaders voor de Hoeksche Waard geschikt zijn gebleken. Deze worden dan verwerkt in de verordening. Ten slotte wordt ook gekeken naar meer positief geformuleerde bepalingen. In de verordening is in artikel 8 verwerkt dat de evaluatie aan de raad wordt aangeboden. Uitvoeringsprogramma participatie – oefenen met instrumentarium en samen leren Raadsvoorstel oud pagina 1-2 Raadsvoorstel nieuw pagina 1-3 Kop Uitvoeringsprogramma participatie - oefenen Onder de kop Uitvoeringsprogramma participatie – met instrumentarium en samen leren met lopende oefenen met instrumentarium en samen leren zijn tekst tot de kop Verkenningen uitdaagrecht en een paar tussenkopjes toegevoegd tot de kop burgerberaad op pagina 2.

Verkenningen uitdaagrecht en burgerberaad:  Stappen van een participatietraject en afwegingskaders  Van algemene kaders naar specifiekere kaders voor de Hoeksche Waard – leren en evaluatie in 2024  Vertaling naar de Participatieverordening – stappen aangescherpt en planvorming toegevoegd  Wie bepaalt of participatie wordt toegepast  Faciliteren van initiatiefnemers  Omgevingswet  Betrokkenheid raad.

De kopjes zijn toegevoegd om de tekst te structureren. Een aantal kopjes bevatten nieuwe teksten al dan niet gecombineerd met teksten uit het oude raadsvoorstel en sommige kopjes bevatten teksten die al in het raadsvoorstel stonden.

Toelichting per kopje Stappen van een participatietraject en afwegingskaders Het betreft hier een aanscherping van de tekst die al in het raadsvoorstel stond. Er is een duidelijker onderscheid gemaakt tussen de verschillende stappen. Raadsvoorstel oud pagina 1

Raadsvoorstel nieuw pagina 1

1

In het uitvoeringsprogramma is aangegeven op welke wijze wordt gewerkt aan participatie en zijn resultaten geformuleerd voor 2023. Naast bestaand instrumentarium wordt ingezet op nieuw (te ontwikkelen) instrumentarium. Het ontwikkelen, borgen en leren werken met -nieuwinstrumentarium is nodig omdat participatietrajecten vormvrij zijn en om maatwerk vragen. Heel in het algemeen zijn de stappen van een traject als volgt: 1. Bepaal het niveau en de vorm van participatie op basis van de impact en de ruimte voor inbreng. 2. Leg afspraken vooraf vast in een participatieplan. 3. Voer het participatietraject uit en rapporteer de uitkomsten. 4. Evalueer het participatietraject met de betrokkenen, maak een verslag en deel de uitkomsten. Omdat participatie vormvrij is, is in het Uitvoeringsprogramma noch in de verordening een limitatief afwegingskader opgenomen wanneer welke participatievorm wordt toegepast. In het Uitvoeringsprogramma staat dus bijvoorbeeld niet hoe het participatieproces voor de bouw en gebruik van een multifunctioneel centrum ingericht moet worden. Verschillende instrumenten, zoals de training Relevant Gesprek, de toolkit en het goed te gebruiken Afwegingskader burgerparticipatie bij beleid (prodemos.nl) bieden handvatten om het niveau en een goede vorm van participatie te bepalen.

Uitvoeringsprogramma participatie - oefenen met instrumentarium en samen leren In het uitvoeringsprogramma is aangegeven op welke wijze wordt gewerkt aan participatie en zijn resultaten geformuleerd voor 2023. Naast bestaand instrumentarium wordt ingezet op nieuw (te ontwikkelen) instrumentarium. Het ontwikkelen, borgen en leren werken met -nieuwinstrumentarium is nodig omdat participatietrajecten vormvrij zijn en om maatwerk vragen. Stappen van een participatietraject en afwegingskaders Heel in het algemeen zijn de stappen van een volledig en uitgebreid traject als volgt: 1. Voer een impactanalyse uit. 2. Bepaal daarna de ruimte voor participatie en de mate van betrokkenheid van de participant. 3. Bepaal daarna de vorm van participatie. 4. Leg afspraken vooraf vast in een participatieplan. 5. Voer het participatietraject uit en rapporteer de uitkomsten. 6. Evalueer het participatietraject met de betrokkenen, maak een verslag en deel de uitkomsten. In bovenstaande stappen komt tot uiting dat een plan, beleidsvoornemen of project begint met een impactanalyse, gevolgd door verschillende stappen. Er zijn verschillende tools per stap beschikbaar die helpen bij het maken van afwegingen om tot passende keuzen te komen.

Bij de start van een plan, project of beleid worden afwegingen gemaakt op basis van de impact op de fysieke leefomgeving en sociale samenhang, (te verwachten) maatschappelijke aandacht en eventuele hinder of kansen. Een beschikbare tool voor een impactanalyse is bijvoorbeeld de ThinkConsistent applicatie. Ook gezond verstand en grondige kennis van de buurt, omgeving, inwoners etc is van belang om een goede impactanalyse te maken. Op basis van de impactanalyse kan aan de hand van de participatieladder de ruimte voor participatie en de mate van betrokkenheid van de participant afgewogen worden. Hierbij kan het Afwegingskader burgerparticipatie bij beleid van ProDemos gebruikt worden. Ook ander instrumentarium is hiervoor geschikt, zoals de vier sleutels van het Relevant Gesprek. Daarna wordt de vorm van participatie bepaald en dit kan in overleg met participanten worden vormgegeven. Omdat participatie vormvrij is, is in het Uitvoeringsprogramma noch in de verordening een limitatief afwegingskader opgenomen wanneer 2

welke participatievorm wordt toegepast. In het Uitvoeringsprogramma staat dus bijvoorbeeld niet hoe het participatieproces voor de bouw en gebruik van een multifunctioneel centrum ingericht moet worden. Nadat de eerste drie stappen zijn doorlopen wordt een participatieplan gemaakt waarin afspraken met participanten worden vastgelegd. Onder meer het Relevant Gesprek kan gebruikt worden voor het opstellen van een participatieplan. In de lopende tekst onder de kop Stappen van een participatietraject en afwegingskaders worden de stappen toegelicht en wordt aangegeven welke tools en afwegingskaders beschikbaar zijn per stap. Het betreft hier hoofdzakelijk nieuwe tekst. Van algemene kaders naar specifiekere kaders voor de Hoeksche Waard – leren en evaluatie in 2024 Het betreft hier hoofdzakelijk nieuwe tekst. Aangegeven wordt dat in de Participatievisie algemene kaders zijn opgenomen en dat op basis van ervaringen in 2023 toegewerkt kan worden naar specifiekere kaders voor de Hoeksche Waard. Bij de evaluatie in 2024 wordt hierop teruggekomen. Raadsvoorstel oud pagina 2 Als organisatie zullen we ervaring moeten opbouwen met verschillende participatievormen en gaan we, samen met partners in de samenleving, steeds doordacht een transparant en navolgbaar participatieproces inrichten en evalueren om lessen te trekken.

Raadsvoorstel nieuw pagina 2 In de Participatievisie zijn algemene kaders opgenomen voor participatie, zoals doelstellingen, uitgangspunten, rollen en randvoorwaarden. Bovenstaande stappen 1 tot en met 6 zijn kaders voor het starten, uitvoeren en evalueren van uitgebreide participatietrajecten. Bij ieder participatietraject wordt gekeken naar de context en complexiteit. Afwegingen kunnen daarom anders uitvallen. Als organisatie zullen we ervaring moeten opbouwen met verschillende participatietools, trajecten en -vormen en gaan we, samen met partners in de samenleving, steeds doordacht een transparant en navolgbaar participatieproces inrichten en evalueren om lessen te trekken. Op basis van de ervaringen kunnen we toewerken van algemene kaders naar specifiekere kaders voor de Hoeksche Waard. Bij de evaluatie in 2024 komen we hierop terug. Vertaling naar de Participatieverordening – stappen aangescherpt en planvorming toegevoegd Het betreft hier nieuwe tekst in combinatie met teksten uit het oude raadsvoorstel. In het oude raadsvoorstel stond een aparte kop Participatieverordening. De tekst die hier stond is verwerkt in de nieuwe tekst en komt dus niet meer terug in het nieuwe raadsvoorstel. Raadsvoorstel oud pagina 2 Participatieverordening De Participatieverordening vervangt de Inspraakverordening uit 2019.

De Participatieverordening is gebaseerd op de modelverordening van de VNG. In de verordening zijn de algemene stappen van een participatietraject opgenomen en wordt ruimte voor maatwerk geboden. Verder is opgenomen dat bij participatietrajecten startnotities aan de raad aangeboden kunnen worden zodat de raad in een vroegtijdig stadium wordt betrokken. Een nieuw item is het uitdaagrecht (paragraaf 3 in de verordening). In paragraaf 3

Raadsvoorstel nieuw pagina 2 Vertaling naar de Participatieverordening – stappen aangescherpt en planvorming toegevoegd In de Participatievisie is een gedetailleerd stappenplan opgenomen, met bovenstaande stappen en tussenstappen. De stappen stonden al in de verordening maar zijn redactioneel aangescherpt (zie artikel 3, lid 2). Participatie is niet beperkt tot besluitvorming of uitvoering. Ook in de fase van planvorming kan participatie toegepast worden. Dit is in artikel 1 van de Participatieverordening aangevuld. De Participatieverordening vervangt de Inspraakverordening uit 2019. De 3

zijn kaders opgenomen waar het uitdaagrecht aan moet voldoen om bijvoorbeeld de continuïteit van hetgeen uitgedaagd is te borgen, maar ook om de organisatie te beschermen tegen hogere uitgaven. Zoals eerder aangegeven, is de inwerkingtreding van deze paragraaf gekoppeld aan de inwerkingtreding van de Wet versterking participatie op decentraal niveau. In de verordening is een evaluatiemoment in 2024 opgenomen om te bezien of de nieuwe verordening in de praktijk voldoet aan de verwachtingen oftewel of participatie hiermee gestimuleerd wordt. Aan u wordt voorgesteld de verordening vast te stellen.

Participatieverordening is gebaseerd op de modelverordening van de VNG. Verder is opgenomen dat bij participatietrajecten startnotities aan de raad aangeboden kunnen worden zodat de raad in een vroegtijdig stadium wordt betrokken. Een nieuw item is het uitdaagrecht (paragraaf 3 in de verordening). In paragraaf 3 zijn kaders opgenomen waar het uitdaagrecht aan moet voldoen om bijvoorbeeld de continuïteit van hetgeen uitgedaagd is te borgen, maar ook om de organisatie te beschermen tegen hogere uitgaven. De inwerkingtreding van deze paragraaf is gekoppeld aan de inwerkingtreding van de Wet versterking participatie op decentraal niveau. In het derde kwartaal van 2024 wordt de evaluatie aan de raad aangeboden met een eventueel aangepaste, positief herschreven verordening.

Wie bepaalt of participatie wordt toegepast (pagina 3 aangepast raadsvoorstel) Het betreft hier nieuwe tekst op pagina 3 van het aangepaste raadsvoorstel en geeft antwoord op de vraag die uw raad hierover heeft gesteld op 24 januari 2023.

Faciliteren van initiatiefnemers (pagina 3 aangepast raadsvoorstel) Het betreft hier nieuwe tekst op pagina 3 van het aangepaste raadsvoorstel en geeft antwoord op de vraag die uw raad hierover heeft gesteld op 24 januari 2023. Omgevingswet en Betrokkenheid raad (pagina 3 aangepast raadsvoorstel) Het betreft hier alleen het toevoegen van kopjes aan teksten uit het oude raadsvoorstel op pagina 2. Raadsvoorstel oud pagina 2 Voor de Omgevingswet wordt voorzien in specifiek instrumentarium. De inwerkingtreding van de Omgevingswet is voorzien op 1 juli 2023. Vóór die tijd worden het stappenplan voor externe initiatiefnemers en de voor ambtelijke medewerkers bedoelde handreiking participatie bij de kerninstrumenten aan het bestuur aangeboden.

Raadsvoorstel nieuw pagina 3 Omgevingswet Voor de Omgevingswet wordt voorzien in specifiek instrumentarium. De inwerkingtreding van de Omgevingswet is voorzien op 1 juli 2023. Vóór die tijd worden het stappenplan voor externe initiatiefnemers en de voor ambtelijke medewerkers bedoelde handreiking participatie bij de kerninstrumenten aan het bestuur aangeboden.

Uw raad wordt uitdrukkelijk betrokken bij de uitvoering. Er is een tijdelijke raadswerkgroep die op 6 februari 2023 voor het eerst bij elkaar komt. Met de tijdelijke raadswerkgroep participatie wordt onder andere verkend wanneer een participatietraject succesvol is en hoe dat getoetst kan worden, wordt op basis van casuïstiek gekeken naar rolneming en dilemma’s en wordt de invulling van het uitdaagrecht besproken.

Betrokkenheid raad Uw raad wordt uitdrukkelijk betrokken bij de uitvoering. Er is een tijdelijke raadswerkgroep die op 6 februari 2023 voor het eerst bij elkaar komt. Met de tijdelijke raadswerkgroep participatie wordt onder andere verkend wanneer een participatietraject succesvol is en hoe dat getoetst kan worden, wordt op basis van casuïstiek gekeken naar rolneming en dilemma’s en wordt de invulling van het uitdaagrecht besproken.

Aanpassingen van de Participatieverordening

Tijdens de raadsvergadering van 17 januari 2023 zijn vragen gesteld over rechtsvorm en rechtspersoonlijkheid en het persoonlijk berichten van mensen die een schriftelijke inspraakreactie 4

hebben ingediend. In de beantwoording op vragen van uw raad op 17 januari 2023 is aangegeven dat de verordening op die punten kan worden aangepast. De wijzigingen zijn in de verordening doorgevoerd in artikel 6e, artikel 7, lid 1 onder h en artikel 3, lid 5 (zie de Beantwoording vragen van de raad op 17 januari 2023 over de Participatieverordening). Toegevoegd: fasen planvorming, uitvoering en evaluatie Raadsbesluit oud pagina 1 Artikel 1, tweede streepje

Raadsbesluit nieuw pagina 1 Artikel 1, tweede streepje

- participatie: betrekken van belanghebbenden (burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere overheden) bij het proces van de besluitvorming over een beleid(svoornemen), een project of activiteit om tijdig belangen, meningen en creativiteit op tafel te krijgen.

- participatie: betrekken van belanghebbenden (burgers, bedrijven, maatschappelijke organisaties en andere overheden) bij planvorming, het proces van de besluitvorming over een beleid(svoornemen), een project of activiteit, uitvoering en evaluatie om tijdig belangen, meningen en creativiteit op tafel te krijgen.

Toegevoegd aan de definitie van participatie zijn de fasen planvorming (op een vraag hierover van uw raad), uitvoering en evaluatie. Hiermee wordt aangegeven dat participatie tijdens alle fasen van begin tot eind ingezet kan worden.

Aangescherpt: stappen van een participatietraject Raadsbesluit oud pagina 2 Artikel 3, lid 2 2. In het algemeen gelden de volgende stappen: - bepalen van het niveau en de vorm van participatie op basis van de impact en de ruimte voor inbreng - vooraf vastleggen van afspraken in een participatieplan - uitvoering van het participatietraject en rapporteren van de uitkomsten - evalueren van het participatietraject, het maken van een verslag en het delen van de uitkomsten

Raadsbesluit nieuw pagina 2 Artikel 3, lid 2 2. In het algemeen gelden de volgende stappen: - uitvoeren van een impactanalyse - bepalen van de ruimte voor participatie en de mate van betrokkenheid van de participant - bepalen van de vorm van participatie - vooraf vastleggen van afspraken in een participatieplan - uitvoering van het participatietraject en rapporteren van de uitkomsten - evalueren van het participatietraject, het maken van een verslag en het delen van de uitkomsten.

De stappen van een participatietraject zijn in het raadsvoorstel aangescherpt en in de verordening op eenzelfde manier verwerkt.

5